A nosa achega á educación infantil

Archive for the ‘EncienciArte’ Category

Tempada de chícharos

In EncienciArte on 21/05/2017 at 12:19

IMG_3234

Adoitamos dicir que para vincular os pequenos coa realidade non hai nada mellor ca abrir as portas da escola a todo o que a sociedade e a contorna nos brindan; iso si, coa única condición de que solten o as consabidas fichas. Tocar, apalpar, ulir, escoitar, observar…, son os pasos previos que darán lugar a un monllo de actividades que calquera poder circunscribir aos obxectivos e contidos da etapa.

A primavera cos seus froitos sempre nos dá unha chea de ocasións de aprender, mostra diso é o que nos sucedeu cando unha nai nos dixo que ao seu fillo do que máis lle estaba a gustar nestes días era debullar chícharos, algo que quería compartir cos seus compañeiros e compañeiras.

Chegou cunha saca chea de chícharos, e xa nos amosou como diferenciar os que estaban cheos dos que estaban aínda pequechos; el facíao tanto polo tacto como polo seu renxer ao apretalos. Medir, comparar, contar, pesar, facer estimacións, observar como é cada gran, saborear o doces que son os máis tenros, saber de como nacen da semente que é o mesmo que se come, das súas variedades e ata de cancións populares, alimentación, preparacións todo isto foi o que os chícharos nos brindaron.

Ver fotografías.

Retamos a quen queira a que nos demostre que cunha ficha ou cunha aplicación informática se pode facer o mesmo. O máis sinxelo sempre dá máis xogo educativo ca calquera requintado material didáctico.

Queremos insistir nisto, agora que todas as editoriais andan a presentar os seus inxentes lotes de fichas para infantil, tanto para 3-6 coma para 0-3, algo que nos ten absolutamente perplexas: meniños e meniñas que aínda toman biberón xa teñen material estandarizado para ir á escola! Pero de que valen tantos cursos, tantas publicacións, tantas experiencias respetuosas cos seus intereses e coa súa neurobioloxía. Isto é inaudito! Onde temos a cabeza as persoas que nos dedicamos á educación da infancia?

Advertisements

Clases ao aire libre

In EncienciArte on 04/05/2017 at 22:16

IMG_3010

Nesta nova cruzada por naturalizar a vida dos máis pequenos, estanse a desenvolver iniciativas que van dende o máis radical ata outras máis paulatinas en función da acollida e compromiso que atopan na comunidade educativa, así como do ideario do centro. Colexios que desenvolven parte da xornada na rúa deprendendo a partir do que van atopando, e outros que están a reverdecer os seus espazos exteriores. En calquera caso, é unha tendencia á alza. Aínda así, hai quen di que gustaría de facelo pero que a normativa do centro non llelo permite; pois haberá que ir dando argumentos e rabuñando horas para sacar os nenos á rúa.

O vindeiro día 18 de maio, temos como pretexto unha iniciativa internacional que fomenta levar as clases a fóra. Aprendiendo al aire libre, na última convocatoria logrou que se adheriran preto de catro mil centros de todo o mundo. E para quen nos pregunta que poden facer, como programar a xornada, nós aconsellaríamos que se deixasen levar. A modo de suxestión deixamos unhas fotografías que non precisan de moita explicación mais calquera da profesión pode intuír os obxectivos e contidos que encerran.

Se aínda así quedasen dúbidas dos beneficios da natureza para os nenos e nenas, recomendamos o visionado deste vídeo.

Natureza illada, envasada e esterilizada

In EncienciArte on 02/05/2017 at 00:00

IMG_2284

Hai uns días asistimos á charla de A necesidade de naturalización do entorno escolar, do escritor e comunicador ambiental Antonio Sandoval, encadrada na XVII Campaña municipal de animación á lectura do concello de Santiago. Foi un verdadeiro pracer escoitar o motivo polo que escribiu o libro “A árbore da escola”, publicado en Kalandraka coas ilustracións de Emilio Urberuaga, e así arrinca o seu alegado a favor da naturalización dos centros, instándonos mesmo á “desobediencia civil” (parafraseando a Thoureau), xa que logo, somos os docentes os que temos que tomar a iniciativa de que por enriba das normativas construtivas, dos regulamentos dos centros e das demandas de seguridade e limpeza das familias, está o benestar físico e psicolóxico dos nenos, que precisan sen máis dilación da vitamina N (natureza), da que fala Richard Louv, pois todos adoecen do trastorno polo seu déficit. Deu razóns dabondo para convencernos de que de seguir como ata o de agora, a saúde dos pequenos verase resentida no futuro, con tal motivo foi debullando todos os  acordos asinados nesa liña por sobranceiras organizacións internacionais.

Coma sempre, o problema radica en que os que alí estabamos non precisábamos de que nos persuadira, en troques hai moitos docentes que non queren saber nada de meter a natureza nas aulas nin de levar as aulas á natureza; comodidade, falta de tempo, responsabilidades, etc. son os argumentos que esgrimen avalándose na lexislación vixente e nos regulamentos dos centros educativos que veñen a dárllela razón. Entón non queda outra ca de volvernos todos activistas da renaturalización das escolas.

En verdade, xa somos moitos e moitas as que estamos convencidos de dar esta viraxe cara o verde; xa se están a ver iniciativas como a das escolas bosque, a naturalización de patios, escolas que desenvolven gran número de actividades no exterior, etc., son pequenos pasos, que acabarán configurando unha tendencia da que, pouco a pouco, se farán eco os medios de comunicación coa súa conseguinte aceptación social. Hai xa brotes verdes.

A nós o que nos preocupa son os sucedáneos que poden saír desa liña, todos eles deliberadamente impostos polo mercado: o negocio das actividades dos nenos na natureza, a perversión da idea xenuína en prol do beneficio económico. Chegado este momento do curso no que facemos saídas didácticas cos cativos, hai xa un nicho emerxente no que poderíamos agrupar a todos aqueles que en unha sesión de mañá ou tarde nos ofrecen unha experiencia “inesquecible” na que a modo de time lapse os nenos poden sementar, ver agromar, colleitar e procesar (pan, leite, viño, mel) en tan só un minutos, ou por un case nunca módico prezo montar a cabalo, darlle de mamar a un xato, incubar e ver como nacen os poliños dos ovos que eles recolleron no galiñeiro. Todo ilo respectando os controis de seguridade sanitaria, alimentaria e animal ou vexetal e acompañado polas explicacións de persoal especializado en cada caso. É dicir, estamos a levar aos pequenos a parques temáticos da natureza, onde esta se nos presenta illada, envasada e esterilizada.

Paradoxos da educación, para ensinar o natural recorremos ao artificial. Para facer iso, case que mellor poñerlles un vídeo na escola. Sabemos de certo que os nenos volverán contentos, algúns mesmo verán o que nunca viron, pero non é iso o que debemos pretender ou mellor dito non é así como lograremos pór á infancia en contacto coa natureza.

Se en verdade queremos renaturalizar a vida dos pequenos hai dúas condicións que non deberíamos perder de vista:

-A natureza hai que normalizala, en maior ou menor medida, ten que estar presente na vida cotiá, no día a día de cada neno e nena. Non se trata de facer unha requintada experiencia anual senón máis ben dunha pentasensorial vivencia diaria. Sempre será mellor poder coidar dunhas plantas que sementaron nunhas macetas preparadas por eles e das que levaron conta dos días ata que as viron agromar, medrar e frutificar, que unha espectacular visita, aínda que sexa á horta de permacultura do Xigante Verde ou aos novos xardíns colgantes de Babilonia.

-A compoñente afectiva non hai que desdeñala; ao igual que sucede coa animación á lectura, coa educación en valores, coa educación en xeral, ensinamos máis co exemplo  que coas leccións maxistrais, e nós, os docentes temos que ser os mediadores entre a vivencia coa natureza e os pequenos. Non precisamos de requilorios dos expertos en plantas, en xardinería, en agricultura ou en gandería, precisamos amosar o pracer que nos produce o contacto co medio natural; se somos quen de transmitirlles iso xa podemos dar por ben feito o noso labor. Sobresaturamos de didactismo o que ten que entrarnos polo simple goce.

É moito máis sinxelo e moito máis barato do que pode parecer, a pregunta que nos asalta sempre é, e logo porque non o facemos? En verdade cremos que realizamos algo significativo pola natureza, celebrando unicamente un día dedicado á nai Terra, ao medio ambiente, á auga ou aos bosques.

As saídas hai que desenvolvelas en espazos naturais-naturais, válome da redundancia para diferenzalos doutros de carácter educativo-lúdico-artificial, dos que sen desbotar o valor das súas actuacións non poden ser substitutivos ou usurpar o lugar de seu que lle corresponde  á contorna natural tal e como a podemos atopar sen ir a un espazo creado ad hoc.  Estar na natureza non pode ser ir a unha aula máis, ten que ser unha vivencia que ás veces nin precisa de explicacións, tan só da admiración e da recreación, requirindo logo da calma e do sosego.

Mentres non entendamos isto a naturalización das escolas pode ser unha cuestión decorativa ou unha experiencia lúdica anual, pero non acadaremos os obxectivos de mellorar as condicións de vida e saúde dos nenos nin de que “termen da paisaxe”, como ben dicía Marilar Aleixandre no seu descurso de ingreso na RAG no sentido de coidala, mirar por ela e sustentala.

IMG_2599

Neve quente

In EncienciArte on 08/03/2017 at 18:49

A celebración dos aniversarios non fai máis ca traernos agasallos inesperados. Nesta ocasión un neno quixo expoñernos o seu gusto pola neve, da que goza cando viaxa á vila dos avós zamoranos, de modo que no porexpan colocaron escenas familiares en paisaxes nevados. Asemade, quixo facerlle unha demostración aos compañeiros de como simular neve con tres cueiros e auga.

Feita a súa proposta, todos quedamos desconcertados; os pais xa tomaran a precaución de enviarme unha ligazón a un vídeo co proceso.

Insistiunos moito en que había que cribar moi ben as boliñas que están no medio do algodón do cueiro, xa que logo son elas as que logran ese efecto.

IMG_4695

Con todo, quixemos comprobar se malia todo o algodón non semellaría ás folerpas, emporiso preparámolo noutras cubetas ás que tamén se lle engadiu auga.

Engadimos líquido e xa de inmediato comeza da solidificar e ao remexer mesmo parece unha nevarada.

Fomos tocando e a sensación é húmida, fresca, non compacta pero, por suposto, a temperatura ambiente, porén os nenos comezaron a dicir que era neve quente.

Desta mañá, destacamos a coidadosa preparación da familia para que o neno puidera explicárllelo aos compañeiros; a rigorosidade “cuasi científica” da exposición, a expectación dos asistentes, así como toda a experiencia de traballo coa vista e co tacto.

A Escola Bosque Amadahi e o Pazo do Sol e a Lúa, un binomio máxico

In EmocionArte,EncienciArte on 10/12/2016 at 12:31

15304286_926171527518492_2421923518069668334_o

Hoxe queremos relatar unha desas nosas experiencias de vida con ida e volta malia que nesta ocasión non participou directamente o noso alumnado xa que logo, nós non fomos máis ca mediadoras ou propiciadoras dunha descuberta e dun encontro especial entre a tribo da Escola no Bosque Amadahi en Dexo, a maxia do Pazo do Faramello e moitas outras persoas que dun xeito ou doutro queremos facer a nosa achega para a re-naturalización da educación.

Coma en moitos contos comeza con dous protagonistas que de primeiras non se coñecían.

No mes de novembro a Facultade de CC.EE da Coruña convidounos  a InnovArte a dar unha charla ao alumnado que está a realizar o Practicum, xunto con outras experiencias entre elas a da Escola no Bosque Amadahi en Dexo. Nós sabíamos da existencia desta escola que toma a filosofía de tantas outras xa moi estendidas en países coma Alemaña, Dinamarca ou Canadá pero nunca tiveramos ocasión de coñecer a súa idiosincrasia. Escoitando a Paz Gonçalvez, a súa directora, espertouse en nós o desexo de coñecela in situ, así llelo manifestamos e convidounos a ir cando gustaramos, de modo que xa pechamos unha visita para uns días máis adiante.

Por outra banda, as persoas que seguen o noso blog saben que no mes de setembro demos inicio ao outono cunha visita do noso alumnado ao Pazo do Faramello e que, dende aquela, comezamos unha historia de engadidos na que en cada volta volvemos a encontrarnos mantendo vivo un vínculo que se estableceu entre os nosos nenos e o, para eles, Pazo do Sol e da Lúa. Desde o primeiro momento, Gonzalo, o seu dono, manifestounos o seu interese por darlle unha vertente educativa ao lugar de O Faramello, tirándolle especial proveito pedagóxico-lúdico ao bosque e ao Xardín do Recordo sen mediar máis interese có da divulgación ambiental e o fomento do compromiso social e educativo, de modo que, dende aquela, InnovArte faille algunhas suxestións nesa liña.

Así foi como xuntando estes dous elementos, pensamos que sería bo que se coñeceran en primeiro lugar en Dexo-Oleiros acompañándonos na visita a Amadahi. Naquela ocasión, a máis do responsable do Pazo viñan con nós dúas técnicos municipais de educación, Anayansi e Aída, persoas tamén moi comprometidas con buscar alternativas máis reais ás actividades extraescolares dirixidas aos cativos.

Esta primeira toma de contacto tivo lugar o pasado 21 de novembro, día no que caían chuzos de punta alá pola Costa Ártabra, o que non nos disuadiu de pisar o monte, as fragas, as rochas e os cantís polos que corren e deprenden os nenos e nenas da Escola Bosque Amadahi. Da man das responsables educativas de Amadahi coñecemos a vida cotiá nesta escola non convencional na que se priman as relacións escola-familia e na que os nenos son artífices das súas aprendizaxes sendo parte activa no seu propio proceso educativo xa que logo, as súas percepcións, os seus intereses, as súas singularidades e os seus gustos son os fíos cos que se vai andamiando o seu coñecemento, sempre coa axuda respectuosa das mestras, das monitoras e mesmo da veciñanza. Dicir que quedamos impresionados é pouco, Amadahi fíxonos volver a mirada ao básico, ao sinxelo, ao carente de adobíos irrelevantes. Alí cada lugar ten nome e ten sentido: a horta, a entrada, o portelo das palabras, o misterioso túnel vexetal de loureiros, os lugares de xuntanza, as árbores, mesmo a un bambán que demos en chamar o “máis fermoso do mundo” porque na súa cadencia trasládate desde o bosque ao mar. Aínda escoitando unha charla de Paz ou visitando o web un non se pode dar unha idea aproximada da sensibilidade e sentido educativo que alí se respira.

Engaiolados como estábamos, trala visita, conversamos sobre a educación e as achegas que cadaquén pode facer, así o dono do Pazo convidounas a coñecer o seu lugar, a correr pola súa, tamén “aula con ceo, auga e árbores” e a plantar unha árbore no Xardín do Recordo o que de inmediato foi acollido con alegría e xa artillaron unha visita coa tribo Amadahi para o día 8 de decembro. Tras unha primeira toma de contacto que fixo Paz Gonçalves ao Faramello a finais de novembro, xunto coa súa compañeira María perfilaron como discorrería este día tan especial para os pequenos e as súas familias. Malia que querían que fose un encontro íntimo por tratarse da primeira saída do curso, pensamos que persoas poderían acompañarnos nesa aventura na que non poderían faltar Gloria Mosquera e Tomi do grupo musical Mamá Cabra -que van todas as fins de semana a facer con eles cantos na Marola (illote emblemático da costa de Dexo)-, e uns amigos comúns da Facultade de CCEE de Lugo -os profesores Lina Iglesias Forneiro e Uxío Otero Urtaza (director do Máster de Dirección de Actividades Educativas na Natureza)-, así como Anayansi e Aída, Esther e Asun -piares fundamentais no Xardín do Recordo- e nós de convidadas, asistimos a ese encontro tan máxico.

15284987_10210273242900967_8066134805726412891_n

Sentimos non poder ilustrar con fotografías o discorrer da xornada, a razón é que non dispoñemos das autorizacións de uso de imaxe, motivo polo que vos convidamos a visitar o Facebook de Amadahi e alí poderedes ver algúns momentos tales como o da chegada ao Xardín do Recordo;  o paseo ata a fermosa pontella romana de Francos; a plantación de dous exemplares de cornus florida, que completaron deixando como recordo pedras-palabra e un bastón-corazón;  a entrada ao Pazo ao carón da Rocha nai e do trono celta onde nos fixeron sentar por quendas a Gonzalo, a InnovArte e a Gloria e Tomi para facernos entrega dun agasallo moi especial, un toro dunha árbore pintada polos nenos nas que plasmaron mensaxes como “Quen comparte o seu bosque comparte o seu corazón” na dedicada ao anfitrión, ou “Maxia de nen@s” na dedicada a nós.

img_1260

Unha vez dentro xa era hora de xantar, momento tamén especial no que as familias sacaron das súas mochilas elaboracións caseiras para compartir entre todos mentres partillábamos sobre a vida e a infancia, ao tempo que íamos petiscando nun gorentoso pan con forma de árbore amasado por todos os nenos.

15417077_1191023990978069_575435427_n

Xa na sobremesa unha sorpresa máis, Gloria e Tomi sacaron os seus instrumentos musicais puxéronse a cantar as cancións preferidas da tribo Amadahi.

15424586_1191023887644746_999322245_n

A xornada rematou cun paseo pola lendaria senda da Traslatio Xacobea co cantareiro río Tinto a un lado e polo outro coas recentes reforestacións que se fixeron no bosque de O Faramello para así eliminar especies invasoras devolvéndolle o lugar de seu ás árbores autóctonas. Finalmente despedida e agradecementos que se prolongaron ate o lusco e fusco.

15423562_1191024087644726_1531878059_n

Quizais por iso demos en denominar esta experiencia coma un binomio máxico. Énos imposible relatar a atmosfera especial que se creou nese lugar neste día no que ata a climatoloxía colaborou; é moi difícil describir o que senten unhas mestras cando ven que outra educación é posible; non é doado contar como se constata que a natureza debe ser unha aliada e protagonista educativa, polo que tomaremos unhas palabras de Paz Gonçalvez:

“Síntome emocionada polo que provoca Amadahi….curiosidade, sorrisos …e sobre todo ganas, ganas de vincularse a Natureza, de aprender a través de ela, de amala con mimos , pequenos e grandes, achegándonos a ela a través de cancións, da escoita…As primeiras familias e María fan que todo isto sexa máis doado.”

