A nosa achega á educación infantil

Avaliar en infantil (3ª parte)

In ReflexionArte on 18/12/2014 at 07:40

Pásame sempre, cando remato de cubrir os boletíns informativos para as familias do alumnado asáltame a dúbida, ou mellor dito, teño a seguridade de que non reflectín os cambios producidos en cada un dos nenos e nenas, nin tan sequera os máis importantes. Se calquera persoa collera algunha desas follas informativas non se podería dar nin unha vaga idea de quen están falando. Isto non é cousa de agora, como dicía, pasoume sempre: cos boletíns XADE ou con calquera outro que empreguei ao longo da miña vida profesional. Cando os estou cubrindo e vou alá polo quinto ou sexto, teño a sensación de que noutro momento podería dicir outra cousa, preocúpame o como os entenderán as familias, e paréceme que converten aos nenos/as nuns iguais aos outros, cando en realidade son tan diferentes.

Ben sei que na nosa formación nos falan de instrumentos de avaliación coma listas de control, diarios de clase, anecdotarios, etc, etc, pero a min non me aportan moito máis e por riba xéranme a mala conciencia por non empregalos cando, na práctica, calquera sabe que iso é imposible de levar a cabo estando cinco horas ao cen por cen con 25 cativos. En calquera caso, non estamos a falar dos medios senón da forma na que se avalía.

Tan só hai dous feitos que me calman a mala conciencia dos boletíns: as conversas coas familias, e sobre todo, a avaliación que fago co alumnado (a diario, periodicamente, ao remate de trimestre).

Como en breve tamén lle dedicaremos no blog unha entrada á programación, alí xa explicaremos máis polo miúdo como planificamos a diario a sesión de traballo, e como logo dedicamos un tempo para facer unha valoración conxunta do realizado así como do axuste desa planificación. Parece algo do todo lóxico, calquera na súa vida persoal ou profesional, previamente, debe planificar en que vai empregar o seu tempo e esforzo na xornada, e ao rematar, valorar se acadou o proposto; do contrario, terase que analizar que fallou, a planificación ou o traballo. Este é un exercicio, para nós, diario co noso alumnado. Calquera neno ou nena, de antemán, debe saber ou ter uns trazos, do que vai pasar ese día na aula ou na escola. Logo poden xurdir imprevistos (que case sempre xorden), pero esa rutina (que case nunca aparece nin se fala dela nas programacións diarias) debería ser unha constante, porque lle aporta seguridade aos nenos, porque lles axuda a estruturar o tempo, porque lles permite organizar con lóxica e coherencia as tarefas; e finalmente, porque lles inculca un hábito fundamental na vida e do que carecen moitas persoas: a capacidade de planificar con sentido o tempo e o esforzo. Isto é elemental pero non habitual; hai quen se bota ao camiño sen saber para que, con que, canto tempo lle levará nin a onde chegará. Un neno ou unha nena, non poden estar cinco horas na incerteza de non saber o que vai acontecer nese tempo.

Planificar ao inicio da xornada e valorar o feito ao remate, é un modo de avaliar o realizado, o seu axuste e a validez dese traballo. De igual modo que facemos cando pechamos unha tempada, cada un deses bloques de tempo que se corresponden case sempre con ciclos naturais nos que se realizan unhas actividades propias dese tempo: á volta do verán, o inicio do outono, o tempo dos froitos, o previo as vacacións de Nadal, a invernada… Cadaquén dividirao como considere ou como cadre, pero sempre hai un tránsito, e nese momento, nós, ao peche de cada un deses bloques facemos co alumnado unha valoración do traballado e do pouso que nos deixa.

E chegado o remate de trimestre tamén hai que dedicar un tempo específico a esta labor. Por desgraza, un dos aspectos negativos da avaliación, é que introduce presión na vida dos cativos. As familias, por inercia adoitan dicirlle aos fillos/as  “a ver como veñen as notas”; é algo inevitable que case todos fan, iniciando unha especie de chantaxe que os acompañará ao longo de toda a súa vida académica. O peor é que na idade do noso alumnado, para eles é case un “misterio” a mensaxe que portan nesa folla que vai cos traballos escolares e que os pais/nais len con avidez. Emporiso, e porque cremos que a avaliación ten que ser enriquecedora para todos e non atemorizadora, nós dedicamos tempo para falar cos nenos/as sobre o contido deses boletíns.

