A nosa achega á educación infantil

Archive for the ‘InformArte’ Category

A palabra xusta de Antía Cal: compromiso coa educación

In InformArte on 27/12/2016 at 10:46

CARTEL_GALEGO

Onte polo serán estreouse en Vigo o documental “A palabra xusta” arredor da vida de Antía Cal, mestra fundadora do colexio Rosalía de Castro, no que a diario lle pedía aos seus alumnos que definiran coa “palabra xusta” o aprendido na xornada. Nós non tivemos a fortuna de ser discípulas dela, así que nos custa moito reducir a unha palabra a impresión que nos causou o filme, con todo cremos que “compromiso coa educación” pode ser un bo intento. Aínda así non estamos nin preto da metáfora creada por Miguel Piñeiro, o seu director que, cunha grande sinxeleza, sen alardes nin circunloquios, logra retratala dun modo fidedigno e inconfundible: Tita en Muras facendo camiño polas corredoiras, polos montes, pola beira do río, abrindo portas e fiestras para deixar entrar a luz ao tempo que vai debullando as súas vivencias e recordos acompañada de fotografías familiares e de fragmentos das cartas que lle enviaba o seu marido Antón Beiras. Certamente, a máis do seu valor por plasmar a vida desta mestra innovadora e afoutada,  é unha beleza de documental, moi emotivo, nótaselle ben que foi feito desde o respecto e a admiración.

As persoas que seguen este blog, saben do noso aprecio por Antía Cal de quen temos falado en múltiples ocasións: con motivo da concesión do Premio Trasalba no 2012 co libro “Sementar no futuro“,  da entrevista que lle fixeron en Preescolar na Casa TVG, pola reportaxe publicada en EDUGA 50 ou pola publicación do libro “Este camiño que fixemos xuntos” na editorial Galaxia. Dende a coñecemos no ano 2005 na súa casa de Domaio, quedounos presente o seu agradecemento profesional pola Asociación de Mestres Rosa Sensat así, cando agora nos concederon a nós o XXXVI Premio de Pedagogía Marta Mata, ela foi das primeiras persoas a quen llelo comunicamos e á volta de recollelo pasamos unha tarde xuntas rememorando as súas aprendizaxes profesionais derivadas das Escolas d´estiu de Cataluña.

Vendo o gran número dos que foron os seus alumnos e alumnas que onte a acompañaron e se emocionaron coa cinta, podémonos facer unha pequena idea do lles supuxo ter a Tita como mestra; con todo, para as persoas que non tivemos esa fortuna, é moi recomendable ver o documental, é máis, cremos que sería aconsellable o seu pase nas Facultades de Educación, para que os máis novos saiban o que era innovar nos anos 60 do século pasado e de como se consolida unha vocación docente, con lectura, con amizades, con conversas, co amor pola cultura galega, coa escoita dos nenos e das súas familias, con moita alegría e mesmo con outra tanta rebeldía.

estreno-documental-palabra-xusta-3_g

Faro de Vigo

Para nós onte foi un deses días para o recordo e ben aproveitado porque nos reunimos na editorial Galaxia co seu novo director, Francisco Castro e con Malores Villanueva que será quen coordine a edición e galego do noso libro “Os fíos de infantil;  no que arredor dun café tamén partillamos coa nosa amiga Selina Otero, xornalista de O Faro de Vigo, sobre a presencia/ausencia nos medios das boas novas educativas; e a máis pechamos o día co broche do visionado do filme. O que sempre dicimos recordando a Galeano: cousas pequenas, de xente pequena en lugares pequenos, facendo as súas pequenas achegas á educación.

Para quen queira aproveitar, os días 26 e 26 de decembro en Vigo, o 19 e 20 de xaneiro en Santiago de Compostela, máis información aquí.

estreno-documental-palabra-xusta-5_g

Faro de Vigo

Escolas de Barcelona (II). Escola Pompeu Fabra: aberta á sociedade

In InformArte on 30/11/2016 at 12:58

img_1238

Continuación de Escolas de Barcelona (I). Cando íamos pola rúa tratando de localizar a Escola Pompeu Fabra, preguntámoslle a varias persoas por onde ir e xa nos sorprendeu o comentario dunha muller que nos dixo que sabía dela porque tiña un “patio aberto” ao que de cando en vez levaba aos seus fillos, así, en efecto cando demos con ela, o primeiro que vimos foi unha grande pancarta que convidaba a entrar no patio, así como que era un centro sostible.

dscn4821

Nada máis entrar xa quedamos marabilladas pola vida que se vía: movemento, exposicións, información para as familias e alumnado; ao ver á súa directora, Leo Carbonell, corroboramos que o centro era o seu fiel reflexo e viceversa.

 Trátase dunha escola de infantil e primaria dunha liña, con máis de cincuenta anos de historia, malia que neste edificio levan tan só trece. Cóntannos en primeiro lugar como funciona o do patio aberto froito dunha colaboración municipal pola cal, tralo remate lectivo, o patio pode ser empregado como lugar de recreo pola veciñanza, polo que o concello ten asignado un monitor para velar polo correcto uso das instalacións tanto das exteriores como interiores, así a biblioteca, tamén baixo a supervisión dun monitor, utilízaa calquera neno/a para ler ou para facer os deberes. Asemade teñen establecidos convenios con entidades sen ánimo de lucro para a cesión de espazos (basket, ioga, acrobacias, danza, patinaxe…), por un alugueiro simbólico. Todo o recadado vai para unha bolsa para axuda á realización de saídas e colonias escolares para alumnado cuxas familias non teñen medios (nisto colaboran estreitamente con Servizos Sociais).

Aconsellárannos visitar esta escola porque dende hai moitos anos traballan por talleres, así foi das primeiras cuestións polas que preguntamos, polo que nos explicaron que ao ter xornada partida, lle dedicaban catro tardes semanais, deixando a mañá para todas esas actividades máis de grupo. Teñen cinco talleres nos que cada neno ou nena pasa unha semana en cada un:

Jugem: actividade física e/ou lúdica, xogo simbólico (a casiña é unha habitación perfectamente acondicionada na que xogan 5-6 nenos)

Parlem: desenvolvemento da expresión oral

Pensem: habilidades de pensamento

Descubrir: actividades científicas

Expresem: linguaxe plástico

Unha vez todos os nenos pasaron por todos os talleres, varíanse as propostas. Destacable tamén é que para o alumnado de 3 anos se contempla un tempo de descanso trala comida.

dscn4798

Canto á distribución do espazo, non sendo un centro de deseño espectacular nin concibido a priori, sorprende o aproveitamento que se fai del. Así salientamos:

Patio: ao que teñen acceso directo todas as aulas de infantil e no que fan dúas quendas de patio para evitar saturación de nenos (Infantil-1º,2º EP e máis tarde o resto dos niveis); conta con dous planos:

-zona de area, con todo tipo de xoguetes para amontoar, cavar, arrastrar ou montar construcións efémeras.

dscn4802

-zona de cemento: canchas, xogos de son, terraza con bancos no medio da horta, e no que mesmo se permiten un día á semana convertelo en patio con rodas (patíns, patinetes, triciclos e bicicletas).

Sumado a iso, hai recunchos como a zona chillout, rocódromo, xardín dos olores, etc.

Continuando a nosa visita polo centro, segue a sorprendernos  o uso racional do espazo e dos recursos, así hai unha zona onde se almacenan todos os recursos lúdicos/didácticos/educativos, para deste modo compartir entre as aulas e evitar a saturación nas mesmas. De igual modo, a aula de plástica a máis do espazo para a creación e exposición, hai unha zona de almacenaxe de todo tipo de materiais, perfectamente clasificados e organizados para que todo o profesorado do centro poida acceder a eles. Aquí cómpre salientar o rol do profesor de plástica, quen ademais é o coordinador da estética e das intervencións artísticas que se fan no centro; apúranse a puntualizar que non é un censor senón un orientador/asesor artístico, o que nós asimilamos de inmediato ao atellierista das escolas reggianas.

Visitamos tamén a aula de inglés e alí mantivemos unha interesante conversa sobre a decisión do centro de non introducir a lingua estranxeira na educación infantil, xa que logo argumentan que os pequenos teñen dabondo con consolidar as dúas linguas oficiais, sen contar con que hai nenos con outras linguas maternas. Esta medida cren que debidamente exposta ás familias é aceptada por todos ao marxe da presións social existente por meter todas as linguas imaxinables na educación infantil.

Dende logo foi moi acertada a recomendación de que visitaramos a Escola Pompeu Fabra malia que se tratou dunha visita moi breve puidemos palpar de inmediato que estabamos nun centro cunha traxectoria, cunha reflexión educativa e cunha postura clara sobre o prioritario e o secundario, como mostra abonda ler devagar a súa “Carta de compromiso educativo”; para tomar nota para os nosos centros.

Para afondar máis aconsellamos a visita ao web do centro.

dscn4824

Non nos queda máis que agradecer a Rosa Sensat que nos facilitaran a visita a estes dous centros, esperando que poidamos coñecer outras en vindeiras estancias en Barcelona.

Escolas de Barcelona (I). Escola Bressol Municipal Els Patufets de Navas (0-3): sentido e sensibilidade

In InformArte,Uncategorized on 30/11/2016 at 11:54

img_1224

Aproveitando a nosa estancia en Barcelona con motivo da entrega do XXXVI Premio de Pedagogía Marta Mata 2016, pedímoslle á Asociación de Mestres Rosa Sensat si nos podían xestionar a visita a dúas escolas de infantil o que nos facilitaron con toda eficacia e cariño Mercè Marles e máis a directora da revista In-fan-cia. As escolas propostas foron Els Patufets (0-3) e Pompeu Fabra (3-6), das que deseguido daremos conta.

Escola Bressol Municipal Els Patufets de Navas

Xa nos advertiran de que sería bo chegar cedo a este centro para poder asistir ao momento no que se acollen dos nenos e nenas das mans das súas familias, así estabamos na porta ás 8:30 da mañá nunha escola dun barrio do ensanche de Barcelona, sita nun complexo moderno que xunta un centro de 3ª idade, un centro cívico e a propia escola, todo ilo enriba dun garaxe. Isto que vimos de dicir, non se convertera nunha eiva senón máis ben nunha potencialidade do centro pois traballan conxuntamente no Plan Comunitario do barrio de Navas, pensando no que como centro de infancia poden aportarlle á comunidade, procurando a coherencia de todos os centros de Navas nas súas intervencións sociais.

Recíbenos na porta a súa directora, Clara Salido, ao tempo que lle vai dando a benvida a pequenos e familias. Sorpréndenos ver a moitos pais ou avós, explícannos que se debe a que algunhas nais pediron concentración de xornada laboral de modo que empezan a traballar máis cedo, motivo polo que son os homes os que se encargan de deixalos na escola.

img_1231

O centro ábrese a un espazo-patio sobre o que a directora nos dixo que andaban a darlle voltas, pois viran a imposibilidade de facer un espazo verde por ter debaixo o garaxe e haber perigo de filtracións, así o cubriran con area de praia de modo que mesmo parecía un área recreativa  dun recuncho da costa, coas súas mesiñas merendeiros, con xogos de madeira, con pás e caldeiros, tendo todas as estancias un acceso directo a ela desde o interior, así como unha pequeniña solaina que permitía o xogo exterior mesmo nos días de choiva.

dscn4779

Xa só accedendo ao recinto do centro se notaba unha sensibilidade e unha sutileza extraordinaria, o que fomos constatando segundo íamos avanzando polos distintos espazos e saudando a nenos, familias e traballadoras.

Non hai demasiada profusión decorativa porque cren que non se deben saturar demasiado os estímulos; isto ao parecer está moi reflexionado coas familias así como argumentada a súa razón de ser, especialmente para evitar a sorpresa dos pais ao chegar os primeiros días e ver ambientes tan espidos. Con todo, teñen conformado un equipo de traballo para crear ambientes, non centrándose en cuestións decorativas, senón noutros aspectos tan cruciais como poden ser a iluminación, a accesibilidade, o ton de voz e o xesto. Así van facendo axustes dos que deixan constancia nun rexistro dos cambios que realizan nos espazos e a razón de por que os fan. Participan ademais nunha comisión municipal creada coa finalidade de que de cara á construción de novas escolas, se poidan facer achegas para a mellora do deseño e da distribución dos espazos.

dscn4784

Nalgunha estancia atopamos pais/nais dentro, explicáronnos que era acorde coa súa concepción escolar na que a apertura e a vivencia do cotiá son piares fundamentais, malia todo as persoas adultas teñen que interaccionar con todo o grupo sen interferir, pola contra, si se quedaron por un demanda dos seus fillos, teñen un lugar específico onde facelo, fóra da mirada dos demais nenos. Recordan continuamente que a mestra non é unha substituta da nai, asumen o seu rol docente o que non lles resta afectividade. Ao remate da xornada falan persoalmente con cada unha das familias -polo que lle preguntamos se non tiñan exposto como en moitas escolas un libro no que se fixera un resumo do día, descartaron esa opción porque tras debatelo moito concluíron que non todos os nenos fan o mesmo e así sería falsear ou concederlle máis importancia a unha actividade sobre a outra.

dscn4788

Os nenos poden cambiar libremente de estancia, respectando que as rutinas se realizaran co grupo de referencia, entre elas a do descanso, algo sobre o que aínda andan a matinar para mellorar o espazo dormitorio.

dscn4783

Xa nos anticipara o día anterior o profesor Miguel A. Essomba, Comisionado de Educación e Universidades de Barcelona, que as escolas bressol estaban en pleno proceso de cambio volvéndose a remunicipalización das mesmas, deixando a xestión externa ata agora vixente. Dicíanos que era un proceso complexo pero que coidaban podía mellorar a concordancia de todas elas na prestación do servizo.

Rematamos cun café no que tivemos ocasión de partillar con distinto persoal do centro, laboral e educativo, notando en todas elas a ilusión de ser parte dun proxecto de vida e de futuro.

dscn4789

Para quen queira saber máis, aconsellamos a visita ao web de Clara Salido a súa directora, membro tamén da xunta reitora de Rosa Sensat, do que salientamos artigos como: “Acoller ao neno á vida”, “Infancia, sociedade e educación“, ou “Que esperamos da escola? Vivir o cotiá, oportunidades de aprendizaxe”.

Sensibilidade, profesionalidade, reflexión sobre a práctica, respecto polo neno e polas súas familias e vinculación coa comunidade poderían ser algúns apuntamentos resumo da visita.dscn4794

Os nosos parabéns á Escola Bressol Els Patufets de Navas e todo o noso agradecemento por permitirnos coñecela.

Ausencias e presencias

In InformArte on 12/11/2015 at 00:48
Chema Madoz

Chema Madoz

Hai veces nas que a vida nos deixa tempo para proxectarnos e outras nas que hai que facer traballo cara dentro. A ausencia de InnovArte nestes últimos tempos foi debida a unha desas épocas nas que hai que coidar máis do que nos rodea. Mesmo valoramos que chegara o momento de pechar un capítulo.  Con todo, non deixou de medrar, non hai día no que non recibamos solicitudes de amizade a través das redes sociais, maiormente de estudantes e persoas que opositarán en breve. Isto énchenos de satisfacción e danos azos para pensar que o traballo desenvolvido ao longo de seis anos, aínda está vixente, sendo de utilidade para moita xente. Pouco máis se lle pode pedir,  isto, ata nos fai crer que somos coma Frederick, o ratiño poeta de Leo Lionni que durante as épocas de escuridade se alimentaba cos raios de sol colleitados durante o verán.

Queremos agradecer todas as mensaxes que recibimos estrañadas polo parón do blog, ao tempo que nos daban razóns ou ánimo para continuar. Sentimos ben non poder aceptar todas as invitacións que nos fixeron para participar en actividades, eventos ou publicacións, pero noutra será.

Aínda así, non deixamos de ler, de descubrir e de comezar a andaina cun novo grupo, de modo que, agora que clarexa o horizonte, iremos compartindo o vivido.

Educación na natureza

In InformArte on 05/03/2015 at 07:31

Os nenos e nenas mostran cada vez máis un déficit do que Antonio Sandoval denomina vitamina N, unha das carencias que máis pode afectar o seu desenvolvemento harmónico. A vida que levan non lles permite o contacto coa natureza, todo ten lugar en contextos artificiais ou virtuais, pero poucas, moi poucas veces logran esparexerse no medio natural, no que non foi deseñado e programado pola man das grandes multinacionais.

Así, curiosamente, están xurdindo iniciativas educativas en todo o mundo que teñen como finalidade poñelos en contacto no seu medio máis natural. Escolas bosque, escolas na natureza ou centros educativos no campo son a nova tendencia, que polo de agora só están ao alcance duns poucos, xa que logo, en case todos os casos se trata de apostas privadas ou experimentais. Nós xa falamos dalgunha destas escolas no número 3-2º da Revista do Instituto Latinoamericano de Estudos da Infancia, RELAdEI. Alí recollemos espazos web nos que se podía saber máis do Programa Victoria Nature School, unha escola preescolar de 181.000 hectáreas nun parque de British Columbia en Canadá, ou da Waldkindergartens (Escuelas Bosque) de Friburgo en Alemania, onde nenas e nenos de infantil pasan o día ao aire libre correndo, gabeando polas árbores e descubrindo todas as manifestacións da vida.

Ben sabemos que poucas posibilidades hai de mudar os nosos contextos actuais, pero estas tendencias tamén están chegando a todo o ámbito da educación non formal, ás actividades extraescolares, aos obradoiros de verán ou aos campamentos.

Onte púxose en contacto con nós unha das promotoras da acabada de nacer, Asociación Nacional de Educación en la Naturaleza, para comentarnos que os vindeiros 18 e 19 de abril tería lugar o I Encontro de EDNA, no marco único da localidade coruñesa de Cariño. Falarase sobre o que é e sobre o que non é educación na natureza (sempre que hai unha tendencia xorden imitacións que nada teñen que ver coa filosofía inicial), presentarán a asociación, o seu web, e como non, farán unha sesión na natureza. Desde aquí pódese acceder á información e programa, así como ao seu blog.

De seguro que volveremos noutras ocasións sobre estas iniciativas, e a insistir en que aínda que non haxa escolas bosque para todos os nenos, hai monte e árbores a esgalla para todas as saídas familiares e escolares.

I Rede Iberoamericana de Educación Infantil (4): aloxamento na Residencia de Estudiantes de Madrid

In InformArte,PremiArte on 20/02/2015 at 07:37

Seguimos contando en que consistiu o I Encontro da RIEI.

Un dos maiores acertos da organización do encontro da I Rede Iberoamericana de Educación Infantil foi aloxarnos na Residencia de Estudiantes de Madrid.

La Residencia de Estudiantes, desde su fundación en 1910 por la Junta para Ampliación de Estudios hasta 1936, fue el primer centro cultural de España y una de las experiencias más vivas y fructíferas de creación e intercambio científico y artístico de la Europa de entreguerras. En 1915 se traslada a su sede definitiva en la madrileña Colina de los Chopos. Durante toda esta primera etapa su director fue Alberto Jiménez Fraud, que hizo de ella una casa abierta a la creación, el pensamiento y el diálogo interdisciplinar. Tanto la Junta como la Residencia eran producto de las ideas renovadoras de la Institución Libre de Enseñanza, fundada en 1876 por Francisco Giner de los Ríos.

La Residencia se proponía complementar la enseñanza universitaria mediante la creación de un ambiente intelectual y de convivencia adecuado para los estudiantes. Características distintivas de la Residencia fueron propiciar un diálogo permanente entre ciencias y artes y actuar como centro de recepción de las vanguardias internacionales. Ello hizo de la Residencia un foco de difusión de la modernidad en España, y de entre los residentes surgieron muchas de las figuras más destacadas de la cultura española del siglo XX, como el poetaFederico García Lorca, el pintor Salvador Dalí, el cineasta Luis Buñuel y el científico Severo Ochoa. A ella acudían como visitantes asiduos o como residentes durante sus estancias en Madrid Miguel de Unamuno, Alfonso Reyes, Manuel de Falla, Juan Ramón Jiménez, José Ortega y Gasset, Pedro Salinas, Blas Cabrera, Eugenio d’Ors o Rafael Alberti, entre muchos otros.

La Residencia fue además foro de debate y difusión de la vida intelectual de la Europa de entreguerras, presentada directamente por sus protagonistas. Entre las personalidades que acudieron a sus salones figuran Albert Einstein, Paul Valéry, Marie Curie, Igor Stravinsky, John M. Keynes, Alexander Calder, Walter Gropius, Henri Bergson y Le Corbusier, entre muchos otros. A menudo, estas personalidades fueron invitadas por dos asociaciones privadas que colaboraron activamente con la Residencia y unieron su labor a un amplio sector de la sociedad civil: la Sociedad de Cursos y Conferencias y el Comité Hispano-Inglés.

Para nós, poder vivir esta experiencia foi un regalo. Unha vez se chega á Colina de los Chopos, tense a sensación de trasladarse no tempo. Só de pensar nos intelectuais que por aquí pasaron e deixaron a súa pegada, dá vertixe.  Sendo un lugar austero, como de college, sen grandes luxos, o trato é exquisito. Sito no centro de Madrid, parece un oasis de calma que propicia o estudo, a lectura, a conversa e a reflexión.

Hoy la Residencia es, de nuevo, uno de los centros más originales del panorama cultural español.

  • Organiza numerosos actos públicos, en los que intervienen muchos de los protagonistas actuales de las artes y las ciencias como Mario Vargas Llosa, Pierre Boulez, Martinus Veltman, Ramón Margalef, Jacques Derrida, Blanca Varela o Massimo Cacciari, entre otros. Conferencias, mesas redondas, conciertos, lecturas de poemas, encuentros o exposiciones convierten a la Residencia en un espacio abierto al debate, la reflexión crítica y la creación en torno a las tendencias de nuestra época.
  • En ella conviven cada año, en estancias generalmente inferiores a una semana, cerca de 3.000 investigadores, artistas y profesionales de los campos, más diversos, procedentes de todo el mundo.
  • En el Centro de Documentación puede consultarse un conjunto único de fondos bibliográficos y documentales, especializado en la historia intelectual y la ciencia contemporáneas, principalmente del primer tercio de siglo. Destacan los archivos particulares de Federico García Lorca, Luis Cernuda, Jesús Bal y Gay, Fernando de los Ríos o León Sánchez Cuesta, y los de instituciones como la Junta para la Ampliación de Estudios o el Museo Pedagógico Nacional. Las descripciones de los fondos documentales y bibliográficos y un conjunto de imágenes de los propios documentos digitalizados están disponibles en la Red de centros y archivo virtual de la Edad de Plata de la cultura española contemporánea (1868-1936), proyecto que lidera la Residencia de Estudiantes y que cuenta con la financiación de la Fundación Marcelino Botín.
  • Desarrolla distintos proyectos de investigación siguiendo dos líneas principales: el estudio y la difusión de su legado histórico y el análisis de las tendencias actuales de pensamiento con el objetivo de explorar el porvenir de la cultura.
  • En 1990 recuperó su viejo sello editorial, con el que publica los resultados de su labor investigadora y algunos de sus cursos, lecturas de poemas o ciclos de conferencias. Prepara, además, ediciones críticas de sus textos históricos y rescata excepcionales testimonios como elArchivo de la Palabra o la revista Residencia.
  • El 28 de marzo de 2001 se inauguró la rehabilitación arquitectónica integral de la Residencia de Estudiantes con los trabajos de renovación de los pabellones Central y Gemelos, el amueblamiento del conjunto de los edificios y la urbanización y ajardinamiento del entorno de la Colina de los Chopos.

Na actualidade é un centro con constante actividade, así, a máis da exposición Redes Internacionales de la Cultura española 1914-1939, tamén puidemos ver unha sobre o escritor galego Ramón María del Valle-Inclán, “Otros verbos, nuevas lecturas: Valle-Inclán traducido [1906-1936]“, organizada polo Consello da CulturaGalega e dedicada á recepción internacional do dramaturgo arousán a través da tradución da súa obra a distintos idiomas.

Neste vídeo, elaborado con motivo da celebración do centenario da Residencia de Estudiantes (1910-2010), pódese ver o que foi e o que é hoxe, un lugar de encontro para a cultura internacional aberto ao debate e á reflexión sobre as correntes de pensamento e creación neste comezo de século. Aquí teñen lugar cursos, conferencias, encontros, lecturas de poemas, concertos e exposicións, prestando especial atención tanto á recuperación dun período especialmente significativo da historia intelectual como ás novas tendencias nas diversas áreas de coñecemento e aplicación das novas tecnoloxías.

Ao longo da semana que alí permanecemos vimos que a Residencia de Estudiantes é un fervedoiro de actividade desde primeiras horas da mañá -xa que logo, é tamén a sé do Consejo Superior de Investigaciones Científicas,CSIC-, ata ben entrada a noite con ciclos de conferencias ou concertos.

Non queremos deixar de agradecer a oportunidade única que nos brindou á organización, permitíndonos aloxarnos nun lugar tan emblemático da renovación educativa en España, no pasado e no presente.

La Residencia conserva su función de alojamiento, dirigida en la actualidad a investigadores, artistas y creadores de diversos campos y procedencias que residen durante periodos normalmente inferiores a una semana. La Residencia dispone ahora de 90 habitaciones y de servicios de cafetería y restaurante abiertos tanto a los residentes como al público general.

Cerca de 3.000 personas se alojan anualmente en la Residencia. La relevancia profesional de los residentes fomenta un especial clima de intercambio interdisciplinar que la convierte en un campus informal de las ciencias, las artes y las humanidades. Este ambiente está propiciado por la convivencia diaria, desde la tertulia a la hora del café hasta el debate entre los especialistas.

Un caso especial es el de los becarios. Varios jóvenes investigadores y artistas, que obtuvieron las becas convocadas por la Residencia y el Ayuntamiento de Madrid, residen durante el curso en los Pabellones Gemelos.

I Rede Iberoamericana de Educación Infantil (3): integrantes

In InformArte,PremiArte on 19/02/2015 at 08:04

Seguimos falando dos participantes no encontro da I Rede Iberoamericana de Educación Infantil.

Blanca Elena Ibáñez de Martínez e Clara Ofelia Escobar Zacarías de Paraguai, son un claro exemplo da relación que debe darse entre a administración educativa e os encargados de executar os programas institucionais. Estas dúas amigas paraguaias levan a cabo iniciativas relacionadas coa mellora da educación á primeira infancia, enmarcadas no Plan Nacional de Desarrollo Integral de la Primera Infancia; Blanca desde o Ministerio coordina programas, participa nos procesos selectivos de docentes, nos desenvolvementos curriculares e nos pactos con outras institucións que tamén interveñen cos nenos e nenas; Clara, coa súa vitalidade e alegría, pon en marcha esas actuacións relacionadas coa formación de docentes ou de mediadores, empregando tanto a visita a distintos puntos da rexión, como a participación en programas de radio nos que proporcionan unha formación non formal de todas aquelas persoas que teñen entre as súas responsabilidades a crianza dos nenos e nenas.
Blanca e Clara, sen perder o entusiasmo e alegría coa que viaxan polo país, fálannos da situación dalgúns pequenos en Paraguai, aos que unha vez satisfeitas as súas necesidades máis básicas (alimentación e asistencia sanitaria), dinnos que deben suministrarlle “vacunas afectivas”, xa que logo, son moitos os pais que non saben manifestarlle o cariño aos seus fillos, así deben fortalecer o vínculo afectivo pais-fillos como unha labor educativa máis.
Ao igual que fixemos coas outras compañeiras falamos devagar sobre nenos sometidos a abuso e maltrato ou trato neglixente; de nenos vítimas de venda, trata, secuestro ou explotación sexual; de adopcións, condicións de vida, acceso ao benestar, e de servizos de apoio do Estado para a crianza. Así soubemos do Programa de Provisión de Útiles Escolares, e do Programa Abrazo unha iniciativa institucional para a diminución progresiva do traballo infantil que suma os compoñentes de rúa, familia, centros e redes de protección.


Adriana Luongo Tuso e Dorys Marlene Beloqui Seijas de Uruguay, dúas loitadoras polo empoderamento da, agora desacreditada, escola pública, dúas compañeiras que non se coñecían ata que se atoparon no aeroporto, e das que temos a seguridade fraguarán unha amizade de por vida. Adriana, directora dun xardín de infancia, o CAIF de Montevideo, muller feliz e agradecida do que a vida lle brinda cada día e Dorys unha educadora de xardín 0-3, o CAIF Garabatos de Flores.
O Plan CAIF (Centros de Atención a la Infancia y la Familia) é a Política Pública de Atención Integral á Primeira Infancia, de alianza entre o Estado (baixo a responsabilidade do INAU) e as Organizacións da Sociedad Civil. Ofrecen cobertura a máis de 47.000 nenos/as, distribuídos en 372 centros por todo o país nos que atenden tanto aos pequenos de 0 a 3 e ás súas familias
Cada Centro CAIF conta cun equipo de traballo interdisciplinario (dous mestres/as ou o licenciados/as especializados en educación inicial, un en cada quenda, un traballador/a social, un psicólogo/a, un psicomotricista, un coordinador de xestión, educadoras referentes de grupos, cociñeira y auxiliar de servizo responsable do funcionamento do mesmo, que se coordinan co equipo central do Plan CAIF nas diferentes disciplinas, garantindo así a calidade de atención para todos os seus usuarios. Nos CAIF desenvolven obradoiros semanais para nenos/as de 0 a 24 meses e para as súas familias. Estes espazos de interacción de persoas adultas con outros nenos facilitan vivir experiencias de aprendizaxe significativo brindando apoio ás familias para desenvolver as súas capacidades en prácticas de crianza, estimulación psicomotriz e hábitos de alimentación saudables. Asemade, ofrecen atención diaria para pequenos/as de 2 e 3 años con actividades dirixidas a potenciar o seu desenvolvemento global que se complementan con actividades para as familias.
Ver páxina web e acceso a todos os folletos e publicacións do CAIF.

Luisa Ramírez, de Toledo en España, directora da Escola Infantil Castilla la Mancha, unha muller encantadora que nos acolleu na escola co cariño que se recibe na propia casa, mostrándonos o seu bo facer, froito de moitos anos de traballo e de pequenas conquistas diarias. Desta escola falaremos máis de vagar noutra entrada dedicada ás visitas, pero non queremos deixar pasar ocasión de manifestarlle o noso agradecemento e pedirlle desculpas polos nervios lóxicos previos á visita na que tantas persoas expertas en educación e representantes da administración autonómica e estatal mirarán con lupa o alí realizado. O proxecto educativo “Biblioteca Escolar: Colorín” desta escola, foi seleccionado polo Ministerio de Educación, Cultura y Deporte para representar a España en Redes Iberoamericanas de innovación educativa. O seu proxecto de biblioteca escolar consiste nun plan de lectura para toda a comunidade educativa, ferramenta fundamental ao servizo dos nenos/as, cuxo obxectivo é favorecer o desenvolvemento de habilidades e competencias lingüísticas e lectoras do alumnado como base para a adquisición de coñecemento e aprendizaxe.

Ángeles Abelleira Bardanca de Galicia, coautora xunto coa súa irmán Isabel Abelleira Bardanca do blog InnovArte Educación Infantil, a experiencia seleccionada para representar a España no tramo 3-6 na I Rede Iberoamericana de Educación Infantil. De nós pouco que engadir ao xa dito neste blog ao longo de cinco anos, tan só dicir que defendemos o discurso InnovArte, coma un alegato a favor da infancia que se fai desde un país onde non se dan situacións tan dramáticas (ou nunha porcentaxe tan elevada) coma as expostas por outros países, malia todo, os nenos e nenas aquí tamén corren moitos riscos, entre eles o que nós denominamos “o rapto o espolio do patrimonio da infancia”que poderíamos resumir nos seguintes apartados e que son os que enchen os máis de mil post que contén o blog:
-no ámbito escolar: presión, falta de sosego, asignaturización, segmentación do tempo, sacralización da tecnoloxía e dos idiomas, prevalencia do congnitivo, fomento do consumismo, conversión das escolas en centros de día con microespacios en macrocentros supermasificados.
-no ámbito familiar: abuso/mal uso da conciliación, sobrecoidados vs. falta de atención, ausencia de referentes adultos, primacía dos “entretementos educativos” sobre o relacional, culpabilización dos nenos das problemáticas adultas.
-no ámbito social: sobreculturización da infancia, perversión da conciliación da vida escolar/familiar/laboral, clientelización a través dos nenos, marcaxe e medicalización da infancia, exceso de mercadotecnia educativa.
-no ámbito da cultura do lecer: exceso de “programación educativa”, mala consideración do tempo libre ou de descanso, primacía do tecnolóxico, anticipo de temáticas/problemáticas non propias da infancia (contranatura) na literatura, no cine e nas series (soidade, depresión, enfermidade, morte…).
-no ámbito da administración: esixencia semellante á doutros niveis educativos, asimilación a etapas superiores, anticipación curricular, sobreoferta descoordinada de actividades desde a administración local, asociacións, institucións e ONGs.
Trala exposición do “discurso InnovArte”, da concepción de infancia, de mestra, de escola e de formación do profesorado, pasamos á presentación da estrutura e contido do blog, así como do número e país de orixe dos nosos seguidores e visitantes, maioritariamente de toda América.
Certamente, foi un inmenso orgullo poder formar parte desta I Rede Iberoamericana de Educación Infantil coa humilde iniciativa de tan só dúas mestras de infantil. Esta foi unha desas sorpresas que se agochan nas reviravoltas da vida profesional. Grazas mil por contar con nós.
Esperamos que soubéramos dar conta das traxectorias e iniciativas educativas dos dez integrantes da Rede, xa que logo non é cousa doada, resumir aquí as súas historias de vida profesional.

Este balance non estaría completo sen mencionar a Belén de la Torre da OEI, a Beatriz Fernández, asesora do INTEF e a Mar Jiménez Xefa de Área de Formación e Relacións Institucionais do Ministerio de Educación, Cultura e Deporte, as tres sempre pendentes de nós, das nosas necesidades, da nosa comodidade e de facernos sentir xente importante. Isto pode parecer irrelevante, pero non é en absoluto banal. A meirande parte de nós somos persoas anónimas en todo o que é a rexión iberoamericana, pero ao longo de cinco días fixéronnos sentir que as nosas achegas eran moi válidas, e isto é algo que non esqueceremos nas nosas vidas, marcando un fito que determina un antes e un despois de Madrid. Grazas a todas elas e ás persoas que nos permitiron as visitas e as recepcións das que fomos obxecto. Lembrarémonos de todos eles, con especial afecto para Paco o condutor do autobús no que fixemos os desprazamentos, outra das persoas ás que se lle nota que ama o seu traballo.