Esperamos asistir a outros moitos encontros entre nós ou entre outros grupos que teñan a sensibilidade suficiente para entender que a natureza non é un tema a tratar unha quincena ou un trimestre na escola ou para celebrala no día 5 de xuño, moi pola contra é o noso medio máis natural emporiso hai que propiciar todo tipo de encontros entre os nenos e ela salientando todas as compoñentes que interveñen neste proceso: afectivas, emocionais, cognitivas, sensoriais e moitas outras que non se poden anticipar pero que sempre nos agardan agochadas para sorprendernos.

15356011_1191023914311410_78108997_n

Grazas á Escola Bosque Amadahi e ao Pazo do Faramello por deixarnos estar.

15416148_1191024097644725_975959722_n

A pel das árbores

In EncienciArte on 18/11/2016 at 07:41

img_3911

Levar ao alumnado a “pensar coa pel” é unha das constantes de InnovArte, así aproveitamos toda ocasión para desenvolver o sentido do tacto, verbalizar as sensacións que se perciben a través del e conectar esas percepcións con outras coñecidas ou gardalas na memoria para ser quen de rescatalas cando volvan a sentir algo semellante. O sentido do tacto aporta unha información inxente que sen embargo na escola reducímolo a duro/brando, quente/frío ou seco/mollado, pero hai moito máis, pensar coa pel pode ser o inicio de ricas aprendizaxes.

Este outono tan amable que permite tantos paseos e que convida a camiñar polo monte estanos a proporcionar “tesouros” diarios (follas, ramas, sementes, piñas, froitas…) que nos traen os nosos nenos e nenas, especialmente trala fin de semana ou festivos. Así fomos xuntando cantidade de anacos de cortiza das árbores, polo que pensamos en facer algo especial con elas, dedicándolle un tempo a saber máis da pel das árbores.

Tocar, sentir e poñerlle nome ao que perciben.

Comparar en función da suavidade ou aspereza.

Pesar comparando grosor e tamaño.

img_3917

Sentir a calor ou o frío que emana da pel das árbores.

img_3914

Coñecer outros seres vivos que habitan na cortiza das árbores.

img_3897

Ver as pegadas (sucos, gretas, fendas, regañas ou cicatrices)  que deixan as medras e a vida nas árbores.

Ver a estrutura da cortiza en función da variedade das árbores.

img_3902

Con tal motivo fixemos unha saída a un monte próximo á escola e alí puidemos observar con lupas, medir cos brazos, tocar, palpar e abrazar as árbores,  gozar correndo entre elas, así como facer calcos da súa pel.

img_3937

img_3957

Ver presentación.

Sempre dicimos que para pensar coa pel, a primeira condición e sacarlle o lapis e o folio das mans e deixarlles tocar de todo e sen medo.

As medras dos pés

In EncienciArte on 02/03/2016 at 06:54

img_2659

Ao longo dos tres anos que permanecemos cun grupo, temos por costume establecerlle distintos puntos polos que eles mesmos iran constatando as súas medras. Así temos na aula un panel con cintas métricas, unha por cada neno ou nena, no que anotamos os cambios que se producen na altura, e outro para evidenciar os cambios no peso. Pero sempre lles dicimos que as medras se notan noutros moitos aspectos: na fala, na autonomía, na capacidade de relacionarse, etc, malia que iso sexan cousas que non podemos medir cun metro. Polo de agora, tratándose pequenos de tres anos, imos establecendo esas rutinas que nos acompañarán en toda a etapa da súa escolaridade en infantil.

IMG_2452IMG_1878

Non adoitamos prestarlle moita atención ás medras dos pés, malia que aí se notan moito os cambios, así que este ano decidimos facelo, pero queríamos que fose dun modo que nos permitise velas individualmente e con respecto ao grupo.

Tras moitas voltas iniciais facendo a contorna dos pés,  comparando coas dos compañeiros, e pensando como evidenciar as medras de cada un, tras moito buscar na rede información sobre como medir os pés, finalmente demos cunha maneira de facelo e expoñelo da que estamos bastante satisfeitos.

Cando comezamos, fixémoslle a contorna a todos e aproveitando que estaban descalzos, mirábamos o número que indicaba o zapato e anotabámolo. Rematadas todas as plantillas, xuntámolas e decatámonos de que non había grandes diferenzas, o que nos levou a pensar que ás veces, o tamaño do pé non se corresponde exactamente co número do calzado, e por suposto, tampouco coa contorna dese zapatón ou bota. Falamos cunha nai que ten unha zapatería que nos deixou unha plantilla que ten as medidas en centímetros e máis na talla estándar europea. Pero o mellor foi cando unha compañeira mestra nos trouxo uns medidores de pés. Aí xa establecemos claramente a medida de cada un, tanto calzados coma descalzos.

img_2653

Agora había que pensar en como rexistrábamos os cambios de modo que fosen moi evidentes para eles.

Pedímoslle ás familias que anotasen sobre unha plantilla que lles facilitamos, a medida do pé dos seus fillos ao nacer, cando tiñan un ano, dous e tres. Houbo hasta quen nos mandou a pegada en escaiola feita aos poucos días de nacer, e tamén houbo quen nos mandou patucos ou zapatiños de cando eran moito más pequenos.

Coa medida do pé de cada ano fixemos unha contorna en acetato de cor, unha por cada ano (1, 2, 3), colocámola sobre unha folla de acetato transparente na que fotocopiamos as medidas estandar, así unha vez que se superpoñen, pódese ver con claridade como lle medrou o pé.img_2782

img_2784

Entanto, buscamos información sobre as razón polas que medraban os pés, a que se debían, se tan só medraban as dedas, as unllas, ou que era, o que nos levou a todo tipo de hipóteses. Tamén falamos da correspondencia entre altura/anos/medida dos pés.

img_2666

Chegou un momento no que había que saber máis desta parte tan importante do noso corpo. O primeiro que fixemos, foi ir a verlle os pés a Pepe, o esqueleto da biblioteca. Aí quedaron pampos da cantidade de ósos que tiñan os pés. Tamén lle tomamos a medida a Pepe.

img_2668

img_2672

En todas as nosas procuras de información, descubrimos o libro “Teño uns pés perfectos” de María Solar, que nos permitiu saber moitas máis cousas.

Agora, temos expostas na cristaleira todas as medras dos nosos pés, porque así, coa entrada de luz, vense moito mellor. Permanecerán aí ata que se vaian da escola, daquela, levaranas coma recordo das súas medras, xunto coas cintas métricas das medras de altura e peso. Farémoslle unha caixa especial nas que garden as medras en infantil. Pero aínda queda moito para iso. Mentres tanto, cada vez que un neno ou nena está de aniversario -entre outras moitos rituais que realizamos e que xa contamos nunha entrada anterior-, tomámoslle a medida do pé.

img_2722

img_2746

Di María Solar en “Teño uns pés perfectos”, que Melchor Sabichón podía ser o neno máis listo do planeta, sabía de dinosauros, de estrelas e de planetas, de case todo, menos dos seus pés. Porque, “Ás veces, un preocúpase só de saber sobre temas e asuntos afastados e esquece a importancia que teñen as cousas que están moi, moi preto”.

img_2771

Nós así o pensamos, emporiso, quixemos dedicarlle un tempo a coñecer as medras que se producen no seu corpo, neste caso, nos pés.

Ver presentación de todo o proceso.

Sementando para os que veñen detrás

In EncienciArte on 26/05/2015 at 17:57

Desde o outono gardáramos na aula unhas cabazas que pouco a pouco foron secando, outras estragándose, mentres unha se conservou intacta. De cando en vez sacudíamos as secas para axitar as pebidas. Agora que chegou o momento de sementar, abrímolas para ver o que atopábamos. Descubrimos que tiñamos semente dabondo para encher o colexio de cabazas, iso si conseguimos que nazan e se logren.

Buscamos información na rede e soubemos que as cabazas precisan de terreos amplos para estenderse, soleados e con humidade. Agora que conseguimos que nos pechasen un espazo exterior, contamos con todo iso, entón decidímonos a plantar, aínda sabendo que tardarán tres meses en dar froito, alá polo mes de setembro ou outubro, cando este grupo xa non estará neste centro, pois pasarán para primaria. Con todo, gustounos a idea de plantar para os que veñen detrás, deixándolles un pequeno agasallo que servirá para vincular unha promoción saínte con outra entrante.

Ver presentación.

Son estes pequenos xestos os que nos gusta inculcarlle a o noso alumnado: a xenerosidade, a transmisión dunha responsabilidade, o deixar unha pegada para o recordo … Outros o fixeron antes con nós, agora é bo que eles o fagan por outros. Saber esperar e mesmo non esperar nada máis ca facerlle a vida máis agradable aos que veñen detrás. Para nós, estas son algunhas das vivencias máis importantes que podemos compartir cos nenos e nenas na escola. Apurar os tempos están ben para os time lapse, pero o valioso require de espera.

Medindo o tempo (V): creamos un reloxo de sol analemático

In EncienciArte on 14/04/2015 at 18:26

Como dicíamos na entrada anterior, o interese pola medida do tempo e a chegada do sol levounos á elaboración dun reloxo analemático, contando coa colaboración dun astrónomo do Observatorio Astronómico da USC, Pedro Pablo Campo, quen nos fixo as medicións, trazou o analema e explicoulle ao alumnado o funcionamento deste tipo de reloxos.

O lugar elixido foi unha lomba que hai no patio do centro xa que nos resultou moi difícil atopar un espazo no que non houbese a posibilidade de que o sol quedase oculto, ou no que a sombra do edificio nos imposibilitase o funcionamento do reloxo.

Puxémonos a traballar. En primeiro lugar, foi preciso establecer as coordenadas, determinando cun punto o Norte-Sur-Este-Oeste, a continuación trazou unha liña Norte-Sur, sobre a que marcaría as posicións do gnomon (persoa) segundo os distintos meses do ano.

A continuación, marcou as horas, estando as 12:00 h. no mesmo punto que o Norte.

Logo explicounos que debido a que a hora solar non se axusta coa hora oficial, deberiamos calcular sempre 2.30 h. máis no verán e 1.30 no inverno, o que anotamos para non esquecernos, así como outra información como o lugar polo que nace o sol (Este) e onde se oculta (Oeste). Todo iso tiña que quedar de forma moi visible e gráfica para o noso alumnado e para todos os que por alí pasen.

Cos nenos e nenas fomos facendo comprobaciones sobre o correcto e axustado “funcionamento” do reloxo, aínda que é a partir de agora cando lle sacaremos proveito e cando o utilizaremos sempre que a presenza do sol nos acompañe.

Para finalizar, escribimos o nome do reloxo, analemático, e a modo de esfera rodeamos todo con lemas que adoitan figurar inscriptos en latín nos reloxos de sol antigos; nós optamos por escribilos en lingua galega:

-““Soli Soli” Só con sol

-““Sine sole Sileo” Sin sol calo

– “Sum Si Sol Sit” Son se hai sol

“Horas sinaladas, horas soleadas”

Ver presentación.

Reloj de sol analemático

O reloxo  analemático no centro será unha curiosidade durante un tempo, pero temos a completa seguridade de que  o noso alumnado non esquecerá o funcionamento dos reloxos de sol, e que se fixarán neles sempre que atopen un.

Con todo, non descartamos a posibilidade de crear un como o da fotografía, haberá que buscar quen nos pode dar ese gusto…

Non poderiamos pechar esta experiencia sen agradecer de novo a acollida, atención e colaboración do director do Observatorio, José Ángel Docobo e do investigador Pedro Pablo Campo, que están a disposición dos centros educativos tanto para a realización de visitas didácticas como para a realización de programas como “Todo cosmos”. Grazas mil.

Medindo o tempo (IV): un reloxo de sol analemático

In EncienciArte on 14/04/2015 at 18:12

Desde que chegou a primavera e o sol, cambiamos a observación do paso do tempo nos nosos reloxos de parede, polos reloxos de sol. Isto deunos a posibilidade de coñecer os existentes na nosa localidade, a súa forma, elementos, usos e lemas ou lendas inscritas na parte superior coas que adoitan acompañalos. O noso preferido é un que vimos hai pouco en Urueña, a Vila do Libro de Valladolid, que tiña a inscripción máis más clásica en latín “Horas non numeros nisi serenas”: Só conto as horas serenas.

??????????

Mesmo barallamos a posibilidade de mercar un para a escola, pero vimos outra opción que nos gustou máis e que nos mantivo entusiasmados: os reloxos analemáticos.
IMG_0461

Un reloxo de sol analemático é un tipo de reloxo solar que consta dunha elipse debuxada no chan sobre a que se colocan os díxitos coas horas, e unha zona central na que unha persoa debe colocarse nun punto concreto segundo a data, e así a súa propia sombra determina a hora ao proxectarse sobre a elipse. Adoitan colocalos en parques, xardíns e patios escolares xa que dá bastante xogo e sempre esperta a curiosidade dos paseantes.
IMG_0463

Trazar e pintar un reloxo analemático é unha tarefa relativamente sinxela unha vez determinados os puntos cardinais e a orientación, o problema xorde porque a posición do gnomon -a persoa- varía en función do momento do ano e consiguientemente pola inclinación do sol. Así é necesario marcar unha curva analemática na parte central na que se indiquen as distintas posicións segundo o mes.

De modo que ata pensamos en facelo ao revés: trazar a curva e as horas e logo segundo os meses establecer o punto onde a sombra marcaría as 12:00h. Era unha posibilidade que non descartamos, pero escollemos outra opción máis rápida, puxémonos en contacto co Observatorio Astronómico Ramón María Aller da USC en Santiago de Compostela. De inmediado se sumaron ao noso proxecto e veu un astrónomo ao centro.  Na próxima entrada explicaremos o proceso de creación do noso reloxo de sol anatemático.

Medindo o tempo (II): reloxos, cronómetros e temporizadores

In EncienciArte on 14/04/2015 at 06:52

IMG_9844

O paso do tempo en infantil é algo que só se mide en grandes tramos: día-noite, onte-hoxe-mañá, dos meses ou dos días no calendario. Adoitamos dicir que aos cativos lles custa moito comprender o paso do tempo, así debemos facelos conscientes levando conta dos cambios estacionais na natureza e nas plantas, ou analizando as súas medras ao longo dos anos que permanecen con nós. Non consideramos a posibilidade de que entendan fraccións máis breves de tempo.

IMG_9845

Pero ao longo do día empregamos e eles escóitannos expresións como “na próxima hora”, “en cinco minutos”, “faltan uns segundos” ou “vou nun minuto”…, así, desde a volta de Nadal introducimos na aula varios instrumentos para medir eses pequenos tempos: temporizadores, reloxos de area, de auga, de burbullas, analóxicos, dixitais e reloxos que proxectan a hora no teito, cos que controlamos eses pequenos tempos xeralmente en actividades rutineiras: o tempo que lles leva recoller, poñer o mandilón, esperar a que seque algo, recorrer o centro camiñando, etc.

IMG_9846

Agora, co grupo de cinco anos, desde xaneiro, hai veces que comprobamos se diferentes reloxos miden o mesmo tempo: programamos temporizadores, poñemos en funcionamento cronómetros, iniciamos un reloxo de area, comprobamos as voltas do segundeiro nun reloxo de parede, etc. para medir unha mesma actividade.

Por suposto, non facemos isto por meter presa nas aulas pero si para que entendan a duración do tempo.

IMG_9847

O galo de Barcelos e as previsións meteorolóxicas

In EncienciArte on 24/03/2015 at 14:18

IMG_0390

Un alumno que pasou a fin de semana en Portugal, trouxo como agasallo para a clase o típico galo portugués que cambia de cor segundo a humidade ambiental, de modo que fai unha certeira previsión meteorolóxica a curto prazo.

IMG_0388 IMG_0389

Ningún dos seus compañeiros e o compañeiras coñecían este recordo tan típico do país veciño, presente en case todas as casas galegas, nin por suposto a lenda que deu lugar a este souvenir tan representativo de Portugal. Así cando abrimos o paquete quedaron un pouco estrañados. Vimos que traía as explicacións en catro idiomas (español, portugués, inglés, francés), e atraídos polo texto onde dicía que cambiaba a 9 cores, puxémonos a ler. Así soubemos da lenda do galego que facendo o Camiño de Santiago foi acusado falsamente, e en presenza do xuíz dixo que para confirmar a súa inocencia o galo que estaban comendo cantaría cando o foran axustizar.

IMG_0386 IMG_0385

descarga

06-08500

Xa de inmediato decidimos comprobar se era certo que cambiaba de cor. Ao pouco de abrir a bolsa na que viña, as alas e a cola do galo pasaron dunha cor gris violácea ao azul intenso (que seica é a cor que adopta cando se espera calor), pero o ceo, o día e a nosa estación meteorolóxica dicían outra cousa. Matinaron sobre o asunto e chegaron á conclusión de que o galo tiña que estar fóra, pois dentro da aula sempre fai calor. Así, durante o recreo levámolo ao exterior e a cor pasou ao violeta (anuncio de choivas). Visto isto, concluíron que o galo tiña que estar fóra, ao igual que o sensor exterior da pequena estación meteorolóxica que temos na clase. Onte e hoxe andivemos todo o día co galo para dentro e para fóra, para comprobar se era certo que dentro se enganaba coa temperatura da calefacción. Xa vimos que si. Agora as previsións e a cor do galo coinciden, así o puidemos comprobar en varias verificacións que facemos ao longo do día e que rexistramos nunha táboa comparativa.

IMG_0405

IMG_0390

Tan só nos queda por saber a razón pola que cambia de cor.

Fixemos indagacións na rede e lemos que se debe a un baño de un produto que lle aplican nesas zonas ao galo. Con todo, quixemos facer partícipes ás familias, polo que lles enviamos unha consulta con tres preguntas: se tiñan algún galo de Portugal nas casas; si sabían por que cambiaba de cor, e se o galo acertaba coas previsións do tempo.

Descubriron que en moitas casas, dos avós especialmente, había algún elemento no que estaba representado este popular símbolo portugués (mandís, pousavasos, trapos de cociña, manteis, reloxos e figuras de cerámica), e que se fiaban totalmente da cor do galo. O que ninguén nos dixo é porque logra cambiar de cor.

barcelos

designall (1)

Así foi como grazas a un agasallo, fixemos unha pequena investigación que nos mantivo a todos entusiasmados.

portugal_independence_day_2013-1527005-hp

Aceite III: degustación de aceite e plantación de oliveiras bravas

In EncienciArte on 19/03/2015 at 14:50

No mes de outubro, a partir dunha rama de oliveira con olivas que leváramos á aula, iniciamos un traballo de coñecemento deste produto natural tan empregado e tan descoñecido para o alumnado. Daquela fixéramos unha labor de investigación, e mesmo detectivesca, buscando olivas nas oliveiras das rúas de O Milladoiro (ver Aceite I), tamén degustáramos o aceite e coñecéramos algunha preparación como o pan de aceite e olivas que elaboramos na clase (ver Aceite II).