Nós mesmos, na clase, en conxunto, facemos unha “avaliación” dos logros acadados no trimestre, así como dos puntos fortes e dos aspectos precisados de mellora. Comentámoslle que nos imos xuntar todas as mestras que estamos con eles e que falaremos destas cuestións. Logo, tamén lles avanzamos algúns dos items contemplados nos boletíns para que eles, individualmente, pensen sobre o dominio que teñen neses puntos. É relativamente doado que cada un deles saiba valorar se “emprega adecuadamente as tesoiras”, si “se esforza por rematar as tarefas”, “se sabe respectar as quendas de palabra”, “se recolle o material”, etc, etc. Si se fai a proba, pódese comprobar que as súas “avaliacións” son ben certeiras, emporiso insistimos en que isto non pode ser un misterio para os nenos. Hai que dedicarlle tempo, nada máis ca iso e cambiar dinámicas. Cubrir os boletíns e preparar os cartafoles co material ao remate de trimestre, son labores que case sempre fan as mestras sen contar cos nenos/as cando en realidade son ocasións magníficas para facer un balance do realizado, do aprendido e do que nos queda por aprender.

Nós, que case a diario subimos novas nos blogs de aula, tamén botamos man destes para facer balance. Ver e comentar cada unha das entradas do blog, coas novas, coas fotografías, coas informacións do día a día, abrir ese almacén e facelos conscientes de todo o realizado no trimestre, constitúe para nós un recurso inestimable da memoria da clase, que nos permite visualizar toda a vida escolar destes últimos tres meses: aniversarios, celebracións, actividades sorprendentes, novas, incidentes …, É coma se miráramos un album de fotos que permite conservar o recordo dun tempo de aprendizaxes, de afectos, de sorpresas, de emocións, mesmo de enfados, en definitiva un tempo que vivimos xuntos no que compartimos, aprendemos e ensinamos.

Esta é a avaliación que nos gusta e que nunca poderemos reflectir nun boletín, nun informe ou nunha acta, pero que, de facela así, estamos convencidas de que é unha fonte de aprendizaxe, non de control. Tan só hai que dedicarlle tempo co alumnado; non debe ser realizada pola mestra en soidade coa única compaña do ordenador. Ao remate de trimestre, en troques de ir ás carreiras, hai que deixar un tempo para mirar atrás e tamén cara diante.

Desde que o estudiamos na Facultade, repetimos coma papagaios que a avaliación ten que ser global, continua, formativa, cualitativa, criterial, persoal e participativa, pero en verdade, cremos que non se entende ben o significado e alcance destas características.

Area cinética, area da lúa ou area máxica: verificando ou descartando hipóteses

In EncienciArte on 12/12/2014 at 14:20

O noso alumnado quedou marabillado cando a compañeira Luz nos trouxo unha bolsa de area cinética do Museo dos Nenos de Nova York. Nós non a coñecíamos, e sen vela e/ou tocala resulta moi difícil explicar a sensación que produce, tanto visual coma táctil, pero con este vídeo podemos facernos unha idea aproximada.

Daquela andábamos encerellados cos nosos obradoiros de modelado, e esta forma de modelar, con este material, era unha experiencia e unha sensación que non se parecía a ningunha das outras masas ou pastas que empregáramos. Mesmo ten un efecto relaxante, case hipnótico, cando se observa como se expande e esfarela.

Quedamos tan “enganchados” que buscamos pola rede como poderíamos facela na clase.

Agora, nestes días de tanta actividade, alteración e xa de cansazo, decidimos retomar o asunto, pensando que podía ser unha experiencia relaxante.

Nunha primeira procura, vimos varias receitas para facela, que nos pareceron do máis sinxelo; segundo dicían, só se trataba de engadirlle aceite de bebé. Cousa doada, así, buscamos area, tal e como nos indicaban, metémola no forno para eliminar xermes; peneirámola e, todos ilusionados, engadimos o aceite. Os nenos/as foron os primeiros en decatarse de que aquilo non era igual que a area cinética comercial que probáramos. Repararon en que esta quedaba pegada ás mans -cousa que non sucedía coa outra-, en que non lográbamos compactala para darlle forma, e que logo non se desfacía coma a outra. Miramos si se trataba de engadir máis aceite, pero non era ese o problema. Gozaron xogando con ela, pero non facían máis ca comparar co recordo táctil e visual que tiñan. Isto deu moito de si. Emporiso non o entendemos coma un fracaso, senón que nos deu azos para seguir indagando e probando novas fórmulas.

Un neno apuntou que ao mellor eu me confundira e que puidera ser xel de bebé, porque seica é máis pegañento. A todos os demais lle pareceu ben atinada a proposta, polo cal este sería o segundo intento. Outros apuntaron a posibilidade de botarlle auga. Outros de que podía tratarse de suavizante porque deixaba as mans moi suaves. Pareceunos incrible a cantidade de hipóteses ou alternativas que saíron. Concordamos asemade en que lle pedirían aos seus pais e nais que buscaran nos seus ordenadores por se lles aparecía algo distinto ca no noso.