Agora, nas vindeiras entradas, falaremos das visitas e actividades desenvolvidas ao longo de cinco días en Madrid.

I Rede Iberoamericana de Educación Infantil (2): integrantes

In InformArte,PremiArte on 19/02/2015 at 08:03

Seguimos relatando o encontro no que participamos nos pasados días en Madrid.

Colombia, El Salvador, España, Paraguai, Uruguai, son os cinco países que foron escollidos a través da OEI para participar nesta I Rede Iberoamericana de Educación Infantil, en función das peticións priorizadas que estableceron canto ás temáticas propostas: educación inicial, educación inclusiva e tecnoloxías educativas. De cada un dos países enviaron a dúas persoas, seleccionadas pola súa participación en programas relacionados coa atención á infancia. O procedemento de escolma foi establecido polas respectivas oficinas nacionais da OEI, así en España abriuse unha convocatoria a través da cal cada Comunidade Autónoma presentaba as súas candidaturas para a posterior valoración por parte do persoal do Ministerio de Educación Cultura e Deporte e da OEI, aplicando un baremo no que se computaba tanto a relevancia da experiencia, os premios recibidos, así como as publicacións sobre a mesma. Para representar ao noso país escolmouse a Escola Infantil Castilla la Mancha de Toledo, polo ciclo 0-3, e InnovArte Educación Infantil polo tramo 3-6. Nos outros catro países as formas e criterios de selección foron diversos, agora ben, visto xa con retrospectiva, cremos que totalmente acertados. O primeiro día, e aínda coñecendo moi por riba as diferentes iniciativas, tiñamos por certo que estabamos entre os mellores, entre auténticos heroes e heroínas da educación infantil. Calquera dos que tivemos a honra de coñecer a Diego, Mónica, José Salvador, Silvia, Dorys, Adriana, Blanca, Clara e Luísa, sabemos que foron a mellor mostra do bo que se está a facer nos seus países pola mellora da calidade de vida da infancia. De seguro que haberá centos, milleiros de persoas coma eles, coma nós, que tamén merecerían formar parte desta Rede, iso pensabámolo todos xa que logo nos considerábamos uns privilexiados por ter a fortuna de estar alí. Nunca se sabe que é o que nos leva a estar nun sitio nun momento, azar, destino, oportunidade…, cadaquén atribuirállelo ao que considere, pero, certamente foi unha ocasión única e inesquecible para todos nós. Grazas a quen o fixo posible e nos permitiu coñecer a:

Diego Alexander Enríquez Cajigas de Putumayo en Colombia. A Diego sempre o recordaremos coma un mozo licenciado en Filosofía, cunha sólida formación teórica e coa realización dun traballo a pé de obra que poucos de nós seríamos quen de resistir. Se nós viaxamos a diario nun coche para ir aos nosos postos, Diego faino en canoa ou en moto polas trochas do Putumayo, a porta da Amazonia colombiana (como di el, sempre polas máis anchas para non acabar en sitios indesexados), atopándose a case a cotío coas guerrillas, cos campesiños que son desafiuzados dos seus campos de cultivo por non ter papeis que lle acrediten a propiedade fronte ás grandes multinacionais, vendo os nocivos efectos na saúde dos nenos da aplicación de glifosatos para o exterminio das plantacións de coca, e loitando contra o “destino” dos nenos nas guerrillas e das nenas en casamentos concertados con homes que lles dobran ou triplican a idade. Neste panorama el fala da resiliencia, que é a “arma” coa que loita a súa organización, a Fundación Fraternidad, unha entidade privada que basea o seu traballo social na nenez e mocidade do Putumayo, tratando de crear ambiente saudables, harmónicos e prósperos a través de programas de saúde, educación e de xeración de ingresos dirixidos a familias vulnerables que habitan na rexión amazónica. Ver vídeo institucional.

Este home o os seus compañeiros/as da Fundación Fraternidad, desenvolven unha estratexia nacional chamada “De cero a siempre”, porque xa comezan con nais xestantes no traballo de restitución dos dereitos que lles son negados, crendo que estas accións lles deixarán unha pegada para o resto das súas vidas. Cren que a educación é a única posibilidade de salvación dun pobo sempre maltratado. Así, sen horarios -debido á singularidade da poboación á que atenden-, sen locais –chozas, eiras, casas-, realizan encontros educativos grupais, nos que forman aos adultos como mediadores ou educadores familiares que serán os encargados de transmitirlle á comunidade suxestións sobre a mellora das condicións de vida no fogar, sobre a atención ás crianzas, así como de inculcarlles a idea de que os nenos son suxeitos de dereitos non obxecto deses dereitos.

Como cando escoitamos algo sempre tratamos de establecer comparanzas co que nos é coñecido, eu, cando Diego contaba a súa labor, pensaba no noso querido programa de Preescolar na Casa, agás que neste caso se desenvolve na selva.

Mónica Ordoñez Mora de Cali en Colombia, quen tamén quedará no recordo de todos os participantes pola súa capacidade de sobrepoñerse a un dramático golpe do destino no seu primeiro día de estancia en España. Aí é onde se nota que son xente dunha pasta especial; calquera outro no seu lugar abateríase, pero ela non, antepuxo o profesional ao persoal, pensando que non podía nin debía desaproveitar esta oportunidade que lle brindara a OEI para dar a coñecer a labor que desenvolve a Fundación Dar Amor-Fundamor, na que traballa e que viña a sumarse a toda unha traxectoria de recoñecementos, nacionais, europeos e internacionais. Un caso máis de resiliencia.

Fundamor é unha organización non gubernamental con sé na cidade de Cali, con máis de 21 anos de experiencia en intervención social dirixida a máis de 80.000 persoas, beneficiadas a través dos seus programas e servizos dirixidos a poboacións en situación de vulnerabilidade en todo o país, incluíndo a máis de 560 nenos e mozos afectados polo VIH/SIDA procedentes de todas as rexións de Colombia. Nos seus inicios, no 1992, comezaron atendendo a persoas adultas, e máis tarde reorientaron as súas actuacións cara unha crecente poboación de nenos e nenas que naceron co virus, dando así lugar á creación dun modelo de atención en saúde, educación, acollida e protección, contribuíndo a incrementar a expectativa de vida esperada para eles, e logrando ademais a inclusión social á que teñen dereito como cidadáns.

Ao tempo, Fundamor, tamén estableceu como estratexia de intervención a prevención e sensibilización fronte ao VIH/SIDA, incluíndo programas dirixidos a todas as idades, xerando coñecemento e valor engadido que se traduce en capacitación, vídeos, metodoloxías, ferramentas de apoio e publicacións ao servizo da comunidade.

Mónica traballa no Centro de Desarrollo Infantil “Semillas de Amor”, un centro terapéutico preescolar que fai unha “inclusión á inversa”con 160 nenos/as de Jamundí e do Val de Lili, e no que contan con 15 espazos de aprendizaxe significativos, cada un deles cunha función dirixida a un momento específico no desenvolvemento dos nenos, sendo o rol da mestra o de propiciadora das aprendizaxes e da participación dos menores seguindo os pasos de motivación, acordos, actividade, peche e avaliación. Os devanditos espazos de aprendizaxe son: casa das bonecas, maxia musical, aldea da paz, malabares, parque, xogando e aprendendo, pequenos lectores, exploradores, mundo máxico, mans creativas, horta, pensadores, a casa da ledicia, grandes científicos, e construtores.

Neste momento, Fundamor, está embarcada no proxecto de construción da Ecoaldea Madivá, un espazo máis de aprendizaxe e de inclusión para dar Amor.

Silvia Rebeca Ramos de Caprile e José Salvador Alvarenga Rivera da Universidade Gerardo Barrios de El Salvador. Dous profesores universitarios que neste momento están botando a andar un máster, a Maestría en Educación integral a la primera infancia, que se enmarca entre as accións prioritarias de El Salvador para a “Política nacional y modelo de educación para el desarrollo integral para la primera infancia”. Eles veñen dun país que está tentando pechar as feridas abertas tras máis de dez anos de guerra; un lugar onde a xente está afeita a ver a crueldade dos sanguinarios mareros e a extorsión das maras; un sitio cunhas problemáticas sociais como as que deseguido se apuntan segundo os datos do propio Ministerio de Educación: 3 de cada 10 feminicidios son nenas menores de 18 anos, o inicio da vida sexual nas nenas é aos 10 anos, 8 de cada 10 violacións é contra as nenas sendo o 75% as mans dos seus familiares. Así, tal e como apuntaba Silvia, fíxose preciso un Pacto pola educación da infancia no que participan todas as institucións nacionais relacionadas coa infancia para camiñar dun xeito coordinado unindo sinerxías.

Silvia que participou no traballo desa Comisión estatal, falaba con ilusión de que se colocou á infancia no centro de todas as actuacións sanitarias, asistenciais, educativas e familiares, tanto a nivel nacional, rexional ou local, así se crearon os Comités locales de Promoción de Derechos de la infancia, últimos garantes da atención aos nenos e nenas.

Eles dous, Silvia e José Salvador, saben que indubidablemente, calquera cambio educativo ten que pasar pola mellora da selección e formación do profesorado, a máis da oferta do que denominan “la malla curricular” e de modelos ou exemplificacións didácticas que lle dean corpo ao discurso curricular.Un dos pasos iniciais foi o establecemento do Plan de Estudios para o Profesorado y Licenciatura  de Educación Inicial y Parvularia a través do Acordo Nº. 15-1043 no que se establece o Perfil do profesorado, definindo competencias canto ao que deben coñecer, facer (coa infancia, coa familia, coa comunidade) e como deben ser e convivir.

Todos os que os escoitamos, sabemos que con persoas coma eles, comprometidas coa educación, é posible que chegue a bo porto este ilusionado cambio no que están a traballar.

Seguir lendo.

I Rede Iberoamericana de Educación Infantil (1): programa de mobilidade docente

In InformArte,PremiArte on 19/02/2015 at 08:02

No mes de xuño xa anunciáramos que InnovArte Educación Infantil fora seleccionado para representar a España na Rede Iberoamericana de Innovación Educativa, e agora chegou o momento do primeiro encontro que tivo lugar en Madrid nos pasados días coa finalidade de crear a Rede de Educación Infantil.

Esta é a información que sacou da mesma a OEI.

La Organización de Estados Iberoamericanos para la Educación, la Ciencia y la Cultura (OEI) en coordinación con el Ministerio de Educación, Cultura y Deporte han preparado la agenda de actividades que los diez docentes participantes en el “Programa de Redes de Movilidad del Profesorado: Red Iberoamericana de Educación Infantil”, que lidera España, van a realizar entre los días 9 y 13 de febrero en centros e instituciones educativas de Madrid y Toledo.

En el marco del proyecto centrado en el desarrollo profesional docente, esta iniciativa tiene como objetivo la creación de redes académicas de formación al profesorado, el impulso y fortalecimiento de redes de innovación y el intercambio de experiencias entre instituciones educativas de diferentes países, promoviendo con ello la investigación educativa.

De esta forma, Blanca Elena Ibañez de Martinez y Clara Ofelia Escobar Zacarías, procedentes de Paraguay, Dorys Marlene Beloqui Seijas y Adriana Luongo Tuso de Uruguay, Silvia Rebeca Ramos de Caprile y José Salvador Alvarenga Rivera de El Salvador, Diego Alexander Enríquez Cajigas y Mónica Ordoñez y las españolas Luisa Ramírez y Mª Ángeles Abelleira conocerán prácticas innovadoras y creativas de aprendizaje centradas en la educación inicial.

El proyecto de desarrollo profesional de los docentes, que incluye la movilidad del profesorado, fue aprobado en la Conferencia de Ministros de Educación de Panamá en septiembre de 2013 y se puso en marcha pocos meses después tras una reunión en Montevideo con representantes de todos los Ministerios de Educación iberoamericanos, entre ellos España.

Para lograr los objetivos planteados, se han identificado las experiencias innovadoras de cada país, estableciendo acuerdos entre ellos para desarrollar las redes de innovación y los intercambios de los profesionales que cada ministerio ha seleccionado para ser partícipes de estas experiencias, que incluyen encuentros formativos, seminarios, grupos de reflexión y talleres.

De esta forma, el proyecto espera también contribuir a la profesionalización de los docentes y facilitar el intercambio de información y vivencias entre países, especialmente sus buenas prácticas, en este caso en educación infantil.

El fortalecimiento de la profesión docente constituye unos de los ejes prioritarios de actuación de la Organización de Estados Iberoamericanos para la Educación, la Ciencia y la Cultura (OEI) y tiene, en consecuencia, presencia destacada en el proyecto «Metas Educativas 2021: la educación que queremos para la generación de los Bicentenarios”.

Nas vindeiras entradas daremos conta desta magnífica oportunidade profesional que nos permitiu coñecer de primeira man o que se está a facer en outros países iberoamericanos. Con motivo de darlle orde á infinidade de momentos que vivimos, organizamos a información en varias entradas nas que falaremos dos participantes, das visitas realizadas, así como do balance da experiencia e dos proxectos de futuro.

Cousas pequenas de xente pequena en lugares pequenos: Coque o asesor do CFR da Coruña

In InformArte on 09/01/2015 at 07:45

Nos días de Nadal chegounos a noticia do pasamento de Manuel Pazos Crespo, máis coñecido como Coque o asesor do CFR da Coruña. Deixounos ben entristecidas porque era desas persoas, mestres, aos que aínda que só vexas unha vez na túa vida quedan para sempre no recordo. Un exemplo de persoa vitalista, entusiasta e coa capacidade de transmitir coñecemento “serio” con alegría.
No momento, botei a vista atrás e recordei como coñecín a Coque. Foi no 2001, cando aprobei o concurso para cubrir a praza de asesora de formación no CFR de Pontevedra. Daquela, e previo ao desempeño, recibíamos unha xornada formativa para a inmersión no mundo do asesoramento ao profesorado, e con tal motivo, presentábannos a persoas que desempeñaban diversas funcións nas estruturas de formación, entre outras -nas que se nos falaba desde a administración, universidade ou a dirección do CFR, e que nos facían caer na conta daquilo no que nos estábamos metendo-, e case para rematar, dábannos ocasión de coñecer a un asesor en exercicio, Coque era o escollido. Certamente era unha escolla ben feita, porque tras dous días medio intimidados e dubidando sobre si seríamos quen de levar a cabo aquilo que nos dicían, chegaba Coque e facíanos sentir ganas de botarnos aos centros levando a “boa nova”, a formación, a todos os recunchos dos centros educativos.
Coque era un crack (lin a posteriori a entrada no blog do seu fillo e pareceume curioso que os dous coincidíramos nesa palabra para definir ao pai). Si o pillaran estes tempos de agora, dirían del que era un coach, mesmo daría conferencias en TED, ou podería levar un programa televisivo no que se mostrara como facía o asesoramento a grupos de profesorado, ou como divulgaba con alegría outra das súas grandes paixóns, o ensino das matemáticas. E isto, se ben noutros casos pode ser pexorativo, no caso de Coque é todo o contrario: habería que gravalo e reproducir cada unha das súas intervencións porque de todas elas, sempre, sempre, se tiraba proveito, dá o mesmo que fose con mestres, con asesores, con nenos ou con mozos. Era único, transmitía ilusión por aprender, polo traballo ben feito e pola mellora da educación.
Con todo, non queremos esquecer que era tamén moi coñecido por ser un dos dinamizadores do Rebumbio Matemático, colaborador de AGAPEMA, difusor do Proxecto Sur en Galicia, membro de asociacións matemáticas…, e non se sabe de cantas cousas máis porque el sempre tiña tempo e un sorriso para todo aquel que lle pedía colaboración.
Andando no tempo, tiven a fortuna de coincidir con el en xornadas, encontros formativos ou comisións. Recordo unha delas en especial, na que nos reuniran a varios asesores para redactar un regulamento das estruturas de formación do profesorado; nese documento final deberíamos deixar por escrito cales serían as funcións e modos de proceder en todas as situacións formativas. Coque co seu talante falangueiro sempre nos dicía que un asesor/a non só era o que lle levaba a auga ao conferenciante nos cursos, pero con todo, tampouco debería esquecerse da auga. El cría na figura do asesor acompañante dun proceso de cambio cara a mellora, emporiso renegaba dos asesores burócratas, tecnócratas, xestores dun servizo, e non se cansaba de recordárnolo tanto cos seus argumentos coma co seu exemplo.
Foi un loitador pola renovación do ensino. Era desas primeiras fornadas de asesores que foron seleccionados para formar parte dos, daquela, CEFOCOPs, é dicir, no mellor momento da formación do profesorado en servizo en Galicia e no resto do estado. Esa xente sentou as bases do que logo tivo épocas douradas e máis tarde, horas baixas. Pasou por todos os avatares lexislativos de modo que foi desde asesor técnico, asesor especialista, asesor xeralista, asesor de ámbito ou asesor de área. Dá o mesmo, porque quen vale, vale, e Coque valía baixo calquera epígrafe; era un gran mestre, e sendo un gran mestre pódese ser un gran asesor. En calquera dos dous casos hai que ter paixón polo traballo, coñecemento, saber estar, habilidades sociais e comunicativas, e sobre todo respecto e confianza na capacidade de cambio dos nenos/as ou dos docentes. Coque quería ao profesorado e o profesorado quería a Coque, así que, agora con el, apágase un facho de ilusión que alumeou en moitos centros de Galicia.
Outra das cousas que sempre repetía Coque era que en todo aquilo que escribimos -malia que non o pretendamos-, hai moito de autobiográfico, mesmo aínda que sexa na redacción dunha normativa; nalgunha ocasión debatín con el sobre isto, pero agora, non me queda outra ca dárllela razón. Así quixemos dedicarlle esta entrada en InnovArte porque para quen non tivo a fortuna de coñecelo é bo que saiban del, e para os que o coñeceron, coincidirán con nós en que falando de Coque estamos a falar da formación do profesorado galego, no pasado, no presente e no futuro: como era, como é e como debería ser sen perder nunca o contacto directo co profesorado, tomándolle o pulso aos centros, sen desconectar endexamais do alumnado.
Das fotografías que atopamos na rede, quixemos quedarnos con esta que el mesmo puxera no seu perfil de Twitter, porque, con gratitude, así o recordaremos sempre: alegre, vital e cos brazos abertos.

Cousas pequenas de xente pequena en lugares pequenos: D. Olimpio Arca

In InformArte on 03/12/2014 at 07:56

Cando creamos este apartado en InnovArte, fixémolo como unha homenaxe a aquelas persoas que imos coñecendo que, dun modo ou outro, contribúen á mellora da educación e da sociedade. Chamámoslle cousas pequenas de xente pequena porque en case todos os casos se trata de iniciativas que xorden e se sosteñen grazas ao empeño dunha persoa ou grupo reducido (sen o pulo institucional), desde lugares pequenos e sen embargo deixan unha pegada que perdura no tempo e nos corazóns de quen os coñeceron. Ben se podería chamar “cousas grandes de xente grande en lugares pequenos”, que así o é, pero gustounos máis a expresión que empregou nunha ocasión Mimadriña, e así o deixamos. Hai moitas persoas que referenciar neste apartado, sobre todo porque para nós é un orgullo que aparezan en InnovArte, e tamén porque, aínda hai a quen lle resulta descoñecida a súa labor.

Nesta ocasión dedicarémosllo a D. Olimpio Arca Caldas, que nos deixou a pasada semana, e lamentablemente non o soubemos ata dous días despois, cando Fina Casalderrey, na presentación do seu último libro, mencionou que a tarde anterior estivera no enterro de D. Olimpio. Certamente saíu na prensa, e a súa filla enviounos unha mensaxe comunicándonos o desenlace, pero hai veces que as tecnoloxías e as circunstancias parecen confabularse na nosa contra. Nese intre botamos a mirada atrás recordando como o coñeceramos.

Foi por mor da organización do curso “Patrimonio tradicional e popular na escola” para o, daquela, CFR de Pontevedra. Quixeramos reunir a expertos na investigación, recuperación e divulgación do patrimonio da zona, e foi precisamente a súa filla Susi, mestra de infantil da escoliña que está ao carón do santuario dos Miragres de Amil, a que nos falou da labor desenvolvida polo seu pai nese eido. Puxémonos en contacto con el, e xa por teléfono e logo durante a charla amosou que era un home entusiasta e vital que dedicara parte da súa vida ao ensino nas escolas da Estrada e que tamén fora un motor de dinamización social e cultural desa zona. Pero sendo grande como era -en todos os sentidos-, destilaba esa humanidade e bonhomía que distingue aos que deixan pegada.

Logo, citámonos noutras ocasións ben no Museo de Pontevedra e mesmo no Museo do Pobo Estradense, no que el recuperaba pezas e recordos da vida desta comarca, desde aparellos para as labores agrícolas ata documentos. Gardamos como recordo, algunhas das publicacións coas que nos agasallou. Como historiador e ensaista recuperou a memoria dos emigrantes estradenses, dos canteiros de Cuntis, a figura do tamén estradense Reimondez Portela, do entroido no Ulla; como creador recreounos con pezas teatrais para seren representadas na escola a través das que relataba a vida cotiá no rural; e como mestre investigou sobre os docentes, sobre o certame escolar O Pereiriños e sobre a lingua. Nunca máis volvemos a coincidir, pero mantiñámonos ao tanto a través da súa filla ou de calquera persoa que coñecéramos da Estrada, ás que sempre lle preguntábamos por D. Olimpio, e das que sempre recibíamos a mesma resposta: que era un gran home moi querido e apreciado; rara era a familia que non tiña algo que agradecerlle, nomeadamente no que se refire a sacar rapaces para diante, facéndoos seguir estudos fóra e sentíndose orgullosos do que lles era de seu, os seus costumes, tradicións e cultura.

Participou, colaborou e animou en todo aquilo que se lle requiría, charlas, publicacións, entrevistas (ver o artigo de M. Gago), sempre levando por diante a labor das mestras e mestres e o amor por Galicia, de feito, segundo sabemos, foi un dos grandes provedores de saber do Museo Pedagóxico de Galicia (MUPEGA).

Sabemos que a súa familia, neste intre, sente a dor inconsolable da súa falta, pero tamén que están a recibir o cariño de todas aquelas persoas que, coma nós, nalgún momento da súa vida, tiveron a fortuna de encontrarse con D. Olimpio, e saben ademais que, durante moitos anos, perdurará na memoria de todos o agradecemento polo tesouro galego (persoas e patrimonio, pasado e futuro) que axudou a poñer en valor.

Nenas princesas

In InformArte on 03/11/2014 at 07:40

Na reunión do final de curso pasado e na de inicio de este dediquei un anaco a reflexionar coas familias sobre un feito que estaba/está chamando profundamente a miña atención e que me enche de preocupación: a proliferación das “nenas princesas”; denomino deste xeito a moda de que as pequenas leven as unllas pintadas, moreas de colares, pulseiras, diademas –coroa, roupa interior e exterior que semella a das adultas, etc. Haberá quen pense que non é máis ca unha moda temporal ou un gusto normal polo rechamante, sen máis importancia ca o da “coquetería” das nenas ou da intención de semellarse ás mozas maiores. Eu, sen animo alarmista nin mexeriqueiro, non o vexo así, paréceme un anuncio e un síntoma perda dos dereitos da muller, unha das consecuencias máis palpables da imposición de modelos femininos non respectuosos por parte da publicidade, dos medios e da sociedade de consumo; as non visibles xa se verán. Hai quen pensa que son unha esaxerada. Non o creo. Sexa por desexo das nenas ou por gusto das nais, estánselle a transmitir unhas mensaxes que xa adoptan como normais desde ben cativas. Maquillaxes, zapatos de tacón, peinados, desfiles de moda ou combinar accesorios nunca foron preocupacións das nenas de infantil, agora si. E isto non é normal, malia que o fagan as fillas das famosas da prensa rosa.

Na clase xa suscita problemas. Chega unha cativa dese xeito e de inmediato todas as demais que devecen por ter o mesmo, máxime cando din que é de “chicas maiores”, daquela empeza un xogo perverso entre as pequenas no que exclúen ás que non teñen cousas bonitas (brillos e adobíos), e como non aos seus compañeiros nenos, porque diferencian o que é “cousas de chicas e cousas de chicos”. Estamos a falar de cativas de 4 e 5 anos. Que queren que lle diga; que non me parece algo admisible nunha escola na que tratamos de educar en igualdade; e que me enche de tristura que unhas series infantís e uns modelos femininos non adecuados boten por terra o que fai anos foi unha conquista. E aínda máis triste é que haxa quen non repare nese perigo ou que o tome como “cousas de nenas”.

Na miña aula, explicadas ás familias esas vertentes do que para moitos non é máis ca unha brincadeira lóxica, normal e natural das nenas, “de seu máis coquetas” ca os nenos, coincidiron comigo en que era algo que debíamos evitar. Non as houbo, pero podería haber reticencias, daquela, así o expuxen nunha reunión de equipo, serían os centros os que terían que adoptar algún tipo de medidas, pero a cousa é complicada porque, onde empezan as normas escolares e onde os dereitos das familias? Mellor facelo desde a comprensión, argumentando e facéndoos reflexionar sobre as consecuencias futuras de algo aparentemente tan banal.

Os medios de comunicación tamén empezan a facerse eco desta moda, así o resumen neste vídeo, titulado “Ocio sexista que no ayuda a fomentar la igualdad”. Sería bo que tomasen nota e desen exemplo, non sabemos onde está ou para onde mira o comité de supervisión de contidos infantís, porque a vulneración dos dereitos da infancia é flagrante e continuo nas  emisións das distintas canles televisivas, dentro e fóra da franxa horaria infantil.

http://www.rtve.es/drmn/embed/video/2844474

Viaxe de estudos a Reggio Emilia 2015

In InformArte on 03/10/2014 at 06:48

Onte compartimos a través da rede a convocatoria da viaxe de estudos ás escolas de Reggio Emilia para os días 30, 31 de marzo e 1 de abril do ano 2015, unha oferta de Diip (deseño, infancia, innovación e proxectos), rematando o prazo de inscrición o 25 de febreiro. Inclúe:

  • Visita á cidade de Reggio Emilia.
  • Encontros coa comunidade cidadá.
  • Presentacións por parte de pedagogos, atelieristas, mestres e familias.
  • Presentación e análise de proxectos de investigación desenvolvidos nas escolas da municipalidade de Reggio Emilia (0-3 e 3-6).
  • Visitas a escolas 3-6 e unha escola primaria.
  • Visita ao centro Internacional Loris Malaguzzi.
  • Visita ao Centro de Reciclaxe Creativa, REMIDA.
  • Visita ao atelier Raggio di Luce.
  • Visitas ás exposicións.
  • Visita ao Centro de Documentación e Investigación Educativa.
  • Transporte en autobús aos centros.
  • Intérpretes en lingua castelá.
  • Pausa Caffé.
  • Petisco de despedida.

Desprazamentos e hospedaxe non incluída.

Para matrícula e desprazamentos pódese solicitar axuda a través da convocatoria anual reintegro individual de gastos por asistencia a actividades de formación do profesorado non universitario. Deixamos como mostra a ligazón ao procedemento para o ano 2014, xa que logo a do 2015 aínda non foi publicada.

Nós visitamos estas escolas no ano 2010, así vimos cumprido un dos nosos desexos profesionais acariñados desde o mesmo momento en que soubemos da existencia desta iniciativa. Desta visita demos boa conta en InnovArte a través de catorce entradas que se poden atopar baixo a etiqueta “Reggio Emilia”, nas que relatamos:

Escolas de Reggio Emilia

Reggio 1ª: A maleta de Reggio Emilia

Reggio 2ª: contextualización

Reggio 3ª: liñas de forza

Reggio 4ª: proxección ao exterior

Reggio 5ª: escoitar e conversar cos nenos e nenas

Reggio 6ª: o traballo por proxectos

Reggio 7º: nenos e nenas con dereitos especiais

Reggio 8ª: un raggio di luce

Reggio 9ª: o plurilingüísmo

Reggio 10ª: a participación social e cidadá

Reggio 11ª: a participación privada

Reggio 12ª: a documentación dos procesos educativos

Reggio 13ª: experiencias de traballo

A experiencia paga moito a pena.

Agustín Fernandez Paz, o deber do profesorado galego

In InformArte on 29/06/2014 at 08:34
Agustín Fernández Paz, asínándolle un exemplar do libro a Casilda

Agustín Fernández Paz, asínándolle un exemplar do libro a Casilda

Viaxamos un ano máis á Casa Grande de Cimadevila para presenciar a entrega do Premio Trasalba 2014 a Agustín Fernández Paz. Pouco ou case nada podemos engadir ao alí dito e recollido no libro que se editou con motivo do acto e que leva por título “Na casa da esperanza”, tan só os nosos pensamentos e suposicións sobre o sentir do homenaxeado.
Certamente é moi grato ver como todos os asistentes glosan os méritos do premiado para ser distinguido cun galardón que recoñece unha traxectoria de traballo en prol de Galicia, pero a min neses casos sempre me dá por pensar o que hai detrás de dos numerosos premios, publicacións, intervencións, homenaxes, entrevistas, artigos, traducións, coordinacións editoriais, participacións en colectivos varios, etc. Con certeza absoluta podería asegurar que moitas, moitísimas horas de traballo, algunhas renuncias, uns poucos desgustos e mesmo un chisco de frustración ao ver que tanto esforzo ás veces parece non reflectirse na realidade. Daquela é cando me pregunto de que pasta están feitas estas persoas excepcionais e por que non abundan máis. Que é o que fai que sempre teñan aceso o facho da ilusión cando a inmensa maioría sucumbimos ao desánimo.
Agustín Fernandez Paz é un exemplo a ter presente. Un docente que desde a escola se implicou no fomento e consideración da nosa lingua; un mestre que se comprometeu coa renovación pedagóxica; un escritor que encheu un baleiro poñendo en valor a LIX; un persoeiro sempre disposto a participar en todos os actos nos que se requiría a súa presenza; por riba de todo, un defensor da educación pública de calidade. E en todas as súas facetas profesor, escritor, editor ou formador, non deixou de ser un home coherente cos seus principios. Isto, nos tempos que corren, non é o común. E menos aínda, levar o éxito e o recoñecemento coa humildade que o caracteriza, cando outros por moito menos parecen ser uns elixidos dos deuses.
Aproveitei para facer unha revisión do panorama actual e non atopei nin aos Susosjares, nin Finas, nin Agustines que dícía o noso amigo Francisco Castro na Laudatio referíndose a algúns dos compañeiros do homenaxeado nas batallas polo galego e pola educación. Nos tempos das redes sociais, dos colectivos virtuais, da non distancia, non hai grupos de renovación pedagóxica entusiastas como os houbo alá polos setenta e oitenta, cando, conscientes de que o cambio non caía do ceo, se dedicaron a poñer os alicerces para que o galego, a cultura galega e a pedagoxía galega foran a semente da mellora educativa e social. Hogano, case todo foi domesticado, financiado, encarreirado a través de liñas de subvención, o que acabou esganando a creatividade. Iso sábeo calquera, cando se marcan as pautas da innovación desde a administración, non hai verdadeira renovación.
Emporiso, nos alegramos tanto da elección do xurado do Premio Trasalba, distinguindo a traxectoria de Agustín Fernandez Paz, un docente que levou o seu maxisterio desde as aulas e desde a literatura abrindo novos vieiros polos que logo outros transitamos. E sobre todo, porque é un home con esa afouteza tranquila que distingue aos que deixan unha pegada que perdura ao longo dos anos. Un antídoto contra todos eses divos predicadores que arestora enchen foros latricando do que non saben, exaltando, terxiversando e portando bandeiras ou consignas que non dignifican coas súas actuacións. Grazas por valorar a honestidade profesional e persoal, tal e como sería do gusto de D. Ramón Otero Pedrayo.
Pechamos esta nosa persoal crónica da visita anual aos Chaos de Amoeiro cun parágrafo dun artigo de Otero Pedrayo, Un deber do profesorado galego, publicado en El Pueblo Gallego (16-VII-1919), do que soubemos grazas ao folleto que a organización do acto nos entregou aos asistentes, no que se recollían catro artigos relacionados coa educación, nos que se interpela ao profesorado galego, nun discurso absolutamente vixente a actual, personificado no labor de Agustín Fernández Paz.
“Mais estamos salindo fóra do tema d´istas liñas. Elas somentes se propoñen chamar a concenza do profesorado galego de tódol´os ordes pr´unha maor exempraridade do seu traballo diant´as necesidás propias de Galiza.
Pídese con elemental xustiza a incursión dos temas galegos nos programas escolares. Namentras ist´a arela non sexa conquerida o esforzo particolar pode facer moito, cuase todo, en cada cátedra. Ben mirado, a esquemática dos plans d´enseñanza soilo adequiren vidalidade c´a interpretazón e traballo do profesorado.
I-agora qu´unha Galiza coscentemente espranzada alumea nas cibdades e nas vilas i-é agardada nos agros com´unha redenzón, figura craro i-urxente o ditoso deber do que falamos. Calquera que sexan os programas oficiais o mestre ten espazo para eispricar ôs rapaces as grandes liñas da faciana xeográfeca e histórica da Galiza. Non se precisa material d´ensiñanza. Está nos montes d´hourizonte, nos ríos que debuxan o chan, no seo dos bosques, nos castros cinguidos de lendas, na portada esculturada feitucamente da igrexa, nos contos, nos refrás e nos ditos dos vellos, tan amados e simbólecos pr´a tenra intelixenza dos rapaces. As leuciós da escola deben compretar, eisaltar e cinguir c´o mundo aquela pedagoxía fonda de todol´os días do vivir e do traballo. Calquera acontecemento do día -a chegada d´un americano, a feira, a vendima – dá pé pra eispricar como son as terras i as xentes d´alén-mar, a siñificanza do comercio, o valor do traballo das viñas. E non digamos o que se pode facer c´os rapaces d´os grados superiores d´unha escola graduada. (…)

Moito se tén feito e se fai pol´o profesorado galego. Cómpre máis: un acordo intenso e fecundo pra que en todal´as enseñanzas non esteña en ningunha cátedra ausente ista grande e vidal realidade da Galiza que nos envolve e na que alentamos como unha atmósfera nosa e insustituibre. “

Con Francisco Castro, presidente de GALIX.