Entre as nosas descubertas, tamén estaba a existencia da empresa Olei, sita a poucos metros do noso centro. Puxerámonos en contacto coa súa directora, María Estévez, quen se ofreceu para vir ao centro a facer uns obradoiros de degustación de aceite galego así como para plantar algúns exemplares desta variedade autóctona galega, a brava, xa coñecida desde o século XII.

Logo pasou o tempo, a climatoloxía non foi propicia para as plantacións e fómolo adiando ata a chegada da primavera.

Hoxe, finalmente, tivo lugar a tan esperada cata de aceite e plantación de oliveiras; pareceunos a mellor data e a mellor maneira de darlle entrada á nova estación.

En primeiro lugar e antes de nada, temos que agradecer a boa disposición de Olei que estaban tanto ou máis entusiasmadas ca nós pola realización desta experiencia. Para os nenos/as María Estévez xa era unha coñecida porque víramos en dúas ocasións o vídeo corporativo de Olei, no que se explica como nace o proxecto de recuperación da produción do aceite galego, e das súas pescudas que a levaron a rastrexar documentación ata atopar mencións ao aceite galego nas Cantigas de Afonso X O Sabio, en tradicións orais populares e nos escritos de Frei Martín Sarmiento. Fala tamén da existencia dunha variedade galega, a brava, que estivo a piques de desaparecer en tempos dos Reis Católicos, e que agora se foi recuperando, grazas a súa boa calidade e propiedades nutricionais.

Argallando a degustación nas aulas, María aconsellounos que o fixéramos con algo que podían consumir habitualmente tanto en almorzos coma en merendas, así decidímonos por probar o aceite con pan, con froita (mazá, melón, plátano e laranxa) e con chocolate; esta última era a aposta máis arriscada, coa que todos quedaban estrañados.

Cando chegaron esta mañá, traían unha presentación en ppt, na que nun intento de achegarse aos intereses dos cativos, falaban do aceite a través dunha personaxe, a Princesa Brava. A floración das oliveiras neste tempo de primavera tamén axudou a conducir o tema. Sabedoras trouxéronos estas citas:

“e irei pela marinha vendend’ azeit’ e farinha”. Cantigas de Escarnio. Alfonso X el Sabio.

“aceite, carne, pan, trigo e sal, mercadoría real” (Autor desconocido. S. XII)

En Galiza existen tres variedades de aceituna, a brava, a mansa e as de fora” (Frai Martín Sarmiento, S. XVII)

Chegado o momento da degustación, María e a súa compañeira Iria amosáronlle aos nenos/as como se facía nuns vasiños de cor azul coa boca estreita para así mellor apreciar o aroma. Dixéronos que hai aceites que dan aromas afroitados e outros ulían a herba cortada. Foi curioso porque había poucos días que saíran ao exterior do centro a ulir mentres os operarios do concello acondicionaban o céspede e daquela eu dixéralle que ese recendo era único, inconfundible e non se semellaba a ningún outro. Hoxe tivemos que admitir que hai outros elementos que tamén cheiran igual; o aceite Olei ule a herba acabada de cortar.

Logo pasamos á observación da súa cor, do tacto, e do padal. De inmediato empezamos coa degustación, que foi todo un éxito, ninguén se negou a probar e case todos quixeron repetir, sorprendéndose das combinacións que lles ofrecían. A de chocolate foi sensacional.

Facendo aínda máis mostra da súa xenerosidade, agasalláronnos cun mandil, que quedará na cociña da aula, e con pequenos envases de aceite en doses individuais para cada neno/a.

Ver presentación.

Degustación aceite

Para rematar, trala presentación e degustación en cada unha das catro unidades de cinco anos, saímos ao exterior para facer as plantacións de pequenas oliveiras bravas, ás que xa lle destinamos unha zona ben soleada á espera de que medren ata cando estes nenos traian ao centro aos seus fillos e mesmo aos netos. Esperemos que sexan respectadas, con tal motivo elaboramos un panel informativo en placa de policarbonato para que todo o mundo nos axude a levar a bo porto as oliveiras bravas. Neste panel explicamos a variedade e facemos mención á cita de Frei Martín Sarmiento.

Mentres pasaban polas outras aulas, o noso alumnado quixo facerlle unha tarxeta de agradecemento a María e a Iria, que podedes ver nesta presentación. Entregóuselle o agasallo xunto cunha cesta de camelias.

Ver presentación.

Debuxos Olei

Mil grazas a Olei, e a todas as persoas, empresas e negocios da localidade que se implican con nós na educación dos pequenos e pequenas de O Milladoiro.

Lendo números nunha entrada de fútbol

In EncienciArte on 16/03/2015 at 08:08

Abonda dicir que os números serven para moito máis que para contar, pero os diversos usos, lecturas e funcións dos números deben ser deprendidos en situacións reais dando resposta a necesidades reais.

A pasada semana, no noso centro, no marco dunha actividade proposta polas compañeiras do equipo de actividades complementarias, relacionada coa presenza da muller no deporte, recibimos, entre outras, a visita de varios xogadores da SD Compostela (un deles pai dun alumno), que trala conversa e xogos no patio, tiveron a ben agasallar aos 325 nenos/as cunha entrada para o partido de fútbol do domingo.

Poderíamos terlle dado a entrada sen máis para que a levaran para as súas casas, pero non quixemos desaproveitar a ocasión que se nos brindaba para coñecer a información que nos proporcionaban os números nela presentes. O código de barras (para evitar falsificacións), o formato da data de celebración do partido (15/03/2015), da hora (17:00), da xornada futbolística (29), da fila e número de asento (neste caso a abreviatura s/n), da porta de acceso (2), do número da entrada (15257). Isto, xunto coa información extraída do texto, fíxoos sentir que sabían o que levaban entre as mans, dispostos a explicárllelo ás súas familias. Cunha simple entrada dun partido de fútbol, tivemos unha desas clases marabillosas, que nos fan sentir que non se precisan grandes medios para realizar aprendizaxes significativas. O contraste coas súas experiencias de asistir a outros partidos en campos locais onde non hai estes protocolos, ou a outros espectáculos (teatro, monicreques, actuacións musicais) onde si hai entradas e asentos numerados, deunos para moito.

Mención aparte precisa o texto que se podía ler no anverso da entrada referida á prevención da violencia nos campos de fútbol, e que suscitou unha longa conversa.

De todo isto, e por iniciativa deles, só queda apuntar unha observación que lle querían facer aos responsables das entradas porque no texto pon COLEGIO/NIÑO. Preguntábanse se non eran válidas para as nenas.

“O paraugas dameaugas”

In CativArte,EncienciArte on 19/01/2015 at 17:38

Desde que nos agasallaron con “O paraugas dameaugas”, estabamos desexando facer algo con el na clase, pero tivemos que esperarlle o seu momento, a que viñera a choiva. A semana pasada chegou, cansou e aburriu, de modo que aos dous días xa renegábamos dela. A choiva é un fastío, por moi melancólica e chea de lirismo que veña, na escola é unha amoladura. O trimestre pasado ben se notou, tanto no rendemento coma no comportamento dos cativos, que puideran saír todos os días ao patio. Pero a choiva ten que vir no seu tempo e por riba é moi necesaria; isto é o que tratamos de facerlle ver ao noso alumnado botando man de “O paraugas dameaugas”. de Anxo Moure e Cristina Ouro, publicado en Urco.

Unha sinxela historia moi na liña das de Anxo Moure, un discurso na defensa do noso patrimonio, natural, cultural e pola lingua galega. Con dous poemas para deprender e logo repetir a berros (como a el lle gusta), xunto coa mensaxe de que a choiva é portadora de moitos bens: cultura, contos, cantos, caricias, abrazos, poesía, palabras… Pouco máis se pode pedir se isto se acompaña dunhas suxestivas ilustracións.

Os nenos e nenas debaixo do Paraugas dameaugas que elaboramos na clase, mesmo parece que fan rogativas á choiva, repetindo unha pregaria:

“Dáme augas, dáme augas.

co cantar das túas bágoas

enche ríos, enche fontes

cando esvares polos montes.”

Logo quixeron compartir cos compañeiros/as do centro “A carta dos bosques á nube Cristina”, polo que a reproducimos nun grande mural á vista de todos, acompañadas de unha exposición de diferentes representacións da choiva.

“Chove nube chove para que se apaguen os lumes.

Chove nube chove para que beban os pobres.

Chove nube chove para que bailen os ríos.

Chove nube chove para que nazan as flores.”

Para o que mostramos nestas fotografías, non tivemos máis ca deixarnos levar polo que nos inspiraron as ilustracións de Cristina Ouro, pero nesta ocasión e a partires deste libro, nós, ademais, pretendíamos traballar dous obxectivos: valorar a importancia da choiva para a vida e o medio -algo que xa nos vén servido no conto-, e coñecer diversas técnicas pictóricas para a representación da choiva.

O pasado curso, e debido ao prolongado período –outonal, invernal e primaveral- de choivas, xa fixéramos moitas representacións plásticas das distintas formas e modos de chover, pero agora queríamos ir máis aló, porque pintar a choiva entraña bastante dificultade, de non se que nos quedemos con modos moi básicos. Buscamos información na rede e alí atopamos varias posibilidades que ían desde poñer acuarela aínda húmida baixo a choiva, deixar caer gotas de cera dunha vela sobre un soporte e logo pintar enriba ou trazar gotas con cera branca e logo cubrir con pintura. Probámolas todas, e a terceira é a que máis nos gustou. Así, foi a elixida para ilustrar o poema que todos/as levarían para as súas casas. Parecíalles algo máxico que non se notara cando aplicábamos cera branda branca sobre o papel e ver como logo nese punto “repelía” a acuarela, quedando algo moi semellante á choiva.

Agora, tras unha semana traballando co conto, ven e valoran doutro xeito a choiva, seguen a considérana molesta e inoportuna para as súas actividades, pero necesaria para a vida das persoas, animais, plantas e para o medio.

Ver presentación

Paraugas dameaugas

Area cinética, area da lúa ou area máxica: verificando ou descartando hipóteses

In EncienciArte on 12/12/2014 at 14:20

O noso alumnado quedou marabillado cando a compañeira Luz nos trouxo unha bolsa de area cinética do Museo dos Nenos de Nova York. Nós non a coñecíamos, e sen vela e/ou tocala resulta moi difícil explicar a sensación que produce, tanto visual coma táctil, pero con este vídeo podemos facernos unha idea aproximada.

Daquela andábamos encerellados cos nosos obradoiros de modelado, e esta forma de modelar, con este material, era unha experiencia e unha sensación que non se parecía a ningunha das outras masas ou pastas que empregáramos. Mesmo ten un efecto relaxante, case hipnótico, cando se observa como se expande e esfarela.

Quedamos tan “enganchados” que buscamos pola rede como poderíamos facela na clase.

Agora, nestes días de tanta actividade, alteración e xa de cansazo, decidimos retomar o asunto, pensando que podía ser unha experiencia relaxante.

Nunha primeira procura, vimos varias receitas para facela, que nos pareceron do máis sinxelo; segundo dicían, só se trataba de engadirlle aceite de bebé. Cousa doada, así, buscamos area, tal e como nos indicaban, metémola no forno para eliminar xermes; peneirámola e, todos ilusionados, engadimos o aceite. Os nenos/as foron os primeiros en decatarse de que aquilo non era igual que a area cinética comercial que probáramos. Repararon en que esta quedaba pegada ás mans -cousa que non sucedía coa outra-, en que non lográbamos compactala para darlle forma, e que logo non se desfacía coma a outra. Miramos si se trataba de engadir máis aceite, pero non era ese o problema. Gozaron xogando con ela, pero non facían máis ca comparar co recordo táctil e visual que tiñan. Isto deu moito de si. Emporiso non o entendemos coma un fracaso, senón que nos deu azos para seguir indagando e probando novas fórmulas.

Un neno apuntou que ao mellor eu me confundira e que puidera ser xel de bebé, porque seica é máis pegañento. A todos os demais lle pareceu ben atinada a proposta, polo cal este sería o segundo intento. Outros apuntaron a posibilidade de botarlle auga. Outros de que podía tratarse de suavizante porque deixaba as mans moi suaves. Pareceunos incrible a cantidade de hipóteses ou alternativas que saíron. Concordamos asemade en que lle pedirían aos seus pais e nais que buscaran nos seus ordenadores por se lles aparecía algo distinto ca no noso.

Pola nosa conta afinamos máis a busca e soubemos que a area cinética é un composto que na súa meirande parte (98%) é area, máis un 2% de compostos químicos, coma o polidimetilsiloxano, unha silicona baseada nun polímero orgánico que lle dá unhas particulares propiedades coma a maleabilidade, que non se seca, non mancha -porque só se pega a si mesmo-, e non é nocivo. Engadían que este composto é tan caro que por iso non paga a pena facelo caseiro.

Pero xa estábamos embarcados. Agora non había volta atrás, cando menos probar as propostas dos nenos. Non tiñamos nada que perder, estabamos investigando, manipulando, exercitando a memoria visual é táctil, e por riba estaban entusiasmados. Así vimos tamén a alternativa de engadirlle amidón de millo (Maizena) e auga.

De novo preparámonos para as probas: dividímolos en catro grupos segundo apostaban pola auga + aceite, xel, suavizante, ou o ingrediente segredo da mestra, fariña de millo, que a verdade non contou con moitos seareiros, agás un neno e unha nena que cremos se apuntaron a esta opción máis por lealdade coa mestra ca por convicción.

No papel, preparamos unha táboa de verificación de hipóteses, que cadaquén iría cubrindo en función da súa percepción dos resultados acadados cos diferentes ingredientes. Así como do cumprimento das características da area máxica: non mancha-modela, desfarélase-móvese. Decatámonos na dificultade que lles supuxo a verificación dunha destas formulada en negativo -non mancha-, poderíamos poñela sen a negación -así a súa comprensión sería máis doada-, pero, pola contra non nos daba todas as comprobacións en afirmativo, polo cal decidimos mantela así. Se dábamos coa fórmula correcta, terían que cumprirse todas as condicións en “si”, ao igual que acontecía coa area máxica.

Tralos tres primeiros fallos, e vendo o seu desánimo, cheguei a prometerlle que se non a acadábamos, mercaría un paquete da area cinética comercial, malia o cara que é.

Velaquí os resultados do proceso. Ver presentación.

Arena cinética

Canto aos resultados do produto, cómpre dicir que só logramos achegarnos as calidades da area cinética comercial, coa mestura de Maizena, o que os fixo estalar de alegría, coma cando os científicos fan unha grande descuberta. Agás, que mancha un pouco, pero non tanto coma as outras, e o movemento que ten compénsaoo todo; así pode verse nas táboas de control, que os “investigadores” máis puristas, tiveron dúbidas sobre se poñer “si” ou “non” no apartado de cumprimento desa condición.

Cando iniciamos o proceso coa Maizena, a opinión dos observadores era totalmente negativa, dado que segundo indicaba na receita había que mesturar 2 tazas deste amidón con auga; isto solidificou de inmediato, de modo que os nenos/as xa dicían con mágoa, “Ángeles, é falso”; logo tivemos que esfarelala, e dicían que semellaba queixo. Mesmo parecía imposible que aquilo puidera “absorber” as 4 tazas de area que había que engadirlle. Botamos un chisco máis de auga, e entón veu a sorpresa: aquilo empezaba a moverse! Foi un momento incrible, no que empezaron a berrar “Conseguímolo!”, “É verdadeira!” Foi fantástico, pero coma case sempre, para nós, é máis importante o proceso da experiencia e da investigación ca o produto en si.

Certamente, cando comezamos, non pensamos que isto dera tanto de si, pero foi outra desas nosas actividades elásticas, que teñen máis calado do que se podería esperar. O que ía camiño de ser unha actividade puntual e relaxante, acabou por converterse en un pequeno proxecto de investigación.

Cactos de Nadal en macetas de autorrego

In EncienciArte on 28/11/2014 at 14:14

Seguimos buscando solucións ao problema de rego das nosas plantas en períodos vacacionais. Así, amosamos nunha entrada anterior como optamos pola plantación de crasas ou suculentas, xa que logo, estas variedades teñen a calidade de almacenar auga que van liberando segundo as súas necesidades. Como se pode deducir, para nós, isto non é máis ca un pretexto válido, ao fío da nosa vida cotiá, que lle dá razón ao feito de poñernos a plantar plantas, coñecendo posibilidades, variedades, cualidades, usos, etc. Non se trata de facer por facer, senón de facer con sentido.


Daquela, preparáramos para enraizamento escallos do cactos de Nadal que nos trouxera un alumno. Agora, transcorridas varias semanas, comezan a vérselle raíces, polo cal consideramos que estaban listos para seren transplantados. Ademais, nalgúns destes “fillos” poden verse as flores; recordemos que se chaman cactos de Nadal porque florecen nestas datas.
Das nosas procuras na rede, tomamos unha idea que vimos no web La Bioguía (espazo moi recomendable): as macetas de autorrego feitas con botellas de plástico. O esquema é moi sinxelo: cada unha delas conta cun pequeno depósito de auga, do que a planta toma auga a través dun cordón de algodón que fai de condutor de humidade, así poden pasar meses sen ter a necesidade de regar estas plantas.
Explicada a proposta ao alumnado e valorada a súa pertinencia, elaboramos unha nota para solicitar botellas ás familias, xunto co esquema do uso que lles daríamos. Mesmo fixemos unha proba para comprobar se efectivamente o cordón lograba levar a auga e humedecer a terra. Preparámolas e dispuxémonos a levar a cabo todos os pasos precisos para a plantación. Tamén aproveitamos para plantar caroas de aguacate e mango, xa que teñen unha xerminación moi rápida e vistosa. Todo ilo, pasa para o noso “invernadoiro” (un espazo acristalado baixo a rampla que conecta o patio co primeiro andar do centro.


Tan só quedaba facer un seguimento do tempo que podía transcorrer sen ter que regar, para o que preparamos unha folla de control, unha por cada neno/a e maceta, na que en datas fixadas (cada 15 días en inverno), comprobaremos se aínda hai auga no depósito e se a terra permanece húmida.

Ver presentación.