Pola nosa conta afinamos máis a busca e soubemos que a area cinética é un composto que na súa meirande parte (98%) é area, máis un 2% de compostos químicos, coma o polidimetilsiloxano, unha silicona baseada nun polímero orgánico que lle dá unhas particulares propiedades coma a maleabilidade, que non se seca, non mancha -porque só se pega a si mesmo-, e non é nocivo. Engadían que este composto é tan caro que por iso non paga a pena facelo caseiro.

Pero xa estábamos embarcados. Agora non había volta atrás, cando menos probar as propostas dos nenos. Non tiñamos nada que perder, estabamos investigando, manipulando, exercitando a memoria visual é táctil, e por riba estaban entusiasmados. Así vimos tamén a alternativa de engadirlle amidón de millo (Maizena) e auga.

De novo preparámonos para as probas: dividímolos en catro grupos segundo apostaban pola auga + aceite, xel, suavizante, ou o ingrediente segredo da mestra, fariña de millo, que a verdade non contou con moitos seareiros, agás un neno e unha nena que cremos se apuntaron a esta opción máis por lealdade coa mestra ca por convicción.

No papel, preparamos unha táboa de verificación de hipóteses, que cadaquén iría cubrindo en función da súa percepción dos resultados acadados cos diferentes ingredientes. Así como do cumprimento das características da area máxica: non mancha-modela, desfarélase-móvese. Decatámonos na dificultade que lles supuxo a verificación dunha destas formulada en negativo -non mancha-, poderíamos poñela sen a negación -así a súa comprensión sería máis doada-, pero, pola contra non nos daba todas as comprobacións en afirmativo, polo cal decidimos mantela así. Se dábamos coa fórmula correcta, terían que cumprirse todas as condicións en “si”, ao igual que acontecía coa area máxica.

Tralos tres primeiros fallos, e vendo o seu desánimo, cheguei a prometerlle que se non a acadábamos, mercaría un paquete da area cinética comercial, malia o cara que é.

Velaquí os resultados do proceso. Ver presentación.

Arena cinética

Canto aos resultados do produto, cómpre dicir que só logramos achegarnos as calidades da area cinética comercial, coa mestura de Maizena, o que os fixo estalar de alegría, coma cando os científicos fan unha grande descuberta. Agás, que mancha un pouco, pero non tanto coma as outras, e o movemento que ten compénsaoo todo; así pode verse nas táboas de control, que os “investigadores” máis puristas, tiveron dúbidas sobre se poñer “si” ou “non” no apartado de cumprimento desa condición.

Cando iniciamos o proceso coa Maizena, a opinión dos observadores era totalmente negativa, dado que segundo indicaba na receita había que mesturar 2 tazas deste amidón con auga; isto solidificou de inmediato, de modo que os nenos/as xa dicían con mágoa, “Ángeles, é falso”; logo tivemos que esfarelala, e dicían que semellaba queixo. Mesmo parecía imposible que aquilo puidera “absorber” as 4 tazas de area que había que engadirlle. Botamos un chisco máis de auga, e entón veu a sorpresa: aquilo empezaba a moverse! Foi un momento incrible, no que empezaron a berrar “Conseguímolo!”, “É verdadeira!” Foi fantástico, pero coma case sempre, para nós, é máis importante o proceso da experiencia e da investigación ca o produto en si.

Certamente, cando comezamos, non pensamos que isto dera tanto de si, pero foi outra desas nosas actividades elásticas, que teñen máis calado do que se podería esperar. O que ía camiño de ser unha actividade puntual e relaxante, acabou por converterse en un pequeno proxecto de investigación.

Obradoiro de postais con corazón

In CativArte on 05/12/2014 at 21:00

3 grupos mixtos de 3, 4 e 5 anos, 75 nenos e nenas, 2 mestras,  3 días, 3 obradoiros de 2 horas cada un co obxecto de elaborar postais coas que felicitar as festas. Materiais, os existentes na aula, todos expostos ao seu dispor. Consigna, facer corazóns, porque as postais serven para manifestarlle aos destinatarios que os queremos e que nos acordamos deles. Inspiración, o libro-CD “CoraSons” de Kalandraka. Clima de tranquilidade e de respecto polos gustos persoais que se reflicten nas creacións. Resultado, unha postal cun corazón único na portada e cunha fotografía do autor ou autora coa súa creación.

Sinxelo e gratificante.

En breve iremos a Correos para envialas.

Finalmente un collage no que se recollen todos os corazóns.

Ver presentación.

Total corazones


E xa convertida en cartel de 100×140 e felicitación do centro.

Felicitación Nadal

Seguir

Recibe aviso de cada artigo novo no teu correo electrónico.

Únete aos outros 1.794 segidores