Con Francisco Castro, presidente de GALIX

Redistribuír grupos de infantil no paso a primaria

In InformArte on 09/06/2014 at 06:55


Chegado este momento hai en algúns centros un debate aberto sobre si se deben redistribuír os grupos de infantil no seu paso a primaria. Isto é algo que ten que ser acordado no propio centro no caso de que se trate dun CEIP, ou consensuado co receptor no caso de EEI e CEP.
Nós somos partidarias da redistribución, xa que logo, no noso caso, hai grupos que xa comparten vida escolar desde fai cinco ou seis anos, si asistiron a infantil 0-3. Pero como hai moitas compañeiras que argumentan que esta medida viría a incrementar o estres que lles pode supor o paso a primaria, decidimos buscar opinións na rede.
No blog Familiaycole recollen unha achega do orientador Jesús Jarque que reproducimos textualmente.

Ahora que se termina el curso académico y se comienzan a planificar algunos aspectos del próximo os traigo una propuesta que algunos orientadores y tutores nos hemos planteado en más de una ocasión: ¿ Sería una buena medida si redistribuyéramos los grupos de alumnos varias veces a lo largo de la etapa obligatoria? En la entrada de hoy os presento en qué consiste la medida y los argumentos a favor. En una próxima entrada los argumentos en contra.

De qué se trata
La medida solo se puede llevar a cabo en los centros de dos líneas o más. Consiste en cambiar la distribución de alumnos por clase del mismo nivel varias veces a lo largo de la escolaridad obligatoria.
Por ejemplo, se pueden cambiar al comenzar 1º de Primaria: el alumnado del A y del B se entremezclan y se hace una distribución nueva en 1º A y 1º B. Lo mismo puede volverse a repetir al terminar 4º de Primaria y pasar a 5º
A favor de resdistribuirlas
Si la medida se lleva a cabo sería con carácter educativo y pedagógico, procurando siempre favorecer el proceso de enseñanza y aprendizaje del alumnado. Las razones para llevarlas a cabo son:
1. Se cambiarían los roles. Muchos niños tienen asignados desde muy pronto roles dentro del grupo clase. Algunos roles son positivos, pero otros no lo son tanto: “el distraído, el lento, el bebé, el inquieto, el payaso…”
Los roles funcionan como “profecías de autocumplimiento” de manera que los niños se comportan en muchas ocasiones así, porque no tienen otra alternativa y porque es como los demás esperan que se comporten.
Cuando los grupos se mezclan muchos roles negativos desaparecen y esos niños empiezan de cero.
2. Clases etiquetadas. Lo mismo que ocurre con niños individuales ocurre con los grupos: llega un momento en que a las clases se les asignan unas etiquetas(casi siempre sin faltarle motivos) que hacen que como grupo se comporten así y que de cara a los profesores, ya crean una predisposición negativa hacia ellos.
Hablo de clases que se etiquetan como “charlatanes, inquietos…” Además es la pescadilla que se muerde la cola. Al tener “mala fama”son las últimas clases en ser elegidas y por tanto, no suele haber continuidad en las tutorías.
La redistribución de grupos también rompería esta dinámica
3. Se rompen rivalidades. Otro motivo a favor de redistribuir los grupos a lo largo de la enseñanza obligatoria es que se rompen rivalidades entre los niños y sus familias.
Suele ocurrir que a medida que se van haciendo mayores los alumnos, las familias del grupo A, por ejemplo, rivalizan con las del grupo B yesa rivalidad llega a los niños. Muchos conflictos en los recreos, en encuentros deportivos y otros problemas de comportamiento en las clases pueden estar asociados a esta rivalidad.
La redistribución de los grupos sanearía esta circunstancia y la rivalidad sería mínima
4. Se favorece la interacción social. Los niños tendrían que entablar nuevas relaciones y la red de amistades se ampliaría seguro. No dejarían de ser amigos de los niños de grupos anteriores, sino que ampliarían su círculo de amistad. Incluso los niños que por cualquier motivo van quedando más aislados tendrían una nueva oportunidad.
Además al rehacer los grupos siempre continuaría un número importante de alumnado juntos a pesar del cambio.
5. Se compensarían los niveles. Como medida pedagógica además, se podrían compensar los niveles promedio de las clases. En ocasiones, se van acumulando en un grupo el número de niños con dificultades. Al redistribuirlos los niveles se compensarían y la atención a la diversidad se haría de una manera más justa y eficaz
Criterios pedagógicos
La distribución se realizaría con criterios pedagógicos que tendrían en cuenta algunos aspectos:
• Que se favoreciera la integración y socialización del alumnado con necesidades especiales
• Aquellas relaciones que parecen positivas se pudieran continuar
• Compensar los niveles de las clases
• Atender la demanda de las familias a que su hijo o hija cambie de grupo
Resumiendo, las razones a favor de redistribuir los grupos varias veces en la escolaridad son las siguientes:
1. Se cambiarían los roles negativos asignados a los alumnos
2. Se cambiarían las etiquetas asignadas a las clases
3. Se romperían rivalidades entre alumnado y familias
4. Se favorecería la interacción social
5. Se compensarían los niveles de las clases
En una próxima entrada abordaré las razones en contra. Mientras tanto ¿Se te ocurren más razones a favor?

Noutra entrada do mesmo blog recollen os argumentos en contra de redistribuirlas, que podedes ler completo aquí.

Los argumentos en contra son:

  1. Las familias se van a oponer
  2. Se rompen círculos de relaciones
  3. Dificultades de integración para el alumnado con necesidades especiales
  4. No hay datos sobre experiencias
  5. Que no se realice por criterios pedagógicos

InnovArte Infantil para a Rede Iberoamericana de Innovación

In InformArte,PremiArte on 05/06/2014 at 06:05

3

Recibimos con tanta ilusión coma responsabilidade a noticia de que InnovArte Educación Infantil é un dos dez proxectos innovadores seleccionados (único 3-6) para representar a España na Rede Iberoamericana de Innovación, unha iniciativa da Organización de Estados Iberoamericanos para a Educación (OEI).
Ao abeiro do Plan Marco Metas educativas 2021, na pasada Conferencia de Ministros iberoamericanos celebrada en Panamá en setembro de 2013 aprobouse o proxecto de desenvolvemento profesional dos docentes que inclúe a mobilidade do profesorado, dándolle así un pulo para a creación de redes de innovación e intercambio de experiencias entre institucións educativas identificadas por países contribuíndo á profesionalización dos docentes. Así, a OEI, a través dos departamentos educativos de cada país membro fará a escolma das experiencias que considere para este intercambio.
En España correspondeulle a selección ao Ministerio de Cultura, Educación e Deporte a través do INTEF, de entre as candidaturas presentadas por cada unha das comunidades autónomas relacionadas con tres ámbitos: educación infantil (1º e 2º ciclo), educación inclusiva e novas tecnoloxías. Como criterios para a súa valoración tívose en conta que as experiencias foran premiadas con anterioridade e que estivesen publicadas.
Vaia desde aquí o noso agradecemento a Consellería de Cultura, Educación e Ordenación Universitaria da Xunta de Galicia por confiar en nós presentando e avalando a candidatura de InnovArte Infantil. Esperamos estar á altura das expectativas e sobre todo, esperamos que sexa unha ocasión para coñecer experiencias innovadoras na educación infantil iberoamericana, e tamén, como non, para mostrar con orgullo o que miles de docentes facemos día a día na escola pola educación dun país.
InnovArte é un fío invisible que, desde fai cinco cursos, une persoas que comparten un sentimento, unhas crenzas e unhas expectativas sobre a educación da primeira infancia, creando un sentido de pertenza a unha comunidade virtual que supera fronteiras xeográficas, facilitada polo feito de compartir un idioma común, o español ou o galego. Así agora contamos poder coñecer algunhas das persoas que seguen InnovArte Infantil desde países como México, Argentina, Colombia, Chile, Perú, Venezuela, Ecuador, Uruguay, Guatemala, Costa Rica, República Dominicana, Bolivia, El Salvador, Panamá, Paraguay, Brasil, Honduras, (ranking dos 20 primeros segundo o número de visitantes) ou demáis países iberoamericanos. Sempre dicimos que lograr a fidelización dun público tan numeroso e tan diverso ao longo de tan prolongado período é algo que só se consigue desde a honestidade profesional coa dedicación de moito esforzo e de tempo. Pero ten moitas compensacións. Esta é unha delas.

Dade por feito que seremos “cronistas” desta primeira edición das Redes Iberoamericanas de Innovación dando conta, coma sempre, de todo o que vexamos, escoitemos e percibamos.

Lodoselo. Cousas pequenas de xente pequena en vilas pequenas (III)

In InformArte on 05/06/2014 at 06:00

 

Desde que coñecemos persoalmente a Antonio Rodríguez Corbal tiñamos ganas de falar del. O noso encontro tivo lugar en febreiro nas Xornadas Educabarrié celebradas en Vigo, daquela puidemos poñerlle cara a unha desas persoas que nos sigue desde o Facebook e que nos tiña mandado saúdos por coñecidos comúns. Sabíamos de Toño de Lodoselo, tíñannos falado da súa labor en Preescolar na Casa, pero descoñecíamos como era Toño e que era Lodoselo. Temos que dicir del que nada máis velo xa se percibe que é desas persoas que emanan humanidade e bondade, pero desde que o escoitamos na súa presentación do proxecto do Centro de Desenvolvemento Rural (CDR) O Viso quedamos matinando en moito do que alí dixo e con moitas ganas de visitalo.
Lodoselo en Sarreaus (Ourense) é o corazón, corpo e espírito das actuacións do CDR O Viso, que ten como empeño “mudar o medio rural visitable nun medio rural HABITABLE”. Esta iniciativa ten como misión acompañar á xente do medio rural limiá en procesos de desenvolvemento que lle supoñan unha medra a todas as persoas. Pretenden ser un referente da utopía realizable no medio rural galego a través dunha estratexia de desenvolvemento integral dirixida á poboación rural máis vulnerable da comarca da Limia, a través de accións globais de carácter social, educativas, económicas, de formación, de emprego para que a nosa comunidade permaneza no seu medio, en mellores condicións e cunha maior calidade de vida.”

Lodoselo é, tamén, un pobo escola, onde o alumnado visitante se integra nas actividades cotiás que desenvolven os seus habitantes, xa que logo, estes non poden interromper as súas tarefas agrícolas, gandeiras, de servizos, e/ou domésticas.  Isto non é a visita a un “parque temático”, a un museo etnográfico ou a un centro de interpretación do mundo rural, é a vida real dunha aldea, cuxos habitantes se esforzan por pór en valor o traballo común como base do desenvolvemento, abríndose ao futuro pero sen perder o respecto ao pasado. Pódense ver imaxes das visitas realizadas por escolares no blog do CDR O Viso.

Lodoselo, ducias de iniciativas similares non divulgadas, centos de experiencias escolares descoñecidas, e milleiros de persoas anónimas (case sempre hai mestres polo medio), fan que a sociedade mellore traballando altruístamente desde a base, sen esperar a que se resolvan os problemas desde arriba, senón arrimando o ombreiro coma sempre se fixo na aldea ou nas comunidades pequenas. Sen postureos, sen buscar máis nada que a medra do grupo humano no que comparten a meirande parte das horas das súas vidas. Tal e como dicía Toño nunha entrevista para o xornal El País: “aínda que non temos a solución a todos os problemas nas nosas mans, temos as nosas mans para solucionar problemas”
Adoitan repetir en Lodoselo que “O que é necesario é posible”, e non nos parece mal lema para afrontar os actuais desafíos da sociedade.

Mimadriña.com. Cousas pequenas de xente pequena en vilas pequenas (I)

In InformArte on 31/05/2014 at 13:40

Desde hai un tempo sabemos dunha moza na Costa da Morte que fai barquiñas de papel. Non recordamos se chegou ela a nós ou nós a ela, pero de cando en vez víamos algunhas das súas realizacións a través de Facebook.
Días atrás, paseando por Compostela, descubrimos unha tenda nova de conservas, Catrineta, no espazo que antes ocupaba un ultramarinos emblemático na cidade vella. Xa no escaparate e na decoración identificamos a man de Mimadriña. Así nolo confirmou a responsable do establecemento, pero engadiu que Palmira, máis ca decoracións facía propostas creativas de acción social e cultural. Díxonos que con xente coma ela o mundo iría ben.
Iso espertou a nosa curiosidade, así que de volta na casa entramos no web de Mimadriña. Alí descubrimos o que fai esta moza de Sardiñeiro. Ela confesa: “cando me preguntan que fago en mimadriña gústame dicir que barquiñas de papel, pero recoñezo que digo iso para provocar.”


Botándolle unha ollada ao Manifesto, unha xa se dá unha idea do que hai vén detrás e da filosofía que impregna os seus proxectos educativos, contacontos e obradoiros creativos, faladoiros e formación, obra plástica ou creación de espazos que ofrece mimadriña. Pero non é só iso, mimadriña é un faro novo na Costa da Morte que proxecta ao mundo a historia dos lugares, das xentes, da historia e dos feitos de Sardiñeiro.

Para nós, un bo exemplo do que é a glocalización, e unha boa mostra desas cousas pequenas de xente pequena en vilas pequenas que poden axudar a mellorar un chisco o seu mundo.

Cousas pequenas de xente pequena en vilas pequenas

In InformArte on 27/05/2014 at 06:01

Cada vez estamos máis convencidas de que estamos a vivir un cambio de época, de maneira de entender a vida en sociedade, e de formas de compromiso social. Se ata fai pouco tempo esperábamos a que a cousas cambiaran de arriba para baixo por mor de propostas institucionais ou gobernamentais, arestora sabemos que o único que pode dar resposta precisa ás nosas necesidades son as nosas propias accións individuais ou sumando forzas en iniciativas colectivas. Hai que recoñecer que somos moitos/as e non hai quen faga todo ao gusto de todos, emporiso, valoramos a cantidade de iniciativas de base que están a xurdir por todas partes e das que temos coñecemento grazas, fundamentalmente, ás redes sociais.

Nós temos especial debilidade por este tipo de “cousas pequenas de xente pequena en vilas pequenas”, emporiso queremos abrir unha nova sección no blog no que se recollan estas actuacións. Sabemos dunhas poucas, pero queremos aproveitar o coñecemento de todas as persoas que nos seguen, para descubrir moitas máis. Sería unha honra para nós salientalas en InnovArte, así que pedimos a vosa colaboración.

En case todas esas iniciativas hai persoas relacionadas coa educación, os/as docentes sempre desempeñamos unha labor -nunca suficientemente recoñecida- de dinamizadores sociais, e esa sensibilidade para coa mellora da cidadanía nótase de lonxe nos obxectivos das súas accións. É marabilloso saber de compañeiros/as que colaboran na medra de colectivos desfavorecidos ou de zonas deprimidas, na defensa do patrimonio natural, no coñecemento das tradicións, na recuperación da sabedoría popular, na actualización de tradicións, etc. Xente que se entrega con paixón convencida de que a súa pequena achega aporta un gran de area á mellora do mundo no que vive.

Así, daremos cabida a todo aquilo que directa ou indirectamente axude á construción dunha cidadanía máis formada, máis comprometida e máis orgullosa dos seus elementos de identidade que os fan singulares e diferentes, ao tempo que máis achegados ao sentir doutras moitas persoas.

Dixo Eduardo Galeano que moita xente pequena, en lugares pequenos, facendo cousas pequenas poden cambiar o mundo, por iso, axudádenos a coñecelos e a difundir o seu labor.

O traballo visto polos nenos e nenas

In InformArte on 01/05/2014 at 09:19

Con motivo do festivo de hoxe, onte conversei co meu alumnado sobre a celebración do Día internacional do traballador/a. Como non podía ser doutro xeito levámolo ao terreo do traballo que desenvolven os seus pais e nais e no que lles gustaría traballar a eles de maiores. Sen dramas e sen esaxeracións houbo tres cousas que chamaron a miña atención, non por novidosas pero si por reiterativas:
1ª Coma sempre seguen sen considerar o traballo que desenvolven nos fogares, xeralmente, as nais, mesmo cando os pais están no paro.
2ª Preguntados polas súas arelas de futuro, máis ca nunca notei as diferenzas de xénero: de 14 nenos, 12 queren ser policías, 1 médico e 1 veterinario; de 11 nenas, 10 bailarinas, 1 veterinaria. Ben sei que as respostas poden estar condicionadas polo que dixo a primeira, ben sei que isto non ten nada que ver co que será no futuro, ben sei que son moi pequenos, pero é o que dixeron. Mesmo forcei a situación insistindo en se non había ningunha nena que quixera ser policía ou neno bailarín, o que provocou a súa hilaridade.
3ª Só entenden o traballo como fonte de ingresos, como a maneira de obter cartos para dedicalos ás necesidades básicas e aos caprichos.
Volvín para a casa pensando que algo estamos a facer mal. Certo que só teñen 4 ou 5 anos pero son intelixentes, poida que lle falte vocabulario e recursos para expresarse adecuadamente, pero verbalizan aquilo que pensan e que viven nos seus contextos persoais. En verdade, a meirande parte do noso alumnado pertence a familias en situación de precariedade, e os seus referentes adultos de seguro que non realizan os traballos que desexan, senón aqueles nos que os contratan con horarios que non lles permiten gozar da paternidade/maternidade, e iso os nenos/as percíbeno. Razón para que debamos insistir máis en que o traballo é unha realización persoal.
Poida que eses sexan os condicionantes desas respostas, pero non me tranquiliza porque, na clase de miña irmá, cun contexto totalmente diferente -case oposto-, as contestacións con respecto a eses tres aspectos foron as mesmas.
A Fundación Adecco leva varios anos realizando o informe ¿Qué quieres ser de mayor?, para o que entrevista a milleiros de nenos/as e mozos/as de entre 4 e 16 anos de todo o Estado, preguntándolle polas súas aspiracións profesionais de futuro, polas claves da felicidade no traballo, polos xefes ideais, etc. No IX informe, presentado en agosto de 2013, dise que os máis pequenos son os máis conscientes (55,8%) de que as nais desenvolven as tarefas domésticas, (isto non quere dicir que o consideren traballo). No estudo do pasado ano, tamén realizado en Galicia, os nenos/as galegos propuxeron como xefes ideais a Cristiano Ronaldo e a Shakira, e as súas profesións futuras neste orde por sexo:
-nenos: futbolista, policía, astronauta;
-nenas: profesora, perruqueira, actriz.
Cremos que hai conquistas que nós damos por consolidadas e sen embargo non é así, emporiso hai que insistir nelas na clase. Traballamos os oficios e profesións –mesmo aquelas máis exóticas ou estrañas-, falamos das achegas de homes e mulleres senlleiros, empregamos unha linguaxe non sexista, sen embargo non imos ao fondo, ao básico nestas idades. Unha vez máis, constatamos que, ás veces, ascendemos tanto que non pisamos a terra e a realidade.

Fotografía de Sam Falk, 1958.

Detección do maltrato infantil

In InformArte on 28/04/2014 at 06:51

A raíz dos post publicados nos días pasados relacionados co maltrato á infancia, recibimos algunhas consultas sobre onde, como e a quen acudir no caso de que se detecten situacións de risco.

O Ministerio de Sanidade, Servicios Sociales y Bienestar, anunciou o pasado día 25 un paquete de medidas de protección aos menores, que veñen a complementar o II Plan estratégico  nacional de infancia y adolescencia 2013-2016, e o Protocolo de intervención ante o maltrato infantil, aos que se pode acceder desde o web do Observatorio de la Infancia.

En Galicia contamos co Plan estratéxico galego da infancia e da adolescencia, que ten entre os seus obxectivos principais a sensibilización cidadá no coñecemento e respecto dos Dereitos da infancia, así como a actuación no caso da súa vulneración.

No portal web de Benestar está recollida a Guía de recursos do sistema de protección de menores, así como:

–          O teléfono 116111, liña de axuda á infancia, onde atenden 24 h ao día calquera chamada que poida facer unha vítima ou denunciante de maltrato infantil.

–          O Protocolo de actuación en abusos sexuais a menores.

–          A Guía para a detección de maltrato infantil.

–          Follas de notificación de risco e maltrato infantil desde o ámbito educativo.

–          Así como os teléfonos e contactos dos lugares onde se pode facer notificación de risco e maltrato: Servizos Sociais dos concellos, Departamentos territoriais ou na propia Consellería de Traballo e Benestar.

En todos estes documentos e ligazóns, recórdasenos o compromiso de todas aquelas persoas que intervimos directamente cos menores para coa detección e notificación de maltrato infantil, recordándonos sempre que hai moitos máis casos que permanecen ocultos ca os que detectan e os/as docentes debemos axudar a sacalos á luz.

Propósito de comezo de ano: aulas unidades de felicidade

In InformArte on 09/01/2014 at 15:29

Nestes días devagar e de sosegadas conversas falábamos cun amigo docente xa retirado que, coa distancia precisa, criticaba todas esas avaliacións internacionais que nos están tiranizando e menosprezando. Dicíanos que máis alá de metodoloxías, tecnoloxías e estilos docentes, o que realmente melloraba os resultados era entender as aulas como unidades de felicidade. No momento actual no que tanto desarraigo hai, tantas situacións descarnadas, tanta dor e tanta infelicidade, o verdadeiro estímulo para educar era lograr estados de felicidade para os nenos na escola.

Non puidemos máis ca concordar con el, máxime no nivel educativo no que nós traballamos. Se logramos converter as nosas aulas en espazos de tranquilidade, seguridade, acollida, entendemento e serenidade, daquela, só daquela, poderemos chegar ao sentimento e ao pensamento dos nenos e das nenas.

Mesmo pode parecer banal, pero non o é tanto, e cómpre reflexionar con detemento sobre o que marca os ritmos escolares: o tempo dos nenos ou o tempo da escola. Sabemos que pecamos de reiterativas con esta teima nosa, pero talvez sexa preciso dicilo unha e mil veces: imos a unha velocidade, realizamos unhas tarefas e abordamos uns contidos que non propios da idade nin dos intereses dos pequenos. Non sabemos ben cal é o andazo que entrou nas aulas de infantil, pero o que si sabemos é que non estamos facendo felices aos nenos. Actividades, linguas, tecnoloxías, idiomas, deportes, afeccións e outras disciplinas poida que sexan demasiado para seres tan pequenos que tan só queren xogar, falar, moverse e relacionarse.

Como propósito de comezo de ano tentaremos ter presente a reflexión do noso amigo, as aulas como átomos, moléculas e células de felicidade para que este modelo poida trasladarse e reproducirse noutros contextos familiares e sociais nos que escasea ese estado.

Entrada do inverno 2013-14

In InformArte on 21/12/2013 at 09:02

Flores de xeo

Malia que este ano foi case unha perpetua invernía –en todos os sentidos-, hoxe entra oficialmente o inverno 2013-2014.

Aquí, en Galicia, resulta bastante difícil facerlle ver ao noso alumnado os cambios estacionais, xa que logo, cando sentimos a calor xa vamos pola metade do verán, cando notamos o outono xa estamos preto do inverno. Emporiso, ás veces precisamos recorrer a imaxes ou a fermosas alegorías –máis alá da consabida “árbore  4 estacións”-, coas que explicarlle as transformacións que se aprecian na natureza.

Atopamos moitas na magnífica páxina Pinzellades al mon, das que vos deixamos aquí unha mostra, que podedes  ver organizadas por temas como: as estacións, as damas do ano, as sereas e as estacións ou calendarios ilustrados.

Leandro Lamas

Leandro Lamas

Casey Robin

Vladimir Golub

De aquí ao 20 de marzo de 2014 haberá que aturalo o mellor que poidamos.

Teremos presente aquilo de “Trala noite vén o día, tralo inverno vén a primavera, e trala escuridade a luz.”

“Viaxe á semente”

In InformArte on 25/11/2013 at 07:43

O pasado venres tivo lugar o ingreso de Fina Casalderrey na Real Academia Galega. Como non podía ser doutro xeito, foi en Pontevedra, na vila á que ela tan vinculada está e que tan ben soubo arroupala neste fito na súa vida. Así se viu un Teatro Principal ateigado de académicos, personalidades, docentes, familiares e amigos que quixeron acompañala e mostrarlle o cariño e satisfacción que sentían pola súa chegada a esta institución. Unha das cousas que máis chamou a atención de moitos dos que alí estábamos era a variedade de xente  que acudiu: vellos e mozos, xentes das letras e outros que de seguro este sería o seu primeiro contacto coa RAG pero que todos coincidían en que coñecían a Fina. Isto é algo que consideramos de  moi importante, porque supón unha apertura, do que a autora nomeou como a Casa de Noso e do Noso.

Tralo saúdo, o presidente da RAG, Xesús Alonso Montero, sabedor de que estaba perante un público non habitual nestes actos, explicou como discorrería, así como recordou a vertente literaria da cidade na que se atopaba. De seguido, os dous académicos de máis recente ingreso foron buscar á escritora que, ata daquela, esperaba ás portas. Chegou con paso firme, ocupou a súa cadeira (deixada vacante por Xaime Isla Couto), e logo dirixiuse ao estrado para comezar un fermoso discurso que nos mantivo a todos engaiolados  ata o remate. O título xa era prometedor: “Viaxe á semente. Dende os refachos do corazón ata onde habita o imaxinario”.

Xa a inicio advertiu que quería pensar que non estaba alí nin por que vai cumprindo anos nin por ser muller, xa que logo, “ningún dos dous criterios lle parece un demérito, máis tampouco razón dabondo”.

A súa estimulante disertación estivo chea de mencións á escola. “Dado que unha parte importante da miña vida está na escola, préstame deixar un espazo para os lembrar, un a un, unha a unha, a todos aqueles ensinantes capaces de, con moi pouco, facer tanto, porque foron e son, entrega e resistencia, porque non cren na auga  bendita en cestas de vimbios. Ensinantes que, sen ventos favorables, seguen a remar con forza e, tal como poetiza Gabriel Celaya, anhelan que, cando un día estea a durmir a nosa propia barca, en barcas novas siga a nosa bandeira enarbolada; impedindo, así, que volvan aqueloutros tempos nos que mestras e mestres anónimos vivían baixo sospeita, sempre dispostos a dar unha derradeira lección.”

Pendentes das súas palabras seguimos un discurso brillante, sentido, cercano, macerado no corazón e no pensamento, dende a humildade como persoa, dende o bo facer de mestra, dende a paixón de escritora, dende a reivindicación de que a literatura para nenos e mozos (LIX) non é unha literatura menor, pois como ela mesma recordou citando a Neira Vilas en boca de Gumersindo, un dos personaxes de Xente no rodicio, “Os zocos para un neno levan menos pau pero dá máis traballo facelos”, así é Fina Casalderrey.

A RAG xa fixo accesibles os dous discursos, o da nova académica, e o de Rosario Álvarez Porto, secretaria da institución e encargada de darlle a resposta, ademais de  coñecida da infancia desde que foron ao instituto feminino de Pontevedra onde se empezou a tecer o fío invisible que neste día volvía a unir os seus camiños vitais.

Os ramos de flores que ao remate lle entregaron nenos e nenas de Pontevedra, viñeron a remarcar, aínda máis se cabe, o obxecto do discurso, así como o mérito da nova académica.

Parabéns Fina! sabemos que o lema que sinala o roteiro da Real Academia Galega: “Colligit, expurgat, innovat” – “”Recolle, depura e innova”- está a salvo contigo. O venres, unha vez máis e coma sempre, fuches ti.

O apoio dos apoios

In InformArte on 01/10/2013 at 06:55

Escríbenos unha amiga de InnovArte para pedirnos a nosa opinión canto á organización dos apoios en infantil; tema controvertido, nunca resolto ao gusto de todo o mundo.

Nós non temos a solución perfecta porque cremos que non existe. A mellor é aquela que sabe dar resposta ás necesidades do centro e do alumnado, emporiso non pode ser igual en todas partes.

Inicialmente, temos que partir de tres premisas que ao noso entender condicionarán todo o que digamos a continuación:

1ª Por moito que tratemos de enganarnos, aquí, pola nosa cultura profesional, non somos quen de traballar en “parella educativa” ao igual que se fai noutros sitios, sin establecer unha relación xerárquica entre a titora e a mestra de apoio. Porén, a introdución de dúas persoas na aula fai que se desaproveiten recursos humanos, sendo unha delas mera executora (pasiva/tolerante/crítica) das directrices da outra ou dedicada ao control disciplinar do grupo. Hai honrosas excepcións nas que as sinerxias creadas entre elas poden ser marabillosas, agora ben, non é así na meirande parte dos casos. Tampouco estamos a falar dos especialistas de Pedagoxía Terapeútica.

2ª A acomodación dos horarios da docente é a fragmentación en parcelas do currículo de educación infantil (psicomotricidade, música, TIC, oralidade, grafomotricidade, expresión plástica, e outras variadas fórmulas) non fai outra cousa que asignaturizar a educación infantil en compartimentos estanco escasamente relacionados entre si.

3ª O enfoque globalizado en educación infantil vai máis alá de que se a titora está a traballar a sobre a saúde, o apoio que imparte música teña que cantar cancións de médicos. É unha esaxeración, pero é o máis comunmente aceptado. A globalización máis que a cuestións conceptuais, alude a planeamentos metodolóxicos e didácticos nos que se entenda que, afortunadamente, todas as áreas curriculares están relacionadas entre si, desde todas se teñen que traballar todas as competencias, e o modo no que o fagan todas as persoas que interveñen coas criaturas, teñen que ter a mesma concepción, confluíndo todas. Non pode haber saltos ao longo da xornada. Velaí o difícil do asunto da coordinación, acentuado porque esas prazas case sempre son cubertas con profesorado provisional.

Dito isto, todas sabemos que é un reto conciliar os horarios do profesorado, a elevada ratio das aulas, a dispoñibilidade de espazos e as distintas crenzas educativas das docentes coa a necesidade de persoal de apoio.

Poida que a clave estea aí: o profesorado de apoio podería ser destinado a titorías se os centros fosen máis grandes, logrando así unha redución de ratio a 18-20 alumnnos/as. Isto de cara á administración non incrementaría en demasía os gastos,  e cos nosos condicionantes sería o máis rentable para os nenos.

Agora volvendo á realidade e axustándonos ao que temos, cal debe ser a función dos apoios? Apoiar non converténdose en pseudoespecialistas. Sinxelo. Pero a quen hai que apoiar e como?

Dependerá de cada centro e das súas necesidades. Agora e sen dúbida, independentemente de que calquera pode dicir que non é o que indica a norma:

1º Durante o primeiro trimestre nas aulas de 3 anos. Máis alá do período de adaptación, porque, como todas sabemos, ese tramo é algo case irreal: os nenos están pouco tempo, os pais tráenos e espéranos, retornando deseguida aos seus brazos. O verdadeiro problema vén ao remate do período de adaptación cando a titora se encontra soa no aula con 25 (26 ou 27) criaturas desconsoladas e conscientes de que ir á escola supón estar alí moitas horas. Non queremos esquecernos de que durante o período de adaptación o equipo directivo e o departamento de orientación ten que apoiar unhas horas en cada unha das aulas de 3, xa que logo é a mellor maneira de detectar problemas non manifestos, coñecéndoos in situ e saben así que medidas se deben adoptar en cada caso (organizativas e de apoio educativo).

2º Ao anterior hai que engadir que no caso de producirse situacións excepcionais como poden ser a entrada de varios novos alumnos nunha unidade, en calquera momento do curso, haberá que dedicarlle un apoio especial a esa “adaptación” que rompe o ritmo do grupo.

3º Máis que asumindo “parcelas”, sería mellor facendo desdobres de grupos (de ser posible, noutro espazo), permitindo así unha mellor atención tanto aos que quedan coa titora como cos que se van co apoio. Agora ben, o que facer nese tempo ten que ser consensuado polas dúas. Espazo sempre hai, tan só hai que saber velo e adaptarse a que non todo ten que facerse na aula. Esta é pedra de toque: todo o mundo quere unha aula; sen ela séntese un desposeído/a.

4º Aproveitando o potencial de cada profesional en beneficio dos nenos/as e do centro. Explicámonos: por moito que o Claustro decidira que un apoio se dedicará a educación musical, se esa persoa non ten cualidades para tal cometido, será unha perda de tempo. Se unha especialista de Inglés ten que asumir horas de apoio, o lóxico é que o faga en inglés, beneficiando dese xeito aos nenos. Agora ben, se entramos en disquisicións legais, perderemos tempo, proveito e esforzo.

Haberá quen diga que isto non é posible, que así non se poden cadrar horarios. Haberá que estudar como facelo, sabendo que nada é permanente, que cada ano, cada trimestre e cada día os condicionantes cambian. O que non é posible -nin pola súa dignidade profesional nin polas necesidades que hai nos centros- que haxa apoios sentados ao carón dun neno, ou que pasen os seus días facendo carteis, colaborando nos festivais, nas excursións ou nas exposicións. Que ninguén se sinta ofendido, pero todos sabemos do que falamos.

Agora ben, sen desbotar o seu papel nos centros, persoalmente insistimos na proposta de cara á administración da utilización do profesorado de apoio como titores, pois cremos que, pola debida atención á individualidade e á diversidade, sería o máis vantaxoso para a totalidade dos nenos/as na totalidade das horas que permanecen nos centros. Non podemos entender que reduzan unidades amoreando criaturas nunha aula e que logo lle manden unha mestra de apoio. Sexamos sensatos!

Xa que InnovArte é un espazo de intercambio, gustaríanos saber a vosa opinión e coñecer experiencias interesantes de “apoio dos apoios”.

Imaxe, escultura de Henry Moore.

Tres consignas para a educación

In InformArte on 23/09/2013 at 06:31

Este verán vimos un programa televisivo deses nos que algúns paisanos nosos nos amosan os lugares do mundo a onde foron parar –nos que lles vai ben, viven felices e nos fan envexalos. Neste caso tratábase da illa de Barbados. A parte do exótico e fermoso da reportaxe, houbo un momento, cando nos explicaban a súa configuración, no que falaron da educación, e aí foi cando -por deformación profesional-, puxemos a orella.

Segundo nos dicían o sistema educativo de Barbados está moi recoñecido a nivel mundial polas taxas de éxito. Así nos amosaron un inicio de curso no que unha mestra se dirixía ao grupo de alumnado e dáballes tres consignas que nos pareceron dignas de recordar.

Dicíalles aos rapaces que terían que fomentar a capacidade de soñar, xa que logo os soños son os vehículos que os poderán levar a onde queiran. Explicáballes que a educación é o máis importante, por enriba doutras cuestións. E remataba recordándolles que teñen a obriga para cos demais de devolver o que se lles dá, o que reciben a través da educación.

Os soños, a educación e o compromiso co grupo. Pouco máis se lles pode inculcar aos rapaces. Nós non o facemos.

Poida que sexa necesario dicirlle de cando en vez que o que reciben non é de balde, que a educación é máis importante que a beleza, os cartos ou o recoñecemento (que é o que agora lle fai perder a cabeza aos nosos mozos e mozas. E poida que sexa preciso ensinalos a soñar os seus propios soños, non os impostos pola publicidade ou polo contexto.