Autorriego-cactus de Navidad

Como temos dito noutras ocasións, para nós, as plantacións na escola son a maneira máis acertada de amosar o ciclo vital das plantas, pero isto non debe supor grandes gastos, nin hai porque mercar plantas nin macetas nin terra, xa que logo hai alternativas máis sustentables, educativas e coherentes cos valores ambientais e relacionais, promovendo o feito de compartir e de saber esperar os tempos de cada cousa.

Aceite II: pan de aceite e olivas

In EncienciArte on 29/10/2014 at 13:41

IMG_8981

Continuamos descubrindo máis sobre as oliveiras, as olivas e o aceite, así quixemos preparar unha comida na que estes produtos fosen os ingredientes principais. Nada tan sinxelo coma o pan. Seguimos a receita da focaccia (hogaza) italiana, “pan pobre” enriquecido con aceite e adornado con olivas. Simple pero con moito miolo.

IMG_8942
O alumnado participou no proceso de amasado, de contabilizou o tempo de levedado, rexistrou os cambios producidos no tamaño da masa, deulle forma, pintou o pan con aceite, rematou coas olivas cortadas (verdes e negras –maduras-), levou ao forno e esperou expectante polos resultados. O recendo das bandexas acabadas de saír do forno foi o mellor indicio do éxito da elaboración. Unha delicia que compartimos cos compañeiros e compañeiras do centro, e como non, co profesorado e persoal de cociña que tan gustosamente se prestan a colaborar con nós.

IMG_8961

Sabores, olores, un froito do outono e o gusto por compartir cos demais un produto saudable elaborado coas mans con coidado cariño.

Ver presentación.

Pan de aceite

Aceite I: olivas e oliveiras

In EncienciArte on 27/10/2014 at 07:44

IMG_8812

A pasada semana levamos á clase unha póla de oliveira con olivas. Foi toda unha sorpresa porque non recoñecían o froito, dicían que se eran uvas, ameixas ou cereixas. Certamente, na nosa zona, non é doado ver oliveiras co froito, pero en Galicia habelas, hainas, de feito, segundo as investigacións, foron traídas polos romanos, e logo, de aquí, baixaron pola península, e non ao contrario como se podería pensar. Agora, estase a recuperar a produción de aceite galego, nomeadamente naquelas zonas nas que se conservaron as árbores malia o mandato da época dos Reis Católicos de cortalas todas.

IMG_8811Preguntados de onde vén o aceite, a resposta é un clásico, “da botella”, bo é que saben que serve para fritir patacas, tomar nas ensaladas, no pulpo á feira ou co peixe cocido. Así, dedicamos un tempo a coñecer as árbores, o proceso de recollida da oliva (agora no outono) e de elaboración do aceite. Logo fixemos unha cata de aceite sobre anacos de pan.

IMG_8813

Foi tal o éxito da actividade que decidimos darlle continuidade.

Recordamos que a finais do curso pasado coñecéramos os nomes das rúas da nosa localidade porque todas elas levaban o nome das árbores que tiñan plantadas nas beirarrúas; entre outras, a rúa Oliveiras. Así que lles pedimos que fosen coas súas familias a mirar se as oliveiras de O Milladoiro tiñan olivas.

IMG_20141022_162906069 IMG_20141022_161338893Por sorte, no polígono industrial no que está ubicada a escola ten a súa sé a empresa galega Olei, dedicada a recuperar e explotar o aceite producido en Galicia. Puxémonos en contacto coa súa directora, a bióloga María Estévez, quen se entusiasmou coa idea de explicarlle aos cativos o proceso, falarlle sobre a variedade autóctona de oliveira -a “brava”-, facerlle unha cata de aceite, e regalarnos uns exemplares destas árbores para poder plantalas nos terreos do centro.


Alumnado, familias e a comunidade implicadas nun proxecto que nos ten a todos entusiasmados. Pouco máis se pode pedir de algo tan sinxelo coma unha póla de oliveira.
Seguiremos contando.

Plantando crasas ou suculentas

In EncienciArte on 14/10/2014 at 07:04

Á volta de vacacións tivemos a desagradable sorpresa de atoparnos as poucas plantas que temos nun estado lamentable pola calor e falta de auga, motivo polo que estivemos matinando para que isto non volvera suceder. Así buscamos plantas que resistiran prolongados períodos de seca e de altas temperaturas. Descubrimos que poderían ser as crasas ou suculentas, que moitos temos nos balcóns e macetas nas nosas casas. Polo cal comezamos un dos nosas xeiras na escola.

En primeiro lugar analizamos todo o que precisaríamos: macetas, terra areosa, plantas crasas, unha ubicación cálida para o inverno, carteis explicativos para o resto dos compañeiros/as, etc.

-As macetas fixémolas con latas que decoramos con cores cálidas e motivos “desérticos”. Logo non houbo máis ca facerlle buratos para que así puideran expulsar a auga sobrante.

-A terra areosa, supúxonos unha análise das súas calidades (drenaxe, lixeireza e cor). Aproveitando unhas obras que están a facer preto do centro, fixemos un plano coa súa localización para darlle as indicacións ás familias e así, cada unha puidera recoller unha cantidade aproximada de 2 k. que foi o que calculamos precisábamos para cada maceta.

-As plantas conseguímolas nas casas das familias e amizades do alumnado. Trouxeron aloes, aeoniums, crásulas, etc, así puidemos comprobar o grosor das follas e talos destas plantas que actúan a modo de depósitos de auga, emporiso son chamadas “suculentas”.

-A ubicación das macetas supúxonos un estudo das condicións do centro: temperatura, accesibilidade, visibilidade, facilidade para o rego, e outras, polo que nos decantamos por un “espazo morto” que queda baixo as ramplas de acceso ao patio, onde teñen luz e calor, tal e como comprobamos con varias medicións de temperatura.

Feito isto, puxémonos mans á obra coas plantacións, para o que empregamos distintos procedementos de reprodución de plantas: de fillos, de anacos de talo (ramas) ou de folla.

No caso dos aloe vera, aloe ferox, aloe aristata e aloe arborescens, foi moi doado ver como arredor da planta nai lle van saíndo fillos que se poden arrincar con raíz e plantar xa directamente na terra.

As crásulas arborescens ou as de trompetas foi preciso dividilas en anacos máis pequenos que plantamos na terra e algunha nun recipiente de cristal para poder seguir o proceso de botar raíces. Ao cabo dunha semana xa se podían apreciar unhas pequenas e aos vinte días estaban en condicións de plantar, o que nos viña a indicar que ás que estaban na terra lle sucedería algo similar.

O cactos de Nadal dividímolo en cada unha das súas “paletas” plantámolo inicialmente nunha bandexa con terra especial para enraizamento (sustrato, fertilizado, húmido, con abundancia de perlita). Periodicamente faremos comprobacións e cando vexamos que bota raíces e novas paletas, pasarémolo para outras macetas.

O aeonium arboreum do que unha nena nos trouxo unha “planta nai”, foi preciso dividilo en cada unha das súas “piñas” que colocamos en vasos de plástico con auga para ver como lle van saíndo as raíces antes de trasladalas á terra.

Entanto puidemos ir coñecendo moitas características destas plantas, desde os seus lugares de orixe, utilidades, propiedades, usos na medicina alternativa, cosmética e outros.

Cando todas estean enraizadas e plantadas nas súas macetas pasarán para o “Xardín das crasas”, que é como denominamos esta zona do centro, que preparamos con carteis explicativos, xa que logo están á vista de todo o alumnado deste o patio. Isto tamén nos supuxo longas divagacións porque queríamos colocar unha cartelería que non impedira a visibilidade, polo que os rotuladores con pintura para vidro nos pareceu a mellor opción; o problema xurdiu á hora de escribir desde dentro para ser lido desde fóra. Tras moitos intentos, demos en calcar por dentro o que queríamos que fora visto desde o exterior.

O seguimento do proceso de enraizamento, o control de humidade e de temperatura (agora co cambio estacional), mantéñenos atarefados en varias ocasións á semana. Agora, pouco a pouco iremos recreando un ambiente “desértico” (cunchas, pedras, ramas secas), máis acorde co Xardín das crasas.

Nestes días, incrementaremos a colección de crasas cuns kalanchoe que aportaran un toque de cor.

Esta experiencia supúxonos un traballo dun mes, cunha morea de oportunidades de aproveitamento didáctico, aprendendo, investigando, coñecendo o ciclo vital das plantas, escribindo notas ou planos, tomando apuntamentos, pesando, medindo, colaborando coas familias, e tamén descubrindo que non é preciso gastar cartos para ter plantas, xa que logo o compartir fillos ou escallos é unha opción para ter un xardín de custe 0.

Confiamos en que nesta ocasión déramos coas plantas adecuadas para o noso centro.

Ver a presentación de todo o proceso. 

Crasas

Perigos na recollida de froitos e follas do outono

In EncienciArte on 29/09/2014 at 16:03

Lonicera

Os/as que nacemos na aldea deprendemos desde ben cativos cales eran as plantas ou froitos que nunca debíamos tocar por seren tóxicas ou velenosas, pero hai moitas persoas que non posúen eses coñecementos xa que logo os seus contactos coa natureza son moi esporádicos e/ou estacionais. Emporiso estamos preocupadas, porque nestas datas son moitas as familias que saen de paseo polo campo ou monte cos seus fillos/as pequenos/as a facer recolleita de “tesouros outonais”: follas, baias, froitos … Hoxe sen ir máis lonxe, un alumno noso traía castañas de indias e non sabía que non se podían comer por ser altamente tóxicas.

Fixemos unha procura pola rede e non atopamos ningún folleto informativo sobre plantas e froitos silvestres non comestibles e/ou tóxicos. É de supoñer que a Consellería de Medio Ambiente, as asociacións ecoloxistas galegas, as de defensa do medio natural, ou as federacións de patrimonio natural teñan algo feito nesa liña, polo que agradeceríamos calquera información, ligazón ou cartel que se poida facilitar aos centros educativos, familias e servizos de atención á infancia, xunto coas peticións de “elementos do outono”.

Mentres tanto, nós atopamos algunha que outra información en Zaragoza salvaje, que, malia non ser da nosa comunidade, é perfectamente transferible por rexistrar moitas das plantas aquí existentes nos montes, parques e rúas: castiñeiros de indias, froitos da madreselva, do teixo ou da hedra, estramonio, lantana, baias do acivro, beladona, sabugueiro, ricino, viburbum, solanum, etc, todas elas con fermosos reclamos que poden chamar a atención polo seu colorido ou forma.

Sabugueiro

 

Castañas de Indias

Acivro

 

Ricino

Moras das moreiras e moras das silveiras

In EncienciArte on 19/06/2014 at 06:28

Nestes días de saídas, entre dous nenos xurdiu unha discusión porque un deles dixo que a súa rúa estaba chea de árbores de moras que nos traería en canto maduraran. Outro respondeulle que as moras nacían nas silvas e non eran árbores. Cada un defendía o que coñecía, emporiso tivemos que intervir e suxerir a posibilidade de informarnos e ver ambas opcións.

En efecto, na rúa Xaquín Lorenzo hai máis de vinte moreiras (árbores), máis coñecidas polas súas follas (alimento dos vermes da seda), ca polos seus froitos nos que case ninguén repara. Pero son moras que neste momento están madurecendo, así o puidemos comprobar o día que pasamos por alí para ir ás hortas urbanas.

No caso das moras das silveiras, arestora están en plena floración (coa lúa de San Xoán), algo que tamén constatamos nunha saída expresa que fixemos a un arró ao carón do centro. Aínda así puidemos ver a diferenza das silvas, follas e flores con respecto ás moreiras.

Moras das silveiras e moras das moreiras

Cando andabamos a facer os carteis para as rúas sen nome, dous alumnos que viven na rúa Xaquín Lorenzo, dixéronnos que lles gustaría facer un para a “Rúa das moreiras”. Tanto insistiron dando as súas razóns –moita xente non sabe que son moreiras-, que tivemos que aceptar e deixalos deseñar dous carteis: un para o comezo e outro para o remate da rúa. Sobre iso tampouco se poñen de acordo, ata que decidiron que pode ter dous comezos e dous remates, segundo onde se empece.

Nestes días trouxéronos as moras das moreiras, que todos gorentamos, apuntando as diferenzas con respecto ás das silveiras: máis alongadas, máis brandas, menos ácidas, cun sabor que parece recordar o das cereixas e o da sandía, e comprobamos que manchan moito máis.

Como polo de agora non podemos probar as das silveiras, quedamos emprazados para o mes de setembro, daquela iremos a recollelas e faremos tortas de moras.

Rúa das moreiras


IMG_20140618_173325112_HDR

Poñéndolle nome a rúas sen nome

In CativArte,EncienciArte on 17/06/2014 at 06:40

Ao largo de todo o traballo realizado coas rúas da nosa localidade e de todas as saídas que fixemos, fomos descubrindo lugares, rúas e camiños que non teñen nome. En moitos casos, a nós ocórrensenos maneiras de chamalos continuando na liña de darlle o nome da especie arbórea que impera nese sitio.
De cada saída fomos tomando nota dos que sería preciso nomear dalgún xeito, así como propostas que tivemos que consensuar:
“Costa das ameixeiras”
“Monte dos piñeiros”
“Camiño dos eucaliptos”
“Rúa das moreiras”
“Aparcadoiro dos liquidámbar”
“Lugar das hortas urbanas”
Xa apuntábamos na entrada anterior, que descubrimos que poñerlle nome ás rúas é algo que se fai no Pleno do Concello, ás veces atendendo aos antigos usos deses sitios, outras como homenaxe a algún persoeiro, ou ben por proposta da veciñanza. No caso que nos ocupa, e dado que se trata de espazos aínda non urbanizados, polo de agora tan só nos limitamos a facer unhas chapas cos nomes (similares aos das rúas “oficiais”recollidas nos planos). Colocámolas nos seus lugares correspondentes e démosllas a coñecer as familias e demais compañeiros do centro.
Para a súa elaboración, sobre placas de aluminio, escribiuse o nome da rúa acompañado dunha ilustración alusiva. Para iso, e dado que todos os nomes fan referencia a árbores, inspirámonos nas imaxes do libro “Los caminos de los árboles”, de Pep Bruno e Mariona Cabassa, publicado en La Fragatina.
Como curiosidade, dicir que cando fomos pendurar o cartel do “Monte dos piñeiros”, un operario do concello que se encarga do coidado deste lugar, díxolle aos nenos/as que lle parecía moi bo nome o que lle puxeran, pero que lle gustaría máis “Monte dos nenos e nenas”, proposta coa que concordaron os nosos pequenos, así que tivemos que facer unha segunda placa.

Na visita ás hortas urbanas deixámoslle como agasallo o correspondente cartel.
E dous nenos que viven na rúa Xaquín Lorenzo, na que hai moreiras plantadas nas beirarrúas, pediron facer unha placa na que puxera “Rúa das moreiras”.
Porque acaba o curso, senón xa nos víamos facendo placas para todas as rúas do Milladoiro e arredores.
Agora como remate, enviaremos unha carta á Alcaldía, xunto coas fotografías do resultado do noso traballo. Mentres duren as placas, esta será a achega visible do traballo realizado polos pequenos da escola infantil. O non visible, e máis importante, é toda a pegada que queda nos nenos/as e nas súas familias tras estas semanas de traballo e goce intenso da contorna e do patrimonio vexetal.

Ver presentación

Rúas sen nome

Hortas urbanas

In EncienciArte on 16/06/2014 at 06:48

 

IMG_7757

De entre as suxestións que nos fixeron as familias con relación aos lugares da localidade onde había zonas de árbores, xardíns ou hortas, descubrimos a existencia dunhas hortas urbanas, que casualmente están bastante preto da escola nunha rúa na que viven dous dos nosos alumnos. Así, na planificación de rutas por O Milladoiro, contemplamos a visita ás hortas urbanas.

Poucos dos nosos pequenos e das súas familias sabían da existencia destas hortas creadas hai poucos meses polo concello, emporiso tivemos que explicar en que consisten, quen pode ter unha, e as diferenzas con respecto ás hortas das casas dos seus avós ou familiares. Demos coa ordenanza municipal, e así soubemos das 48 Hortas Municipais Sostibles e Solidarias:

-Cal era a súa finalidade: promover boas prácticas ambientais de cultivo, xestión de residuos, aforro da auga, agricultura ecolóxica, recuperación de usos e costumes da agricultura tradicional, preservación de variedades autóctonas, favorecer a integración de colectivos, mellorar a alimentación e saúde …, ou potenciar o uso educativo destas hortas.

-Quen podía ter unha horta urbana: calquera veciño de Ames maior de idade, 14% delas para persoas en situación de risco social, outro 14% para maiores de 65 anos.

-Cales eran as condicións: coidala e traballala, non comercializar os produtos, non empregar velenos nin fertilizantes químicos, non levar animais, instalar galiñeiros, facer pozos, empregar trampas para animais, malgastar a auga,  ou facer lume.

-Cultivos permitidos: plantas hortícolas e florais de tradición local, aromáticas e medicinais. Non permitidos: arbustos e froiteiras, nin transxénicos ou psicotrópicos.

-Horario: desde unha hora antes da saída do sol ata unha hora despois do solpor.

-Colaboración: préstamo de utensilios e ferramentas compartidos para o que sempre hai unha caseta onde gardalas.

Consideramos necesario facerlle saber estas condicións que fan das hortas urbanas algo bastante diferente de calquera outra horta.

Preparados, anunciada a visita ás familias (coa petición de que levaran os seus fillos para así saber eles tamén das hortas), planificada a ruta no plano, feita unha listaxe de posibles verduras e hortalizas que atoparíamos, escoitados compañeiros que acompañan aos seus pais adxudicatarios de algunha horta, puxémonos ao camiño, sendo os guías os dous nenos que viven nesa rúa.

Ver presentación

Hortas urbanas II

 Chegados ás hortas, vimos que estaban pechadas todo á volta con arame e que había un portal, alí unha das mulleres que traballaban xa nos convidou a pasar. Antes fixémoslle entrega do noso agasallo, unha placa para sinalizar as Hortas urbanas. Entre todos os que alí estaban, fóronos dando explicacións das plantacións, dos coidados, do uso de ferramentas e recursos comúns, e tivemos ocasión de comprobar todo aquilo que nós xa sabíamos das hortas.

Sendo unha actividade moi interesante desde o punto de vista didáctico, á volta á escola, recomendámoslle as demais compañeiras que adíen a visita para o mes de setembro, xa que logo, arestora os nenos/as ven as plantacións pero aínda non os froitos, que é o que mellor recoñecen.

Ao día seguinte, fixemos unha actividade sobre o que non vimos: os froitos.

Para ilo, levamos á escola 30 variedades de verduras, hortalizas e legumes, que observamos, ulimos, conversamos e clasificamos en función de se o que se come nace enriba ou baixo terra; si se lle comen as follas, os talos, os froitos, as sementes ou as raíces. Complementamos a información co “Atlas ilustrado de las verduras”, de Susaeta e con “Una cocina tan grande como un huerto”, de Michael Serres y Martin Jarrie, en Kókinos

Sabemos que esta actividade aínda pode dar moito xogo, pero hai que recordar que agora estamos a piques de pechar o curso e os nenos/as moi cansos, e que neste caso veu derivada das visitas pola contorna.

Ver presentación

Verduras e hortalizas

Aínda estando preto da escola, nós queremos insistir na idea que apuntábamos na entrada “Hortas escolares ecolóxicas”, na que falábamos da posibilidade de que os centros cederan unhas pequenas parcelas para convertelas nesas hortas urbanas das que tanto se pode aprender ao longo do ano, e tanto intercambio pode propiciar con outras persoas.

Rúas con nomes de árbores

In EncienciArte on 09/06/2014 at 06:57

Para nós, o traballo de coñecemento da propia contorna é previo a calquera outra saída didáctica que se poida facer co alumnado de infantil. Co cambio do tempo, de estación, da paisaxe e mesmo co gallo do mes das Letras e do Día do Medioambiente, decidímonos a coñecer un pouco máis o que temos ao noso carón.

Na localidade na que traballamos, O Milladoiro, especialmente na zona onde esta ubicada a escola, O Novo Milladoiro, as rúas, avenidas e travesías levan o nome de especies arbóreas coas que tamén engalanaron as beirarrúas. Isto é algo que lle pasa desapercibido á meirande parte da poboación. Aínda non sabemos ben se fai referencia a nomes dos agros que deron lugar ás urbanizacións ou se foi unha atinada ocorrencia de alguén, o caso é que nos gustou moito e decidimos tirar proveito diso.

Tras facérllelo saber aos rapaces (moitos, por exemplo, nin repararan que viven na rúa Palmeiras na que hai palmeiras nas rotondas, parques ou beirarrúas), buscamos nos seus enderezos familiares referencias a árbores.

Rúa Palmeiras, Rúa Figueiras, Rúa Oliveira, Rúa Xesteira, Rúa dos Cereixos, Rúa Camelias, Rúa do Buxo, Rúa das Hedras, Rúa da Pereira, Rúa Codeseira, Rúa Castiñeiras, Rúa das Espiñas …, As Mimosas ou Raíces, puxéronos na pista do que podíamos atopar. A toponimia galega está chea de referencias ao mundo vexetal.

Ver presentación.

Rúas con árbores

As procuras na rede, a consulta de catálogos de árbores e, como non, á recente publicación “Inventario das árbores” de Virginie Aladjidi e Emmanuelle Tchoukriel en Factoría K de libros, axudáronnos a recoñecer as especies que daban nome a todas esas rúas achegadas ao centro escolar. Árbores grandes ou pequenas, perennes ou caducas, froiteiras ou ornamentais, autóctonas ou foráneas, deron lugar a non poucas conversas e elucubracións arredor dos motivos dunha elección ou doutra. Tamén valoramos as vantaxes de nomear así as rúas de cara a quen non sabe ler ou non entende o escrito.

Comunicacións ás familias (escritas e no blog de clase) nas que os informábamos desta nosa nova actividade e para o que solicitábamos o seu coñecemento e colaboración, proporcionáronos moita máis información. Os pais e nais implicáronse a fondo na nosa proposta, así cada día enviábannos suxestións de “recantos segredos de árbores” que eles coñecen e aos que levaron aos seus fillos. Mesmo houbo quen nos enviou mostras da vexetación organizada por rúas. Hortas privadas, hortas urbanas, xardíns, árbores senlleiras ou exóticas …, foron algunhas das propostas que sinalaban no plano que cada neno/a levou para a súa casa e ao día seguinte compartían cos compañeiros.

Follas por rúas

Daquela comezou a planificación de paseos diarios nos que chegábamos a 2 ou 3 rúas para coñecelas e comprobar a concordancia do nome coas árbores alí plantadas (con Google Maps). Estes paseos quedaron recollidos no plano e nunha especie de caderno de viaxe, “Paseos polas rúas con árbores”, que se complementaba coas fotografías que íamos tomando, das placas co nome das rúas, das árbores, dos seus froitos, do seu estado, dos danos que se lle inflixen (lixo, excrementos de animais, pólas esgazadas, etc).

Ver presentación.

Libro paseos polas rúas con árbores

1º Día 2/06/14: “Paseo dos Plátanos”- Rúa dosCereixos- Rúa das Camelias- “Costa das Ameixeiras”.

2º Día 3/06/14: Rúa Palmeiras- Rúa do Buxo- “Aparcadoiro dos Liquidamabar”.

3º Día 4/06/14: “Paseo dos Plátanos”- “Monte dos Piñeiros”.

4º Día 5/06/14: “Paseo dos Plátanos”- “Camiño dos Eucaliptos”- “Costa das Ameixeiras”.

5º Día  /06/14: “Paseo dos Plátanos”- Hortas urbanas.

 Lugares significativos, a sinaléctica, a numeración dos edificios, a orientación e o coñecemento do lugar onde viven, son mostra do moito proveito que tiramos desta actividade.

Polo camiño, descubrimos outras rúas que non levando o nome de árbores, ben poderían levalo, así a Travesía do Porto (onde está a escola) podería ser o Paseo dos Plátanos, o Agro do Medio podería ser a Rúa dos Alfaneiros, etc. E tamén vimos outras aínda non “bautizadas” ás que perfectamente poderíamos poñerlle nome: Costa das Ameixeiras, Camiño dos Eucaliptos, Rúa das Silvas.

Coma sempre, unha cousa leva á outra, e así tratamos de saber quen decide o nome das rúas. Soubemos que se fai no Concello, polo que en vista de que hai dúas rúas novas ao carón da nosa escola que aínda non teñen placa co nome, decidimos poñérllelo nós e enviarlle a proposta á Alcaldía.

Grazas ao material co que nos agasallou unha empresa sita no Polígono do Milladoiro, elaboramos estas placas para algunhas das nosas rúas.

Puxémoslle son a esta actividade coa canción “Cos pés na terra” de Paco Nogueiras Nodar, recollida no libro CD/DVD “Brinca vai!

Carballo … cos pés na terra.
Ameneiro … cos pés na terra.
Buxo … cos pés na terra.
Se queres podes plantar.
Nogueira … cos pés na terra.
Castiñeiro … cos pés na terra.
Figueira … cos pés na terra.
Se queres podes plantar.

As conversas sobre os beneficios que nos proporcionan as árbores quedaron perfectamente resumidas coa lectura do fermoso libro “Árbores no camiño”, de Régine Raymond-García e Vanina Starkoff en OQO, que nos conta a historia de Karim que nunha visita ao mercado perde de vista á súa nai, e cando se encontran baixo un baobab cóntalle A árbore vermella deume forzas ,a palmeira deume de beber, a mangueira deume de comer, o baobab, os seus pans de mono…

Cando volve para a súa casa, a modo de despedida pregúntalle ás árbores.

—Estarás aquí cando sexa maior?–preguntou Karim.—Se ninguén me corta, estarei. —Aínda lles darás de comer aos monos? —Se ninguén me corta… —E daraslles lambonadas aos nenos? —Se ninguén me corta… Vouche contar un segredo: todo está en equilibrio…un equilibrio perfecto, pero fráxil!

 Preservar o equilibro do sistema só pode facerse desde o coñecemento real, e iso é o que intentamos facer nesta actividade.

Para rematar queremos recoller as palabras de Antoni Reyes, director do Arquivo Municipal de Blanes, que nunha charla dirixida ao alumnado sobre “El porqué de los nombres de las calles” dixo:

“El nombre de las calles refleja la manera de ver el mundo de la sociedad que les ha dado nombre, y que las calles de un pueblo son como páginas de un libro de historia”.

Gustaríanos que así fose en O Milladoiro.

Paxaros da Amaía

In EncienciArte on 26/05/2014 at 06:50

Cada vez máis detectamos no noso alumnado como diminúe o seu vocabulario relacionado co mundo natural. Hai moitos anos lemos “El pensamiento salvaje” de Claude Leví-Strauss e agora vólvenos moitas veces á cabeza unha das súas descubertas antropolóxicas: nas sociedades primitivas só lle daban nome a aquilo que lles era de utilidade; as plantas que usaban para comer ou para curar tiñan nome, o resto, todas as demais, eran herbas. Pois algo semellante acontece agora coas xeracións criadas en medios artificiais e urbanitas, que pouco a pouco van perdendo palabras de elementos da flora e fauna porque apenas teñen contacto con ela. Para o noso alumnado todo bicho que voa, ten alas, plumas e peteiro son paxaros. (sobre iso tamén falaremos máis adiante).
O CEIP Amaía leva o nome dun fermoso val fluvial, o Val da Amaía regado por ducias de regatos que embocan no río Sar, cun elevado valor ecolóxico con especial importancia como zona de paso e de reprodución de aves. Sen embargo a meirande parte dos pequenos non serían quen de dicir máis de 2 ou 3 nomes de paxaros en galego, malia a ledicia que sempre lles supón ver paxariños nas árbores do patio.Emporiso quixemos dedicarlle un tempo.
Dado que estamos cun grupo de 3 anos, trala conversa sobre este tema (inducido), e ante a escaseza de paxaros reais, fixemos casiñas, cada unha delas para unha variedade de paxaro, da que se pegou unha fotografía co nome por detrás. Agora acompañan o niño de palabras do Peizoque Roque que aínda conservamos no centro desde o pasado curso.

Ver presentación.

Paxaros Amaía

Ferreiriños, carrizos, petos, cucos, pardais, lavercas, verderolos, andoriñas, paporrubios, pegas, lavandeiras, merlos, e outros moitos encheron o noso centro cos seus cantos, ditos e información sobre eles que atopamos nos web ogalego.eu, a vida nos ríos galegos  e na “Guía de aves de Galicia” de Baía edicións.

Con respecto ás características das aves (peteiro, ás, plumas, pór ovos e voar) tamén lle fixemos unha revisión axudadas polo libro “Aves” de Nicola Davies, publicado en Baía edicións en 2007. Pensamos se todas as aves voan, se todas teñen ás, se todas viven en niños…
Ao tempo lles fomos apuntando algunhas preguntas, sobre a utilidade das aves, para o que botamos man do magnífico libro de Antonio Sandoval Rey, “¿Para qué sirven las aves?”, publicado en Tundra no 2013.

Niños

Tras aprender algúns poemas e ditos relacionados coas aves, demos paso á segunda fase: atraer os paxaros ao noso patio convidándoos a quedar connosco ou a visitarnos con frecuencia. Pero, como conseguilo? Ofrecéndolle alimento. Pero non queríamos botarlle migas no chan, pois iso só podería suceder nos días lectivos. Emporiso ideamos facer comedeiros de paxaros.

Ver presentación.

Comedeiros paxaros Maía

Comedeiros e bebedeiros  feitos con material de refugallo, cheos de graos e alpiste para os paxaros pendurados das árbores do patio.
Agora chega o momento de esperar as visitas tratando de identificar algunhas desas pequenas aves que viven nos nosos bosques, nas ribeiras dos ríos e nos parques do Val da Amaía.

Lingua galega e natureza da man.

AromatizArte IX: eu ulo a…

In EmocionArte,EncienciArte on 23/05/2014 at 05:46

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ás veces tírase máis proveito dunha actividade sinxela que xurde espontaneamente na clase ca doutras perfectamente deseñadas e programadas. Como estes días andábamos a traballar co nariz, preguntámoslle cal era o olor que máis lles gustaba; daquela empezaron a darnos nomes de marcas de colonias infantís. Pero iso non era o que nos interesaba, senón saber a que ulían esas colonias. Supoñemos que lles gustan porque son produtos da mercadotecnia que rodea a todos os personaxes que seguen, que de ser presentados noutros envases nin atraerían a súa atención. Había desde os que empregan a mesma marca ata os que non levaban posta ningunha.

Aí centramos a atención en que cada un deles ule dun modo diferente, no que se reflicte tanto a súa personalidade coma os seus gustos, case ao marxe do perfume que empreguen.
Sabemos que o éxito desta actividade radica na carga afectiva que se lle puxo, na singularización de cada un deles e na identificación con aroma que se lle detectou.
De un en un foron pasando polo “nariz” experto, quen con moito ritual detectaba e finalmente daba o seu “veredicto” para logo ser corroborado polos compañeiros/as. Ti oles a…: limón fresco, a mandarina, a monte, a herba cortada, a biscoito, a mel, a regalicia, a vainilla, a menta, a herbas frescas, a rosas, a xeranio, a pino, a papoula, a monte, a pexego, a melón, a sandía, a mazá, a caramelos …, mesmo houbo un neno que insistía en dicir que el ulía a motor, a gasolina e non fomos quen de contrarialo. Nos casos nos que se puido, contrastábase a afirmación ulindo ese aroma identificado nunha caixa de esencias ou noutra de herbas aromáticas que temos na clase.
Logo, cada un elaborou un cartel onde dicía ao que ulía para que o resto dos compañeiros/as puideran corroboralo.
Días despois, cando chegan pola mañá, seguen co xogo, pedíndolle aos demais que os ulan e que detecten o recendo. Como dicíamos ao comezo, sabemos que o éxito radicou no cariño, na confianza e no respecto a cada neno e nena, facendo que medre a súa autoestima.

AromatizArte VIII: Flor dragón

In EncienciArte on 20/05/2014 at 06:37

Tralo traballo de coñecemento, diferenciación e identificación de distintos tipos de olores, quedábanos pendente o cheiro, a pestilencia. E malia que nos viñeron á cabeza algúns exemplos, non consideramos a súa pertinencia, ademais tiñamos a certeza de que todos saberían recoñecer ese olor aínda sen amosárllelo.

Onte, casualidade da natureza, xurdiu unha ocasión. Floreceu unha planta que anualmente rebrota no noso xardín deixando pampos a todos os observadores, tanto pola súa rareza coma polo seu cheiro: a flor dragón (pola lingua e o pedúnculo que semella unha espada)  ou planta serpe (por ter o talo manchado).

Para eles un sensentido, unha flor que cheira mal.

A Dracunculus vulgaris, é unha planta atrapa moscas, que se introducen na súa copa atraídas por un intenso cheirume. Na súa fantasía infantil unha planta “carnívora”. Dada a súa toxicidade, tan só lles deixamos observala desde unha distancia prudente. Polo de agora, como aínda non está madura, o cheiro non era moi intenso.

Unha ocasión para coñecer unha das flores máis estrañas e grandes da natureza.

FLOR DRAGÓN

AromatizArte VII: traballando co nariz

In EncienciArte on 15/05/2014 at 16:11

Chegado este tempo, sempre aproveitamos para “traballar co nariz”. Non é que o resto do ano nos esquezamos deste sentido pero, neste momento, a vida cotiá proporciónanos moitas ocasións: ramos de flores cos que nos agasallan, froitas máis variadas para o petisco de media mañá, o remexer na terra ou o recendo de cando cortan a herba nos xardíns veciños.

Así, cada día, cando nos chegan con flores variadas, aproveitamos para describir as sensacións olfactivas que nos producen. Pero reparamos en que sempre empregábamos as mesmas categorías, descritores e atopábamos as mesmas semellanzas. Finalmente reduciámolo a agradable/desagradable, moi intenso/pouco intenso, polo decidimos dedicarlle un pouco máis de atención pois consideramos que se poden tirar grandes aprendizaxes sen recorrer a situacións ficticias ou artificiais.

Ulindo

Narices

Para nós, foi fundamental distinguir entre cheiro, recendo e olor, xa que logo hai moita confusión canto ao uso deses termos. Ulir, recender, abafar, alcatrear, apestar, feder, cheirón, cheirento, aroma, esencia, fragrancia, olor, perfume, recendo, peste, tufo, cheirento, pestilencia, aromático, oloroso, recendente…, son algúns dos relacionados co sentido do olfacto.

Logo buscamos clasificacións e tipoloxías de olores, por suposto de modo moi diferenciado e simplificado para idade do noso alumnado: especiados, florais, afroitados, resinosos, queimados, pútridos/pestilentes, doces, picantes. Aquí descubrimos que hai moitas relacións entre sabores e olores.

 Cores

Olores, cores, sabores

Deseguido fomos levando á clase algún exemplo desas categorías. Mesmo chegamos a aventurar a hipótese de que a cor tivese algo que ver coa cor. Algo que logo descartamos. Chocolate, café, torradas queimadas, pan tostado, terra, follas secas, marmelo, azucre, pemento, especias, piñas e ramas de pino, froitas, laranxas, limóns, bergamotas, rosas, margaritas, peonias, xeranios, fiúncho, menta, menta chocolate, romeu, ruda, lavanda, follas verdes, iogur, queixo azul, auga sucia, auga limpa, reproducións de froitas, verduras e bolos de plástico, papel, libros, gomas, acetona, perfume, alcohol …, foron ulidas individualmente, por grupos, por contraste e adiviñando.

Contrastes

Contrastes olores

Un exercicio que nos permite dar un paso máis na identificación e verbalización das sensacións que perciben cada día froito dos milleiros de estímulos aos que están expostos.

Fixemos moitas observacións pero, para nós, unha das máis salientables foi a constatación da influencia cultural na maneira na que se reciben os olores. Así, cando lles achegamos as especias o nariz, todos se retiraban dicindo que lles desagradaba, agás cando llelo puxemos a unha nena marroquí, nese momento iluminóuselle a faciana, logo dixo que lle gustaba moito porque lle ulía á comida da súa nai

En cursos pasados levamos a cabo AromatizArte, ao que se pode acceder deste estas ligazóns.

AromatizArte I: perexil

AromatizArte II: auga de rosas

AromatizArte III: espantainsectos

AromatizArte IV: narices

AromatizArte V: rosquillas de anís

AromatizArte VI: bafos de eucalipto

Auga doce

In CativArte,EncienciArte on 14/05/2014 at 06:51
"Paisaje absorbido", Patricio Cabrero, 2007.

“Paisaje absorbido”, Patricio Cabrero, 2007.