A nós púxonos a pensar.

Certo é que, logo cando procuramos información na rede, vimos que non todo é tan marabilloso.

Regras que nenos/as e mestras teñen que obedecer

In InformArte on 19/09/2013 at 06:51

Entre outras recomendacións, no libro mencionado no anterior post, “Consejos”, atopamos os Dereitos dos nenos relacionados coa escola, os Dereitos dos nenos relacionados coa familia, e a Carta das regras na escola. As regras foron debatidas e votadas polos nenos/as de 5 anos, aclarando que as que obtiveron máis votos son as que se seguen, mesmo polos que votaron “non”, porque, pola contra, non serían para todos. Si un neno, ou unha mestra non segue unha regra, seguramente é porque se esqueceu dela, entón, primeiro hai que recordárllela; se aínda así se esquece dela, hai que berrarlle con amabilidade; se aínda así se esquece dela, pódeselle privar de algo que lle guste moito, pero si segue a facer o mesmo, daquela hai que deixalo só para que non poida facer nada, que é algo moi triste.
Velaquí as regras que os nenos e as mestras teñen que obedecer na escola acordadas polos Nenos Grandes do centro Diana de Reggio Emilia.
1. Falar sen vocear, hai que facelo baixiño.
2. Cando os nenos e nenas están cansos de traballar ou de pensar hai que esperar un chisco e así ocórrensenos outras ideas.
3. Non, aos pisotóns, ás patadas e ás puñadas. Non se belisca, non se din malas palabras e non se arrebolan cousas enriba.
4. Non fagades burla con palabras, con caras, con acenos ou con AAAA (cos tons da voz). Non repitades coma papagaios (non imitedes) as palabras e os movementos.
5. Non molestedes a quen quere estar tranquilo.
6. Cando as mestras avisan aos nenos/as que están xogando, teñen que deixarlles 4 minutos de tempo.
7. Sobre o amor hai que poñerse de acordo. Non vale que un só o decida.
8. Sobre as cousas de comer non hai que obrigar pero hai que probar.
9. Regras do xardín:
Non lle fagades dano ás árbores porque están vivas. Non tiredes os xogos máis alá das silveiras, porque senón quedamos sen elas.
10. É xusta a regra de pillar ás nenas no patio si elas din que si. Tamén se pode pillar aos nenos. Pero pódese cambiar de idea. Se un se cansa pode dicir basta.
Poden parecernos máis ou menos atinadas. Podemos botar algunhas a faltar ou quitaríamos outras. Pero o realmente importante é o que din os nenos: teñen que ser consensuadas por todos e acatadas por nenos/as e mestres/as.
Sobre as regras do centro volveremos noutra ocasión, xa que logo hai moito que falar disto, nomeadamente cando somos moitas as profesionais que intervimos coas criaturas ao longo do día e cadaquén impón a súa lei.

Ilustración de Saja Sabine Jeannot

Cristina Pato e Antía Cal en Trasalba mirando cara o futuro

In InformArte on 30/06/2013 at 07:00

O pasado domingo “peregrinamos” unha vez máis aos Chaos de Amoeiro, á terra e casa de D. Ramón Otero Pedrayo, o motivo non era outro que a entrega do Premio Trasalba a Cristina Pato.

Calquera que fora alá, pode entender que pola metade do camiño unha se pregunte que é o que nos leva a expoñernos a un sol de xustiza, a kilómetros de carretera, -de grande beleza-, pero finalmente kilómetros, xusto no último domingo de xuño, para nós o primeiro de vacacións. Pero estas dúbidas de inmediato se disipan cando nos incorporamos aos actos que se estaban a desenvolver. O primeiro deles, unha misa votiva, na que o recitado por parte do oficiante da “Oración” de Ramón Cabanillas, fainos conscientes de todo canto temos que agradecer do que nos rodea, profesemos a relixión que sexa ou mesmo ningunha. Deseguido imos camiñando cara o Pazo de Trasalba e alí recibidos polos sons de Queixume dos Pinos, imos entrando no auditorio no que terá lugar a entrega do premio.

A primeira e grata impresión é a de ver a dúas mulleres na mesa, a gaiteira homenaxeada e a Antía Cal, premiada do pasado ano, que viña a darlle o relevo. Acompañábaas o Presidente da Fundación, Víctor F. Freixanes, quen conducía o acto,  e mailo Presidente de Honra, Xesús Alonso Montero, actual presidente da RAG. Entre o público, moita familia, moitas amizades e moitas autoridades. Os medios deron cumprida información, porén nós o que queremos e transmitir as sensacións vividas nesa hora.

Dúas mulleres, unha moza moi nova, Cristina Pato, e outra nova de espírito e de afouteza pero de avanzada idade, Antía Cal. Dúas mulleres que malia todo o que as separa, coinciden en moitas cousas. As dúas souberon entender o que é Galicia, o que é ser galegas sentíndose orgullosas da súa lingua e da súa cultura, pero abríndose ao mundo. As dúas coñeceron a emigración e o vivir fóra de Galicia (que non é o mesmo), as dúas absorberon todo o que foron vendo polo mundo adiante enriquecéndose como persoas e como profesionais, sen renunciar nunca á súa identidade. As dúas saíron de aldeas pequenas de Galicia e o alí aprendido axudoulles a moverse en grandes urbes, manténdose sempre vinculadas ás súas raíces, á súa familia e á súa xente. Dúas grandes mulleres galegas intelixentes e carismáticas, que combinan maxistralmente esas dúas características tan nosas, sabendo ser rachadas ou coitadas cando cómpre.

Foi un auténtico pracer velas alí xuntas.

Da pianista, gaiteira, profesora ou emprendedora Cristina Pato non ousamos dicir nada, pois preferimos convidarvos a ler a extraordinaria laudatio feita por Pablo Sánchez Ferro coa que nos emocionou e engaiolou a todos os asistentes.

Cremos que coa entrega deste prestixiado galardón a unha persoa como Cristina Pato se inicia unha nova xeira en Trasalba, recoñecendo o mérito de tantos mozos e mozas que están abrindo Galicia ao mundo desde calquera ámbito.

Desde o actualizado web da Fundación Otero Pedrayo pódese acceder a toda a información así como ás pezas musicais dedicadas a Trasalba polo grupo Milladoiro no 2006, e agora por Cristina Pato no 2013. Asemade hai galerías fotográficas e moita información ao dispor dos visitantes.

Para rematar, dicir que recomendamos vivamente ler os libros que lles dedicou a Fundación a ambas as dúas: “Antía Cal. Sementar no futuro” e “Cristina Pato. Galicia no fol”, nos que amigos, familiares, estudosos, coñecidos ou colaboradores nos dan a súa particular visión sobre elas.

Se cadra, o vindeiro ano, na metade do camiño a Trasalba volveremos a preguntarnos que é o que se nos perdeu alá, e cando retornemos farémolo cargadas de enerxía e de entusiasmo como nas veces anteriores, convencidas de que o futuro de Galicia pasa pola súa apertura ao mundo deixando ese “ensimismamento” que tanto nos prexudica e tanto nos distancia das novas xeracións e dos novos tempos.

“A cociña dos Cunqueiro”

In InformArte on 10/06/2013 at 06:48

Torta de chicharrones. “A cociña dos Cunqueiro”. Fotografía de Soledad Felloza.

Asistimos á presentación do libro “A cociña dos Cunqueiro”, unha fermosa iniciativa da editorial Galaxia na que se escolmaron 80 receitas de cociña de entre as 2.300 que Elvira González-Seco foi anotando en dez cadernos que logo legou ao seu fillo César.

Deste acto deron debida conta os medios de comunicación, pero a nós houbo algunhas cousas que, como docentes chamaron a nosa atención e queremos compartir con quen nos segue:

1ª A coidada caligrafía e sistematicidade da compiladora. Nestes manuscritos da que foi esposa de Álvaro Cunqueiro, non só figuran receitas de cociña senón tamén outras fórmulas de todo tipo sobre consellos de beleza, coidados das crianzas ou da casa e recordatorios de carácter político ou relixioso.

Sobre eles vese que a autora volvía de cando en vez facendo anotacións á marxe, corrixindo ou puntuando. Así como di no limiar o crítico gastronómico Miguel Vila Pernas:

“Normalmente emprega un número para cualificalas, aparecendo moitas con puntuacións entre o 6 e o 10 e moi poucas por debaixo do 6. Noutros casos, moitos menos, o sistema de cualificación é con letras, aparecendo fundamentalmente B e MB, que interpretamos como Ben e Moi Ben. Incluso nalgún caso se mesturan os dous sistemas e algunha receita aparece cualificada como MB e ao lado un 9 ou un 10.”

Cando na presentación escoitamos isto, como mestras non puidemos reprimir un sorriso, pensando na marcaxe de por vida que nos fan as avaliacións escolares.

2ª Tomando como pretexto o legado de Elvira, Soledad Felloza, a fotógrafa dos pratos que recolle o libro, fixo unha sutil, elegante e firme reivindicación da silente labor da muller. Agora precisamente cando a cociña é un ámbito de prestixio no que os homes parecen destacar, cómpre recordar que tradicionalmente foron as mulleres as mantedoras da cociña galega, elaboradoras diarias de sustento, malabaristas coas economías familiares e creadoras orixinais con ingredientes ben humildes. O legado das mulleres na cociña cotiá, rica, sabedora, san e tanto ou máis gorentosa ca dos grandes chefs.

3ª Tampouco desaproveitamos a chiscadela entre Iago Castrillón o cociñeiro encargado da elaboración das receitas e o editor Víctor F. Freixanes, cando este confesou que non obtivera o resultado esperado coa champaña de amorodos, ao que Iago apostilou que  quen se enfronta a un libro de cociña ten que “saber ler sen facelo ao pé da letra”. Velaquí a competencia lectora en acción: nalgúns contextos e con algúns textos, ler non é interpretar de forma literal o que está escrito.

Para rematar, dicir que “A cociña dos Cunqueiro” é unha delicia de libro que esperamos entre nas casas galegas e se poña ao carón do seu irmán, “A cociña galega” de Álvaro Cunqueiro, xa un clásico nos fogares galegos.

Absentismo en infantil

In InformArte on 28/05/2013 at 08:05

Hoxe queremos reflexionar sobre un tema que de partida xa nos supón posicionamentos contrarios. Trátase do absentismo escolar en educación infantil.
Para comezar apuntamos cal é a nosa opinión canto á escolarización en educación infantil:
1º Estamos de acordo con que non se considere una etapa obrigatoria.
2º Aínda escolarizados, non cremos na necesidade de períodos tan prolongados coa rixidez horaria que se lle aplica, 5 horas lectivas e 30 minutos de recreo para nenos de 3-6 anos non ten sentido.
3º Respectamos a decisión de algún pais/nais que tendo debidamente atendidos aos seus fillos/as, deciden non escolarizalos. Referímonos tanto aos que se apuntan ao homeschooling, unschooling, o whitout schooling, ou a aqueles que sen adherirse a ningún movemento, deciden non supeditalos á tiranía dos horarios, normas, condicións, etc.
4º Non sendo partidarias, entendemos que a educación infantil, nalgúns casos supón unha compensación, un respiro para nenos en situación familiares de risco.
5º Sabemos que malia as estatísticas mostran que os nenos escolarizados en educación infantil seica obteñen mellores resultados académicos nas etapas posteriores, nos países á cabeza das avaliacións internacionais externas non escolarizan aos pequenos ata os 6-7 anos.

Aínda atendendo ao anteriormente exposto, e xusto neste momento que se están a manter reunións informativas coas familias do alumnado que ingresará o vindeiro curso, cremos que se lles debería facer saber que se deciden escolarizalos terían que aproveitar debidamente esa praza escolar que ocupan.

O que vamos a dicir poida que só lles afecte a un pequeno número de centros, coma nos que nós traballamos, con moita demanda de prazas e longas listaxes de espera.

As razóns que nos levan a isto:

1º Cando se desfruta do dereito de ter unha praza escolar nun centro público, hai que asumilo con todas as obrigas que isto supón, pola contra, sería mellor que lle deixasen a outro/a aproveitar esa oportunidade. Xa sabemos que a administración debe ofertar prazas que cubran a demanda existente, pero tamén sabemos que non sempre hai ao pé do domicilio.

2º Agrávase isto se a atención ao neno/a require da intervención de especialistas, PT ou AL, xa que estas profesionais organizan o seu horario en función deles e se non asisten, supón unha perda para outros. Loxicamente estamos a falar de razóns diferentes a cuestións de saúde.

O absentismo escolar en infantil é un terreo delicado e “inexplorado”, non habendo nada estipulado ao respecto debido a esa concepción de etapa non obrigatoria -que non sen obrigas-, mesmo non hai consenso entre a propia comunidade docente. Hai que se pregunta se equiparar o absentismo non xustificado co xustificado (motivos de enfermidade), mesmo entre o absentismo por motivos culturais ou relixiosos do que se produce por períodos vacacionais dos proxenitores.

Tamén queremos apuntar a nosa responsabilidade, canto a que unha ausencia prolongada pode estar ocultando unha situación de desamparo ou desatención dos nenos. E isto tamén está sucedendo, polo que instamos a que:

a)      A administración educativa dite instrucións sobre o absentismo: medidas, intervención, xustificación de faltas, actuacións canto a notificacións, avaliación deste alumnado, etc.

b)      Que se estreite a relación entre o centro educativo e os servizos sociais dos concellos, indagando, intervindo e axudando a algunhas criaturas a ter unha mellor calidade de vida.

En algunhas comunidades autónomas e/ou concellos xa se fixo, e aquí cómpre iniciar algún protocolo de intervención.

A oratoria na docencia

In InformArte on 13/05/2013 at 16:28

En máis dunha ocasión evidénciase o carencial que é a formación dos docentes na competencia comunicativa, sendo este un dos eidos prioritarios do seu labor. Hai quen considera que a esencia do acto didáctico é a comunicación. Un docente precisa ser un bo orador, expoñer as súas ideas con claridade e serenidade, persuadindo ao interlocutor espertando o seu interese, pero non só nas aulas, senón tamén nas reunións coas familias, cos compañeiros ou con outras persoas, en debates ou en outros foros.

Lamentablemente, vemos como isto non sempre sucede, distraéndose con divagacións, facendo perder o fío do tema ensarillándose en elementos irrelevantes ao tempo que aburren aos oíntes.

Emporiso consideramos de grande utilidade a lectura de “La isla de los 5 faros”, de Ferrán Ramón Cortés, un libro breve, sinxelo e conciso que pretende axudar a mellorar a comunicación e facela máis memorable, que en palabras do seu autor: “É un libro para comunicar. Para comunicarse. Diante de mil persoas ou de dúas. No traballo ou na nosa vida persoal. Os segredos son os mesmos.”

Mención especial merecen os que queren complementar o seu discurso con presentacións audiovisuais. Neste caso, recomendamos tomar en conta a regra 10/20/30 para o PowerPoint: non máis de 10 diapositivas nun tempo máximo de 20 minutos, nas que se empregue unha fonte non menor de 30 puntos.

Tonucci no Gaiás

In InformArte on 08/05/2013 at 08:00

Onte asistimos a unha conferencia de Francesco Tonucci na Cidade da Cultura de Galicia. Non recordamos o título porque isto é irrelevante, ao igual que tampouco lembramos o doutras moitas que lle escoitamos. Tonucci é unha desas persoas que ten tal capacidade de comunicación e de convocatoria que a ninguén lle importa que o substrato do discurso se manteña ao longo dos anos, aínda que de cada vez o titule de forma diferente. Poida que ese sexa un dos seus puntos fortes, que xunto coa mirada que ten de neno fan del un referente mundial. Así, centos de docentes chegados de todas partes –malia que o luns impartiu en Pontevedra- achegámonos ao Gaiás ás sete da tarde. Isto hai que dicilo  para que o saiban aqueles que lle recriminan ao profesorado que só acode á formación cando precisa os puntos para o sexenio; pois isto confirma que non é certo: por esta actividade, loxicamente, non se podía percibir bolsa de desprazamento nin certificación.

Falounos de que a escola actual segue a ser unha escola de “completamento”, ao igual que o foi no pasado cando só era accesible para unha elite, coa diferenza de que a día de hoxe se dedica a completar algo que non existe, emporiso é coma poñer as bases no ar. Por medio das súas coñecidas viñetas -que asina como Frato- foinos amosando moitas das incoherencias e anacronismos da escola e dos mestres/as.

Nunha atmosfera case reverencial escoitamos engaiolados a voz serena e pousada de Tonucci que nos falaba da escola ideal, facéndonos soñar con mestres atentos ao sentir dos nenos. Alí, naquel edificio tan moderno era coma se estivésemos dentro dunha burbulla irreal, cun deseño construtivo sofisticado, coa temperatura óptima, con luz nítida, todo acorde, no que nada desentoa, facendo daquilo unha experiencia grata baixo condicións controladas. Sen embargo, se mirábamos a través das cristaleiras podíamos ver unha paisaxe non domesticada, fermosa pero abrupta. Os cortes das excavacións, penedos esnaquizados pola maquinaria que deixaron unha fenda sen cicatrizar onde xurdían desde as plantas más resistentes e autóctonas como poden ser os toxos ou as uces, así coma outras espurias que tratan de facerse un oco no medio delas ou nas gretas das pedras. Así visto desde a nosa comodidade de dentro, mesmo parecía que esta diversidade do exterior –agora co seu esplendor primaveral- lle confería unha beleza que complementaba a asepticidade de laboratorio do interior. Era un fermoso contraste. Era bonito velo desde dentro e versar sobre elo. Nesa imaxe bucólica e amable tan só “estorbaba” un vento túzaro que sopraba con forza, -nun momento ate a voz de Tonucci se viu superada polo seu son, o que provocou o sorriso dos asistentes. Non parou de chover e de ventar en toda a tarde, tan só podíamos esquecernos do temporal se non mirábamos para fóra, malia que obstinadamente este se facía notar. Nese ambiente cálido discorreu a intervención. O malo foi cando tivemos que marchar e vimos que fóra todo seguía igual ou peor; tamén puidera ser que agora se notara máis, máxime despois de estar tan a gusto coas nosas ensoñacións necesarias pero tamén traizoeiras.

Para nós, a visita ao Gaiás sempre supón a dolorosa constatación da grande distancia entre o idealmente proxectado e o realmente executado. E onte non foi diferente.

 

Crowfunding ou micromecenado

In InformArte,Uncategorized on 08/04/2013 at 15:08

A nosa amiga Fátima que leva xa dous anos como mestra en St. Louis (EEUU), sempre nos está a dar ideas novas que funcionan no ámbito americano, neste caso fíxonos partícipes dunha modalidade de finanzación de proxectos –tamén educativos-: o crowdfunding, que ela recolle moi ben no seu blogue “Teaching in St. Louis“, de lectura recomendada para quen queira pasar pola experiencia da docencia no exterior.

Temos que confesar que ao ler en que consiste o crowdfunding, de súpeto pensamos que era lamentable que os mestres tivéramos que ser, ademais, buscadores de financiamento, pero deseguido caemos na conta de que era algo que sempre fixéramos, ben adheríndonos a proxectos oficiais, institucionais ou procurando axuda na contorna.

Cando un vai de visita a un colexio, sempre hai alguén que vai contando a procedencia dos fondos e “tesouros” que posúen, chegando a situacións que poden rozar ás veces o inverosímil. Pois ben, aquilo que antes de reducía ao ámbito da localidade: procura de patrocinadores para os equipos deportivos ou para publicacións, dación de fondos para a biblioteca por parte das librerías locais, rifas para viaxes escolares, sorteos, orquestras que daban concertos para recadar fondos para arranxos urxentes nos centros ou para unha ONG, etc, agora pode ter unha maior proxección.

Tamén temos falado en moitas outras ocasións de iniciativas como a do REMIDA -que abastece de recursos ás escolas de Reggio Emilia-, un centro de reciclaxe ao que as industrias locais doan os seus excedentes. Hai moitas modalidades de microfinanzamento.

Pensade que non estamos a falar só de cartos, xa que logo, ás veces interesa máis o material. Abonda recordar a de veces que nos temos desmiolado procurando adiviñar onde atopar recursos para levar a cabo un determinado proxecto. Isto pode ser unha interesante opción.

Como di Fátima, só precisamos que alguén tome a iniciativa de crear un espazo web no que publicar os proxectos educativos a desenvolver e as súas necesidades.

Non creades que incorremos na inxenuidade de non ver o negativo disto, pero chegamos a un punto no que hai que sopesar as vantaxes e inconvenientes e tirar para diante por mor do que realmente é importante: a escola e os nenos/as. Mirado en positivo, mesmo pode ser unha lección de emprendemento agora que está tan en boga a cultura emprendedora.

Centros Aeiotü

In InformArte on 14/01/2013 at 07:29

Grazas á profesora da USC Lina Iglesias Forneiro soubemos da existencia dunhas escolas infantís en Colombia que seguen o modelo de Reggio Emilia, os centros Aeiotü, creados por iniciativa da ONG La Fundación Carulla que persegue como obxectivo a transformación do país a través da infancia, centrando as súas actuacións nos cinco primeiros anos de vida dos nenos/as, determinantes do posterior desenvolvemento físico, social, emocional e cognitivo.

No seguinte vídeo institucional podemos ver como os centros Aeiotü nos que acollen a nenos de familias con altos ingresos, subvencionan centros noutras zonas desfavorecidas (o que en Colombia supón o 68% das crianzas de 0-5 anos), ou que cada neno favorecido subsidia a outros dous nacidos en peores condicións sociais. No futuro pretenden acadar unha cobertura educativa de 15.000 postos involucrando a máis de 1000 educadores, para o que establecen alianzas con institucións públicas e privadas, replicando os centros Aeiotü baixo un modelo de franquicia social.

Unha iniciativa senlleira de calidade que pretende o empoderamento da infancia.

Grazas a Jaume Carbonell por CP

In InformArte on 26/11/2012 at 07:45

Cóllenos por sorpresa a despedida de Jaume Carbonell de Cuadernos de Pedagogía.

Para nós, ao igual que para un incontable número de docentes, esta publicación periódica, foi a nosa biblia de renovación didáctica. Esperábamos con ansiedade cada novo número que saía, entre outras moitas razóns, pola editorial de Jaume Carbonell quen, coa súa mirada intelixente, analizaba, comentaba, criticaba e anticipaba sobre todo tipo de cuestións educativas.

Confiamos en que CP seguirá sendo unha das nosas lecturas e en que poderemos seguir sabendo do que ata o de agora foi o seu director por outras moitas colaboracións, publicacións, artigos e foros. Pero tamén consideramos que é de xustiza facer público o noso agradecemento á labor desenvolvida e que tanto nos supuxo profesionalmente. A primeira vez que escoitamos a Carbonell non nos decepcionou: o seu discurso, o seu ton e a súa actitude coincidían con aquilo que xa intuíamos del, e isto é algo que non sempre acontece. A súa crenza firme e defensa da necesidade dun ensino público de calidade, concorda co seu talante. Visitante incansable de escolas e de mestres que non tiran a toalla, ao longo destes anos quixo amosarnos o mellor que se está a facer nos centros educativos.

Como non podía ser doutro xeito, despídese facendo balance de 38 anos de traballo; recorda que nas últimas tres décadas coñeceu a 15 ministros e 4 ministras de educación, portadores todos eles de cadansúa reforma e ocorrencia educativa no peto, producindo esta “insensata avalancha lexislativa das sete reformas que presenciou”, das que algunhas supuxeron avances significativos, e desafortunadamente, “outras unha clara involución”. Xa ten reclamado noutras ocasións un pacto político que blinde a educación impedindo que siga a mercé dos caprichos e veleidades do político de turno.

Como imaxe desta entrada dedicámoslle o Faro de Punta Nariga na Costa da Morte, para nós un dos máis fermosos faros de Galicia, obra de César Portela, que se atopa a 50 metros por enriba do mar e a súa luz, a 28 metros do chan, pode ser vista a 22 millas (41 km). Deseñado con forma de barco de granito, na súa quilla un Atlante de bronce do escultor Manolo Coia, que coma Jaume Carbonell, suca impertérrito polas augas incertas.

Seica somos froito do que lemos, porén, na nosa feitura profesional hai moito de Jaume Carbonell, non hai máis ca mirar a presentación de InnovArte Infantil para atopar unha cita del cunha definición sobre o que é a innovación educativa, que nós temos sempre presente e tratamos de non traizoar. Por todo iso, e por moito máis:

Adeus e grazas

Organización dunha aula de 5 anos

In InformArte on 29/10/2012 at 07:57

As aulas de infantil son o que son, 50 metros cadrados e nese espazo temos que acomodar a 25 nenos/as e procurarlle oportunidades para o seu desenvolvemento físico, afectivo, cognitivo, autonomía e relación. Non é cuestión doada, máxime atendendo a que ás veces a súa estrutura limita moitas posibilidades.

Nas escolas italianas insistíanos na idea do espazo e a súa configuración física como elemento educador, porén nunca paramos de reorganizar a aula na procura dun mellor aproveitamento. (Ver fotografías)

Fai dous cursos publicáramos as imaxes de como estruturáramos a aula para acoller a nenos e nenas de 3 anos, agora con 5 as necesidades son distintas polo que volvemos a darlle unha volta; se ben antes dispúñamos de máis zonas de xogo, agora precisamos máis zonas de traballo.

Elimináronse as mesas e substituíronse por dous tableiros que son moito máis funcionais, zona de biblioteca, zona de ordenador, un espazo para escoitar música e cantar, un recanto tranquilo de descanso e intimidade (un armario de obra reconvertido), zona de pintura e de traballo plástico, todo ao seu acceso autónomo; mesmo no cuarto de baño hai unha organización pensada para un mellor aproveitamento, ata para o almacenaxe das botas de goma que este curso lles pedimos para así poder disfrutar mellor dos recreos incluso nos días de chuvia.

Non é unha cuestión de decoración, non se pode confundir decorar con organizar entendendo a aula como un espazo de aprendizaxe.

Sabemos que non é a definitiva; non pode selo porque as necesidades van cambiando, os nenos/as van medrando e cos proxectos que vamos desenvolvemos xorden novos requirimentos. Sempre debemos estar analizando e avaliando a adecuación do ambiente de aprendizaxe para que lles proporcione experiencias ricas de sentido.

Para saber máis recomendamos a lectura de:

-“La organización del espacio del aula en infantil. De la teoría a las experiencias básicas”, coordinado por Dolores Madrid Vivar e Mª José Mayorga Fernández, publicado en Octaedro no 2012.

-“Observación y evaluación del ambiente de aprendizaje en educación infantil: dimensiones y variables a observar”, artigo de Lina Iglesias Forneiro.

-“La organización de los espacios y del tiempo. Criterios para una adecuada distribución y organización espacial y temporal. Ritmos y rutinas cotidianas. La evaluación de los espacios y del tiempo”, de Rocío Pontiveros Gómez.

Aula de 5 anos

Aula 5_Isa

Aula 4 anos

Aula4_Sandra

Parabéns para a LIX

In InformArte on 24/10/2012 at 06:54

Case ao mesmo tempo chégannos dúas noticias relacionadas coa Literatura Infantil e Xuvenil (LIX) que nos enchen de ledicia; non son outras que o Premio Labor editorial cultural 2012 concedido polo Ministerio de Educación, Cultura e Deporte á editora Kalandraka, e maila candidatura de Fina Casalderrey para ocupar unha cadeira da Real Academia Galega (RAG).

Temos comentado en ocasións que nos nosos inicios profesionais apenas dispoñiamos de libros infantís de calidade en galego, de súpeto, cara finais dos 90, empezaron a vir pola escola os representantes de Kalandraka, xente sabedora de que o traía entre as mans eran auténticas xoias, de tal xeito que esperábamos con ansia a súa visita mensual. Deseñaron estratexias de marketing caseiro, pero daquela novidoso e efectivo, facían presentacións, acompañaban os seus libros con contacontos, ofrecíanos a posibilidade de coñecer aos autores e ilustradores …, en definitiva, ilusionáronos coa literatura infantil. Fixeron traducións doutras linguas, recuperaron obras poéticas esquecidas, déronlle un xiro á ilustración, ao formato e aos textos. Hai un antes e un despois de Kalandraka, sen que isto sexa un demérito para os que seguiron a súa estela. Logo xa veu todo o demais: premios, recoñecementos, outras linguas, outros países, outras editoras, apostas arriscadas aínda sabendo da súa escasa rendibilidade e outras iniciativas que podedes ver no seu blog. Kalandraka marcou un fito na LIX en Galicia que é de xustiza lle sexa recoñecido.

Hai certos sectores dentro dos escritores, editores, críticos e/ou expertos en literatura para quen a LIX é un xénero menor, “historias para nenos”, contos para pequenos, porén non consideran que estea á altura da “grande literatura”. Un erro de vulto. Non queremos dicir que sexa máis difícil escribir para nenos que para adultos, pero si que non é o mesmo; como mostra, abondan exemplos de grandes literatos que trataron de facer unha obra para o público infantil e o que saíu non merece nin sequera ser recordado. É diferente. Para escribir para os nenos/as hai que ter o que Alain Serres denomina espírito de infancia (ver vídeo), e ese don posúeo a pontevedresa Fina Casalderrey.

Fina que, como ela mesma nos conta na súa autobiografía no seu web, elixiu ser mestra tendo como alternativa ser costureira; deu os seus primeiros pasos profesionais na escola amparada por Avelino Pousa Antelo, amosando dende sempre un compromiso responsable coa lingua dos pais e co ensino, así nolo relataba na entrega dos pasados Premios Pedrón de Ouro. Persoa de fala pousada, serena e sabia, é unha das máximas expoñentes galegas no que a LIX se refire, sen deixar de ter en consideración os seus ensaios de carácter etnográfico, materiais didácticos, artigos de opinión e colaboracións varias, mesmo, e máis recentemente no eido do cinema, con curtametraxes como “Dúas letras”. Pero queremos salientar que a LIX é un dos ámbitos nos que a súa obra máis éxitos colleitou, sendo recoñecida con un gran número de premios entre outros o Premio Nacional de LIJ (1996), outros prestixiosos galardóns e mencións de honra como os White ravens ou a Lista de Honra do IBBY. Todo isto faina, ao noso entender, candidata idónea a ocupar na RAG a cadeira vacante deixada por Xaime Isla Couto. E na RAG deberían darlle cabida e recoñecemento ás persoas que tanto fan polo fomento da lectura en lingua galega desde a base, desde a infancia, desde a idade na que se lle sentan os alicerces aos que logo poden ser lectores, escritores, investigadores, pensadores, intelectuais, sociólogos, etnógrafos, lingüistas, filósofos, ensaístas e falantes en galego.

Alegrámonos porque cremos que os docentes temos moita parte neses recoñecementos e na actual consideración da LIX. Canto ás ventas non se pode comparar as compras que se fan desde os centros educativos coas compras individuais, agora ben, que un libro sexa lido nunha aula, recomendado nunha biblioteca escolar, é unha garantía de futuras ventas. Xeralmente, as familias confían no criterio docente e os nenos demandan aquilo que lles gustou cando a mestra llelo contou. Que a día de hoxe a LIX supoña o 25% da produción editorial en Galicia e o 30% das ventas non podería darse sen a conivencia dos profesionais da educación, emporiso dicimos que estes recoñecementos son motivo de alegría para todos e todas nós.

Como homenaxe, traemos aquí unha entrevista que lle fixeron a Fina Casalderrey para o blog de Kalandraka, con motivo da presentación da obra “Filla das ondas”, un álbum sobre a cidade de Pontevedra, traballo no que tanto a autora como a editora participaban.

Parabéns ás dúas e seguide dándonos “libros para soñar” e para “facernos cóxegas na pel da alma”.

Remate do período de adaptación

In InformArte on 24/09/2012 at 06:53

Hoxe, trala finalización do período de adaptación, comezamos as clases con horario normal, que, por outra banda, consideramos excesivo para criaturas que, algunhas delas, aínda non cumpriron os tres anos.

No último número de Aula de Infantil, recollen a opinión de persoas expertas nesta etapa educativa sobre si se deberían limitar as horas que os nenos e as nenas poden estar na escola. Cómpre recordar que ás horas lectivas hai que sumarlle outras moitas nas que van transitando por distintos servizos, persoas e actividades ata chegar a horarios, mesmo esaxerados para un adulto.

Non sabemos ben como responderá hoxe o noso alumnado cando se vexa na aula cinco horas, máxime cando algúns tamén poderán empezar a facer uso do comedor tanto para o almorzo como para o xantar, xa que o concello no que traballamos, non permite que os nenos/as fagan uso deste servizo mentres están no período de adaptación. Medida ao noso entender moi acertada, pero tamén, moi criticada polas familias. Dun día para outro, cativos que non ían á escola, poden pasar a permanecer nela, cando menos de 7:30 da mañá  ata as 20:30 da tarde. Estamos de acordo en que hai casos en que é mellor así, xa que no centro poderán recibir unha atención que non lles dispensan na casa, pero por sorte non son iguais todas as situacións.

Volvendo ao período de adaptación, temos que dicir que foi un dos mellores dos últimos cursos. Parte do éxito da entrada serena de 100 novos nenos/as atribuímosllo:

-Ao progresivo incremento do tempo de permanencia, que foi pasando de 1 hora, a 2, a 3, ata chegar ás 5.

-Á organización de catro grupos por aula, cos que logo se fixeron as combinacións posibles para que previamente se coñecesen todos/as antes de atoparse co grupo ao completo.

-Ao apoio en aula do equipo directivo, do departamento de orientación e das especialistas; habendo sempre cando menos dúas persoas. Isto cubre esa necesidade inicial de axuda, pero tamén lles permite coñecer de primeira man a todos os nenos e nenas, saber do que precisan e detectar posibles necesidades de intervención. Para nós é altamente recomendable esta medida.

-Ás reunións informativas mantidas coas familias tanto cando formalizaron a matrícula, no mes de xuño, coma agora, xa por titorías, a comezos de setembro.

– E moi especialmente, a que cun gran esforzo organizativo, logramos entrevistarnos con cada unha das familias antes do inicio das clases. Esa media hora na que charlamos distendidamente co pai e nai en presenza do neno/a, para nós marcou unha diferenza substancial con respecto a outros cursos nos que as entrevistas iniciais se realizaban ao longo da segunda quincena de setembro. Cando os pequenos chegaron o día 12, nós xa non éramos unhas estrañas. Pode parecer algo nimio, pero ten o seu aquel.

Para nós, a organización do período de adaptación é algo crucial no posterior desenvolvemento escolar das criaturas, porén dedicámoslle moito tempo á súa planificación e mellora. Non somos alleas ás críticas que fan algunhas familias polos trastornos que lles ocasiona, como tampouco o somos á lixeireza e falta de profesionalidade coa que se realiza nalgunhas escolas infantís, nas que non se sabe moi ben se non é un privilexio que teñen os docentes cada tres anos que lles permite prolongar as vacacións estivais. Por norma xeral, hai que dicir tamén que a opinión de moitos destes mestres,  é totalmente diferente cando o período de adaptación lle afecta aos seus fillos e fillas.

Sempre nos preguntamos en quen se está pensando cando se planifica o período de adaptación: nas familias, no profesorado ou nos nenos e nenas. As criaturas teñen que ser o centro das nosas decisións, tanto na escola como na casa, isto é algo a ter sempre presente.

Educación sostible

In InformArte on 18/09/2012 at 06:56

Moito temos que contar do percibido nestes días de inicio de curso, dos claustros rutineiros e das motivacións particulares de cadaquén que levan á toma de decisións ás veces desatinadas e/ou interesadas; da acollida dos novos grupos e das súas familias; das primeiras impresións; do período de adaptación; da organización do curso; da adxudicación de coordinacións varias; das “rarezas” das mestras de infantil; das reivindicacións laborais e do compromiso docente; así como de moitos outros aspectos da vida interna dos centros e de como son percibidos no exterior. Coma sempre farémolo sen deixarnos levar por un falso corporativismo, ou pola contra, sectarismo; farémolo coa intención de poñer certas cuestións enriba da mesa e analizalas cunha mirada obxectiva. Haberá tempo dabondo.

Agora, o que queremos, coma noutras ocasións, é fixar un obxectivo de longo prazo, mesmo utópico, pero que serva de referente da nosa práctica para este novo curso académico. Sempre o facemos, se ben é certo que nunca os acadamos, é unha meta presente que nos obriga a dar un golpe de temón e manobrar cando vemos que nos estamos desviando do porto ao que queremos chegar.

Unha das nosas teimas é rebelarnos contra o desaforado activismo sen sentido e contra a présa que imos imprimindo na vida dos máis pequenos, emporiso, noutras ocasións temos falado de ir paseniño, de festina lente, da slow education ou do paradigma do decrecemento. Na mesma liña, o propósito deste curso será o de proporcionarlle aos cativos unha educación sostible, que lle permita adquirir os coñecementos as competencias, as actitudes e os valores que lle sexan de utilidade no presente e no futuro, dentro e, sobre todo, fóra da escola.

Pode parecer algo obvio, pero cómpre pensar cantas das nosas ensinanzas resistirían esa revisión. A meirande parte das aprendizaxes que realizan os nenos e nenas só lles serven para ese reducido contexto, mesmo ás veces, non lles valen por igual con todas as persoas que interveñen con eles no centro. Para pensar devagar.

Sen présa pero sen pausa, debemos enfilar cara unha educación sostible, cara un desenvolvemento sostible e cara un estilo de vida sostible que lles permita forxar(se) un futuro mellor. Esa será a nosa meta e trataremos de desbotar aquilo que non cumpra esta consigna.

Imaxe “A hora de todos” de Arman.

Día do sono

In InformArte on 14/03/2012 at 07:08


Non somos moito de reseñar todas as conmemoracións que hai ao longo do ano, pero imos facer unha excepción porque a data ben merece unha reflexión.

Hoxe celébrase o Día do Sono coa finalidade de concienciar á poboación sobre a necesidade de durmir, a importancia do descanso e sobre os trastornos que a súa falta produce. Un 25% dos nenos e nenas sofre problemas de sono e as súas consecuencias evidéncianse tanto no seu desenvolvemento como no seu carácter. Detrás de nenos irritables, de nenos “hiperactivados” e de nenos con falta de atención, o que hai é unha carencia de horas de sono.

Xa o temos dito en máis dunha ocasión, a nós non nos cadran os horarios dos nenos, é imposible que descansen o tempo necesario nestas idades (10-12 horas), cumprindo os prolongados e intensos horarios “laborais” que teñen; se a isto se lle engaden as horas que estiman os expertos que pasan diante da televisión ou ordenador, só caben dúas explicacións razoables: ou simultanean tarefas ou non dormen o suficiente.

Unha das cousas que nos chamou a atención cando visitamos as escolas de Reggio Emilia, foi a rutina diaria de descanso trala comida. Alí, empregando o espazo que tiñan para actividades de psicomotricidade, tan só sacaban unha pequena almofada e unha mantiña e deitábanse no chan, escurecían a sala, poñían música relaxante e proxectan unha imaxe agradable. Nada que non se poida facer nos nosos centros; nada custoso, máis unha mellor alternativa que a de ver unha película despois do tempo do comedor.

Non cremos que fora moi difícil de implantar nos nosos centros, tan só precisa da vontade do Consello Escolar e da ANPA. Un descanso reparador, para logo continuar coa dura xornada de extraescolares que aínda teñen por diante. Non cremos que sexa pedir demasiado para criaturas de entre 2 e 6 anos. Perderán de facer algunhas cousas, pero os beneficios que se obteñen para a súa saúde física e mental, compénsano.

LIX en marzo

In InformArte on 05/03/2012 at 17:03

Source: sublackwell.co.uk via Susan on Pinterest

Para todas as persoas amantes da literatura infantil, neste mes hai tres citas obrigadas: o 12+1 Salón do Libro Infantil e Xuvenil de Pontevedra, a exposición Ilustramundos no Pazo de Fonseca en Compostela, e a conferencia de Antonio Reigosa na EOI de Pontevedra.

-O Salón do Libro de Pontevedra é un evento anual xa consolidado e referente na nosa comunidade. Sempre paga a pena a visita, xa non tanto polas novidades que alí se expoñen –xa que logo a día de hoxe coa internet estamos ao tanto do último que publican as editoriais, porén, as feiras, exposicións e mostras do libro teñen que ter outro valor engadido-, senón por que é unha actividade na que ano tras ano participan os centros educativos da zona de Pontevedra, facendo un auténtico alarde de creatividade arredor do tema proposto. Nesta ocasión, dado que é a edición 12+1 -en troques de XIII-, céntranse nas supersticións e nas crenzas sobre a boa ou mala sorte. Complétase esta oferta con gran número de presentacións e charlas a cargo das editoriais ou autores presentes no Salón. Estará aberto ata o 31 de marzo.

-Días atrás tivo lugar o congreso “Ilustrando a diversidade” promovido por campusUSCulturae, e froito da participación de recoñecidos ilustradores de diversos lugares do mundo e como mostra da súa labor, organizaron a exposición “Ilustramundos” arredor dos seus traballos que se poderá visitar no Pazo de Fonseca ata finais de abril. Así veremos algunhas ilustracións de David Pintor, Elena Odriozola, Kristina Sabaite, Marc Taeger, Antonio Seijas, Piet Grobler, Mónica Weiss, Carme Solé, Joanna Domanska e Machiel Braaksma. Desde o blog Ilustramundos accédese ao web de cada un deles. Recomendamos vivamente as composicións do frisio Machiel Braaksma realizadas todas elas con material de refugallo.

-O mércores 7, ás 19:30, na EOI de Pontevedra, Antonio Reigosa impartirá a charla “De lingua en lingua: camiños de ida e volta dos contos tradicionais populares”, na que este experto en literatura de tradición oral, mitos e lendas de Galicia, falará sobre a orixe e evolución dos contos populares tradicionais, mostrándonos o xerme de contos tan coñecidos como “Os músicos de Bremen”, “A leiteira”, “Carrapuchiña vermella”, e outros, desde as fontes orais orientais, árabes e xudeas… e a súa recollida na lingua escrita (sánscrito, persa, árabe ou latín) ata confluír na transmisión a través das linguas que se imparten na EOI de Pontevedra:  alemán, italiano, francés, inglés, portugués e galego, ademais do castelán. Unha ocasión para coñecer as raíces comúns da literatura oral das culturas orientais e occidentais e para contrastar as diferentes versións dun mesmo conto segundo a súa difusión polas diversas linguas europeas.

Mestres TV3.Cat

In InformArte on 09/02/2012 at 07:43

O pasado 31 de xaneiro, a TV3 de Cataluña estreou un programa dedicado aos Mestres. Consta de 10 capítulos e en cada un deles abordarase un aspecto diferente da educación desde a perspectiva da relación entre o mestre/a e o alumnado. Entre outros temas, tratarase a vocación docente, o éxito e o fracaso educativo, a convivencia, a educación en valores, o liderado, a incorporación das novas tecnoloxías e a atención á diferenza e á diversidade.

Nos dous capítulos xa emitidos pódense ver experiencias e testemuños de todos os niveis educativos e malia que non captamos a totalidade da mensaxe, somos quen de percibir a paixón que transmiten todos os profesionais da educación entrevistados.

Recomendamos o visionado da experiencia de educación infantil do capítulo 2, recollida nunha escola na que se traballa, se concibe a educación da infancia, e se vive ao estilo das de Reggio Emilia.

Neste momento, para nós, esta aposta televisiva é do máis salientable. Unha maneira de que a sociedade aprecie e valore o noso traballo.

Oxalá se estenda o exemplo; en Galicia tamén habería “material” para uns cuantos capítulos, e cando menos, tería unha audiencia similar a outros moitos que se emiten.

Edublogs

In InformArte on 08/02/2012 at 07:56

Onte vimos o gran número de blogs de educación infantil que se presentan a o VI Premio Espiral de Edublogs 2012, algúns deles de Galicia.

Nun tempo de poucas alegrías, hai  mestres/as que non fan recortes. Malia que o  soldo vai a menos e as horas de traballo e responsabilidades van a máis, moitos dos que traballamos nisto cremos que unha maneira de defender a educación é mostrando o que facemos, compartindo con outros, abríndolle unha xanela ás familias e á sociedade en xeral.

Son horas e horas de traballo, non só na aula, senón desas que ninguén ten en conta e moitas restadas á vida persoal. Hai que rastrexar pola rede na procura daquilo que mellor se axuste á nosa maneira de traballar; reflexionar, adaptar, deseñar, probar, fotografar ou gravar, redactar, publicar e sobre todo, mostrar, expoñer publicamente o que facemos; é coma espirnos. Sempre nos facemos unha pregunta: cantas familias estarían dispostas a facelo?, cantas inspeccións educativas mostrarían o que fan?, cantos tertulianos críticos poñerían o seu traballo na xanela?, ou mellor aínda, cantas administracións educativas deixarían ver as súas producións diarias e no que invisten as súas horas de traballo?

E que non xurdan suspicacias porque estes premios non teñen dotación económica. Os que se presentan fano tan só polo recoñecemento, non pode haber outro interese.

Se lle botamos unha ollada a cada un dos blogs vemos moi diferentes estilos docentes, algúns pódenos resultar máis achegados á nosa maneira de traballar e outros non. Pero o que é indiscutible é que hai moitos mestres/as que traballan con ilusión polo que fan. Uns inciden na música, crendo que é a vía para chegar a outros ámbitos; outros poñen o seu empeño na educación en valores, outros nas TIC, outros na lectura, nas linguas, nos xogos, na cociña… Somos todos xente ben diferente, e velaí a riqueza para a educación e para os nenos/as: ao longo da súa vida escolar vivirán con persoas que tratarán de transmitirlle as súas paixóns, as súas filias –e tamén as fobias- pero iso, iralles conformando unha bagaxe moito máis rica.

Certo é, que hai moitos grandes profesionais que non se mostran na rede e que non todo o que se publica é de interese; estamos totalmente de acordo, pero con iso non lle restemos mérito a quen o fai, porque expoñerse a diario, motiva e “obriga” a facelo mellor.

O prazo para presentarse remata o 20 de abril, tal e como figura nas bases da convocatoria.

Actividades sobre o outono

In InformArte on 26/09/2011 at 07:12

Autumn Ride  !

A lo longo dos tres vindeiros meses realizaremos moitas actividades directamente relacionadas coa estación na que acabamos de entrar; aínda así, recomendamos a visita ás entradas do blog rexistradas baixo a etiqueta “Outono” (navegador de etiquetas, parte inferior da columna central). Entre outras:

Escuelas del Ave María

In InformArte on 06/06/2011 at 20:59

Unha das sorpresas que nos deparou a nosa estancia esta fin de semana en Granada, foi coñecer -sen contalo- o lugar onde xurdiron as Escuelas del Ave María fundadas en 1889 polo Padre Manjón no Sacromonte, un home que se preguntaba se “é educación un ensino que instrúe pero non educa?”.

Criticado polos partidarios dun ensino laico, recollía entre os seus avanzados principios pedagóxicos que a educación debe ser: integral, para que abranga ao home enteiro; comezar desde o berce; gradual e continua; progresiva, ascendendo amodo e gradualmente; instrutiva e educadora; activa, tanto por parte do alumno coma do mestre; e libre para que os pais elixan os establecementos que prefiran para a educación dos fillos.

Para coñecer máis, recomendamos a lectura deste artigo de Francisco Canes Garrido publicado na Revista Complutense de Educación.

O ruído nas escolas

In InformArte on 28/04/2011 at 08:00

Onte foi o Día Internacional da Concienciación do Ruído, un día de moitos xestos simbólicos arredor dun problema para a saúde ao que non se lle presta a debida atención nos centros educativos, malia que os estudos realizados amosan que unha exposición continuada a elevados niveis de ruído pode incidir de maneira significativa na atención e discriminación auditiva, así como en determinadas aprendizaxe, nomeadamente na lectura.

O ruído ambiental incide negativamente na calidade da ensinanza xa que conleva interferencias nos procesos de comunicación e cognitivo. A contaminación acústica provoca nerviosismo, tensión, ansiedade, estres e mesmo incremento da agresividade. É especialmente crítico entre os cativos máis pequenos, de educación infantil, xa que estes posúen poucos recursos para suplir as lagoas que xera o ruído na comunicación. No caso dos docentes supón un esforzo extra para a voz e de atención.

Porén sería interesante que entre os obxectivos da programación anual do centro se contemplara a redución do ruído ambiental. En primeiro lugar cómpre elaborar un mapa de ruídos, non cremos que sexa preciso empregar audímetros, tan só facer anotacións ao longo de varios días sobre os niveis de ruído dos distintos espazos, ben derivados do mal acondicionamento acústico das aulas, como de lugares onde se produce balbordo; deseguido adoptar as medidas precisas para reducir estes focos de contaminación acústica, algo que pode resultar máis doado do que puidera parecer inicialmente.

Tamén cómpre adoptar unha actitude crítica e autocrítica, porque en ocasións, pode ser culpa dos docentes que os barullo vaia in crescendo. Faise preciso establecer unha pauta de actuación común entre todo o persoal que intervén co alumnado; non é admisible que persoas adultas sexan contraexemplos.

Situación do profesorado na OCDE

In InformArte on 27/04/2011 at 15:00

Infografía na que se recolle datos sobre a situación do profesorado nos países OCDE: salario, ratios (alumnado/profesor) e  horas de clase.

Recomendamos a lectura das reflexións de XarxaTIc arredor disto.
Teachers Worth Around the World | Infographic |
Via:Master-Degree-Online.com

Acumular saber ou aprender a pensar?

In InformArte on 25/01/2011 at 09:01

En contraposición ás afirmacións de Schank -na entrevista recollida na anterior entrada-, e na que remata dicindo “Tenemos que enseñar lo que importa hoy en día. Dejemos de convertir a los niños en intelectuales y hagamos que sean ciudadanos de provecho.”, lemos onte no xornal El País que Reino Unido prepara unha profunda reforma dos seus contidos escolares.

“El ministro de Educación, el conservador Michael Gove, ha abogado por un retorno a la enseñanza de “los hechos”, en contraste con la evolución de la educación en el último medio siglo como una herramienta que pone sobre todo énfasis en enseñar a pensar, más que a transmitir conocimientos enciclopédicos. Gove echó mano de los datos del informe PISA de la OCDE presentado el mes pasado -que mide los coniocimientos de los alumnos de 15 años de 60 páises, precisamente, en lectura, matemáticas y ciencias-, en el que Reino Unido ha bajado puestos. Así puso como ejemplo a los estudiantes chinos de matemáticas de 15 años (Hong Kong y Sahangái están a la cabeza de PISA) llevan dos años de ventaja a los estudiantes ingleses de su misma edad. Y defendió la necesidad de que los niños británicos “adquieran un núcleo esencial de conocimiento” para no quedar “culturalmente empobrecidos”.

Isto está suscitando un grande debate no Reino Unido, e coidamos que se fará extensivo a outros países da contorna europea. A discusión parece centrarse en se é máis importante acumular saber ou aprender a pensar.

Nós, cremos que non ten sentido colocarnos nese dilema;  pensemos que na sociedade do coñecemento serán os aparellos tecnológicos os que teñan capacidade ilimitada de almacenaxe de coñecementos, porén, sería máis convinte formar aos usuarios dese coñecemento para atopalo  clasificalo, analizalo, e empregalo.

Ao fío da súa fundamentación no Informe Pisa, recordamos un artigo de Miguel A.Santos Guerra, publicado no xornal La Opinión de Malaga, titulado “¿Viene PISA del verbo pisar?”, no que con moito tino dicía, “Sólo se tienen en cuenta los resultados. Son importantes, cómo no. Pero una buena evaluación no puede olvidarse de los procesos que conducen a ellos Los resultados no pueden comprenderse sin los procesos. O, mejor dicho, no tienen el mismo significado que si se contemplan desde el análisis de los procesos que han conducido a ellos. Al no preocuparse de los procesos el Informe no ofrece suficientes explicaciones de por qué no se ha conseguido en alto grado o en grado suficiente al menos, aquello que se pretendía alcanzar.”

Nós aínda apuntamos algo máis, esto pasa pola falta de coherencia, ¿como se poden conciliar un currículos educativos que, supostamente, se dirixen á adquisición das competencias básicas, coa realización dunhas avaliacións que miden áreas de coñecemento?, ¿nalgún caso mide PISA o proceso de adquisición dunha competencia?. Logo pasa o que pasa, daqueles polvos veñen estes lodos…, e agora hai quen se ampara nos resultados para facer un nostálxico retroceso ao pasado, ao saber enciclopédico. Mesmo considerarán que o manual de estudo podería ser o que recollemos na foto “Lo más selecto del Pensamiento Universal”: 160 páxinas, 3,20 metros de altura, máis de 4 metros de envergadura e 250 Kg de peso, con pensamientos de autores como Teresa de Calcuta, Gandhi, Voltaire, Shakespeare y otros, ilustrado con fotografías. (Vía Biblioabrazo)

 

 

Kamishibai

In InformArte on 19/01/2011 at 15:38

Segundo a Wikipedia, Kamishibai significa “drama de papel”, que é unha maneira de contar historias que se orixinou nos templos budistas de Xapón no século XII, onde os monxes empregaban as imaxes para aleccionar ás persoas analfabetas. Neste programa da TV peruana fálase da traxectoria do Kamishibai a través do tempo e polo mundo adiante, e nestoutro explícanos en que consiste.

Nós soubemos desta técnica, grazas a editorial Siete Leguas, que está publicando contos para ser empregados no teatrillo do kamishibai, en A-3 e A-4, mesmo ten unha páxina en Facebook onde van recollendo todas as novidades e experiencias de quen o emprega.

Gustounos polas posibilidades que lle vimos, desde ser unha excelente maneira de cativar a atención dos nenos mentres escoitan unha historia, a que sexan eles mesmos quen preparen as imaxes para ser contadas no kamishibai.

Festina lente

In InformArte on 10/01/2011 at 00:00

Imaxe Rag&Bone

A comezo de curso fixéramos propósito de ir amodo, paseniño; cara o final do trimestre tivemos a sensación de que perdéramos o fío da nosa intención. Polo que volveremos a propoñérnolo para o semestre que temos por diante.

Festina lente é unha locución latina cuxa tradución literal é “Apresúrate lentamente”, palabras atribuídas a Augusto: “Camiñade lentamente si queredes chegar máis pronto a un traballo ben feito”. Tería correspondencia co refrán español “Vísteme despacio que tengo prisa”. A intención é a de darnos a entender que debemos actuar con calma e método cando precisemos cumprir cun traballo de maneira efectiva o máis rápido posible.

Trataremos de aplicalo.

Comezamos a andaina blogueira do 2011.

Why?

In InformArte on 22/12/2010 at 19:04

Nesta tempada que os cativos van pasar moito tempo na casa é bastante habitual que se produzan algún tipo de pequenos incidentes. Por ese motivo volvemos a recomendar o visionado dos distintos episodios da serie “E por que?”, froito dunha colaboración das consellerías de Educación e Sanidade e Continental Producións.

O CD cos 50 capítulos xunto co proxecto educativo foron remitidos a todos os centros educativos e tamén se puxo dispoñible a través do portal de contidos educativos. Pódense atopar en Youtube.

Os pegamentos – As máquinas de barbear Os alfinetes –  O sol – Os petardos – O isqueiro – A cheminea – O radiador – As cremas cosméticas – O chan mollado – As esquinas de mobles – O microondas – A auga quente – Os electrodomésticos no baño – O forno – As mesas de vidro – O martelo – A serra – As pilas e baterías – Os dardos – As bebidas alcohólicas – As pílulas – As bolsas de plástico – Os coitelos – Onde sentar – Os enchufes – As portas – O xeo – O pasamáns – As cociñas – O batedor – Os medicamentos – As tesoiras – O cristal – Os caixóns – Ferramentas de traballo – Cociñar – Os animais – Os electrodomésticos – As cordas – Recoller – A electricidade – Os líquidos – As ferramentas – As ventás – Os mistos – Obxectos punzantes – Os xoguetes no chan – As coitelas – As alturas

A este proxecto pretendíase darlle continuidade, con outros episodios sobre hábitos saudables relacionados coa alimentación e co exercizo físico. Por máis que buscamos, non atopamos nada. Tan só, e como novidade, algúns capítulos en inglés ou en castelán, no web de Algarabía Produccións, os encargados da montaxe.

20 anos de Preescolar na Casa TVG

In InformArte on 14/12/2010 at 20:30

O pasado sábado, día 11, emitiuse o programa 661 de Preescolar na Casa TVG, co que se conmemoran os 20 anos que levan en antena. No ano 1990 emitíase o primeiro, unha aposta forte da Fundación PnC, vendo as posibilidades que lles brindaba o medio televisivo para chegar a un maior número de familias. A día de hoxe segue a ser un clásico nos programas divulgativos e a súa función segue a ser tan necesaria coma cando empezaron, ou máis.

Xa temos falado, noutras ocasións da labor que desenvolve a Fundación PnC; sempre dicimos que nunca será o suficientemente recoñecida, porque milleiros de familias ao longo de máis de 30 anos, contaron con este servizo cunha clara vocación de axuda e formación dos pais, nais, avós, avoas, mestres e outros axentes educadores. Esa labor a carón dos nenos e nenas galegas, no seu día a día, non hai institución que llela facilite co mesmo compromiso e coa mesma profesionalidade que o fan as persoas de Preescolar na Casa.

Pódese coñecer máis, ben no blog, na web, no programa de radio que emiten os domingos, ou nos programas da TVG.

Longa vida para Preescolar na Casa!

O Nadal

In InformArte on 06/12/2010 at 09:08

O Nadal encerra múltiples tradicións que asumimos ano tras ano sen preguntarnos cal é a súa orixe ou cal é o seu significado.

No portal de contidos educativos da CEOU atopamos “O Nadal”, un especial no que poderemos coñecer rituais como o do Tizón do Nadal, tradicións, cantos, como se celebra no mundo, e doutras celebracións vinculadas ao Nadal, así como outros enlaces interesantes de Galicia digitalGalicia espallada e Vieiros.

Nós contámoslle aos nenos e nenas a antiga lenda celta do “Rei Carballo e o Rei Acivro”, unha narración “solar” que trata de dar explicación á Roda do Ano. No solsticio de Verán o Rei Carballo está no punto máximo da súa forza, mentres o Rei Acivro está no seu punto máis fráxil. O Rei Acivro comeza a gañar poder no equinoccio de Outono chegando ó seu máximo poder durante o solsticio de Inverno cando as súas bagas tornan de cor vermella, mentres que o Rei Carballo perde as súas follas.

Trans-toying

In FamiliarizArte,InformArte on 06/12/2010 at 09:08

No sector de fabricantes de xoguetes vénse constatando unha baixada nas ventas, arredor dun 12%. No estudo de “Intencións de compra de xoguetes no Nadal 2010”, publicada pola  AEFJ, corrobórase esta tendencia. Pero non cometamos a inxenuidade de pensar que a xente aposta por un consumo máis responsable. Para nada, o que sucede é que hai unha variación no concepto de xoguete.

Dun tempo a esta parte fálase de trans-toying ou trans-xoguetismo. Outra estratexia comercial que consiste en transformar obxectos cotiás en artigos de xogo. Un fenómeno en alza, para constatalo non hai máis que mirar as mochilas que traen á escola ou dar unha volta polos centros comerciais. Cepillos de dentes con forma de xoguetes, toallas ou roupa de cama con personaxes das series televisivas, reloxos, pulseiras, pratos, garfos ou pasteliños con forma de bonecas, apósitos que lles fan desexar ter algunha ferida para poñerse un tatoo, etc. Seica a estrela de ventas de adobíos de Nadal este ano son as bolas de Bob Esponja!

Pódese saber máis nunha publicación que xa recomendamos con anterioridade, “Nacidos para comprar. Los nuevos consumidores infantiles” de Juliet B. Schor, editado en Paidós. Na mesma dise que “os expertos en desenvolvemento infantil pregúntanse con preocupación si esta nova tendencia non deixará pouco espazo á imaxinación do neno, dado que todo artigo no seu contorno acaba converténdose en xoguete. Si todas as experiencias do pequeno se encamiñan á emoción, á sorpresa e ao xogo, poida que non descubra que a felicidade e o benestar se obteñen principalmente do aprecio do cotiá. É posible que non aprendan a valorar o sabor da comida boa e saudable, si se lles aprende que comer equivale a xogar. Susan Linn, psicóloga de Harvard e unha das críticas máis destacadas sobre marketing infantil, sostén que existe un baleiro moral en todo ese enfoque. (…) Os profesionais da publicidade non acostuman a cuestionarse sobre isto, tan só se preguntan, como entretemos aos nosos fillos aos que nada lles contenta?”.

Na escola, ás veces descubrimos con alegría como un elemento do máis insignificante se converte nunha fonte inesgotable de gozo infantil. Pois ao mellor aí radica unha das nosas responsabilidades e tarefas de cara ao fomento do consumo responsable, facéndolles ver, verbalizando e salientando o valor das pequenas cousas.

Informe Infancia en España 2010-2011

In InformArte on 18/11/2010 at 18:03

Nestes días a prensa facíase eco do último informe de UNICEF sobre a situación da infancia en España. Malia que en case todos os medios tan só se referían ao punto máis chamativo deste informe –“a pobreza ameaza a un de cada catro nenos –hai outros moitos aspectos que cómpre coñecer de “La infancia en España 2010-2011“.

Comeza cunha fotografía da infancia en España, un dos países cunha taxa máis alta de pobreza, sendo esta, unha tendencia en ascenso. Apunta, logo, os avances e os desafíos pendentes con respecto aos dereitos da infancia; entre eles a dotación de recursos específicos, a falta de coherencia na aplicación de plans e normativas, a carencia de protagonismo da infancia na axenda política e social –só quedan bonitos nos discursos e nas fotos. Asemade, analiza o que significa pobreza en España, un país desenvolvido; o primeiro impacto da crise económica, e de cómo afecta máis ás familias monoparentais e numerosas. Remata cunhas conclusións e recomendacións, así como cun sistema de indicadores do benestar infantil.

Dise no informe: “Ser pobre en España non é pasar fame, pero si ter máis posibilidades de estar desnutrido. Tampouco é non ter acceso á educación e á sanidade, pero si ter máis dificultades para afrontar eses gastos.”

Nalgúns centros educativos xa se está facendo notar máis ca noutros. Nalgúns, somos conscientes e coñecedoras da precariedade económica de moitas familias, e dos esforzos que estas fan para que os seus fillos non se diferencien dos demais. Tamén nos decatamos da falta de articulación dos sistemas de asistencia social, da incoherencia de certas liñas de axudas e subvencións que acaban favorecendo a quen non o precisa tanto, etc, etc. E que facemos nos centros?, o que podemos, en moitos casos máis do que está no noso cometido, pero non se pode esperar que actuemos como servizos asistenciais, nós non podemos suplir as eivas doutros.

Curtas sobre os dereitos da infancia

In InformArte on 18/11/2010 at 18:00

En 1998 UNICEF pensou en como divulgar os dereitos da infancia de forma creativa e divertida, para o que lles pediu a creadores e directores de todo o mundo que fixesen curtas de animación de 30´sobor dalgún dos dereitos da Convención. Máis de 70 estudios de 32 países teñen participado, e foron emitidos nas televisións de todo o mundo. Pódese acceder desde a páxina de UNICEF multimedia.

Dereitos da infancia

In FamiliarizArte,InformArte on 17/11/2010 at 10:08

 O 20 de novembro conmemórase a data na que a Asemblea Xeral aprobou a Declaración sobre os Dereitos do Neno en 1959, e a Convención sobre os Dereitos do Neno en 1989. Por todo ilo, o 20 de novembro é o Día Universal dos Nenos e Nenas.

En Enrédate.org temos unha versión da Convención adaptada aos máis novos. Asemade podemos ver un ensaio fotográfico que nos permite coñecer en imaxes os dereitos da infancia.

Nesta curta de animación “Yo quiero”, feita en stop motion, a través das imaxes e da canción recórdasenos que “todos os nenos e nenas do mundo merecen un lugar”.

 

É obra de Walter Tourier, e no seu web atoparemos os traballos de animación realizados para o Instituto Iberoamericano del Niño, la Niña y Adolescentes. Vídeos co seu correspondente folleto explicativo e a letra da canción. Entre outros: “Queremos que nos oigan”, “Queremos vivir”, “Yo quiero aprender”, “Yo quiero jugar”, “Yo participo”, “Es mi familia”, “Yo soy”, “Yo quiero”, e “La Carta Democrática”.

Xefes tóxicos

In InformArte on 13/11/2010 at 12:00

Nalgunha outra ocasión temos traído aquí o blog “El Adarve” que recompila os artigos de Miguel Ángel Santos Guerra publicados no xornal “La Opinión de Málaga”. O motivo polo que volvemos a el é polo artigo publicado hoxe “Jefes tóxicos en educación”.
Neste pregúntase sobre se a acción dos directores e directoras das escolas se dirixen a finalidades educativas ou se enmarañan no exercicio da burocracia de control, do autoritarismo e das intrigas. Fala, así mesmo, de funcións ricas e de funcións pobres da dirección, cuestionándose a cales se dedica máis tempo.
Ben sabemos que a excesiva carga burocrática dos centros educativos non é unha elección, senón,en moitos casos, unha imposición, pero tamén sabemos que hai quen a realiza como unha tarefa máis e quen a converte no leit motiv do seu quefacer cotiá.
Recomendamos a súa lectura e avanzamos dúas citas para ter presentes:
-“Quen exerce a autoridade debe sentirse servidor e non amo.”
-“O ambiente non mellorará se quen ten a responsabilidade de purificalo e enriquecelo é quen máis toxinas desprende.”

A saúde mental na infancia

In EmocionArte,InformArte on 19/10/2010 at 21:01

O pasado 10 de outubro foi o Día Mundial da Saúde Mental, unha conmemoración que ten como obxecto concienciar á poboación de que “Sen saúde mental non hai saúde real”. A saúde mental é algo máis que a ausencia de enfermidade, está relacionada coa promoción do benestar, a prevención de trastornos mentais e o tratamento e rehabilitación das persoas afectadas polos devanditos trastornos.

Boa saúde mental nos nenos e nenas pequenas significa poder desenvolver relacións interpersoais seguras, sinceras, expresar as súas emocións e interactúar adecuadamente cos outros. O que sucede nos primeiros anos de vida ten unha importancia crucial no posterior benestar mental das persoas. Nisto coinciden todos os estudosos da infancia, entre eles, Sue Gerhardt psicoterapeuta de Oxford, entrevistada por Eduard Punset no programa Redes 447, “El cerebro del bebé” –vídeo e entrevista-, onde nos falan de que a mellor maneira de previr os problemas de saúde mental é prestándolle máis atención aos bebés, aos más cativos, que é cando empezan estas cousas. No mesmo programa Sue Gerhardt dá a súa opinión sobre que as familias envíen aos seus fillos as garderías para que se “socialicen”. Sostén que “Cuanto más sabemos de neurociencia, más claro resulta que hay muchos problemas en la sociedad (ya sea la conducta antisocial, o los trastornos de la personalidad o la conducta, los pacientes en centros de salud mental… no hablo de la esquizofrenia, sino de trastornos de la personalidad y depresión y problemas de este tipo) que están muy, muy relacionados con la primera infancia, así que si queremos proteger a la sociedad de las consecuencias de este tipo de conductas…”.

Organización dunha aula de 3 anos

In InformArte on 08/10/2010 at 15:00

Despois de tantos anos traballando aínda non fomos quen de dar coa distribución ideal de espazos. E cando estamos preto de acadalo e logramos estar bastante satisfeitas, cambiamos de grupo; volta a empezar cos de tres anos, e polo tanto, necesidades, intereses, tempos e ritmos distintos, actividades diferentes. Consecuentemente, outra nova distribución de espazos.
Así é como organizamos a aula para o novo grupo de 23 nenos e nenas de tres anos.
Ver presentación.

Chucharías nos centros escolares

In InformArte,PremiArte on 30/09/2010 at 22:14

O pasado 3 de setembro o Consello de Ministros aprobou o proxecto de Lei de seguridade alimentaria e nutrición. Como novidade, esta lei introduce aspectos relacionados coa promoción de hábitos saudables de alimentación e a prohibición de discriminación por obesidade.

Canto á alimentación no ámbito escolar, unha vez entre en vigor, a lei propón que a oferta alimentaria dos centros escolares sexa variada e axeitada ás necesidades nutricionais do alumnado, para o que se adoptarán as seguintes medidas:

-Os responsables da supervisión dos menús serán profesionais en nutrición e dietética.

-Os centros escolares proporcionarán ás familias información polo miúdo sobre os menús e as directrices para que a cea sexa complementaria.

-Nas instalación que o permitan, elaboraranse menús escolares adaptados a necesidades especiais dos nenos e nenas con intolerancias alimentarias.

-Non se permitirá a venda de alimentos e bebidas que non cumpran cunha serie de criterios nutricionais que se establecerán regulamentariamente.