Como continuación natural a todo o traballo realizado no pasado trimestre mirando ao ceo, coa chuvia e coas formas de chover, arestora andamos a darlle resposta á pregunta “e para onde foi toda esa auga?”
Así levamos semanas coñecendo os ríos, regatos, lavadoiros, pozos, pontes e fontes que cadaquén ten preto das súas casas ou da dos seus avós e familiares. Á volta de cada fin de semana recibimos fotografías dos nenos/as visitando algún deses lugares e coñecendo os seus nomes. A isto xa lle dedicaremos outra entrada porque dá moito de si: Sar, Sarela, Miño, Río Tinto, Tambre, Rego dos pasos…
Como caída do ceo, desde o 21 de marzo, inaugurouse no Museo da Cidade da Cultura no Gaiás, a exposición “Auga doce” para a que temos solicitada unha visita didáctica. Alí poderán ver:
-A auga escondida, augas envasadas, auga e saúde (termas e balnearios).
-A auga na terra, auga e paisaxe, flora e fauna, os grandes ríos, o río Miño e construcións relacionadas cos cursos de auga.
-O home a e auga, recipientes (olería), enxeñería hidráulica.
-Ollando ao ceo, a meteoroloxía, a auga no universo.

.
Sendo como é unha macroexposición, o Departamento educativo do Gaiás encargase de facer unha escolma segundo a idade do alumnado. Nós xa lle apuntamos os nosos intereses. Con todo, tamén lle apuntamos ás familias do alumnado a posibilidade de levar aos seus fillos o día 18 de maio, que co gallo do Día dos Museos, teñen programada unha xornada de portas abertas con música, obradoiros e ciencia para toda a familia. Así, entre outras moitas, poderán facer a viaxe dunha pompa de xabón; enchouparse de historias onde os ríos, as charcas, os regatos e as fervenzas ou a choiva son os protagonistas; coñecer as formas da auga; vivenciar a auga coma unha fonte de son con distintos aquófonos; etc.
Mentres tanto, e como avance, nós visitamos a exposición e aquí vos deixamos algunhas das fotografías que lle amosamos ao noso alumnado. Moi poucas, e sempre relacionadas co traballo realizado, porque, como sempre dicimos, non lle atopamos sentido a saturalos con algo que mesmo aos adultos nos custa.

“Auga doce”

DSCN0978

As gomas, outras posibilidades: xeoplanos

In CativArte,EncienciArte on 28/04/2014 at 20:48

???????????????????????????????

Chegamos a un punto que xa non sabemos ben que facer, se declararlle a guerra ou unirnos á febre das gomas de cores. Cada día confiscamos unha presa delas polo temor a que as metan na boca, pero sempre volven con máis. Así que non nos queda outra que darlle a volta e verlle outros usos.
Comezamos coas novas posibilidades, facendo uns rudimentarios xeoplanos. Trala descuberta de que poden “debuxar, trazar ou escribir” coas gomas e tras diversas composicións, formulámoslle estas preguntas: no bastidor circular podemos facer formas cadradas ou triangulares?, e no cadrado podemos facer círculos?, e triángulos?.
Nesas andamos. Mentres tanto iremos pensando novas utilidades didácticas para as gomas.
Ver presentación.

Xeoplanos gomas

???????????????????????????????

Camelias con nome

In AlfabetizArte,EncienciArte on 31/03/2014 at 06:34

Desde hai algunhas semanas, raro é o día no que non nos agasallan cunha camelia, a flor máis emblemática de Galicia e con presenza en case todas as casas, xardíns e beirarrúas.  Ver a Ruta da camelia en Turgalicia

Inicialmente acolliámolas con grande alegría, dicíamos que era unha camelia e puñámolas en auga. Dun tempo a esta parte, dedicámonos a miralas con máis detalle, especialmente porque o noso alumnado reparou en que sempre dicíamos que era unha camelia aínda que entre si fosen totalmente diferentes. Así acordamos ir nomeándoas; nós seríamos quen lle poñeríamos o nome, xa que logo, os verdadeiros segundo a variedade, non nos eran moi doados de recordar.

Ata que hoxe xuntámolas todas. Unha lección de diversidade: hai trazos comúns entre elas pero cada unha, tamén ten elementos diferenciares que as fan únicas, singulares e fermosas. A cor, a forma, número e disposición  dos pétalos, a visibilidade dos pistilos… Asemade, repararon en  que non teñen aroma (as variedades coas que traballamos), pero que nin falta lle  fai.

Coma sempre hai nomes máis ou menos creativos, pero nós seguimos poñéndolle nome á natureza.

Grazas a Sandra do CEIP O Coto que desenvolveu un magnífico proxecto sobre as camelias, soubemos de poemas, de música e de representacións pictóricas.

 

Camelias con nome

Agora o noso alumnado está entusiasmado coa idea de representar plasticamente as camelias, algo nada doado e para o que tomaremos como referencia o “Proxecto camelia” do pintor vigués Alex Vázquez.

Rematamos cunha audición do poema de García Lorca, “Madrigal a la ciudad de Santiago“, traducido ao galego, musicado por Ismael Serrano e Luar na lubre.

Llueve en Santiago
Mi dulce amor
Camelia blanca del aire
Brilla entenebrecida al sol (…)

A caixa dos tronos

In CativArte,EncienciArte on 13/02/2014 at 14:15

En toda esta tempada de chuvias non podían faltar as tormentas eléctricas que asustan e engaiolan por igual a nenos e nenas, polo que decidimos dedicarlle un tempo. En primeiro lugar fíxose precisa unha aclaración terminolóxica sobre os raios, tronos e lóstregos, xa que logo hai unha grande confusión canto a estes tres fenómenos, así como una asociación errónea –non estraña- sobre a forma dos raios.

Escoitamos tronos, vimos imaxes de lóstregos, falamos das súas consecuencias e precaucións a adoptar. Mesmo puidemos apreciar a súa beleza para o que empregamos assuxestivas imaxes da emblemática intervención de earthwork, “Lightning field” de Walter de María no deserto de Novo México alá polos años setenta do século pasado.

Pero o noso alumnado quería unha representación dos tronos, raios e lóstregos para incrementar a exposición da chuvia. Isto foi todo un reto, xa que plasmar o son e as sensacións que nos producen non nos parecía nada doado. Tras pedir axuda a outras compañeiras mestras fomos xuntando instrumentos musicais cuxo son se semella ao dos tronos e tormentas, de algún nin sabemos o nome, pero si recoñecemos o seu son.

Outros, como “el palo de lluvia”, tras descubrir o que conteñen en su interior para lograr ese son tan similar ao da chuvia, deron pé a que fixésemos os nosos paus de chuvia caseiros.

Velaquí a representación da caixa dos tronos.

Ver presentación

A caixa dos tronos

Paraugas, para que?, para a chuvia

In CativArte,EncienciArte on 12/02/2014 at 08:12

??????????

Derivado do traballo realizado sobre a chuvia que presentamos no post anterior, demos en aproveitar os paraugas rotos nestes días polos refachos de vento. Así pedímoslle as familias que nolos enviaran para que nós lle puidéramos dar unha segunda vida.

Inicialmente vimos a utilidade do paraugas, que vai máis alá da estética, malia que ás veces é no único que reparan os nenos e nenas. Falamos sobre a súa forma, elucubramos sobre a súa utilidade no caso de ter outra, vimos cales son os que mellor cumpren coa súa función e finalmente os motivos polos que agora estaban estragados. Cando lles preguntábamos cal sería o seu último destino, respondían que o contedor do lixo. Nós fixémoslle cambiar de idea.

Con acrílicos e por grupos velaquí algúns dos resultados que locen expostos nos corredores do centro xunto con fermosas ilustracións nas que sempre están presentes a chuvia e os paraugas.

Ver presentación.

Paraugas

??????????

??????????

60 días chovendo, 60 nomes da chuvia e 60 modos de chover

In AlfabetizArte,CativArte,EncienciArte on 11/02/2014 at 07:17

??????????

Seica xa van alá 60 días chovendo. Pode, pois xa case non recordamos como é a vida sen chuvia. Por moi lírica e melancólica que sexa, na escola infantil é un fastío: recreos, molladuras, falta de xogo ao aire libre… Pero tamén podemos aproveitar dela coma aprendizaxe contextualizada.

Na rutina diaria de observar o estado do tempo e das previsións para o día e días vindeiros, nos últimos tempos dicían “Chove”, polo cal decidimos afinar un chisco esa apreciación dando resposta a como chove. Hai veces que chove miudiño, outras arroia, outras hai un trebón, ou unha chuvascada ou cae unha babuxa ou unha coriscada ou un diluvio ou unha orballada. A nosa lingua dispón de ducias de palabras para nomear a variada tipoloxía de chuvia que temos, así, botando man das “Palabras enchoupadas” do Portal das palabras e doutras magníficas compilacións que atopamos puidemos chamar á chuvia polo seu nome.

Asemade, quixemos deixar constancia plástica dese rico abano de denominacións da chuvia. Cada día, nun momento, observábamos a cor do ceo e as nubes que dan lugar a cada unha das formas de chuvia. Neste caso fomos nós quen nos ocupamos da representación, dado a dificultade que podía entrañar para o noso alumnado a manipulación dos elementos empregados. Eles son quen agora se ocupan de explicar a exposición á que deu lugar, polo de agora 15 cadros sobre a chuvia e outros fenómenos, que -de cara a ser vista polas familias e compañeiros- se acompaña dunhas diapositivas nas que se recollen nomes, substantivos, adxectivos, verbos, expresións, ditos e refráns sobre a chuvia.

Este traballo aínda non pechado (ata que a chuvia non nos abandone), posibilitounos coñecer vocabulario propio da nosa lingua, fenómenos meteorolóxicos, literatura senlleira, o ciclo da auga, a linguaxe plástica, e outras moitas aprendizaxes e experiencias das que iremos dando conta nos vindeiros días.

Isto foi o positivo desta tempada de tanta revoltura: coñecer a riqueza lingüística do galego.

Ver a presentación.

60 días, 60 nomes e 60 modos de chover

A nosa preferida é “Choven chuzos de punta”, a deles é “Pedrazo” ou “Ceo de verán”, agora ben, debecen por unha “Chuvia do Arco da Vella”.

??????????

A gran onda

In CativArte,EncienciArte on 10/01/2014 at 07:59

Á volta de vacacións, unha vez nos puxemos ao día, o noso alumnado non paraba de comentar sobre o temporal de tronos, vento, choiva, lóstregos, e especialmente de ondas xigantes. Así tivemos que buscarlle unha explicación a este fenómeno, xa que logo, ata o de agora, para eles as ondas sempre foran parte da diversión dun día de praia no verán. Tralos apuntamentos duns, descartados por outros, buscamos información na rede, así soubemos por que se producen as ondas no mar e non nunha piscina, no río ou nun lavadoiro.

Neste corte dun informativo de VTelevisión explícanos como se forman as ondas xigantes, a escuma no mar e mesmo nos suxiren facer un experimento cun secador de pelo orientado cara unha cubeta con auga.

Logo volveron as conversas sobre as vantaxes/divertimento das ondas (xogos no mar, deportes, etc), e os inconvenientes (para os barcos, para a pesca, para os paseantes).

No Portal das palabras atopamos varias denominacións dos estados do mar.

Veunos ao recordo o fermoso álbum ilustrado “La ola” publicado por Bárbara Fiore Editora, no que se nos conta unha historia sen palabras dunha nena que pasa un día na praia, para ilo, a súa autora, Suzi Lee, só emprega dúas cores: o azul e o gris. Aquí unha presentación do mesmo.

Deseguido enlazamos co maxistral gravado do xaponés Hokusai de “La gran ola de Kanagawa”, que mesmo foi fonte de inspiración doutros artistas entre eles, Roy Lichtestein e “La mer” de Claude Debussy.

O visionado deste gravado fíxoos crer que eles tamén poderían representar as ondas con tan só dúas cores. Así nos puxemos mans á obra con ceras, pero os resultados non foron moito do seu agrado, polo que probamos con outras técnicas: fondo con rodillo, brocha seca de dous tonos de azul para a onda, rotulador para os barcos e témpera branca con pincel fino para a escuma do mar.

IMG_6543

Para a nosa sorpresa, a obra de Hokusai era coñecida por algúns nenos/as debido a que aparece nun episodio dos Little Einsteins.

Polo de agora conformarémonos coas fantásticas imaxes do experto en capturar ondas, o fotógrafo Pierre Carreau, en cuxo web podedes atopar macroondas, multiondas e o poder da auga que os deixarán coa boca aberta. Ou as espectaculares ondas hawaianas de Clark Little.

A lúa e o sol xuntos pola mañá

In ContArte,EncienciArte on 27/11/2013 at 14:08

Esta mañá, os nosos “observadores do ceo” repararon na presenza da lúa enfrontada ao sol, véndose ambos con total claridade. Foi algo que os estrañou moito, e sobre o que nos deron todo tipo de explicacións, desde as máis líricas, ás máis fantásticas, pasando por algunhas pseudocientíficas:

-“É que espertaron ao mesmo tempo.”
-“É que a lúa quería vernos a nós espertos.” Estanos axexando, porque nos quere ver.”
-“Non, era porque quería ver a tarde.”
-“É unha nube con forma de lúa, pero non é a lúa.”
-“Non está enteira, fáltanlle cachos que llelos comeron os unicornios pola noite.”
-“Foi porque nós espertamos moi cedo.”

Dado que non había concordancia nas razóns que daban, decidimos buscar en Internet, e velaquí a explicación que atopamos a este fenómeno coñecido como lúa de día:

“La luna llena solo se ve de noche, la luna nueva no se ve, el cuarto creciente se ve al atardecer y por la noche y el cuarto menguante al amanecer y por la mañana”, resume a RTVE.es Antonio Pérez Verde, astrónomo de la REDA (Red Española para la Divulgación de la Astronomía).

Foi unha mañá de moito proveito, que nos deu ocasión para amosar as distintas fases da lúa, e mesmo tirar de contos tan fermosos como “Pedro y la luna” ou “Quen levou a lúa”. Seguiremos afondando neste filón, ao que xa lle dedicáramos un tempo, con outra promoción de alumnado e que recollemos nesta entrada fai catro anos.

Temos que dicir que buscamos fotografías para ilustrar esta entrada e non atopamos ningunha de lúa minguante, por iso empregamos esta.

-“

Outono waterpainting

In CativArte,EncienciArte on 25/10/2013 at 13:02

IMG_6295

É tempo de cabazas e unhas teñen mais colorido ca outras, emporiso quixemos enchelas de cor. Así decidimos aplicar a técnica do waterpainting -que xa temos empregado noutras ocasións- con elementos do outono.

Visto o que necesitamos –esmaltes, soportes, auga e unha cubeta- atopámonos cun problema: a posibilidade de que se desbordara a auga. Para o alumnado foi unha descuberta ver como ía subindo o nivel da auga en función do tamaño do elemento que introducíamos, polo que se fixo preciso introducir a de maior tamaño e axustar a cantidade de auga a ela.

Por outra banda, xurdiu outra experiencia de carácter físico á que aínda non lle demos resposta: elementos pesados como as cabazas flotaban e outras máis pequenas afundían. Fixemos varias experimentacións con cousas de pouco tamaño e escaso peso, así como con outras de grande tamaño e moito peso. Teremos que insistir máis nesta cuestión para poder formular unha “teoría científica”. Polo de agora non a temos.

Canto á experiencia artística foi moi vistosa tal e como se pode apreciar nas fotografías. Follas, espigas de millo, castañas, cabazas e tarxetas de papel foron os soportes empregados.

Ver presentación. 

outono painting

Tempo de outono

In EncienciArte on 23/09/2013 at 06:32
Igor Lagunov

Igor Lagunov

Chegou o outono, para nós unha das tempadas máis fecundas. Será que os folgos están renovados tralo verán, será que é unha época de moita fermosura, ou será que a natureza nos brinda grandes posibilidades, máxime se a climatoloxía e benévola.

Levamos feito xa unha morea de actividades que compartimos a través do blog, e que agora compilamos aquí para facilitar o seu acceso.

Recordade que non tedes máis ca premer na etiqueta outono e así aparecerán todas de seguido.

Temos por diante case noventa días ata a entrada do inverno. Trataremos de aproveitalas ao máximo, mirando, gorentando, ulindo, tocando, escoitando, lendo e deixándonos levar polo maino outono.

As árbores alimentan

In EncienciArte on 22/05/2013 at 07:05

Senteime baixo a pereira e deume unha pera.

Senteime baixo a ameixeira e deume unha ameixa.

Senteime baixo a figueira e deume un figo.

Senteime baixo a cerdeira e deume unha cereixa.

Senteime baixo a maceira e deume unha mazá.

Senteime baixo o pexegueiro e deume un pexego.

Senteime baixo o carballo e deume tanta alegría

Que comín peras, ameixas, figos, cereixas, mazás e pexegos todo o día.

Nesta época do ano podemos ver as árbores froiteiras en flor, así como comezan a agromar os seus pequenos froitos, emporiso, quixemos recorrer a este sinxelo poema de Carlos Fontes, publicado no libro “Poemas con piruleta”, para realizar un xogo adiviña co noso alumnado. Mesmo puidemos seguir engadindo outras árbores e froitos.

1 ano dun bosque

In EncienciArte,VisionArte on 20/03/2013 at 20:16

Vía Microsiervos coñecemos o vídeo Forest Year, no que en menos de 3 minutos nos mostran os cambios acaecidos nun bosque ao longo de 15 meses mediante 40.000 fotografías.

Magnífico material para explicarlle ao alumnado o tránsito das estacións e os seus efectos na natureza.

Raios, tronos e lóstregos

In CativArte,EncienciArte on 11/03/2013 at 17:40

Thunderstorm 12

Nas conversas desta mañá co grupo a novidade eran os comentarios sobre a tormenta eléctrica desta fin de semana. Porén quixemos aproveitar para saber algo sobre estes fenómenos meteorolóxicos e para falar sobre os medos que lle producen aos nenos e non tan nenos.

En primeiro lugar foi precisa unha clarificación terminolóxica, xa que logo teñen unha grande confusión canto a estes tres fenómenos naturais, así como unha asociación errónea –non estraña- canto á forma dos raios.

Escoitamos tronos, vimos imaxes de lóstregos, falamos sobre as súas consecuencias e precaucións a adoptar. Mesmo puidemos apreciar a súa beleza, para ilo empregamos as suxestivas imaxes da emblemática intervención de Earthwork, “Lightning field” de Walter de María no deserto de Novo México alá polos anos setenta do século pasado.


Para rematar fixemos unha representación dos lóstregos con “pintura autónoma”. Sobre unha base de cartolina cuberta de cera e posteriormente raiada, deixamos escorregar unha pinga de pintura; posta en vertical ramifícase de forma similar aos lóstregos.

Ver aquí.