Ben, está moi ben que isto estea regulamentado, aínda que xa se cumpría na meirande parte dos centros educativos que coñecemos. Coma sempre, os centros acaban sendo uns microcosmos onde todo está medido, correcto e en orde. Pero, que facemos coas chucharías que veñen nas mochilas, ou peor aínda, ás que se mercan e se comen a diario fóra da escola co consentimento e prace dos proxenitores? Xa temos escoitado argumentos de todo tipo que xustifican esta permisividade e irresponsabilidade por parte dos pais e nais.

Podemos asegurar que nos centros educativos hai un grande compromiso coa promoción de hábitos saudables, aínda que en moitas ocasións non se proxecte ao exterior. Nese senso, os Premios Estratexia NAOS son unha inmellorable ocasión de recoñecer esas boas prácticas escolares. Poden participar centros educativos. O prazo de presentación de candidaturas está aberto ata o 13 de decembro de 2010.

Escolas de emigración

In InformArte on 30/09/2010 at 22:12

O Consello da Cultura Galega, vén de publicar un proxecto do Arquivo da Emigración Galega, coa finalidade de recuperar o legado educativo da emigración.

“A saída cara a América de milleiros e milleiros de galegos, moitas veces con carácter definitivo, provocou en numerosos casos un profundo sentimento de compromiso e solidariedade coa súa terra de orixe, non só no plano familiar, mais tamén coa veciñanza.

Un dos destinos destas remesas, o que deixou maior pegada no desenvolvemento da sociedade e da cultura galegas, concretouse na esfera educativa. Tivo como beneficiarios directos os seus veciños, xa que contribuíron a configurar a primeira rede escolar galega.”

A través dunha páxina web pódese consultar un compilación de todas as escolas organizadas por concello, comarcas, provincias ou promotores.

A máis, en colaboración coa Secretaría Xeral de Emigración, organizarase unha exposición itinerante sobre estas escolas, legado dos “americanos”,  instrumento de transformación e modernización social dunha Galicia rural.

A revolución educativa

In InformArte on 30/09/2010 at 22:10

Nos últimos anos recordamos ter visto publicacións, lido artigos ou escoitado conferencias que levan por título “A revolución educativa”. Na meirande parte dos casos referíanse á introdución das tecnoloxías da información e comunicación (TIC) na escola e no ensino. Unha esaxerada magnificación dunha ferramenta/ferramentas. Ben sabemos que de seu as TIC non van revolucionar a educación. Xa teremos ocasión de constatalo. Poden ser un elemento anovador, en constante evolución, pero soas non poden mellorar os resultados educativos.

Do que estamos precisados é dunha revolución educativa que apunte á maneira na que se conciben e se desenvolven os procesos de ensino-aprendizaxe.

No programa nº 64 de Redes, Eduard Punset entrevista a Robert Roeser, psicólogo da Universidade de Portland. Analizan a necesidade de replantear a profesión educativa e de redefinir o papel dos docentes para que poidan afrontar tres grandes responsabilidades:

-Aprenderlle a aprender ao alumnado, facéndoos conscientes e ensinándolles a atender, observar, analizar, razoar, enxuizar…

-Conseguir que a educación englobe e integre aspectos emocionais e a intelixencia social.

-Converter a diversidade cultural, racial étnica, presente na sociedade e nos centros educativos nunha oportunidade, non para salientar o que nos diferenza, senón atopar o que nos une, a moral común, poida que innata –a capacidade de empatizar, compadecer, admirar, amar…

Sempre consideramos moi interesantes os temas tratados neste programa, pero nesta ocasión aínda máis, por tratarse dos retos educativos de futuro. Pódese acceder á transcrición da entrevista.

Círculos concéntricos

In InformArte on 12/09/2010 at 23:00

A última conferencia plenaria do 32º Congreso IBBY foi impartida hoxe polo coñecido poeta, escritor e membro da RAG, Manolo Rivas – el sempre se define como un “contrabandista de xéneros”, pois seica que cando escribe un poema quere contar unha historia, e cando fai un conto quere que se poida ler como un poema longo. O ton da conferencia foi totalmente distinto a todas as demais. Coa singularidade e lirismo que o caracteriza, ao longo dunha hora foi debullando e tecendo recordos da súa infancia cunha erudición sobre o tema obxecto da súa intervención “A literatura de insurxencia”.

Carente de todo tipo de artificio tecnolóxico, amosou a unha audiencia internacional un debuxo feito por el mesmo similar aos motivos de círculos concéntricos que se atopan en moitos dos petroglifos galegos, a primeira escrita galega, feita con sílex gravando o “texto” sobre a pedra; os primeiros graffitis atlánticos. Unha escrita indeleble, ao igual que a escrita na lingua, a escrita no aire, a tradición oral, que permanece na cultura grazas ao paso de lingua en lingua. O primeiro e central círculo das composicións concéntricas dos petroglifos, segundo o paralelismo que el estableceu coa literatura.

Botando man dos “efectos especiais” que traía nunha pequena maleta, e que nos remitían a moitas das súas obras e máis a esa sabedoría popular galega –bola do mundo, minilibro, cunchas de vieira-, Rivas foi centrando a súa disertación no conto como insurxencia dentro da literatura. Insurxencia entendida como o que se alza, o que se levanta, e sobre todo, como un erguerse, un espertar…, as palabras en pé. A LIX ten ese carácter insurxente, anovador, tanto nas formas coma nos contidos.

Reivindicou a necesidade do conto; analizou as súas funcións; mencionou a morfoloxía dos contos de Vladímir Propp, a condensación que delas fixo Gianni Rodari, e que el mesmo reduce a “tres”: os afectos e o medo ao abandono.

Vencellou o lema do congreso “A forza das minorías” cunha cita do poeta portugués Miguel Torga, “O universal é o local sin paredes”.

Ao noso entender, conferencia de Manolo Rivas foi coma escoitar un conto; de seguro que cadaquén fixo a súa propia lectura e interpretación; non seremos quen de recordar a trama, só algúns detalles, pero quedámonos cos valores apuntados.

Grazas a quen tan ben soubo retratar a un bo mestre, a anguria dun alumno novo na escola e o pracer de aprender, no seu relato “A lingua das bolboretas”.

Xemelgos, xuntos ou separados?

In InformArte on 15/06/2010 at 21:34

Arestora, no momento de distribución dos novos grupos de alumnado de 3 anos, hai un debate en moitos claustros: no caso de irmáns xemelgos, sepáranse ou permítese que estean xuntos na aula? Hai tantos argumentos a favor como en contra; nós mesmas, non somos de igual opinión. Non hai máis que introducir esta pregunta nun buscador de internet e aparece a cuestión en ducias de foros e espazos web.

Recollemos a postura da Asociación de Padres de Partos Múltiples de Madrid (AMAPAMU) que consideran que os primeiros anos de escolarización, antes dos tres anos, é mellor que vaian xuntos; segundo eles “separalos da nai xa é suficiente reto como para separalos tamén do irmán/á. Non obstante, se un é moi dominante e arrastra ao outro, pode ser unha vantaxe separalos, así cada un pode desenvolver a súa propia forza e ser un mesmo.” Puntualizan que o idóneo é que se decida en cada caso, segundo as necesidades dos irmáns.

Continúan cunhas recomendacións para o profesorado, no caso de que compartan aula. Así mesmo, observan que nos caso de que se separen, os proxenitores deben ter en conta que os docentes, a metodoloxía, a avaliación, etc., serán diferentes, polo que se debe evitar a comparanza. Optando por esta modalidade os titores/as manterán unha estreita coordinación, sobre todo para non saturar aos pais con encomendas distintas.

Acollida de novas familias

In FamiliarizArte,InformArte on 14/06/2010 at 14:00

Como xa fomos adiantando, nestes días teremos unha xornada informativa e de acollida coas familias do alumnado de tres anos que en setembro se incorporará ao centro. O motivo, tamén o apuntamos xa, que os pais e nais nos coñezan, coñezan o colexio, saiban do seu funcionamento, e de como se desenvolverá o período de adaptación –entendendo as razóns polas que se establece esta entrada progresiva. Terá lugar unha tarde, para favorecer a súa asistencia, haberá unha benvida por parte do equipo directivo, e unha presentación multimedia onde poderán ver escenas e actividades da vida cotiá na escola na que van escolarizar aos seus fillos; é unha maneira de que vaian apreciando a filosofía do centro. Coñecerán as aulas e os demais espazos e finalmente daráselle un folleto informativo no que se recollen:

-Os obxectivos do período de adaptación.

-Suxestións para os primeiros días.

-Consellos a seguir polas familias que favorecerán o proceso de adaptación.

-Tarefas para a familia ao longo do verán.

Facilitamos o Folleto de acollida a nais e pais de 3 anos, elaborado para os nosos centros. Observación: na medida do posible tratamos de evitar ese tono que ás veces se emprega no que todo parece que son negativas ou prohibicións –non poñer…, non traer.., non entrar…-, que ás veces causan unha impresión tan molesta nos pais, malia que coincidan coa mensaxe.

Froitas e verduras

In FamiliarizArte,InformArte on 05/06/2010 at 09:00

Que lle pasa aos cativos coas froitas e verduras?, por que as rexeitan? Todos os estudos sobre alimentación infantil constatan que consumen cantidades moi por debaixo do que sería aconsellable; nestes, tamén se analiza, se estes produtos da horta se consumen habitualmente nas súas casas.

Tan só meter as palabras “verdura e nenos” nun buscador de Internet, e aparecen centos de resultados con consellos para introducilas escondidas, disfrazadas ou ocultas. Ao mellor o erro está aí, tratamos de enganalos, como se de algo malo se tratara. Nós, que temos organizado que cada día tomen un tipo de alimento no petisco de media mañá, sorprendémonos de como traen a froita os mércores: mondada, partida, esmagada, sen carabuñas -non vaia ser que a traguen-, oxidada, irrecoñecible pola falta de zume e de textura…, en tupper para comela con garfo ou culler, pero se os nenos sempre morderon e adentaron a froita e non lles pasou nada! Así, case ninguén comería a froita! Habería moito que falar sobre isto…

Nas escolas italianas, na entrada, a piazza, teñen unha pequena mesa co menú do día e os ingredientes que o compoñen: un repolo, lentellas, allos porros ou pasta, o que sexa, todo colocado cunha estética moi coidada e perfectamente etiquetado. Así, aínda que coman unha crema de verduras, saberán de que está feita, e como é ese alimento no seu estado óptimo de frescor. Malia que nos pareza estraño, moitos nenos non saben como é unha leituga ou un tomate antes de chegar ao prato. Aqueles comedores escolares reggianos eran como os dunha casa de aldea: alacenas con tarros con legumes, con pasta ou con conservas; ramalletes de herbas aromáticas secas, froitas de tempada, arranxos de mesa con produtos da gastronomía local. Deste xeito, están en contacto diario co que consumen e coñecen as súas distintas formas de preparación. Nos nosos comedores, pendurados das paredes están Mickey, Pluto, Goofy, Donald ou Daisy, que parecen as imaxes máis apropiadas para os ollos de nenos desta idade. Noutra ocasión falaremos de como cada día dous nenos/as axudan ao persoal de cociña a preparar a comida, a poñe a mesa e a servir aos seus compañeiros. Tan só manipulando, probando e saboreando os alimentos poden descubrir as súas propiedades, as súas características e sentir ganas de degustalos.

Malia que non somos partidarias dalgúns xogos de ordenador, descubrimos “Caras cocineras” que nos permitiu xogar a construír distintos rostros e expresións con froitas, ao estilo do libro “Que tal vexetal?”

Calidade en 0-3

In InformArte on 03/06/2010 at 15:43

O nº 55 da revista Aula de Infantil, dedica un monográfico á calidade na xestión en educación infantil. As colaboracións de Vicenc Arnaiz, Alejandro Tiana ou Cristina Brullet, entre outros, tentan aportar algo de luz sobre un tema do que aínda queda moito que falar; máis alá da creación de escolas 0-3 e de postos escolares.

Apúntase a ausencia de desenvolvemento normativo, no que a requisitos mínimos do centros e dos profesionais se refire. Vólvese unha vez máis sobre a necesidade de que, como ciclo educativo que é, se faga un seguimento e avaliación dos centros 0-3. Fálase da importancia da etapa na posterior evolución académica dos escolares. Radiográfase a formación dos profesionais que atenden aos máis cativos e dos directivos dos centros. Descríbense cales serían os indicadores de calidade dos centros: de resultados, de procesos, de recursos, de custe; o que pode conducir a introducir cambios de mellora. E finalmente, recórdase que a calidade do ciclo non pode ser valorado polo número de prazas, malia que esta medida satisfaga as necesidades sociais, hai que procurar algo máis, unha boa actuación educativa.

Hai centros 3-6 que neste mes de xuño aproveitarán para facer unha xornada de acollida aos nenos e nenas que o vindeiro curso se escolarizarán no centro. Ben sabemos que é unha cuestión de vontade, non hai nada estipulado ao respecto, depende do bo criterio e sentido común dos equipos directivos dos centros 0-3 e 3-6. Pero non hai máis que pensar na repercusión deste sinxelo feito, é case unha maneira de recoñecernos, cadaquén no seu ámbito pero cos mesmos nenos e co mesmo obxectivo. Visitemos nós as escolas 0-3, vexamos cal é o ambiente ao que están acostumados os nosos futuros alumnos, e permitámoslle que coñezan os centros 3-6, as aulas, os espazos, os xoguetes. Estes xestos farán que o “apego” ao centro facilite a súa incorporación no mes de setembro. Non todo o que facemos debe virnos determinado pola normativa.

Ao fío disto recordamos un vídeo realizado co patrocinio da Comunidade Europea para amosar bos criterios e dúas prácticas dos servizos de educación infantil tomando como exemplo centros de Dinamarca e de Reggio Emilia en Italia. Divídese en dúas partes: ¿Se siente un color? I  e  II.

Territorio Ebook

In InformArte,TICArte on 28/05/2010 at 16:45

Territorio Ebook, lecturas sin fin, é o novo proxecto da Fundación Germán Sánchez Ruipérez e ten como obxectivo a análise do impacto do libro electrónico e desta nova forma de ler. Céntrase en tres espazos de lectura: Ebook y Escuela, Ebook y Biblioteca, Ebook y Universidad.

O Proyecto Ebook y Escuela pretende explorar as posibilidades do libro electrónico no ámbito educativo, as súas repercusións e os cambios metodolóxicos que isto implicará. Atende tres liñas estratéxicas: a investigación de novas formas de lectura, o apoio ao proceso de ensino e o deseño do camiño cara a educación 2.0. Dado que no curso 2010/11 o libro electrónico estará na mochila de moitos escolares de 5º de EP, 3º da ESO e 1º de Bacharelato, faise precisa tanto a súa formación como a dos seus docentes e maila dotación de recursos.

A lectura en soportes electrónicos é algo que aínda consideramos moi lonxano, pero non o é tanto; basta botarlle unha ollada ao Barómetro de hábitos de lectura correspondente ao primeiro cuadrimestre deste ano e descubrimos que case a metade dos españois le en algún soporte dixital; engade que o 59% le libros, pero só o 0,8% utiliza un e-Reader e o 20,9% dos lectores faino por traballo ou estudos.

O xogo

In InformArte on 25/05/2010 at 14:30

O vindeiro 28 de maio é o Día Internacional do Xogo.

“Los seres humanos somos la especie animal que más juega. Estamos hechos para jugar y nos hacemos jugando. Cuando jugamos manifestamos la expresión más pura de nuestra humanidad, la expresión más auténtica de nuestra individualidad. No es de extrañar, pues, que los momentos en que más vivos nos sentimos y que acaban convirtiéndose en nuestros mejores recuerdos sean los momentos en los que jugamos.”

Así o expón Stuart Brown, fundador do National Institute for Play de Estados Unidos, na súa recente obra “¡A jugar!”, publicada en Urano , da que nos permiten acceder ao seu primeiro capítulo.

Recollemos, tamén, un capítulo do programa Redes, no que Eduard Punset trata da importancia do xogo na infancia.

Pero, están preparados os nosos centros para permitir que vintecinco nenos e nenas colmen as súas necesidades básicas, elementais e primarias de xogo? Non estamos a falar de xogos sofisticados, nin de grandes espazos, pero unha ollada polas escolas e á vista está que quen os deseñou non cría na necesidade de xogar, ou esqueceuna. Tan só poderán desfrutar de xogos de mesa e/ou de ordenador? Uns poucos metros cadrados máis, ou outra distribución máis racional dos espazos sería moito máis barato e tería unha grande repercusión na saúde física e mental dos nenos e das nenas. Media hora nun patio de recreo con 300 criaturas de 3 a 5 anos cambiaríalle os esquemas a calquera arquitecto que queira deseñar centros educativos. Debería ser cláusula obrigatoria nas licitacións de obras.

Ludomecum

In InformArte on 25/05/2010 at 14:29

Ludomecum é un web especializado en xogos didácticos e xoguetes educativos. Pretende facilitar e orientar na procura de xogos didácticos e xoguetes pedagóxicos a familias, educadores e responsables de ludotecas.

Presenta diferentes opcións de busca: por nome do xoguete, por marca/fabricante, por tramo de idade, por tipo de xoguete. Conta cunha base de máis de 1.500 xoguetes ordenados por criterios pedagóxicos.

Periodicamente publican o boletín “Tiempo de juego”; así mesmo, mensualmente envían aos subscritores, vía mail, o “Ludonews” con noticias e información relacionada co xogo e cos xoguetes.

Asociación Galega do Xogo Popular e Tradicional

In InformArte on 25/05/2010 at 14:29

A AGXPT é unha asociación que pretende favorecer o desenvolvemento e a práctica dos xogos e deportes tradicionais e populares galegos. Contan cunha catalogación do patrimonio lúdico galego.

Entre os seus servizos ofrecen a posibilidade de deseñar unha sesión de divulgación de xogos populares nun centro de ensino, cunha exposición teórica sobre o xogo popular; con xogos en pequenos/medianos grupos; a posibilidade de xogos musicados; obradoiros de construción de xoguetes e visionado de documentais sobre o patrimonio lúdico galego e universal.

Avós canguro

In InformArte on 24/05/2010 at 19:17

Hoxe escoitamos na radio que segundo datos de Eurostat, os rapaces españois pasan 35 horas semanais cos avós, o que nos sitúa como primeiro país europeo en coidado dos menores por parte dos avós.

Aínda botamos contas, porque a semana ten 168 horas, e si arredor de 70 as dedican a durmir, 25 na escola –nalgúns casos, sabemos que preto de 50, e 15 a ver a televisión, certamente non nos sae cantas horas pasan co pai e coa nai, a non ser que fagan algunha desas actividades con eles…

Recentemente publicouse un estudo Premio de Investigación Social de la Obra Social Caja Madrid, 2009, titulado “Doble dependencia: abuelos que cuidan nietos en España”, do que se extrae que o número de avós dedicado ao coidado de netos en España é o máis baixo de Europa, pero tamén o que lle dedica máis horas. En España, 1 de cada 4 avós, atende aos netos unha media de 7 horas diarias; en Europa é 1 de cada 3 por 5 horas. Fálase de avós canguro, outros denomínannos avós escravos. Non tería que ser un problema en si mesmo, tan só se converte niso cando non é unha opción voluntaria, ou é a única alternativa. O devandito estudo fala de “dobre dependencia” porque o colectivo de avós sería, potencialmente, perceptor de coidados, pero ao mesmo tempo é coidador doutras persoas. Extracto da obra.

Non hai máis que vir ás portas dos colexios á hora da saída e constatar o que estamos a dicir. Algo está a cambiar na realidade social cando agora os concellos na súa oferta de actividades para maiores, inclúen, xunto coa piscina e as excursións, cursos para que os avós e avoas aprendan a educar aos netos/as.

Día de…, Día de…

In InformArte on 16/05/2010 at 09:33

Alguén que nos siga pode preguntarse como é posible que nunha das primeiras entradas nos “rebeláramos” contra “A folclorización das conmemoracións escolares” e agora resulta que moitos dos post que imos engadindo fan referencia ao Día desto ou ao Día destoutro. Ben, cremos que cómpre facer unha aclaración, non se trata dun problema de falta de coherencia, seguimos pensando o mesmo, nas aulas e nos centros non podemos movernos a golpe de celebracións, máxime cando consultamos o calendario de días internacionais, case que cada un dos días do ano se dedica a un motivo. O que sucede é que á hora de buscar información, para ir construíndo o noso discurso, hai moitas ocasións nas que un deses días de…, danos ideas sobre temas a tratar. En modo algún estamos propoñendo que se celebren todas esas datas. Tan só é un criterio de organización das procuras e de publicación de recursos. Polo de agora non temos as ideas arremuiñadas.

Accidentes infantís no fogar

In InformArte,VisionArte on 06/05/2010 at 21:00

No ano 2008 a Consellería de Sanidade en colaboración coa de Educación e O.U. puxo en marcha un proxecto de prevención de accidentes infantís no fogar. Na comunidade galega os accidentes domésticos son a primeira causa de mortalidade infantil en menores de 14 anos. Segundo estudos realizados nos oito complexos hospitalarios galegos, o 5,2% dos preto de 13.000 menores faleceron e un 40% sufriu secuelas tras un accidente caseiro. Un 70% dos accidentes son na cociña, o 20% no cuarto de baño e un 5% no garaxe.

A curiosidade infantil é un factor de risco polo tanto cómpre extremar as precaucións. Con tal fin desenvolveuse o proxecto “E por que?”, no que a través de 50 breves capítulos dunha serie de animación en plastilina realizado pola produtora Continental, o gato Tolo, advertía de todos estes potenciais perigos.

O CD cos 50 capítulos xunto co proxecto educativo foron remitidos a todos os centros educativos e tamén se puxo a dispoñible a través do portal de contidos educativos. Pódense atopar en Youtube.

Os pegamentos — As máquinas de barbear Os alfinetes —  O sol — Os petardos — O isqueiro — A cheminea — O radiador — As cremas cosméticas — O chan mollado — As esquinas de mobles — O microondas — A auga quente — Os electrodomésticos no baño — O forno — As mesas de vidro — O martelo — A serra — As pilas e baterías — Os dardos — As bebidas alcohólicas — As pílulas — As bolsas de plástico — Os coitelos — Onde sentar — Os enchufes — As portas — O xeo — O pasamáns — As cociñas — O batedor — Os medicamentos — As tesoiras — O cristal — Os caixóns — Ferramentas de traballo — Cociñar — Os animais — Os electrodomésticos — As cordas — Recoller — A electricidade — Os líquidos — As ferramentas — As ventás — Os mistos — Obxectos punzantes — Os xoguetes no chan — As coitelas — As alturas

Todos iguais na escola?

In InformArte on 06/05/2010 at 20:59

No último suplemento de “La Voz en la Escuela” do 5 de maio, no apartado de Orientación educativa de Ana Torres Jack, dedícallo esta semana ao valor da diversidade no contorno escolar, no artigo “Soy diferente, ¿y que?”. Completase coa fábula “La escuela del bosque”, recollida no libro “El pato en la escuela o el valor de la diversidad” de M.A.Santos Guerra, que reproducimos na súa totalidade, pola reflexión á que pode dar pé.

La siguiente fábula puede ayudar a reflexionar acerca de la supuesta escuela inclusiva. ¿Es justo exigir lo mismo a quienes son tan diferentes?, ¿sería razonable exigir un recorrido igual a quien puede avanzar sin obstáculos que a aquel que lleva atado al pie una enorme bola de hierro? El lastre de ser pobre, de ser inmigrante, de ser gitano, de ser discapacitado, de ser…

Cierta vez, los animales del bosque decidieron hacer algo para afrontar los problemas del mundo nuevo y organizaron una escuela. Adaptaron un currículo de actividades consistente en correr, trepar, nadar y volar y, para que fuera más fácil enseñarlo, todos los animales se inscribieron en todas las asignaturas. El pato era estudiante sobresaliente en la asignatura de natación. De hecho, superior a su maestro. Obtuvo un suficiente en vuelo, pero en carrera resultó deficiente. Como era de aprendizaje lento en carrera tuvo que quedarse en la escuela por las tardes y abandonar la natación para practicar la carrera. Estas ejercitaciones continuaron hasta que sus pies membranosos se desgastaron y entonces pasó a ser un alumno apenas mediano en natación. Pero la medianía se aceptaba en la escuela, de manera que a nadie le preocupó lo sucedido salvo, como es natural, al pato. La liebre comenzó el curso como el alumno más distinguido en carrera, pero sufrió un colapso nervioso por exceso de trabajo en natación. La ardilla era sobresaliente en trepa, hasta que manifestó un síndrome de frustración en la clase de vuelo, donde su maestro le hacía comenzar desde el suelo, en vez de hacerlo desde la cima del árbol. Por último, enfermó de calambres por exceso de esfuerzo y la calificaron con 6 en trepa y con 4 en carrera. El águila era un alumno problema y recibió malas notas en conducta. En el curso de trepa superaba a todos los demás en el ejercicio de subir hasta la copa del árbol, pero se obstinaba en hacerlo a su manera.

Al terminar el año, una anguila anormal, que podía nadar de forma sobresaliente y también correr y trepar y volar un poco, obtuvo el promedio superior y la medalla al mejor alumno.

Lingua estranxeira en infantil

In InformArte on 02/05/2010 at 20:27

No barómetro do CIS do mes de febreiro, para o que se consultaron a 2491 persoas, analízase entre outros temas, a importancia que lle conceden ao coñecemento e estudo dunha lingua estranxeira. Destacamos que un 73,6% considera que se debería iniciar na educación infantil. Isto choca coa opinión de Uri Ruíz Bikandi, que nunha entrevista no nº 400 de Cuadernos de Pedagogía, de abril de 2010, di que “La introducción temprana del inglés en pequeñas dosis supone un costo enorme sin un rendimiento claro”.

Moito se ten debatido sobre este tema, e hai auténticos detractores e defensores. A Unión Europea, no 2007 insta a que isto se faga, considerando que pode ser moi beneficioso para os nenos e nenas porque non só lles permite desenvolver a competencia lingüística, senón que lles procura un maior sentimento de pertenza, cidadanía e comunidade. No mencionado estudo recóllense datos sobre o seu tratamento en Europa, así como uns principios educativos. No 2008, a Rede Eurydice, presentou un novo informe sobre o ensino de idiomas nos colexios europeos; a través de 40 indicadores amosa o seu respaldo a unha introdución cada vez máis temperá, xa que “é unha prioridade para os estados membros asegurar a aprendizaxe de linguas en infantil e primaria porque é xusto nesas etapas onde se forman as actitudes cara a outras linguas e culturas, así como os alicerces para a futura aprendizaxe de linguas”.

No caso dos rapaces e rapazas galegos, así como os dalgunha outra comunidade, o inglés é a terceira lingua dentro do seu sistema de educación bilingüe, polo cal poden xurdir dúbidas sobre lles supón unha sobrecarga cognitiva. Este aspecto xunto con outros, é tratado por Jasone Cenoz da Universidade do País Vasco nun artigo titulado “El aprendizaje del inglés desde educación infantil: efectos cognitivos, lingüísticos y afectivos”. Nel analiza si supón algún obstáculo para o desenvolvemento das outras dúas linguas cooficiais, si existe transferencia entre linguas, si os nenos/as de comunidades bilingües adquiren a lingua adicional con máis facilidade, e a influencia do factor idade. Finalmente apunta unha serie de condicións que garantan o ensino da lingua estranxeira.

Reggio 13ª: experiencias de traballo

In ActualizArte,InformArte on 24/04/2010 at 15:16

Loris Malaguzzi acostumaba dicir que “para facer boa educación debemos pechar os libros de psicoloxía, pedagoxía e didáctica”; para él, no ensino, precísanse persoas que teñan un perfil profesional con un punto de vista amplo e complexo para poder realizar cos nenos e coas nenas, experiencias, non só educativas, senón, culturais e sociais; que ás veces a excesiva formación en psicoloxía e pedagoxía ou didáctica, non permite despregar.

Hai xa bastantes anos, Morata, publicou “Escuelas infantiles de Reggio Emilia. La inteligencia se construye usándola”, recompilación de diversos artigos de experiencias nas escolas, publicados na revista “Bambini” entre os anos 1985-1990.

Na actualidade, parte desta obra está dispoñible na rede. Nela atopase recollido como se concibe o xogo; cal é o rol dos espazos nas escolas reggianas, para eles o terceiro educador; a historia do atelier; o traballo con títeres e marionetas; a experiencia de cociñar; o descubrimento do engaiolante mundo dos signos, e moitos outros, que poden axudar a comprender como é a praxe nestas escolas.

As 10 librarías máis fermosas do mundo

In InformArte on 18/04/2010 at 23:27

Con motivo do Día do Libro, quixemos coñecer as mellores e máis fermosas librarías do mundo segundo The uardian, velaí van:

Librería Selexzy Dominicaen en Maastrich (Holanda), unha antiga igrexa do s.XII. Vídeo.

El Ateneo en Buenos Aires. Un antigo teatro convertido na sede dunha das editoras máis tradicionais de Arxentina. Vídeo.

Livraria Lello en Porto. Fundada en 1869.

The Secret Headquarters, en Los Ángeles, especializada en cómics, segundo os entendidos, a mellor do planeta.

5ª Borders en Glasgow. Edificio deseñado para o Royal Bank no s. XIX.

Scarthin Books en Inglaterra, pequena, acolledora e confortable como unha casa, pura literatura.

Posada Art Books en Bruxelas. Como pasear por un museo.

El Péndulo en México. Unha “cafebrería” con árbores no seu interior, é como unha librería no medio da selva.

Keibunsya en Kyoto. No medio dun caos impera a harmonía oriental.

10ª Hatchards en Londres. Todo un mito, a máis antiga de todo o Reino Unido, inaugurada en 1797.

Hai quen discrepa con esta clasificación e con que non se inclúa Atlantis Books en Santorini.

Tamén facilitamos unha presentación con 65 Bibliotecas en todo o mundo que ben merecerían unha visita.

Hai bastantes anos visitamos unha vila histórica en Inglaterra onde todas as casas eran agora librarías especializadas, vemos que esa idea tamén callou en España e Ureña é a primeira vila-libraría, con 200 habitantes e 10 librarías. Semellante a Fjaerland, un pobo librería entre glaciares, referente no turismo literario en Noruega, con 400 habitantes e 12 librarías. Non damos ideas.

O libro galego no Día do Libro

In InformArte,TICArte on 18/04/2010 at 19:05

Uns apuntamentos para o Día do Libro.

Os galegos e galegas gastan unha media anual de 60€ en libros e publicacións periódicas, dez euros menos que a media estatal.

O volume de publicación anual é de 3.000 títulos, sendo o galego o primeiro idioma de edición.

O libro dixital está entre os retos de futuro para as editoras galegas. No “VI Simposio “O libro e a lectura” da Asociación Galega de Editores (AGE), analizouse a situación, perspectivas, formatos, problemas e oportunidades da edición dixital; no mesmo, Manuel Bragado de Xerais avanzou os seis tipos de edición dixital que se desenvolverán en Galicia, entre os que se atopan en primeiro lugar, os obxectos dixitais educativos e materiais curriculares dixitais. Para afrontar este reto a AGE xa iniciou nos pasados días un proceso de posta en marcha da plataforma tecnolóxica para o libro dixital.

Relacionado co anterior, facilitamos un vídeo, que aínda que ten connotacións publicitarias, é unha mostra de como interactúan os máis pequenos -nativos dixitais- con algo que a nós se nos escapa do entendemento, e para o que, de seguro,  teremos que facer bastantes horas de formación.

Un canto de berce para o galego

In InformArte on 18/04/2010 at 19:04

A semana pasada o IGE publicou a “Enquisa de condicións de vida das familias. Coñecemento e uso do galego”. A prensa recolleu entre as súas novas que se constata a perda de galegofalantes, especialmente nas xeracións máis novas. Cun enfoque positivo do publicado, quedámonos con dúas afirmacións:

-“Quizais agora haxa menos falantes, pero os que o fan son máis leais e máis competentes.”

-“Que haxa xente que non fale galego habitualmente non significa que estea en contra da lingua.”

Nunha desas reviravoltas que damos ás veces, queremos facilitar a ligazón á páxina da SXPL-O galego na familia, tanto polo interese que poida ter para as familias como, e sobre todo, polas posibilidades didácticas dos recursos que alí atopamos:

escolma de nomes galegos de nenos e de nenas

cantos de berce galegos e do mundo no proxecto Arroró.

O bilingüísmo

In InformArte on 18/04/2010 at 19:03

A raíz da lectura dalgúns artigos de Henrique Monteagudo como, “Por unha cultura lingüística pluralista”, “Aprender para convivir” ou “Danos e perdas” publicados no libro “As razóns do galego. Apelo á cidadanía”, recordamos unha conferencia de Uri Ruiz Bikandi, profesora da Universidade do País Vasco, experta en lingüística -moi asidua nas actividades de formación en Galicia-, na que trataba sobre o bilinguísmo euskera-castelán. Na mesma ofrecía unha mirada ecolóxica sobre a lingua (“que desaparezcan los idiomas es hacer del mundo un bosque de un solo árbol, un pino oscuro invadiendo todos los paisajes’); unha visión social (“en el respeto de la diversidad está la clave no sólo de la actual cohesión social sino la integración de nuevos grupos como los inmigrantes’) ; e un toque de atención desde a psicoloxía á clase política (“las lenguas son una materia de alta sensibilidad y ningún político puede despreciar ni minusvalorar ninguna porque afecta a los más íntimo de cada persona”). Este é o resumo publicado por El Diario de Noticias de Pamplona.

Reggio 12ª: a documentación dos procesos educativos

In InformArte on 18/04/2010 at 19:03

La documentación es la práctica de observar, anotar, interpretar y compartir los procesos y productos del aprendizaje a través de una variedad de medios para profundizar y ampliar el aprendizaje” (Rinaldi, 2001). A documentación é un dos principios básicos das escolas reggianas, unha documentación reflexiva, a mais de descritiva. As transcricións dos comentarios e discusións dos nenos,  as fotografías das súas actividades e as representacións dos seus pensamentos e aprendizaxes son elementos que se estudan coidadosamente. Estes documentos teñen diferentes funcións; a máis importante de todas elas: ser ferramentas para formular hipóteses sobre a dirección que tomará o traballo e as experiencias cos nenos.