RELAMPAGOS

Cabazas espiñosas

In EncienciArte on 14/12/2012 at 08:07

Agasalláronos cun cesto de fermosas chayotas, tamén coñecidas como cabazas espiñosas, papaspobres ou papas do aire. Un froito dunha planta rubideira da familia das cucurbitáceas (como as cabazas), que nalgúns lugares de Latinoamérica se consume do mesmo xeito que as patacas, de aí o seu nome.

Pensábamos gardalas para plantar na primavera, e así ver como nacen as plantas directamente dun froito, xa que logo, noutras ocasións temos visto a reprodución por escallo, por semente, por folla, etc. Pero vese que se atoparon a gusto na nosa aula que algunhas xa empezaron a xermolar e a medrar a un ritmo de 2-3 cm por día (son como as fabas máxicas); para cando acaden máis altura non sabemos que faremos con elas, pois precisan ter un emparrado.

Isto deunos pé a falar co noso alumnado das necesidades vitais das plantas, e mesmo a facer probas privándoas dun deses elementos: auga, luz ou calor, e ver se así xermolan igual. Preparamos unha grella para facer o seguimento e logo poder tirar conclusións.

Un agasallo da natureza para o coñecemento dos nenos e nenas.

Ver presentación.

Chayotas

Niño de palabras para o Peizoque Roque

In ContArte,EncienciArte on 28/11/2012 at 07:52

Desde que no mes de xuño coñecemos a “O Peizoque Roque” andábamos dándolle voltas para desenvolver unha algunha experiencia centrada neste fermosísimo libro de Dores Tembrás que nos fala dun pequeno paporroibo que devece polas palabras, poemas e lindos versos.

Mamá peizoque / nun toxo aniñou / e os cinco ovos / do vento gardou.
Naceron xuntos / os pequerrechos / entre poemas / e lindos versos. (…)
O máis pequeño / anda a rosmar / chámase Roque / e non vai parar.
Insiste e rabea / nada quere saber / se non son palabras / tampouco ha comer.

E así vai pedíndolle aos distintos animais cos que se atopa palabras longas coma un río, palabras que collan nun saco, palabras que o estarrezan, palabras para soñar ou palabras que dean calor, ata que de volta ao niño, as comparte cos seus irmáns e así

O peizoque canso / reconta feliz / as palabras todas / antes de ir durmir.

Unha compañeira préstanos dous niños abandonados polos seus habitantes, polo que buscamos información na rede, así descubrimos que este peizoque adoita facer os niños con forma de prato nas silveiras  con follas, ramiñas e raíces, fai a posta de ovos alá polo mes de marzo, que se alimenta de vermes ou insectos e agora no inverno de baias. Escoitamos o seu canto e mailos seus nomes noutras linguas que sempre aluden ao seu característico peito roibo (petirrojo, paporrubio). Soubemos que é habitual que agora no outono baixen doutras latitudes máis frías e que é moi confiado cos humanos de tal xeito que é un dos paxaros máis fáciles de atraer para comedeiros e caixas-niño.

Retomando a historia de Roque, acordamos facerlle un niño especial na aula, un niño que iremos enchendo de palabras ao longo desta temporada para na primavera ofrecérllelo como lugar para aniñar, para poñer ovos e para criar aos seus fillos entre palabras poemas e lindos versos. Daquela pedirémoslle á súa autora, Dores Tembrás, e ao ilustrador, Xosé Tomás, que nos traigan ao Peizoque Roque para ver se lle gusta o lugar para quedar.

O niño será un lugar simbólico no que iremos gardando os coñecementos adquiridos, algo que se irá construíndo co tempo e coas vivencias da clase. Axudaranos a decatarnos do paso do tempo e das nosas aprendizaxes. Algo presente, para o que tamén pediremos a colaboración das familias e doutras especialistas que interveñen co alumnado, así, por exemplo, xa fomos xuntando tamén palabras en inglés. Ata pode ser que con algunhas lle fagamos lindos versos.

Esperaremos a ver se o Peizoque Roque considera a posibilidade de vir con nós.

Ver presentación.

Niño de palabras do Peizoque Roque

As caixas do outono

In EncienciArte on 07/11/2012 at 08:02


Unha maneira diferente de expoñer as composicións con elementos outonais. Nós que somos máis estereotipadas pensáramos en meter en cada caixa as follas e froitos de cada árbore, afortunadamente o noso alumnado é moito máis creativo ca nós e así lles quedou.

Ver presentación.

Caixas de outono

Actividades para o outono

In EncienciArte on 17/10/2012 at 06:18

Xa metidas de cheo no outono, ao longo dos vindeiros meses realizaremos moitas actividades directamente relacionadas coa estación; aínda así, recomendamos a visita ás entradas do blog rexistradas baixo a etiqueta “Outono” (navegador de etiquetas, parte inferior da columna central). Entre outras:

Cata de marmeladas de outono

In EncienciArte on 08/10/2012 at 06:50

No poema de Antonio Rubio para o mes de setembro -en “Almanaque musical“- falaba dunha sinfonía de marmeladas, o que nos deu a idea de aproveitar froitas do outono para coñecer os seus usos, propiedades dietéticas, conservación e consumo máis alá da tempada co noso alumnado de 4 e 5 anos.

O proceso reducímolo ao máis básico e elemental, nada de receitas laboriosas nin moita precisión na proporción do azucre, baste recordar que nós non estamos para facer cursos de cociña, senón para sacarlle proveito educativo.

Porén, pedímoslle que nos trouxeran froitos do outono, que ulimos, tocamos, degustamos, etc. Logo partímolos en anacos pequenos que puxemos a macerar con igual cantidade de azucre; é moi interesante facer as comparacións de volume/peso, así como os cambios que se producen co paso do tempo na mestura –paso de sólido a líquido-. Non deixamos pasar a oportunidade de propoñer un problema: a cantidade de marmelada que obteremos será igual ao peso da froita e do azucre?

Cocemos, deixamos arrefriar, dámoslle resposta o problema e xa podemos facer todas as comparacións que queiramos: coa froita ao natural (dozor, textura, olor…), entre outras semellantes pola cor (fresas-tomate, laranxa doce-laranxa amarga, cabaza-caqui, uvas-moras, etc).

Ao tempo é unha maneira de achegalos ao consumo dun produto san e enerxético ao que que non adoitan ser moi devotos.

Rematamos coa lectura de “Mermelada de fresa” de Daniel Nesquens en Anaya, na que este alimento é o nexo que lle permite ao rato Papas Fritas sentir o gozo dos almorzos do sábado.

Ver presentación da gorentosa actividade.

cata de mermeladas

Polos xeados de cítricos

In EncienciArte on 21/06/2012 at 07:26

Acordáramos que cando chegara o bo tempo, xa preto do verán, faríamos xeados. A climatoloxía non axudou pero eles recórdannos que o prometido é débeda.

Días atrás puxémonos mans á obra. Queríamos amosarlles como facer un gorentoso doce a partir do zume de froitas naturais, aproveitando ademais para distinguir os sabores –doce, ácido ou amargo- e os cambios de estado dos líquidos a sólido.

Ademais supúxonos un interesante traballo de estimacións e cálculos matemáticos, xa que cumpría saber a cantidade de líquido que precisaríamos segundo os recipientes que empregamos.

Ver presentación.

Polos xeados

Cata das cereixas de maio

In EncienciArte on 24/05/2012 at 07:01

Estamos en tempo de cereixas, pero non todas son iguais, porén organizamos unha cata -ao igual que xa temos feito co mel ou co mosto-, tratando de que sexa unha degustación guiada e consciente descubrindo matices que doutro xeito pasarían desapercibidos.

Regaláronnos un cartel de gran formato con 24 variedades de cereixas, cada unha delas co seu nome, información sobre a orixe, calibre, forma, cor, sabor, floración, maduración, pedúnculo, resistencia ao corte e dureza, que nos deu a idea dos aspectos a observar.

Reunimos 7 variedades en nun primeiro momento fomos atendendo a aspectos como a orixe, peso (calibre), forma (achatada, redonda, corazón, alargada, con pico), cor (vermello, vermello claro, vermello escuro, vermello negro), pedúnculo (corto, medio, largo), recollendo todas as anotacións nunha táboa.

Deseguido pasamos á cata, polo que nos preparamos como profesionais cun vasiño de auga para “lavar a boca” entre degustación e degustación; e así foron notando as sensación no padal canto a dureza (dura, branda, rexente), sabor (doce, moi doce, pouco doce, agridoce), e canto a tamaño da caroa (grande, pequena).

Coa profesora especialista de inglés, tamén traballaron todo este vocabulario e mesmo fixeron un haiku sobre as cereixas.

Sempre pensamos que unha das nosas tarefas é a de axudarlle aos nenos/as a poñerlle nome ás sensacións que senten. E esta foi unha gorentosa e rica experiencia tanto sensorial coma de linguaxe.

Rematamos cunha cantiga dos Maios en Galicia que di así:

“E maíño maio,
e que nos trouxeches,
cereixas maduras
e non nolas deches.”

Ver presentación.

Cereixas de maio

O paso do tempo

In EncienciArte on 26/03/2012 at 07:00

Os nenos/as de infantil non son moi conscientes do paso do tempo, -as persoas adultas ás veces tampouco-, porén, o que debemos facer é propiciarlle experiencias que lles axuden a comprender e vivenciar como isto sucede.

Albumes coas súas fotografías desde que entran no centro, o blog de aula no que se recollen todas as actividades diarias, rutinas, a existencia de fitos significativos para o grupo, as celebracións anuais, etc, poden axudar. Para o tránsito das estacións, o ciclo vexetal, nós recorremos ás plantacións, a máis de que permiten traballar outros moitos conceptos e valores.

Este curso, o 25 de novembro fixemos as plantacións de bulbos (tulipáns, crocus e iris), que deron pé a un intenso traballo matemático, así como de seguimento da súa evolución ata o día de hoxe no que xa florecidos, puideron levalos para a casa, tras comprobar todas as hipóteses que se formularan ao inicio, así como as indicacións do envase canto a período de medra e momento de floración. O mesmo acontece coas plantacións de fresas, ou cos bonsais.

Bulbos_fresas

Mención aparte merece a actividade “As nosas árbores mes a mes”, que nos permitiu ir apreciando os cambios aos que se viron sometidas árbores con un significado especial nas súas vidas, ao longo destes seis meses.

Para nós, estas experiencias son claves, e por suposto non poden ser substituídas polo coloreado dunha ficha. Sabemos de certo que é así entendido por todos os profesionais que intervimos coa infancia, polo cal, non podemos comprender que se siga facendo dese xeito.

Hoxe culminouse un proceso, abriremos outros, sempre co obxectivo de que vaian construíndo coñecemento de forma significativa, tal e como recollemos na categoría EncienciArte.

Bonsais na clase I

In CativArte,EncienciArte on 03/03/2012 at 09:46
bonsais

Un alumno díxonos que o seu pai facía bonsais, polo que tivemos que explicar en que consistía esta técnica milenaria e ensinar fotografías destes “árbores en maceta”. Espertou tanto interese que invitamos aos pais a vir á clase.
Chegaron con catro exemplares, unha oliveira, un arce, un ficus e un pino, que marabillaron aos rapaces, e así foron contándonos como se facían, que se pretendía, como o lograban, os coidados que requirían, e toda a paciente labor que había detrás destas fermosas árbores.
Tamén trouxeron un pequeno arbusto, unha pyracantha, para tratalo e convertelo en bonsai. Así, mediante explicacións, primeiro no encerado, foron amosándonos todos os pasos a dar, as ferramentas que se empregan para tan delicadas operacións, as partes da planta, o que máis se valora nos bonsais, ensináronnos algunhas palabras que proceden do xaponés, as diferentes formas clásicas que poden adoptar, a idade que poden acadar, etc. Sorprendeunos a labor de poda de raíces para lograr a simetría entre a copa e a raíz (de tal xeito que cada vez que a unha árbore lle sae unha raíz, tamén lle sae unha rama), a forma na que a agarran á maceta para así posibilitar que se vexa o nebari, a maneira de aramalo para darlle a forma desexada, e algúns elementos cos que decoran o bonsai, dándolle tamén importancia á maceta, ou a adobíos como un pequeno monxe e un templo oculto no entrabado de raíches. Deixáronlle tocar aos nenos os diferentes tipos de terra que empregan, para reter ou drenar auga, o pomice (pequenas pedras pómez que se colocan no fondo da maceta) e a akadama (terra volcánica que indica a necesidade de auga). E sobre todo, déronnos unha lección de amor pola natureza, do valor da paciencia, e de didáctica. Ver presentación.
Perante a tópica pregunta que lles fixemos algunhas compañeiras sobre se non o consideraban unha forma de “torturar” as plantas, cernando, modificando, podando…, a resposta deixounos sen palabras, seica non o consideraban moi diferente do que nós facíamos co noso alumnado mediante a educación, que non é outra cousa que manter intacta a súa estrutura natural, pero liberada de todo aquilo que o eiva, sacando á luz toda a súa beleza e potencialidades empregando grandes doses de paciencia, constancia e cariño. Para pensar.
En agradecemento, nos días seguintes, os nenos fixéronlle un debuxo dos bonsais que nos trouxeron inspirándose en representacións artísticas clásicas no arte xaponés. Ver presentación.

Debuxos_bonsai

Bonsais na clase II

In EncienciArte on 03/03/2012 at 09:45

Tralo tratamento da pyracantha para convertela no bonsai co que regalaron para a clase, os pais do alumno aínda nos reservaban máis sorpresas: trouxeron un pequeno buxo ou un cotoneaster para que que cada neno/a o preparara como bonsai. Isto fíxose ao día seguinte.

Con paciencia foron ensinándolle a cada un a descubrir cal sería a forma ideal da planta que lle asignaran. Como algúns nenos lle pedían formas de letra ou outras, fíxose preciso aclara a diferenza entre bonsai e topiario. Para crear ese clima de calma de relaxación puxemos ambientación de música xaponesa (de meditación, tradicional e Kitaro).

Mentres os pais traballaban en pequenos grupos, outros nenos ían buscando no ordenador a tradución do seu nome ao xaponés, para logo identificar a súa maceta.

Tras atender ás explicacións que nos deron sobre os coidados que requirían canto a luz e auga, buscamos un lugar onde colocar os nosos bonsais e creamos un fermoso xardín de bonsais con pedras e decoración con motivos xaponeses.

Agora non queda máis que esperar.

Esta actividade deunos ocasión de coñecer sobre plantas, tradición, cultura, arte, música…, e outras moitas cousas que iremos desenvolvendo e contando en vindeiras ocasións.

Ver presentación.

bonsai_nenos

Indicios da primavera

In EncienciArte on 28/02/2012 at 08:23
INDICIOS DA CHEGADA DA PRIMAVERA

Malia que o calendario nos di que estamos no inverno, temos a sensación de chegada da primavera. Con tal motivo, e tras comprobar que aínda faltan tres semanas, saímos pola contorna, a modo de detectives, buscando indicios de que a primavera xa estaba petando na porta.

Estiveron moi atinados, decatáronse da cor do ceo, da chegada dos paxaros e de algunhas bolboretas, dos sons, da aparición das flores nas árbores froiteiras, da herba nova, das tenras follas dos eucaliptos, das acacias, das leitugas, e da case sempiterna floración dos dentes de león.

O que non soubemos responder e esperamos alguén nos axude foi á pregunta de “por que todas as flores que florecen primeiro son de cor amarela?” Certamente amarelas son as flores de: toxos, xestas, codesos, mimosas, acacias, dentes de león, flor de ouro, narcisos, prímulas, lirios silvestres, etc., agora ben, non sabemos o motivo.

O casorio dos paxaros

In EncienciArte on 03/02/2012 at 08:32


Nas nosas aulas temos un costume moi do gusto do alumnado: todos os días deixámoslle no patio un pouco de fariña de millo aos paxaros para que nos visiten. Pero con moito desgusto, cara finais de novembro vimos que non viña ningún a comer, o que nos levou a investigar para onde marcharan, intentando saber onde estaban para non deixarse ver.

Porén, hoxe é un día de alegría, xa que logo, segundo as tradicións populares galegas, é a partir do día da Candeloria, o 2 de febreiro é cando volven os paxaros para emparellarse e criar.

 A Candelaria ou a Candeloria é unha festa relixiosa, pero a súa orixe coma a doutras moitas celebracións cristiás, é pagá. Era a antiga “festa da luz” celebrada polos celtas e tamén polos romanos e día do amor nos antigos costumes galegos.

En Galicia non só era moi celebrada esta festa dentro do relixioso, senón tamén, no ámbito agrario xa que era considerada coma un preludio da chegada da primavera e con ela o renacer da natureza; é o día no que se celebraba o “casamento dos paxariños” . Di un refrán que “a partir da Candeloria, ningunha ave voa soa”. Considerábase a esta festa como “a do amor e do apareamento no reino animal”.
Así é como ilustraron este día de casorio os pequenos/as de catro anos.

Outra alegría dánola este refrán que di: “Cando a Candeloria chora, medio inverno vai fóra; que chore, que deixe de chorar, a metade do inverno está por pasar”.

E seguindo coas aves e cos refráns recordamos unha entrada que lle dedicamos ao día 3 de febreiro “Polo San Blas, a cegoña verás.

Esperamos que moi pronto volvan os paxaros a visitarnos, mestres tanto deleitarémonos con fermosas ilustracións como esta de Sami Viljanto ou outras de paxaros que se poden ver en Pinzellades al món.

AromatizArte VI: bafos de eucalipto

In EncienciArte on 27/01/2012 at 07:27

A finais do curso pasado, dedicáramos unha semana ao traballo coas plantas aromáticas e os seus usos na cociña, na cosmética ou no fogar (ver AromatizArte I, II, III, IV e V). Agora quixemos coñecer as propiedades curativas dalgunhas. Dado que estamos en pleno inverno, momento de catarros, bronquites, toses, gripes, etc, descubrimos unha árbore que é a maioritaria no bosque que vemos a través da galería da clase: o eucalipto.

Sabían dos caramelos de eucalipto, de que os hai en Australia nos que viven os koalas, e algúns, mesmo viran a familiares facendo bafos de eucalipto.

Vimos as diferenzas entre as follas dos eucaliptos máis novos e o máis vellos; cales son as que concentran máis aroma; os efectos da contaminación nas follas; identificaron a difícil cor verde das follas (diferente polo dereito e polo envés). Pero, e sobre todo, quixemos centrarnos nos seus usos como remedio caseiro.

Decidimos que se enviaría unha manchea para ser empregada nas casas cos familiares que precisasen, e acompañouse dun prospecto; un texto instrutivo cunhas características, unha estrutura e elementos fixos que o diferencian de calquera outro texto: composición, propiedades, indicacións, contraindicacións, forma de uso e precaucións.