Son documentos moi sinxelos, en moitos casos non máis ca un cadro de dobre entrada, por un lado figura o nome do neno/a, e polo outro apuntamentos das tarefas ou actividades desenvolvidas nese día. Estes documentos expóñense nas entradas de cada aula, de xeito que axudan a que os pais e nais sexan conscientes das vivencias escolares dos seus fillos e se manteñan involucrados. Noutra ocasión falaremos de como é o acceso dos proxenitores ao centro e de como conversan cos profesionais, non é unha “entrega dun paquete”. Esta documentación fai posible que os educadores entendan mellor aos nenos e serven para avaliar o seu traballo docente, á vez que promoven a súa medra profesional, e fan que os nenos sexan conscientes de que o seu esforzo é valorado. Todo isto arquívase no centro, máis tarde pasa aos fondos do Centro de Documentazione e Ricerca Educativa, onde se almacena a documentación pedagóxica dos nidi e scuolas desde 1980, o que eles consideran “o patrimonio das ideas e das experiencias educativas”. As súas funcións, a formación do profesorado e a divulgación, para o que contan con biblioteca, hemeroteca, fototecas, os fondos das escritas proxectuais, etc.

A viaxe de estudos foi moi interesante porque permitiu ver in situ aquilo sobre o que tanto tíñamos lido, pero tamén pola posibilidade que nos brindou de intercambiar experiencias e inquedanzas entre as asistentes. Un tema que foi tratado nestas conversas profesionais foi a preocupación dalgunhas compañeiras que, liberadas do material editorial, ao remate de trimestre sentían un certo desacougo de non enviarlle para as casas nada tanxible, como son os libros de fichas,  para que puidera ser visto polas familias. Velaí a alternativa.

Recomendamos a lectura do libro “Diarios de clase, un instrumento de investigación y desarrollo profesional” do profesor Miguel Zabalza, en Narcea, no que se expón de forma reflexiva a importancia de escribir e empregar os Diarios na aula, tanto para o proceso de mellora profesional cono no de investigacións da práctica diaria.

Reggio 11ª: a participación privada

In InformArte on 18/04/2010 at 19:02

As escolas reciben a axuda, doazón, patrocinio ou esponsorización de empresas asentadas na zona como IKEA, Benetton, Max Mara, eléctricas, comercio local, etc, cuantificándose esta achega en máis de 5 millóns de euros. E isto en que se traduce e que “custe” lles supón?, é bo ou malo?, houbo todo tipo de opinións ao respecto. Consideramos que é unha opción interesante que non prexudica nin desfavorece ás criaturas para nada. A quen lle pode molestar que os rapaces coman en vaixelas de deseño, ou que na tenda se vendan camisetas de Max Mara con debuxos realizados polos propios nenos? Hai críticas sobre o mercantilismo de Reggio, nós non podemos coincidir con esa cualificación, ou ao menos con que teña un carácter despectivo. Saberse aproveitar do marketing e do merchandising, supoñendo melloras na calidade do servizo á infancia, para nós é un valor engadido. Na actualidade, no mundo empresarial, cando se quere cambiar a imaxe dunha corporación ou abrila ao gran público, os seus expertos en publicidade deséñanlle e vincúlannos a proxectos de solidariedade, de cooperación ou educativos. Que se mellore a imaxe dunha empresa pola participación en proxectos de educación, entendemos que lle está conferindo un grande valor ao feito educativo. Ás veces, temos unha visión un tanto reducionista e coitada sobre estas iniciativas. Xa nos gustaría que todas as grandes empresas “adoptaran” e mimaran unha escola infantil… Mentres tanto, non desaproveitemos as oportunidades que temos no noso contorno máis inmediato, que diso, as mestras de infantil, sabemos un pouco.

Reggio 10ª: a participación social e cidadá

In InformArte on 14/04/2010 at 23:23

Desde que en 1991 a revista americana Newsweek considerara a escola Diana das escolas de Reggio Emilia, como o mellor establecemento na vangarda da atención á infancia no mundo, o seu enfoque educativo atraeu a atención de todas aquelas persoas interesadas na educación infantil. Que é o que fai diferentes estas escolas? En primeiro lugar, a maneira na que xorden; en segundo lugar, o seu proxecto educativo; e en terceiro, o modelo de xestión por parte da comunidade. Vexamos.

No ano 2003, créase no concello de Reggio Emilia a Institución de Escolas e Nidos de Infancia, como instrumento xurídico que garante a autonomía de xestión administrativa, cultural e pedagóxica. Ten como finalidade xestionar e potenciar o funcionamento e calidade do servizo á infancia. Mantén convenios de colaboración con fundacións, entidades privadas, universidades, con Reggio Children, coa Asociación Internacional de Amigos de Reggio Children e co Centro Internacional Loris Malaguzzi.

A participación cidadá artíllase en cada escola ou nido, a través do Consello de Infancia Cidadá, estrutura democrática que promove a participación e corresponsabilidade da cidadanía, integrada por pais, nais, educadores, pedagogas e cidadáns, recollendo os seus principios na Carta do Consello da Infancia.

No territorio de Reggio Emilia, existen 80 servizos para criaturas de 0-6 anos: 55 escolas de infancia (3-6); 23 nidos (0-3); 5 nidos-escola (0-6); 3 espazos de encontro para adultos e nenos de 1-3 anos. Algúns nidos ofrecen servizos por horas, os nidi part-time; e moitas delas, despois do tempo educativo brindan un horario prolongado para conciliar a vida laboral dos proxenitores, así como un servizo nos meses de verán. Pouco menos da metade son de xestión directa do concello, case o mesmo número pola FISM (Federazione Italiana Scuole Materne), outras xestionadas polo estado e outras por cooperativas a través de convenios coa Institución. Contan cun Regulamento orgánico común.

Para o mantemento destas prestacións, as familias fan unha achega económica proporcional á renda familiar; en 0-3 de entre 61-490 €, en 3-6 de entre 61-199€. Estímase o custe anual por neno en 10.596€ (0-3) e 7.884 € (3-6). Os fondos para o seu mantemento proveñen das arcas municipais, das achegas do estado e das donacións, ingresos polas actividades formativas, publicacións, congresos, exposicións, eventos, etc.

Reggio 9ª: o plurilingüísmo

In InformArte on 14/04/2010 at 23:22

As asistentes preguntaron se nas escolas reggianas non se facía un achegamento á lingua estranxeira –inglés- e se era impartido por profesorado especialista ou por profesorado de infantil, o eterno dilema. A súa resposta foi que alí contaban con “mediadoras lingüístico-culturais”.

O incremento da presenza de nenos/as e familias de nacionalidade non italiana, fixo precisa a creación dun instrumento que lles ofrecera a posibilidade de participar plenamente na experiencia educativa do nido e da escola infantil. No curso 2005/06, púxose en marcha o proxecto “Cultura en xogo. Diálogo e mediación” e inseriuse a mediadora lingüístico-cultural no tramo 0-6, pero non limitada a intervencións esporádicas ou en resposta a emerxencias. As 7 mediadoras proveñen de Gana, Marrocos, Nixeria, China e Albania. Dedícanlle 8 horas semanais a cada centro que distribúen entre as actividades con nenos e as de atención e encontro coas familias. A presenza das mediadoras lexitima e valoriza no centro o uso de diversas linguas por parte dos nenos e das súas familias, ao mesmo tempo que a súa presenza dá voz á subxectividade dos nenos, axudándolles a comprender a e a expresar os seu pensamentos e sentimentos.

Non cremos que sexa preciso afondar máis, nin falar de valores, de inter e multiculturalidade, de respecto, de plurilingüísmo, de aceptación, de valoración,  de atención á diversidade …

Reggio 8ª: un raggio di luce

In EncienciArte,InformArte on 14/04/2010 at 14:22

Nas escolas reggianas hai unha serie de aspectos que, dun xeito ou doutro, sempre se tratan: o traballo artístico, o traballo coa luz e o traballo co son. Pouco a pouco irémolo vendo. Sen pretender caer no “receitario” velaí van unhas ideas e apuntamentos que poden dar lugar a grandes proxectos coa luz.

-A presenza constante da tavola luminosa, moble moi sinxelo, ao estilo dunha mesa, case dunha artesa, cunha placa de cristal ou plástico translúcido, que deixa pasar a luz de dúas lámpadas que hai no seu interior. Este foi o modelo inicial, agora xa se comercializan cun deseño máis sofisticado. E que fan coa tavola luminosa?, case todo, é incrible como cambian as cores, como se aprecian as súas mesturas sobre ese soporte lumínico. Cóbrena de area e xogan a trazar liñas, formas, debuxos…, ou mesmo con arxila ou plastilina. Con flores, pétalos e follas, con cunhas ou cristais, realizan composicións que se realzan polo efecto da luz. Cuberta cun plástico transparente permite pintar con témpera ou acrílico, por certo os murais non os fan sobre papel kraft senón sobre plástico transparente, deste xeito ao penduralos do teito ou das xanelas non impide o paso da luz. Tamén os vimos xogando a superpoñer varias capas de papel de seda ou acetatos de cores, o que lles brinda a posibilidade de ver as mesturas e gamas ou variacións dunha mesma cor; impresionante o proxecto que realizaron sobre se todos os brancos son iguais (empregando distintos materiais con distintas texturas todos eles brancos). A menor escala fan o mesmo cun retroproxector. Aquí andamos “piando” polos encerados dixitais e agora vai resultar que todas as “modernas” que fomos a Reggio Emilia vagamos polos sotos dos colexios recuperando o desprezado retroproxector.

-Os xogos de luces e sombras, creando ambientes escuros ou simplemente baixando as persianas e deixando que a luz que se filtra polas súas fendas sexa un elemento de xogo sobre o corpo dos rapaces. As cores da sombra.

-Tubos luminosos, son como unhas mangueiras transparentes que no seu interior levan pequenas lámpadas (como as que se empregan para iluminar exteriores no Nadal), con elas xogan a trazar sendeiros ou a enrolalas no corpo.

-Acetatos de cores nas xanelas que permiten filtrar a luz solar dando lugar a xogos coas cores. Tamén vimos varios círculos de acetato superpostos e con perforacións de distintos tamaños que cada vez que se xiran cambian o efecto da luz a modo dun calidoscopio.

-A medida da sombra ao longo do ano, as variacións pola ausencia de sol. Noutra entrada deste blog, e a raíz dunha exposición sobre a sombra organizada polo Museo Thyssen, xa fixéramos unha proposta de traballo.

-A iluminación das cidades, un proxecto interesantísimo.

-A presenza de espellos por todas partes, as imaxes que reflicten, a luz que recollen e devolven.

-O teatro de sombras con personaxes creadas por eles mesmos con materiais de refugallo ou útiles de cociña.

En todas as escolas hai un obradoiro de luz un elemento que fascina ás criaturas. E no Centro Internacional Loris Malaguzzi atopamos  o Atelier Raggio di Luce, unha exposición interactiva dirixida a alumnado, educadores e familias para que coñezan as múltiples facetas da luz. Un lugar de investigación, experimentación e inmersión nun entorno no que a luz e as súas diversas formas poden ser investigadas a través da exploración, provocando o asombro e a curiosidade. Un lugar de investigación sobre o ensino da ciencia nova.

Reggio 7ª: nenas e nenos con dereitos especiais

In InformArte on 13/04/2010 at 22:55

Cando visitábamos as escolas, algunhas compañeiras preguntaban se alí non se escolarizaban nenos con necesidades educativas especiais; loxicamente, e como en calquera outro centro, podía haber ou non. Explicáronnos a consideración “especial” que teñen estas criaturas. A primeira, e máis importante –non é unha cuestión de nomenclatura-, chámanlles nenos e nenas con “dereitos especiais”, isto como dicimos é máis ca unha denominación, cambia substancialmente a súa consideración.

Cando se escolariza un neno destas características, refórzase o persoal de aula cunha persoa máis; pero non para atender en exclusiva ao neno, senón para axudar a “normalizar” a situación de toda a clase. Neste caso en lugar de parella educativa, serán tres as persoas que se corresponsabilicen do grupo. Logo en función da especifidade da atención que requira, poderán intervir no centro persoal sanitario ou de servizos sociais (equipos de atención temperá, fisioterapeutas, etc). No ano 2008, escolarizáronse 45 nenos e nenas con “dereitos especiais” e incrementáronse as plantillas con 40 educadores de apoio, así como 1 coordinadora pedagóxica de referencia para velar pola súa inclusión real.

Unha fermosa denominación que mira cara a educación inclusiva. O gran reto que temos a día de hoxe nas escolas é o de pasar dun enfoque tradicional da integración escolar de alumnado con n.e.e. a un enfoque inclusivo; lograr converter os centros educativos nun contorno comprensivo capaz de acoller e atender adecuadamente a diversidade de necesidades do alumnado. Unha escola inclusiva é aquela que ofrece a todo o seu alumnado as oportunidades educativas e as axudas precisas (curriculares, persoais e materiais) para o seu progreso académico e persoal. Pero aínda a día de hoxe nos nosos centros acontecen cousas como que se identifica ao alumnado integrado; os servizos de apoio céntranse no alumno/a; téndese a apoiar de xeito individualista e a meirande parte das veces fóra do contexto-aula; o profesorado titor tende a “desresponsabilizarse”; e descóidanse os aspectos máis sociais da aprendizaxe.

No artigo “Inclusión y sistemas educativos” teremos ocasión de ler as diferenzas entre integración-inclusión, así como as condicións e factores clave para facer unha escola inclusiva.

Reggio 2ª: contextualización

In InformArte on 12/04/2010 at 22:25

Reggio Emilia é unha cidade de 140.000 habitantes, capital da provincia homónima na rexión da Emilia Romaña. Cidade cun pequeno casco histórico, -semellante ao de Pontevedra, e na que se aprecia un estilo tranquilo, pracenteiro e cunha grande calidade de vida para os seus habitantes; resulta chamativo ver como se desprazan grandes e pequenos en bicicleta a todas partes. Desde esta ligazón e premendo sobre o plano do casco antigo da cidade podemos ver fotografías de distintas localizacións.  A cidade expandiuse e nela poden atoparse obras de arquitectura modernas tales como unha ponte realizada polo arquitecto español Santiago Calatrava. A poboación procedente do estranxeiro estímase nun 14%.

Como empeza este proxecto educativo motivo da nosa viaxe? Ao rematar a Segunda Guerra Mundial, en 1945, a xente do pobo decide construír unha escola para os nenos; ao principio autoxestiónanse, ata posteriormente conseguir a xestión municipal. Os cambios que se producen na sociedade a comezos dos anos 50, co éxodo do campo á cidade e coa incorporación da muller ao traballo, fan que as escolas se vexan como algo necesario, o que fai que o concello decida apostar pola creación de novas escolas, chegando a 58 en 1980 (entre nidi e scuole). Isto supuxo unha grande competencia para as escolas católicas que iniciaron unha campaña de desprestixio. Resultounos curioso saber, a tenor da súa calidade educativa, que a oferta para 0-6 na actualidade está composta por: 40% escolas comunales; o mesmo número de relixiosas e un 20% estatais. Tamén dicir que coincidindo coa nosa presenza, estábanse a celebrar a eleccións, algo que os tiña un pouco inquedos polas consecuencias que poderían ter os resultados electorais nas políticas para a infancia; por fortuna para eles, todo segue igual.

Desde o seu comezo contaron co liderazgo pedagóxico de Loris Malaguzzi ademais de colaboracións como a de Gianni Rodari e a axuda de Bruno Ciari.

Reggio 3ª: liñas de forza

In InformArte on 12/04/2010 at 22:24

Como moitas das compañeiras que integrábamos o grupo de estudo, nós xa tíñamos coñecemento destas escolas desde hai moitos anos; no noso caso debémosllo a cursos de formación organizados por Lourdes Taboada, así como ás conferencias dos profesores Miguel Zabalza Beraza e Lina Iglesias Forneiro, logo viñeron as lecturas posteriores. Pero sempre nos quedábamos con aspectos de organización de espazos e dalgún proxecto desenvolvido, especialmente os relacionados coa arte xa que tamén tivéramos ocasión de escoitar en Santiago a Vea Vecchi, tallerista dunha das escolas. Ao mellor é preciso ir alí para ser quen de apreciar a “esencia” do proxecto educativo, aquelo que dicía Malaguzzi de “que si se fan cousas reais, tamén son reais as súas consecuencias”.

Nun artigo de Alfredo Hoyuelos, un dos maiores difusores de Reggio en España, poderemos ver en que consiste o seu proxecto educativo.

Que é o que fai distintas estas escolas? A modo de rebumbio de ideas o que máis nos sorprendeu:

-A coherencia e cohesión dos equipos profesionais que integran o persoal das escolas, así como o seu sentido de identidade e pertenza a un grupo; e podemos asegurar que non se trata dun “discurso aprendido”. Alí ten tanto peso, no seu eido, a cociñeira das escolas como a pedagoga ou a atelierista; cadaquén fala da súa achega ao proxecto, sen interferencias pero con un fío común, e todas se senten satisfeitas do que aportan e lles aportan os nenos.

-O asumido que está na sociedade a importancia da educación dos máis pequenos. Falaremos máis en detalle da participación social e cidadá.

-O ambiente “real” que se aprecia nas escolas; nin unha soa imaxe Disney Factory, apenas material infantil comercial, nada de cores rechamantes nin figuras infantilizadas; todo o que alí se atopa pode verse en calquera casa ou calquera espazo adulto.

-A actitude de escoita activa de cara aos nenos e nenas; vímolo, non é literatura pedagóxica.

-A documentación do proceso educativo, e de como se lle dá a coñecer ás familias.

-A participación activa das familias; ollo, dicimos participación, non colaboración.

Moitas incrédulas que viaxaban connosco, empeñábanse en preguntar unha e outra vez se alí non había conflitos se os rapaces non pelexaban, se non tiñan nenos con n.e.e., sobre cantas persoas estaban nas aulas, a ratio alumnado, se non tiñan currículo, se os inspectores non andaban enriba deles, se traballaban por proxectos…, parece que non é doado asumir que as cousas se poden facer doutro xeito e ben.

Logo tamén estaban as descridas, as que dicían que iso tamén se facía aquí…, sentíndoo moito, e co coñecemento que podemos ter da educación infantil en Galicia e en España, estamos en disposición de dicir que non hai nada semellante aquí; pode que nalgunha escola se realice unha actividade que poida gardar algún parecido, pode que algunha aula estean organizados os materiais de forma semellante, sempre iniciativas individuais, pero non coñecemos ningún concello, cidade, ou localidade onde todas as escolas respondan a un mesmo proxecto, onde todos os profesionais asuman ese proxecto, onde toda a sociedade o coñeza e onde este sexa unha sinal de identidade.

Algúns dos apuntamentos aquí feitos, serán tratados en máis detalle en entradas posteriores.

Unha das condicións que se impoñen aos participantes é que non se poden tomar imaxes das escolas, nin fotografías nin vídeos. Atopamos algún que outro en internet, a meirande parte deles antigos, pero serven para facerse unha idea.

Reggio 4ª: proxección ao exterior

In InformArte on 12/04/2010 at 22:24

Moitas veces queixámonos de que o traballo que facemos nas aulas non é recoñecido pola sociedade, poida que o que falle de base é que ese traballo para ser recoñecido, previamente debe ser dado a coñecer. Cantas veces amosamos o que facemos?, e que é o que amosamos?, é suficiente para que se saiba o que se fai no día a día?, reflicte a realidade do noso traballo?, é iso polo que queremos ser recoñecidas?, cantas veces abrimos as portas das nosas aulas?, cantas veces levamos a clase ás rúas ou ás prazas? Pensemos, nalgúns casos deixámonos ver no Entroido, no magosto, nalgunha exposición e pouco, moi pouco máis.

En Reggio Emilia, desde os primeiros tempos, unha vez á semana montaban os nenos nuns camións e levábannos ás prazas, aos parques, ás rúas e alí, diante do asombro inicial dos cidadáns, realizaban os seus traballos, sobre a arquitectura urbana, sobre a xente, sobre a arte, etc, isto constátano as fotografías que nos amosaron. A día de hoxe seguen a facelo. É preciso que a sociedade saiba o que se fai nunha escola cos nenos, pois do contrario só terán unha idea moi difusa aquelas persoas con fillos en idade escolar. E por certo, en ningún caso vimos nenos camiñando agarrados a un ridículo gusanito ou a unha corda, nin con carnéts pendurados do pescozo ou camisetas “corporativas”; camiñaban e movíanse coma calquera cidadán pola rúa, sen gardas que paren o tráfico ou un séquito de pais e nais velando pola manada. Normalidade en calquera actuación, que non atracción.

O primeiro punto de encontro do grupo de estudio cos responsables de Reggio Children foi nun lugar moi significativo para nós, o teatro Ariosto, aquel para o que os nenos das escolas ilustraron o telón (sipario) co seu famoso “Bestiario”. Este proxecto, xunto con outros como “El parque es…”, “Una guía de la ciudad por los niños”, “Paisajes sonoros”, “La bicicleta”, etc, veñen a confirmar ese compromiso da cidade cos nenos e dos nenos ca cidade.

Falaremos da entrada da sociedade nas escolas e de como estas se abren á participación cidadá.

Reggio 5ª: escoitar e conversar cos nenos e nenas

In InformArte on 12/04/2010 at 22:24

Sorprendeunos ver como os profesionais das escolas de Reggio non dan respostas aos nenos, senón que saben facer as preguntas adecuadas en cada momento. Isto é unha arte; preguntar aquilo que pode axudalos no seu desenvolvemento cognitivo, aquilo que poida supoñerlle un conflito para que finalmente lles axude a avanzar nas súas aprendizaxes. E sobre todo, ver como son capaces de escoitar como é a cultura da infancia, que moitas veces non se corresponde coas ideas que os adultos teñen sobre a infancia.

Sobre a escoita e a conversa nas aulas, versa un artigo de Uri Ruíz Bikandi, “Conversar con los niños”, publicado na revista Aula de Infantil, nº 51, o que di: “Interesarse por el niño, por la niña, es ponerlo en el centro, es decir, tenerlo de referencia para lograr entender quién es -qué piensa, qué quiere, cómo interpreta- y actuar en consecuencia.”

Reggio 6ª: o traballo por proxectos

In InformArte on 12/04/2010 at 22:23

Unha das preguntas máis repetidas no grupo de estudos e nas visitas ás escolas reggianas era se traballaban por proxectos e se eran construtivistas. A resposta foi sempre a mesma, eles teñen un proxecto educativo que responde a uns principios; Reggio é un proxecto e unha experiencia, non é unha metodoloxía. A nós quedounos unha dúbida, todas e todos entendemos o mesmo cando se fala de traballar por proxectos?, que engloba iso de ser construtivistas?, certamente cremos que hai moito confusionismo ao respecto.

Algunhas persoas téñennos preguntado neste blog se somos construtivistas, sempre respondemos que pretendemos ser construtivas e construtoras, con iso parécenos dabondo para etiquetarnos.

No último número de Cuadernos de Pedagogía, o 400 de abril do 2010, nos gratuítos atopamos un artigo do máis esclarecedor, “Los proyectos de trabajo, tejido de relaciones y de saberes”, no que a máis de ilustrarnos sobre en que consiste o traballo por proxectos, deixan claro aspectos como: os proxectos de traballo non poden asimilarse a unha aprendizaxe construtivista; os proxectos non poden meterse en libros de texto; non deben considerarse como unha igrexa ou un club que lle impón aos seus membros como ser e como pensar. Absolutamente aconsellable.

Así mesmo, e como suxestión de lectura, recomendamos a publicación da consellería “O traballo por proxectos en infantil, primaria e secundaria”, que se atopa en todos os centros e que se pode descargar desde o seu web.

Outro día falaremos do construtivismo e doutros “ismos”.

A maleta de Reggio Emilia

In InformArte,RebelArte on 05/04/2010 at 22:53

Volvemos da nosa peregrinación pedagóxica a Reggio Emilia, foco de atracción de crentes noutra escola infantil mellor. Alí nos atopamos 160 profesionais da educación, deles, preto de corenta galegas e galegos: mestres, asesores de formación dos CFR e responsables de Preescolar na Casa, entre outros.

Tres días de formación intensa que nos darán ao menos entradas no blog para trinta días… Non defraudou! Vimos, escoitamos, compartimos e reflexionamos tanto que precisamos pousar un pouco e logo ir librando devagariño. Faremos unha identificación de todo o relacionado con Reggio, para que vos decatedes de que, aínda despois de medio ano, estaremos a falar do alí visto.

A primeira reflexión: despois de varios anos nos que galegos viaxan a Reggio, cando poderemos coñecer experiencias que se desenvolvan na nosa comunidade? Ou só imos para facer turismo pedagóxico?, é unha posibilidade, Italia ten atractivos dabondo para ir alí. Cando, algunha administración educativa terá a iniciativa de crear un centro de innovación educativa de referencia para toda a educación infantil? Sabemos que o de Reggio xurdiu de seu, pero tamén se podería facer xurdir, ou non? Sería moi difícil crear un centro, con profesionais seleccionados, cun liderazgo pedagóxico forte e cun respaldo da universidade e da investigación educativa que funcionara como centro de “reciclaxe” de profesorado no que a formación e innovación se refire. Sempre que comentamos isto, alguén responde que non é posible, que atenta contra os dereitos do profesorado (polo destino neste centro), que non se poden facer estes experimentos de laboratorio. Non nos convencen eses argumentos. Todo dependerá de como se cree, con que finalidade e como se estableza a provisión de plantillas… e sobre todo, de como funcione e os resultados que acade. Dalgún xeito, así foron concibidas as escolas anexas. Non nos compracería a todos contar cun centro referencial galego en educación infantil? Pódese innovar na innovación educativa e na formación do profesorado, ou débese seguir facendo o mesmo ca sempre?

Mentres tanto seguiremos indo a Italia, veremos, entusiasmarémonos, contaremos á volta e transcorrido un tempo…, nin nos lembraremos. Pois daquela haberá que volver, motivos hai dabondo: agora en Reggio empezarán a estender a experiencia á educación primaria, será bo ir a coñecer os resultados dentro de cinco anos.

Escolas de Reggio Emilia

In FormArte,InformArte on 26/03/2010 at 00:32

Por fin chegou o momento, marchamos a Italia para visitar as escolas infantís de Reggio Emilia. Daremos cumprida información á volta. O que máis nos ilusiona, a parte de ver a organización dos espazos e dos tempos nas escolas municipais, a parte de coñecer toda a experiencia reggiana e como conciben os cen linguaxes do neno, é ver o REMIDA, o centro de reciclaxe creativo. Un centro de distribución de materiais de refugallo (papel, cartón, cerámica, cordas, botóns, fíos…), que se recollen das industrias da zona, e que permiten a realización de orixinais intervencións artísticas co alumnado. No web de Niños Reggio atopamos máis información.

A primeira sorpresa, chegamos a Bolonia para os últimos ecos do Salón Internacional do Libro Infantil, o máis importante do mundo. E en pleno Ano Rodariano, xa contaremos…

Boas vacacións para todas e todos.

Día da Poesía

In InformArte on 22/03/2010 at 17:34

No Día da Poesía queremos facer unha pequena reflexión: que lles pasa aos rapaces e rapazas para que non lles guste a poesía cando de cativos devecen por recitar pareados, cancionciñas ou poemas? Será que as persoas adultas ás veces non cumprimos con dous principios básicos:

1º Que os poemas que lles ofrezamos sexan adecuados á súa idade, intereses e necesidades, tanto na forma como no contido.

2º Que as poesías traballadas posúan verdadeira calidade poética ou literaria.

Temos visto moitas recomendacións de lectura para nenos que responden máis aos gustos persoais do/a docente que á idade ou intereses do noso alumnado. Logo non nos lamentemos do que acontece cando son eles os que elixen…

A poesía está presente na vida dos nenos e nenas desde a súa máis tenra infancia a través dos arrolos, das cancións de berce, dos xogos rimados…, é algo que lles cativa. Máis tarde experimentan sensacións agradables coas cancións de corro, de repeticións de estribilos ou adiviñas. A función poética está presente no ser humano desde a súa primeira infancia e desempeña un papel fundamental na estruturación do discurso. Agora ben, nos primeiros anos, o xogo lingüístico que os nenos/as levan a cabo ao realizar a función poética ou lúdica baséase fundamentalmente no significante, de aí que a meirande parte do folclore infantil predomine o fonético sobre o lóxico.

Os cambios sociais contemporáneos que afectan tanto ás estruturas e tempos familiares, como aos espazos e tempos de xogo poden influír no futuro da expresión literaria infantil, de aí que sexa preciso insistir no seu tratamento nas aulas. Unha das persoas que máis ten feito pola recompilación e difusión da literatura de tradición oral infantil en España foi Ana Pelegrín, con publicacións como “Poesía española para niños”, “Letras para armar poemas”, acompañadas sempre dunha guía didáctica para docentes, que malia que se dirixen a alumnado de primaria, son inspiradoras de boas ideas de traballo.

Así mesmo, na páxina “Entre libros” do Ministerio de Educación, atopamos unha boa escolma de ligazóns onde atopar información, actividades e obradoiros de traballo coa poesía.

Orella Pendella

In InformArte on 22/03/2010 at 17:33

Orella Pendella é un web onde atopamos unha recompilación da literatura popular infantil de Galicia. Recollen: recitados dialogados; xogos, burlas, disparates e mentiras; coprolalias; trabalinguas; acumulativos; xogos; mecos no colo; formas para comezar ou rematar historias…

Prensa na escola

In InformArte on 09/03/2010 at 22:58

Do 8 ao 12 de marzo celébrase a Semana da Prensa na Escola. É unha boa ocasión para traballar sobre a importancia dos medios de comunicación escrita e o seu papel como informadores; sobre os xornais e as noticias, que son e para que serven; o formato das noticias; a análise tipográfica dos xornais e o seu modo de lectura. Ben sabemos que  son actividades que se poden realizar co alumnado de educación infantil, malia que haxa quen pense o contrario. A modo orientativo, pódese consultar o artigo Secuencia de tipoloxía textual con texto informativo: a noticia, da mestra Teresa Neira, publicado no libro “Medrando sans, de sentimento en sentimento…, de emoción en emoción”, a partir da páxina 161.

No mesmo libro, páxina 156, recóllese unha secuencia didáctica sobre o conto “E que podo facer eu?” de OQO,  que apela á solidariedade entre as persoas e a historia xorde da raíz da lectura dunha noticia no xornal. “Todas as mañás mentres toma o almorzo, o señor X le o xornal…, sen saltar a letra pequena. Algunhas noticias non lle moven un pelo, outras fanlle cóxegas e moitas danlle arrepíos desde a punta da deda gorda ata a punta do nariz. Entón o corpo éncheselle de preocupacións …”

Para ler na clase: “El mágico mundo de los periódicos”, de María Oset en Pequepress. Un álbum ilustrado que trata de achegar o alumnado ao mundo dos periódicos comparándoos con bolas de cristal, sopas de letras…, e poñendo aos seus protagonistas no papel de reporteiros.

Programa PRENSA-ESCOLA

In InformArte on 09/03/2010 at 22:56

Prensa-Escola é un proxecto que promove  La Voz de Galicia coa intención de que o xornal se converta nun recurso didáctico. Para elo conta cun suplemento semana La Voz en la Escuela, unha páxina web onde atoparemos, entre outros apartados La noticia do día, Tal día como hoxe e todos os suplementos publicados.

Teñen publicadas dúas guías para o profesorado:

-“El periódico”, onde se revelan os aspectos básicos da prensa que son necesarios para coñecer un xornal e a súa estrutura.

-“La noticia”, recolle como se estrutura a información, como se recoñece, comprende, analiza e aplica a noticia.

Familias procedentes do estranxeiro

In InformArte on 08/03/2010 at 22:38

No momento de solicitude de praza, poden chegar familias cun deficiente ou nulo coñecemento da nosa lingua, así como da organización e estrutura do sistema educativo galego e das súas prestacións. Para facilitar esta primeira toma de contacto, a consellería elaborou unha “Guía do sistema educativo galego” en dez idiomas (galego, español, alemán, árabe, chinés, francés, inglés, portugués, romanés e ruso) con información sobre o proceso de admisión e matriculación do alumnado; a organización dos centros; as medidas de atención á diversidade; os servizos complementarios; a validación de estudos; e enderezos do seu interese. Unha boa maneira de que se sentan acollidos e de abrirlle as portas dos centros a todas as familias, sen diferenzas.

A “Guía de comunicación básica” é outra publicación para facilitar o contacto e romper as barreiras iniciais na comunicación para as persoas procedentes do estranxeiro. Trátase dun documento de dez páxinas, unha por cada idioma. Por unha cara recolle 40 preguntas básicas que pode facerlle o centro á familia, e pola outra, 40 preguntas que pode facerlle a familia ao centro. No caso de que a familia teña dificultades de comprensión e expresión na nosa lingua, tan só debe buscar no seu idioma a pregunta que quere formular, sinalala e o seu interlocutor buscará a correspondencia en galego ou español; deste xeito, poderá indicarlle a súa resposta na “Guía do sistema educativo galego”, dado que son dúas publicacións complementarias.

No web da consellería, tamén atopamos, outros recursos , dirixidos ao alumnado procedente do estranxeiro, como “Plan de acollida. Orientacións para a súa elaboración”, o Dicionario Visual Interactivo, un recurso multimedia para facilitar a adquisición da lingua vehicular, tradutores, etc. Sobre isto volveremos noutra ocasión.

Cen anos de mulleres na Universidade española

In InformArte on 07/03/2010 at 22:58

O día 8 de marzo, cúmprese un século da publicación do decreto que permitiu o acceso das mulleres á Universidade española, pouco despois de ser nomeada Emilia Pardo Bazán como Consejera de Instrucción Pública. Ata o 8 de marzo de 1910, tan só 36 mulleres accederan, debendo conseguir a autorización do Consello de Ministros; algunhas ata foron disfrazadas de homes, tal e como fixo Concepción Arenal.

A día de hoxe, moito cambiou a situación, malia que nalgúns aspectos, só aparentemente … Na última década, as mulleres supoñen o 60% do alumnado matriculado, obteñen arredor do 60% das becas e acadan máis prazas nas oposicións. Máis alumnas, sen embargo os núcleos de poder seguen sendo coto de homes. Ata fai 25 anos non houbo unha muller rectora, hogano son só 6; nas universidades galegas aínda non se conseguiu.

A Unidade de Muller e Ciencia, ten publicado o estudo “Muller e ciencia en cifras”; podemos ver a comparativa de homes e mulleres no Ensino obrigatorio, postobrigatorio e ciclos formativos; os datos de matrícula en ensino universitario na USC, UDC e UV, nos que se constata que hai máis mulleres matriculadas, pero miremos o cadro do sexo do profesorado universitario, máis homes; e non falemos xa da coordinación de grupos de investigación.

Este 8 de marzo de 2010, será día de dobre conmemoración, pero a situación non é para quedarse compracidas mirando cara atrás, as desigualdades de xénero subsisten, ou rexermolan.

Pioneiras e mulleres expertas

In InformArte on 07/03/2010 at 22:56

O Servizo Galego de Igualdade conta con dous directorios de mulleres:

Mulleres Pioneiras, é unha exposición que recolle a 20 mulleres que abriron camiños a outras, moitas mulleres galegas, que hoxe en día son emprendedoras, máis visibles e moito máis recoñecidas. Entre elas, coas súas correspondentes fichas, hai pioneiras no cinema, na política, no comercio, armadoras, a primeira camioneira do estado, boticarias, xinecólogas, a primeira médica colexiada e mestras.

Mulleres Expertas, pretende dotar, prioritariamente aos medios de comunicación dunha ferramenta que permita a procura de opinión experta entre o colectivo de mulleres. Rexístranse os datos de 869 mulleres expertas en ámbitos como as artes, ciencias, deportes, enxeñerías, medios de comunicación, música, política, relixión, sindicalismo, etc.

8 de marzo, Día Internacional da Muller

In InformArte on 03/03/2010 at 17:17

O tema deste ano é “Igualdade de dereitos, igualdade de oportunidades: progreso para todos”. No web da ONU atopamos información con motivo do Día Internacional da Muller, o cartel, a historia do día e recursos adicionais.

Dúas recomendacións para traballar na aula:

– “O libro dos porcos” de Anthony Browne en Kalandraka. Álbum ilustrado que nos presenta unha nai como tantas, cun home e uns fillos que, compracidos e esixentes, estomballados no sofá, teiman en convertela cada día nun ser invisible e sen rostro que traballa sen descanso. Ata que decide marchar. Para este libro elaborouse unha secuencia didáctica con actividades previas e posteriores á súa lectura; pódese atopar nas páxinas 100-110 da publicación “Medrando sans, de sentimento en sentimento…, de emoción en emoción

-“Quiero una mamá robot” de Davide Cali en Laberinto; unha nai que sempre está traballando, ata os sábados polo que o seu fillo pensa: “Una mamá verdadera no siempre tiene mucho tiempo para estar contigo. En cambio, una mamá-robot hace todo lo que le pides. Y sobre todo no te grita NUNCA… ¡De lo contrario la apagas con el mando de la tele! ¿Pero una mamá-robot huele bien o sabe hacer mimos como una mamá verdadera?”

Damos a coñecer unha primicia que en breve estará nas librerías. “Elas” de Cecilia Afonso Esteves en Kalandraka; este libro é un canto ao feminino tal e como o definiu o xurado do II Premio Internacional Compostela de Álbum Ilustrado, que o distinguiu cunha mención especial. Trátase dun texto poético e cheo de musicalidade. É unha proposta delicada, en forma de poema que nos remite aos esenciais “catro elementos”: Auga, Aire, Terra e Lume, e á presenza constante das mulleres. Unha delicia de libro que fala das que sempre levan …

Women are persons

In InformArte on 03/03/2010 at 16:46

Para pensar que ata hai ben pouco tempo non éramos recoñecidas como persoas. No outeiro no que se erixe o Parlamento de Ottawa (Canadá) hai un conxunto escultórico coñecido como “The famous five monument”, fai alusión á conquista histórica de cinco loitadoras de Alberta que en 1929 conseguiron que a constitución lle recoñecera os dereitos ás mulleres; recoñecéronnos como persoas. A representación é extraordinaria en detalles e en como reflicte a emoción destas mulleres coa súa victoria.

Violencia entre iguais

In InformArte on 27/02/2010 at 19:46

Ás veces, mesmo parece que as preocupacións en educación van por modas ou por ondadas. Nun determinado momento focalízase a atención sobre un tema, daquela todo o mundo opina, os medios poden, ata, xerar alarma social, hai quen se aproveita do filón para sacar uns materiais ou baterías predictivas, nacen “tertulianos” con discursos catastrofistas e apocalípticos, e logo a outra cousa…; inmigración, violencia de xénero, educación afectivo-sexual ou convivencia, foron algunhas desas modas. O positivo, nese momento créanse todo tipo de comisións, elabóranse estudos e informes e invístese para paliar o problema. Entre os anos 2005 e 2009 tocoulle á convivencia escolar, sobre todo a raíz do caso Jokin (setembro 2004). Agora, afortunadamente, todo parece estar en calma; segue habendo a mesma incidencia ca sempre pero xa non é preocupante.

No ano 2007, o Observatorio Estatal da Convivencia Escolar, dependente do ministerio, iniciou un estudo serio e rigoroso, sobre a calidade da convivencia escolar nos centros de secundaria, coordinado pola Unidade de Psicoloxía Preventiva da Universidade Complutense de Madrid, con Mª José Díaz Aguado ao fronte do equipo. Para a súa elaboración entrevistáronse 6.175 docentes, 23.100 alumnos/as de 301 centros educativos de España; Galicia participou cunha mostra significativa de centros públicos, privados e concertados. En xuño de 2008, o ministerio presentou un avance do estudo.

A grandes trazos, as conclusións do “Estudio estatal sobre la convivencia escolar” son que a convivencia escolar, en xeral, é boa; que a violencia existente no resto da sociedade tamén se expresa na escola; e os centros puxéronse en marcha para mellorar a convivencia. O estudo define á vítima de acoso como alguén ao que un ou varios dos seus compañeiros insultan ou ridiculizan, ignoran intencionadamente afastándoo do grupo, ameazan, empurran ou pegan; din mentiras e rumores para que caia mal ou se burlan del facéndolle dano. Segundo esta definición, só o 1,7% do alumnado se sentiu acosado. Analiza, así mesmo outros fenómenos emerxentes como o ciberbullying. Bota por terra algúns tópicos bastante estendidos como o do “profesor queimado” e o da falta de compromiso do profesorado co centro ou coa profesión. Os docentes destacan, entre os principais obstáculos á convivencia, a falta de disciplina nas familias e a falta de implicación destas na educación dos fillos e fillas.

Familia e hábito lector

In InformArte on 25/02/2010 at 23:16

Unha amiga recoméndanos a lectura de “Leer y escribir”, obra, dispoñible en liña, do triniteño V.S. Naipaul, premio Nobel de Literatura no 2001. Trátase dun breve ensaio literario no que o autor, dun xeito introspectivo, sincero e honesto, pasa revista á súa relación coa lectura e co feito de ser escritor. Quedámonos coa frase “Esa idea de escritura -que me daría la ambición de ser escritor- se había desarrollado a partir de las cositas que mi padre me leía de vez en cuando.”, porque é algo que se repite con moita frecuencia nas persoas lectoras; desenganémonos, o cariño, os aloumiños compartidos cun pai ou cunha nai durante unha lectura fan máis que todas as campañas institucionais xuntas.

Hai centros que poñen en marcha iniciativas en colaboración coas familias para o fomento do hábito lector. Recomendamos a documentación que se atopa na páxina do SOL, xa mencionado noutra entrada, de entre as que escolmamos un artigo de Kepa Osoro “Familia y hábito lector: proyecto de talleres para padres”, cunha claridade meridiana recórdanos cal é o papel da familia e cal o da escola.

Para iniciar esa andaina, un agasallo para as familias, “Instrucciones para enseñar a leer a un niño” de Gustavo Martín Garzo, publicado no suplemento Blanco y Negro Cultural do diario ABC e que o fixo merecedor do premio da FGSR ao mellor artigo periodístico de fomento da lectura.

Con todo iso, o anuncio da campaña “Si tu lees, ellos leen” é do mellor.

0-3 si, ou 0-3 non

In InformArte on 22/02/2010 at 13:46

Estamos asistindo a unha revolución na forma na que se están criando os máis pequenos, e na medida en que isto non sexa rigorosamente planificado e supervisado, será perigoso para o seu futuro. Escolarizar a nenas e nenos desde os tres meses, ten as súas vantaxes pero tamén hai moitas voces críticas con este tipo de medidas sociais. Hai un claro perigo de que os posibles beneficios da educación durante a primeira infancia redunden exclusivamente nos nenos de familias máis acomodadas, mentres que os posibles prexuízos revertan principalmente nos nenos de fogares máis desfavorecidos.

No Report Card 8 de UNICEF,- xa tratado noutro post-, psicólogos infantís e activistas dos dereitos do nenos en numerosos países expresaron as súas inquedanzas sobre a transición no coidado infantil.

Steve Biddulph, psicólogo australiano, sostén que as garderías son inadecuadas para os nenos menores de tres anos. “É unha cuestión de equilibrio, de escoller o momento oportuno. Nos tres primeiros anos de vida, os nenos son demasiado vulnerables, están demasiado necesitados dun coidado persoal e de todo aquilo que este poida ofrecer como para que se lles deixe en mans de estraños para o seu coidado colectivo.”

-A psicoterapeuta de Oxford, Susan Gerhardt, tamén se manifestou en contra do coidado institucional. “Os bebés chegan ao mundo con necesidade de interacción social para axudarlles a desenvolver e organizar o seu cerebro. Se non se lles presta suficiente atención empática e sintonizada – noutras palabras, si os seus pais non se interesan por eles nin reaccionan positivamente- haberá importantes partes do seu cerebro que non se desenvolverán correctamente.”

-A avogada australiana de dereitos humanos Cathlleen Sherry di: “Nas maternidades, xa non está ben visto que os recén nacidos estean aliñados baixo o coidado dun par de enfermeiras. Percíbese coma algo lamentable. Convéncese firmemente ás nais de que teñan aos seus fillos con elas as 24 horas do día. Malia todo, seis semanas despois non hai inconveniente en que dez deses bebés entren nunha gardería con tan só dous coidadores. Non ten sentido.”

Hai países avanzados e á cabeza en prestacións sociais que adoptan outro tipo de medidas de atención á primeira infancia, tales como baixas prolongadas e pagadas dos proxenitores, axudas económicas para o propio coidado dos fillos, etc. Aínda así, sabendo que hai familias que necesariamente deben delegar o coidado dos seus fillos ao pouco de nacer, e sabendo da importancia dos desenvolvementos infantís, cognitivos, afectivos, emocionais…, que teñen lugar nesta etapa, cómpre facer un grande esforzo por parte dos gobernos para que as condicións nas que se atende, coida e educa a estas criaturas, sexan as óptimas. Isto pasa por prestar atención especial ao persoal, á súa formación, aos espazos, aos materiais, ao número de nenos por grupo, ao número de horas que pasan no centro, ao clima de afecto, etc.

Volvemos ao que xa apuntamos en entradas anteriores, como se está planificando o ciclo 0-3?, poñeranse as condicións de calidade precisas, ou polo de agora só nos preocupa a cantidade e o número de nenos “almacenados”?

Día Internacional da Lingua Materna

In InformArte on 20/02/2010 at 17:49

“A lingua materna, a das primeiras palabras e a expresión do pensamento individual, constitúe o alicerce biográfico e cultural de cada persoa. Ademais, está demostrado que os nenos aprenden mellor cando cursan os primeiros anos de ensino no idioma materno.

O concepto de lingua materna é complementario do de plurilingüísmo, que a UNESCO procura promover, alentando a adquisición de polo menos tres niveis de competencia lingüística: un idioma materno, un nacional e outro vehicular.”

Estas son as palabras da directora da Unesco, Irina Bokova, con motivo da undécima edición do Día Internacional da Lingua Materna, o 21 de febreiro.

No web da S.X. de Política Lingüística atopamos máis información sobre a conmemoración, así como unha presentación elaborada polos nenos e nenas da Escola Infantil Raiola de Santiago sobre como ser transmisores da lingua e dos afectos.

Outras linguas maternas na escola

In InformArte on 20/02/2010 at 17:43

Lembrémonos tamén de todas as linguas maternas presentes nos centros educativos, o chinés, o árabe, o romanés, o portugués …, poida que sexa unha boa ocasión para que escoitemos algunhas palabras e contos na lingua materna de nenas e nenos e compañeiros nosos.

O dicionario infantil da Fundación Logos conta con palabras significativas para os nenos en 180 idiomas, coa súa escrita, pronunciación, definición e son.

Dispón tamén dunha biblioteca infantil con contos populares, fábulas e textos en distintos idiomas, que se poden escoitar e descargar en MP3.

Creación de 20 escolas de 0-3

In InformArte on 19/02/2010 at 01:52

No BOE do venres 12 de febreiro, publícase o convenio subscrito entre o Ministerio de Educación e a Comunidade Autónoma de Galicia para a creación de 20 novas escolas públicas de 0-3, ao abeiro do Plan Educa3, centros que pasarán a integrar o Rexistro Estatal de Centros docentes non universitarios. O investimento é de 5 millóns de euros por parte do ministerio e Galicia asumirá polo menos o 50% do custe. As localidades e número de unidades son: Betanzos (5), Carnota (3), Coirós (1), Coristanco (3), Curtis (4), Fisterra (3), O Pino (3), Sobrado dos Monxes (1), Alfoz (1), O Incio (1), Vilalba (4), Barbadás (6), Cartelle (1), A Merca (1), Oímbra (1), Verín (5), Sanxenxo (6), Tui (6), Vigo (7) e Vigo (6). Un total de 1016 prazas. Noticias similares noutras comunidades líanse na prensa da semana pasada.

Apuntamos tan só un dato: as estimacións da Consellería de Educación en canto á matrícula no 2º ciclo de EI no curso 09/10, é de 65.000 alumnos; presumiblemente, e contrastado cos datos do Instituto Galego de Estatística, a cifra de nenos e nenas de 0-3 anos é semellante, máis de 60.000. Aínda estamos un pouco lonxe de acadar o obxectivo da Axenda de Lisboa para o 2010, con relación á porcentaxe de prazas escolares para menores de 3 anos, 30%.

Aulas de 2 anos en colexios

In InformArte on 19/02/2010 at 01:52

Desde hai uns anos, nalgunhas comunidades como Cantabria ou o País Vasco, abríronse aulas de 2 anos en centros públicos, no segundo, a actual taxa de escolarización a estas idades é do 85%. Tan só pensar os requisitos de espazos, instalacións, persoal, etc. que deben ter as aulas que acollan a este alumnado fai un pouco difícil de crer que se poidan cumprir en centros que foron concibidos para alumnado de máis idade; pensemos tamén que nos centros onde existen aulas libres, son centros de localidades con baixadas de natalidade (rural), onde non se constrúen centros novos, polo tanto é doado imaxinar a idoneidade das condicións.

Téñense publicado moitos estudos críticos con estas iniciativas nos que se constata que as aulas de 2 anos están totalmente illadas, nin sequera están incluídas no proxecto curricular; as titorías dos grupos adxudícanse xeralmente ao últimos en chegar ao centro, os apoios fanse co resto do profesorado con horas libres; o marco normativo e carencial e insuficiente,  o alumnado non ten dereito a axudas e servizos, etc.

Recordemos tamén, que a división da EI en dous ciclos 0-3 e 3-6, respondeu máis á masiva escolarización de nenos e nenas de tres anos alá polos anos 90, que ao seu desenvolvemento psicoevolutivo . Entón cómpre reflexionar un pouco, porque poida que detrás das aulas de 2 anos, veñan as de 1 ano. Cando se concibirá toda a educación infantil como unha etapa integrada e non feita a remendos?, cando se primará a calidade sobre a cantidade?

Calidade educativa en 0-3

In InformArte on 19/02/2010 at 01:51

Para inspirarnos nos pasos que se poidan dar na escolarización do 1º ciclo, primando a calidade na atención á infancia. No nº 389 de Cuadernos de Pedagogía, de abril de 2009, publícase o artigo “Educación infantil: educar en pareja”, no que relata como traballan dúas educadoras por aula, a parella pedagóxica, na Rede de Escolas infantís de Vitoria-Gasteiz. Dezaseis escolas compoñen esta rede municipal, 1400 nenos e nenas, 86 aulas e máis de 200 educadores/as. Nada máis que dicir…

Cidades educadoras

In InformArte on 11/02/2010 at 22:31

Á vista dos traballos presentados polos distintos centros educativos no XI Salón do Libro de Pontevedra e que versan sobre a cidade, queremos afondar un pouco no proxecto internacional de Cidades Educadoras.

Cidades Educadoras, é unha organización e un movemento que se iniciou en 1990, con motivo da celebración do I Congreso Internacional de Ciudades Educadoras. Un grupo de cidades propuxéronse como obxectivo traballar conxuntamente e proxectos e actividades que mellorasen a calidade de vida dos seus habitantes. No mesmo redactouse unha Carta na que se recollen os seus principios de actuación. O concepto de cidade educadora integra esa visión de que a educación das xeracións máis novas é unha responsabilidade compartida por toda a sociedade no seu conxunto, non só tarefa exclusiva da escola. Entender a cidade (municipio, asociacións, empresas, tecido cultural, espazos, realidade social, cidadanía…) como axente educativo integra o coñecemento e a vivencia do territorio.

No preámbulo da Carta das cidades educadoras proclama “Hoy más que nunca la ciudad, grande o pequeña, dispone de incontables posibilidades educadoras, pero también pueden incidir en ella fuerzas e inercias deseducadoras. De una forma u otra, la ciudad presenta elementos importantes para una formación integral: es un sistema complejo y a la vez un agente educativo permanente, plural y poliédrico, capaz de contrarrestar los factores deseducativos. La ciudad educadora tiene personalidad propia, integrada en el país donde se ubica. Su identidad es, por tanto, interdependiente con la del territorio del que forma parte. Es, también, una ciudad que se relaciona con su entorno; otros núcleos urbanos de su territorio y ciudades de otros países. Su objetivo constante será aprender, intercambiar, compartir y, por lo tanto, enriquecer la vida de sus habitantes.”

En Galicia as cidades acollidas a este proxecto son: A Coruña, Betanzos, Ferrol, Pontevedra, Santiago, Sanxenxo e Vigo.

A Revista Participación Educativa do Consello Escolar do Estado, dedicou o seu nº 6 ás cidades educadoras; salientamos o artigo “¿Educa la Ciudad?” de Marina Subirats.

Achegamos tamén unha ligazón ao artigo “El papel de las instituciones locales en el sistema formativo integrado” de Fiorenzo Alfieri, coñecido pedagogo italiano, que puxo en marcha a iniciativa en Turín, e un dos promotores do movemento.

Visita ao XI Salón do Libro de Pontevedra

In InformArte on 11/02/2010 at 02:09

Salientamos o compromiso dos centros educativos da zona co Salón do Libro de Pontevedra, os traballos desenvolvidos polos escolares arredor do proxecto da cidade de Pontevedra son dunha calidade extraordinaria. Sen ánimo de ser exhaustivas, chamaron a nosa atención:

-A ambientación dos espazos “A cidade baixo terra” (ata ulía a cloaca) e “A cidade de noite”, realizada polo alumnado da ETL Paspallás.

-O proxecto do CRA de Vilaboa sobre os servizos que a cidade ofrece á comunidade.

-A espectacularidade da presentación a modo de quebracabezas do traballo do CEIP Vilaverde Mourente, “A cidade é un quebracabezas”.

-O colorido das ilustracións do libro presentado polo CPI do Toural, “A cor da cidade”.

-O proxecto sobre a sostibilidade do CEIP Manuel Cordo Boullosa, “A cidade sostible”.

-A compoñente afectiva, os vínculos que se establecen entre os cidadáns e os distintos recunchos da cidade de Pontevedra en “Saímos”, realizado por alumnado da ESO do IES Sánchez Cantón, así como unha minuciosa maqueta de lugares emblemáticos.

-Os proxectos desenvolvidos nos distintos niveis da EEI Concepción Crespo Rivas, entre eles: “Imos mercar”, “Onde vivimos”, “A cidade do futuro”, “Pasámolo ben”, “In my city you can see”, “Se fose alcalde ou alcaldesa”.

-A voz dos rapaces e rapazas do CEIP Amor Ruibal dicindo o que lle piden á cidade.

Consideramos que sería do interese de moitos e moitas docentes a publicación dos proxectos educativos que deron pé ao alí exposto.

A experiencia de cociñar na aula

In InformArte on 05/02/2010 at 19:40

O Fórum Gastronómico de Santiago 2010, terá lugar dos días 20 ao 24 de febreiro. Entre outras actividades, haberá obradoiros de cociña para nenas e nenos; de seguro que lles brindará unha boa ocasión para divertirse coa preparación dalgún menú. Actividades coma esta, dirixida ao público infantil, proliferan en moitas cidades e vilas de Galicia, ben con motivo de coñecer produtos galegos, de agricultura ecolóxica, ou ben para o fomento de hábitos saudables, como sucede nos Concellos Saudables.

Na escola infantil, cada vez máis, son actividades que se realizan, non só coa intención de obter un produto ou coñecer un alimento, senón polas súas posibilidades de traballo didáctico, tales como:

– Conceptos matemáticos, manipulando doses, tamaños, cantidades, proporcións, texturas, secuencias temporais, etc.

– Aproximación á lingua escrita, coñecendo as propiedades dun texto instrutivo como é a receita, coa súa característica formulación dos tempos verbais, a lonxitude do texto, o orde, o formato, etc.

– Achegamento á ciencia, observando como reaccionan os distintos ingredientes ao ser mesturados, coas distintas preparacións (cocción, frío, vapor…).

– Desenvolvemento de habilidades de pensamento: formulando hipóteses, facendo estimacións, aplicando o razoamento, o pensamento deductivo…

E outros como poden ser a alimentación e saúde, a cociña tradicional, cociña e cultura, ou a súa presenza nas representacións artísticas.

Pouco a pouco iremos facilitando experiencias de aula centradas nos obradoiros de cociña, recomendacións de lectura e orientacións para as familias.

Series infantís en inglés

In InformArte on 05/02/2010 at 19:39

Desde onte, a RTVE, a través do seu web, ofrece series infantís en inglés. O portal infantil Clan ofrece máis de cincocentos episodios completos de cincuenta series infantís.

TV e infancia, unha relación complexa

In InformArte on 05/02/2010 at 19:39

Esta é unha preocupación que nos asalta cada día nas aulas cando observamos ou escoitamos ao noso alumnado reproducindo comportamentos e imitando aos protagonistas das súas series favoritas, preocupación compartida con moitas familias. Facilitamos información para quen queira elaborar orientacións para as familias.

Segundo o último estudo do Defensor del Menor de la Comunidad de Madrid, “Menores y televisión”, publicado en xaneiro de 2010, nove de cada dez menores ven a televisión todos os días ao menos dúas horas e non acompañados. 

No ano 2002, varias cadeas de televisión subscribiron o “Código de autorregulación sobre contenidos televisivos e infancia”; unha guía cuns principios inspiradores, como código deontolóxico, para os principais programadores televisivos. Nel establécese que se deben garantir os dereitos fundamentais dos menores que participen na programación televisiva; fomentar o control parental; evitar a incitación á imitación de comportamentos prexudiciais; evitar as escenas e mensaxes de explícito contido violento ou sexual. Contémplase tamén a regulación da presenza de menores na programación televisiva. Establece as franxas de protección reforzada e a clasificación, sinalización e emisión de programas televisivos. Periodicamente, unha comisión establecida ao efecto, fai unha revisión do cumprimento do estipulado. Á vista da maior parte das denuncias formuladas contra as cadeas televisivas pola emisión de contidos non autorizados por este código, detéctase que non é dentro da franxa horaria dedicada ao público infantil.

 No Informe do Defensor do Menor da Comunidade de Madrid, presentado en xuño de 2009, analizaron 87 espazos televisivos protagonizados por menores e que teñen como público obxectivo aos menores. Nel estudáronse os modelos que se lle propoñen aos menores e os estereotipos de infancia e adolescencia que proxectan os medios. O informe foi demoledor para as cadeas televisivas. Veu a completar o estudo realizado no 2008, “¿Qué menores ven los menores en televisión?.

No ano 2005, o Instituto Oficial de Radio y Televisión e a Dirección General de La Familia y la Infancia, publicou o estudo “Programación infantil de televisión: orientaciones y contenidos prioritarios”, no que se analizaba o marco da TV infantil en España, a relación dos nenos e a TV e o papel da escola e das familias. Relacionábase, así mesmo, os contidos de risco e a guía de contidos prioritarios. Aquí podemos atopar recomendacións interesantes para nós e para as familias.

Educación e cine/cine e educación

In CativArte,InformArte on 03/02/2010 at 19:56

O día 5 de febreiro estréase “Precious”,  dirixida por Lee Daniels, película que vén de recoller múltiples galardóns tralo seu éxito no Festival de Sundance 2009. Baseada na novela “Push” da poetisa Sapphire dedicada durante anos a ensinar a ler e a escribir a adolescentes do Harlem e do Bronx. Narra a historia de Precious, unha moza de 16 anos, analfabeta, obesa e embarazada por segunda vez do seu propio pai. A súa esperanza de saír desta sórdida situación, lévaa a asistir a unhas clases, nun centro alternativo, a escola ten un método de ensinanza “distinto”; alí coñece á Srta. Rain que lle axudará a gañarse a súa autoestima e dignidade.

O cine ten retratado en moitas ocasións, con maior ou menor fortuna, o papel determinante dos mestres na vida dos rapaces e rapazas; non é doado escaparse dos tópicos sobre os docentes.

Salientamos, de entre estes tratamentos afortunados as seguintes películas:

  •“Hoy empieza todo” película francesa de 1999 de Bertrand Tavernier. Quen non se sinteu identificado/a co mestre que sofre coas desigualdades presentes na sociedade?. Cine social, rodada a modo de documental, ambientada na Francia rural, nunha zona mineira afectada pola reconversión. Tavernier radiografía con exquisita sensibilidade e minuciosidade as responsabilidades sociais da escola; o seu papel como foco de dinamización cultural, axudando a modificar as actitudes e prexuízos da comunidade. Dura crítica á burocratización do sistema de asistencia social e á incomprensión da administración educativa. Cando remata, saímos coa sensación de que a nosa labor ben paga a pena. 

•“Ser y tener”, outra película documental francesa do ano 2002 do director  Nicolas Philibert ambientada nunha escola unitaria do rural da Landa francesa. Amosa a vida na aula ao longo dun ano dunha ducia de alumnos e dun mestre estrito, amante da disciplina pero que os acompaña con cariño e tenrura no seu crecemento persoal e intelectual. Outro estilo docente pero destaca o compromiso e entrega cos cativos. 

 •“La clase” do 2008, Palma de Oro no Festival de Cannes, do francés Laurent Cantet. Introdúcenos na vida dun instituto de secundaria a través dun profesor de lingua. Tamén cun carácter de documental, destaca ás diferenzas de visión dos adolescentes e do profesor, a través dun conflito que xorde na aula; na mesma aula aprécianse os trazos da sociedade actual.

•“La lengua de las mariposas” de 1999, dirixida por José Luis Cuerda, narra a relación especial entre un neno e un adulto, Don Gregorio, mestre da II República. Baseada no conto homónimo do escritor galego Manolo Rivas.

No web “Profesores y alumnos en las aulas”, podemos ver a sinopse doutras películas centradas na educación.

Avance

In InformArte on 01/02/2010 at 23:04

Facemos un pequeno adianto de cales serán os vindeiros temas a tratar, ademais das novas que vaian xurdindo no día a día e das experiencias de aula que vaiamos destacando. A lingua escrita, as matemáticas, a ciencia, a filosofía nas aulas de infantil, a lingua estranxeira, a educación emocional, a atención á diversidade, as rutinas de aula, terán un tratamento, ben a través de recomendacións de lectura, de opinións, de ligazóns, etc.

Dedicaremos unha atención especial a aqueles temas que a día de hoxe, máis nos preocupan: a coordinación dos servizos de atención á infancia, a coordinación entre ciclos, a avaliación e a participación da familia na educación dos fillos e fillas.

E seguiremos na mesma liña amosada ata o de agora, recomendacións de lecturas que nos pareceron interesantes, non necesariamente relacionadas coa profesión, e anuncios de accións formativas ou de innovación dirixidas ás persoas que traballan na educación infantil.

Plan Educa3

In InformArte on 01/02/2010 at 22:07

En setembro de 2008 foi presentado o Plan Educa3; un programa integral (2008-2012) de impulso á creación de novas prazas educativas para nenos de 0-3 anos, cun investimento total de 1087 millóns de euros, cofinanciado entre o ME e as CC.AA. Para o ano 2008, a Galicia correspondéronlle algo máis de 7 millóns, e para o 2009, 5 millóns. Pretende por en marcha, entre outras accións, a creación e mellora da rede de centros para os máis cativos; incentivar aos concellos para que participen na creación e adecuación de centros que atenden ao primeiro ciclo de EI; buscar fórmulas válidas para a atención educativa dos nenos que viven en zonas rurais. Ademais, o Educa3 impulsará medidas para fomentar a formación continua e a mellora da calidade, aumentando a oferta de ciclos formativos de técnico superior en EI; recoñecemento da formación das persoas con experiencia, así como o incremento de ofertas formativas tanto presenciais como a distancia.Como novidade, fomentará o intercambio de experiencias entre as Escolas Infantís e a súa participación en programas europeos.

Canto ás familias, o plan, contempla a realización dunha campaña de formación dirixida á cidadanía sobre os beneficios da escolarización nestas idades; así mesmo, elaboraranse materiais que faciliten a súa participación na vida da escola.

Teremos ocasión de comentar máis polo miúdo as accións e execución do plan.

Saúde na escola

In InformArte on 01/02/2010 at 22:00

Chega unha época na que os cativos e as cativas contraen distintas patoloxías, das que nunca se coincide en cal debe ser o período de exclusión da escola. A Dirección Xeral de Saúde Pública, elaborou unhas táboas nas que indica, de xeito orientativo, cales deben ser. En formato cartel para imprimir.

Outro “asunto delicado”, os piollos e as instrucións que se remiten desde os centros para as familias, velaí o folleto elaborado desde a mesma consellería.

Achegamos, tamén a ligazón ao calendario de vacinación infantil.

Calidade estimular

In InformArte on 01/02/2010 at 17:18

Enténdese por calidade estimular a adecuación dos estímulos físicos e sociais que reciben os nenos e as nenas ás súas capacidades de tal xeito que potencien o seu desenvolvemento global e harmónico.

Vén de presentarse o caderno Criterios de calidad estimular [para niños de 0 a 3 años] realizado por profesionais de Atención Temperá da Comunidade de Murcia, que no seu día a día facilitan orientacións ás familias de nenos con trastornos de desenvolvemento, e con este traballo pretenden achegar estos consellos ás familias de toda a poboación infantil de 0 a 3 anos.

As orientacións son útiles para os profesionais da educación,os da sanidade e para as familias.

Sistema estatal de indicadores da educación 09

In InformArte on 01/02/2010 at 17:13

Do sistema estatal de indicadores da educación, elaborado polo Instituto de Evaluación publicouse a primeira versión no ano 2000 coa intención de dispor dun instrumento para describir e coñecer a realidade educativa do país. Estes proporcionan información relevante sobre o grado de calidade e equidade que acada o sistema educativo.

A edición do 2009 do Sistema estatal de indicadores da educación, recolle os 38 indicadores prioritarios clasificados do seguinte xeito:

Indicadores de contexto: poboación escolarizable, PIB por habitante, nivel de estudos da poboación adulta e expectativas máximas de estudo.

Indicadores de recursos: gasto público en educación, gasto por alumno/a; ordenadores e acceso a internet nos centros educativos; alumnado por grupo e por profesor.

Indicadores de escolarización: escolarización en cada etapa educativa; evolución das taxas de escolarización; alumnado estranxeiro; alumnado con n.e.e.

Indicadores de procesos educativos: tarefas directivas, perfil directivo e tempo dedicado; participación das familias no centro; traballo en equipo do profesorado; actividades do alumnado fóra do horario escolar; titoría e orientación educativa; formación permanente do profesorado; relación na aula e no centro.

Indicadores de resultados educativos: resultados en EP, competencias clave aos 15 anos de idade; adquisición de actitudes e valores; idoneidade na idade do alumnado; abandono escolar; taxas de graduación; diferenzas de ingresos laborais segundo o nivel de estudos.

Panorama da educación. Indicadores OCDE 2009

In InformArte on 01/02/2010 at 17:07

O proxecto INES da OCDE ten o propósito de ofrecer indicadores cuantitativos que permitan a comparación dos sistemas educativos dos países membros e deste xeito poder coñecer a eficacia e a evolución dos devanditos sistemas. O informe 2009, con datos do curso 06/07, elaborado polo Instituto de Evaluación do Ministerio de Educación permítenos coñecer entre outros, datos como: a alta porcentaxe de mulleres mestras en EI en España (88%), aínda que non chega á media da OCDE e da UE (98%); que as retribucións do profesorado e as horas netas de clase en España son lixeiramente superiores ás dos países OCDE e da UE; que coa idade do profesorado sucede o mesmo; as ratios alumnado/profesor; que o salario inicial do profesorado español, tanto de primaria coma de secundaria é superior ao da OCDE e da UE.

Educar na casa

In InformArte on 01/02/2010 at 15:34

No xornal El Correo Gallego do domingo 31 de xaneiro lemos a noticia “Vinte familias galegas educan aos seus fillos na casa, sen ir ao colexio. Os pais optan por converterse en guías educativos para potenciar as capacidades persoais dos menores e por estar en desacordo co método da formación tradicional . Internet converteuse no aliado estratéxico para desenvolver os programas e acadar os certificados.”

En educación infantil, dado que non é unha etapa obrigatoria, non se detecta se un neno non é escolarizado. Os datos dos que se dispoñen indican que a día de hoxe en Galicia está escolarizado o 99% dos nenos e nenas de 3-6 anos, atribuíndose o 1% restante derivado de problemas como poden ser a distancia ao centro educativo (pola dispersión poboacional), enfermidade e outros como imposibilidade de compatibilizar horarios parentais e escolares.

Pero cando falamos do ensino básico e obrigatorio, hai familias que non escolarizan aos seus fillos por motivos como son evitarlles influencias negativas e a aprendizaxe de malas costumes ou violencia dos compañeiros; pola laicidade dos centros ou pola ausencia de formación relixiosa; pola carencia de vínculos afectivos profundos e distanciamento da vida familiar; ou pola pouca preocupación polos valores morais da escola.

O homeschooling ou ensinanza dos nenos en idade escolar no fogar está recoñecido e autorizado en países como Canadá, Australia, Francia, Inglaterra ou Estados Unidos onde millón e medio de nenos seguen esta opción porque os seus proxenitores “obxectan” da escola.

En España existe a rede Crecer sin escuela e a Asociación pola Libre educación que aglutinan familias que consideran que a educación no fogar é unha opción responsable e adecuada para os seus fillos. Fan seus e asumen moitas das críticas que Ivan Illich lle facía á escola: “A escola parece estar eminentemente dotada para ser a igrexa universal do noso mundo en decadencia …”, ou “A escola é un rito iniciatorio que introduce ao neófito á carreira sagrada do consumo progresivo.”