Como portada do prospecto, inspiráronse cunha representación moi primitiva e elemental dun eucalipto realizada polos aborixes de Australia.

Ver presentación

Eucalipto

A caída dos primeiros dentes e o Rato Pérez

In ContArte,EncienciArte on 24/01/2012 at 08:04

Teeth from inside

É bastante habitual que cun grupo de 5 anos vivamos episodios de caída dos primeiros dentes. Fai pouco tivo lugar a nosa “primeira caída” do grupo, de aquí en diante, irán uns detrás dos outros, chegarán a fin de curso case todos desdentados.

Aproveitamos para falar de cales son os dentes que primeiro caen e se isto garda algún tipo de relación cos que primeiro saen ou cos que se empregan en “tarefas” máis duras. Iremos facendo un cadro coas estatísticas. Preguntáronlle ás familias polo momento no que lle apareceu o seu primeiro dente, a idade que tiñan e a posición dese dente. Como curiosidade soubemos de bebés con dentes e dos inconvenientes desta rareza.

Pode dar moito xogo, pero decidimos tirar polo camiño literario. Como non mencionar ao máis xenuíno personaxe infantil español, o “Rato Pérez” e dos seus “homólogos” noutras culturas. Comprometémonos a que teremos un conto distinto do Rato Pérez para cada dente que caia.

Velaquí o que fomos atopando:

Ratón Pérez” del Padre Coloma, o que deu orixe a todos os demais. Recollido nunha exposición do CVC xunto con 80 diferentes ilustracións do personaxe infantil que vén de celebrar o seu aniversario.

La asombrosa y verdadera historia de un ratón llamado Pérez”, de Ana Cristina Herreros e Violeta Lópiz en Siruela.

El cuento de Ratón Pérez”, publicado pola Unidad de Salud de la Comunidad de Madrid

El Ratón Pérez” de Maestra de Infantil

Cuento del Ratoncito Pérez

La verdadera historia del Ratón Pérez”, de Ariel Puyeli en Lumen.

La mágica historia del Ratoncito Pérez”, de Fidel del Castillo en Edebé.

El ratoncito Pérez“, de Ana Serna-Vara y Margarita Menéndez en Susaeta.

El ratoncito Pérez” de Olga Lecaye en Corimbo.

El ratoncito Pérez y la luna” de Mónica Bordenova  en Ediciones LolaPirindola.

Nela y el Ratón Pérez” de Alejandra Vallejo Nájera en Alfaguara.

Cartas a Ratón Pérez” de Antonia Ródena en Anaya.

La vuelta al mundo del Ratón Pérez” de José Manuel Pedrosa e Paz Rodero en Voces Literatura

Cleopatra y el Ratón Pérez” de Fernando Lalana e José Mª Almarcegui en Bruño

Cortando raíces

In EncienciArte on 20/01/2012 at 08:17

Unha das froitas que conta con maior aceptación dos nenos e nenas é a fresa, de tal xeito que o seu sabor, olor e cor emprégase en cantidade de produtos. Porén, levaban tempo pedíndonos que plantáramos fresas. Ata o de agora non conseguíramos as plantas, malia que xa tíñamos preparadas as latas. Emporiso, non puideron ocultar a cara de decepción cando viron aquela morea de raíces e de follas secas.

Xa tíñamos mirado as variedades de fresa, as condicións de plantación, a temperatura óptima, as necesidades de luz e de sol; polo que quixeron plantalas de inmediato. Houbo que recordar unha indicación do encargado do viveiro que nos dixo que había que cortarlle a metade da raíz. A necesidade desta poda de raíces espertou todo tipo de comentarios e de conxeturas.

Acordado que a lonxitude da raíz idónea sería de 7 centímetros, xurde o debate sobre como facelo. O uso da regra é obvio, pero non cómodo, polo que se recorreu a unha plantilla coa que se corta o sobrante. Deseguido, limpeza de follas secas, talos e plantación.

Agora a atender a súa rápida medra. A como van aparecendo as primeiras follas, as flores de cinco pétalos e o froito como un engrosamento da mesma flor. Controlarán o tempo cun calendario,no que tamén se farán rexistros de temperatura e de humidade. Diversos instrumentos de medida, diversos usos do número, diversas experiencias ricas en todos os sentidos.

Ver presentación.

Cortes de raíz

Descocados

In EncienciArte on 17/01/2012 at 07:36

É bastante habitual nestas datas atopar cocos nas froiterías, malia todo ningún dos nosos/as alumnos/as o probara nunca, de non ser en outros produtos como en galletas, iogures ou doces. Emporiso, buscamos información na rede, vimos a súa procedencia, a árbore e os seus froitos así como outros usos na cosmética (bronceadores, xampús, cremas…) e na cociña. Tamén soubemos que parte do seu interese provén da serie televisiva “George de la jungla” un personaxe que seica abre os cocos dun xeito moi singular.

Contamos na aula con “Una cocina tan grande como un huerto” de Alain Serres, un fermoso libro de cociña e de arte, que lle dedica un capítulo ao coco; alí soubemos algunha das particularidades deste froito, entre outras que pode flotar. Isto deunos pé a realizar unha interesante experiencia de comparación e de flotación. Tralo debate sobre cales son os motivos polos que cren que flotan os cocos, pensaron se isto lle acontece a outras froitas, se inflúe a súa codia de madeira, o ser oco polo medio, o por ter auga dentro. Todo isto foi contrastado para ver se era aplicable a outras.

Cómpre dicir que a degustación da auga e da carne do coco non foi o máis memorable de toda a actividade, polo que repetimos o coñecido trabalinguas:

¡Compadre, cómpreme un coco!

¡Compadre, coco no compro!, porque el que poco coco come, poco coco compra y como yo poco coco como, poco coco compro!.

Ver presentación.

Descocados

Xeadas de inverno

In EncienciArte on 17/01/2012 at 07:35

Detestamos profundamente a árbore “4 estacións” que hai en moitas aulas de infantil. Esa árbore de especie incerta, con tronco incerto, follas incertas, flores incertas e froitas incertas que só se dá nas ventanas das escolas. Esa que nestas datas aparece cuberta de incertas folerpas de algodón, querendo semellar, non sabemos que. De seguro que llela dan nun kit a algunhas mestras de infantil; noutra ocasión xa falaremos das cousas que van nese kit atemporal, anacrónico e absurdo.

Se non hai máis ca abrir a porta e ver o inverno, a primavera, o verán ou o outono. Ou mellor aínda: abrir os ollos.

Alá por setembro falamos do proxecto FotografArte que poñeríamos en práctica ao longo deste curso. Velaí as fotografías da natureza tomadas esta mañá de xeada que nos deixou imaxes espectaculares, que logo, os nenos e nenas titularon de forma bastante creativa e suxestiva.

PD: Fóra non vimos ningunha árbore como a de marras.

Ver presentación.

Xeada

Bulbos e matemáticas

In EncienciArte on 16/11/2011 at 21:00
bulbos e matemáticas

Ver presentación.

Este ano acordamos que volveríamos a plantar bulbos dado o éxito dos xacintos do pasado curso. Nesta ocasión serán crocus, iris e tulipáns. Os tres nunha mesma lata e todos diferentes canto a: tamaño, momento de floración e profundidade de plantación. O que nos deu ocasión a facer un interesante traballo matemático.

En primeiro lugar fíxose preciso coñecer as recomendacións presentes no envase: interpretación de símbolos convencionais referidos ao momento de plantación, ao de floración, á necesidade de luz, á orientación e á profundidade de plantación. Observando tamén o tipo de envase no que se comercializa, unha bolsa perforada para permitir que “respiren”.

De seguido, cómpre preparar os recipientes, facéndolle un furado ás latas para facilitar a saída de auga excedente e así non “afogar” os bulbos.

O problema vén no momento de preparar a plantación, xa que os bulbos deben plantarse a distinta profundidade. Intúen con certeza cal é o motivo desta diferenza: bulbos máis grandes de plantas de maior altura necesitan máis fondo para que a terra lle serva de soporte. Debátese arredor de como solucionalo e sobre cal debe plantarse primeiro. Acordan tomar medidas na lata desde o borde; énchese ao primeiro nivel ou marca, a 10 cm., e colócanse os bulbos de tulipán e iris; cóbrese de terra ata a segunda marca a 8 cm, e deposítase o crocus. Enchese de terra ata o borde, régase e lévase ao “invernadoiro”, zona acristalada que recibe o sol da mañá e a sombra da tarde, tal e como precisan estas plantas.

Elaboración do calendario no que facer o seguimento das estimacións de xerminación e floración: crocus en marzo (a comezo da primavera); tulipáns en maio (metade da primavera) e iris a finais de maio-xuño (final da primavera).

Posteriormente sacámoslle máis proveito ás etiquetas dos envases dos bulbos. Se nun primeiro momento nos centramos na información contida no texto e máis nas imaxes, logo dedicámoslle un tempo aos números. Hai moitos máis dos que pensábamos, de distinto tamaño, acompañando a letras ou símbolos. Vimos que uns indican cantidade, outros prezo, dimensións, enderezos, códigos de identificacións, etc.
Tamén atenderon á información en distintos idiomas, cos símbolos correspondentes. E como novidade amosámoslle os números romanos, empregados para refirirse aos meses de forma moi abreviada.
Toda unha fonte de información que levan as casas para amosárllela ás súas familias.

Ciencia nas aulas de infantil

In EncienciArte on 07/11/2011 at 16:45

Nestes días estanse desenvolvendo unha grande cantidade de iniciativas para celebrar a Semana da Ciencia, como forma de achegar a ciencia a todos os públicos entendéndoa como algo cotiá presente en todos os ámbitos en non como algo que só pertence ao terreo dos científicos.

Nós tentamos facelo todos os días, procurando que os nenos e nenas de infantil comprendan que todos os coñecementos están estruturados e son susceptibles de ser articulados con outros; e de que a ciencia xurde da obtención do coñecemento mediante a observación de patróns regulares, de razoamentos e de experimentación en ámbitos específicos, a partir dos cales se xeran preguntas, constrúense hipóteses, dedúcense principios e elabóranse leis xerais e esquemas metodicamente organizados.

A diario e posible aplicar o método científico de forma  axustada ás idades coas que traballamos, en case todo o que facemos, seguindo os seus pasos principais:

-A observación, aplicando os sentidos a un obxecto ou a un fenómeno, para estudalos tal como se presentan na realidade.

– O pensamento indutivo, extraendo de determinadas observación o seu principio particular.

-A formulación de hipóteses, experimentándoas.

-A demostración ou refutación das hipóteses

-A elaboración de conclusións.

Mostra disto son actividades realizadas na aula que se poden atopar na categoría EncienciArte.

Ao noso entender ese é o modo de proceder científico, e isto pódese aplicar a calquera proposición que se queira comprobar. Algo que vai moito máis alá duns xogos de química branca nun día, ou con charlas sobre nanopartículas. Coma sempre non cremos na efectividades das accións esporádicas e “sensacionalistas”.

No web do CSIC (Consejo Superior de Investigaciones Científicas) pódense atopar algunhas experiencias interesantes de ciencia na aula relacionadas coa flotación, co magnetismo, coa óptica ou coa electricidade.

Libros con ciencia

In ContArte,EncienciArte on 07/11/2011 at 16:45

Mostra do Libro de Ciencia é unha guía bilbliográfica con unha escolma de 55 títulos de divulgación científica dirixidos ao público infantil.

Entre elas atopanse obras como “El pequeño inventor”, “Los números en la naturaleza” ou “Bichos”. Sin embargo non recolle un dos nosos preferidos “Uno, y si no, ninguno” de Katrina Lange en UnaLuna.

Pan de millo (boroa)

In EncienciArte on 28/10/2011 at 16:22

Hai anos, traballábamos nunha  pequena vila costeira e fixemos pan de millo ou boroa co noso alumnado. Daquela puidemos ir a recoller as espigas a unha leira, esfollámolas, debullámolas, cribamos o millo e levamos unha parte a un muíño de cubo nun regato e a outra a un muíño de marea, logo peneiramos a fariña, amasamos e cocemos nun forno de leña. Fora unha maneira de coñecer cultivos tradicionais, labores do campo, alimentos, patrimonio arquitectónico (hórreos, muíños, fornos) no rural, etc.
Agora, esta é a versión urbana, porque seguimos a pensar que os nenos e nenas deben coñecer o proceso de elaboración dun produto típico galego e todo o que hai detrás ata que chega a eles. O que non podemos visitar, suplímolo con outros recursos e información da rede.
Afortunadamente, aínda hai avós e avoas do alumnado que entendendo o que pretendemos acadar cos seus netos, préstanse para todo o que lles requirimos. Pedimos todas as variedades posibles de millo, mesmo das que están a piques de desaparecer: millo corvo, millo de leite, millo do país…; pouco a pouco a aula foise enchendo de espigas de todos os tamaños e clases, moitos deles encirrados pola idea de atopar “unha raíña” (espiga vermella, morada ou negra). Observándoas, foron xurdindo dúbidas que tratamos de confirmar:
-as barbas e as follas da casula indícannos cal é a cor da espiga?
-a fariña que se obteña será da cor dos grans de millo? E o pan?
-as espigas combinadas débense a que plantaron dous graos xuntos? E si se planta un gran negro dunha espiga negra e amarela, sairá negra ou amarela?

-só comen millo os animais?

Pódese ver todo o traballo ata a elaboración da boroa na seguinte presentación, pero insistimos na idea de que  importa máis o proceso desenvolvido ca o produto acadado.

O mellor, foi que este traballo espertou expectación entre o resto do alumnado do centro e os nenos/as exerceron de cicerones dos outros, explicándolle detalladamente aos seus compañeiros dende o proceso vital do millo, a súa presenta en moitos alimentos que consumen a cotío,  ata a elaboración da boroa.

Non imos a estendernos expoñendo os obxectivos traballados. Unha persoa que nos veu, preguntounos que obxectivo pretendíamos conseguir, tan só quixemos saber de canto tempo dispoñía para que llelo explicáramos…

Monte queimado e cortado

In CativArte,EncienciArte on 21/10/2011 at 07:15

O noso alumnado, malia ser pequeno, saben do que pasa no mundo, ven a televisión e escoitan as noticias. Neste momento saben que se están queimado moitos dos nosos montes. E esta é a súa representación simbólica desta perda.

A dicir verdade, non é que empezáramos por aí. Hai uns días levámoslle á clase un toro dun pino para que puideran apreciar os aneis anuais de medra dunha árbore. A partir diso, tras a observación detallada da información contida neses círculos concéntricos –anos de bonanza, anos de seca, cicatrices e outras marcas da vida…- fixemos gravados con cera branda e calcos con papel carbón.

Finalmente, acordamos facer unha exposición con todas esas producións. Pegámolas sobre papel kraft e alguén dixo que era un bosque, o que foi completado por outro neno con bosque queimado e cortado. Unha abstracción.

A alimentación en infantil

In EncienciArte on 14/10/2011 at 07:05

O 16 de outubro é o Día Mundial da Alimentación. Nós non cremos na incidencia educativa das conmemoracións, senón no traballo constante e diario. Porén remitímosvos ás entradas publicadas baixo a etiqueta de “alimentación” e a outras moitas nas que facemos mención a:

1º As actividades que desenvolvemos arredor dos petiscos de media mañá, pautados día a día para que deste xeito e grazas á presión de grupo todos tomen alimentos variados.

2º A coordinación que pretendemos establecer cos responsables do servizo de comedor escolar para:

a) Coñecer a súa programación de actividades relacionadas coa promoción de hábitos saudables, introdución e coñecemento dos beneficios do consumo de determinados alimentos, para deste xeito reforzalas desde a aula.

b) Facer partícipe a todo o alumnado dos ingredientes do menú escolar, presentando diariamente á entrada do centro escolar unha mesa cos elementos que van a formar parte da comida dese día.

3º O consenso acadado coas familias do alumnado sobre o non consumo de lambetadas e celebración dos aniversarios  dun xeito diferente que non implique a inxesta de calorías baleiras (graxas, snacks, chucharías…).

4º A presentación de alimentos naturais producidos nas hortas familiares ou na contorna: uvas, kakis, cabazas, hortalizas, legumes, cereais, froitos secos, e dos usos gastronómicos de moitos destos.

Finalmente, recomendamos a lectura das secuencias didácticas do libro “Medrando sans, de bocado en bocado… de xogo en xogo”,  (en RecomendArte) publicado polas consellerías de educación e de sanidade coa finalidade de promover nos máis cativos hábitos saudables de alimentación e exercicio físico.

Ben sabemos que o Día da Alimentación se centra no dereito á alimentación que moitas criaturas non poden exercer, algo que, polo de agora, o noso alumnado non pode cambiar; pero si poden e deben ir tendo unha educación nutricional e alimentación adecuada.

Doce coma o mel

In EncienciArte on 13/10/2011 at 07:21

Un alumno cuxo avó ten colmeas tróuxonos dos anacos de panal de mel. Nunca viran tal. Moitos nenos/as nin sequera a probaran. Coas explicacións do compañeiro e coa información da rede coñeceron todo o proceso de elaboración da mel, do proceso de extracción (da vestimenta e precaucións que adopta o avó), sobre o seu consumo, beneficios para a saúde, conservación, usos medicinais (catarros, feridas, dores de barriga…), na cosmética (xampús, cremas, colonias…), do aproveitamento da cera (en velas, en ceras de cores, en abrillantadores…), e da reciclaxe da cera.

Contounos que as abellas das colmeas do avó collían o néctar das flores de romeu, daí o seu sabor; e que eran imprescindibles na polinización dos kiwis da finca.

Tras observar os panais con lupas (ver as estruturas hexagonais das celas); ver a intensidade da cor amarela tirando a tostado e a súa transparencia; tras ulir o romeu, para ser quen de diferencialo doutros tipos de mel (de eucalipto, de castaño, de azahar ou de milflores), degustámola tomando directamente os anacos de panal (o alumno explicoulle aos compañeiros como facelo sen comer a cera), con tostas de pan, con queixo (refrán: “Miel con queso sabe a beso”), con noces (aportadas por outro alumno); apreciamos no padal a súa dozura, sabor con matices de romeu, a densidade (similar ao caramelo líquido), e a textura na boca. Logo non tomaron nada máis (refrán: “Despois de comer mel nada sabe ben”).

Máis tarde, tras falar da conveniencia de tomar mel en troques de azucres, das súas propiedades enerxéticas (refrán: “Come moito mel, vivirás moito e ben”), xurdiu un interesante debate entre o alumnado, sobre se as abellas son animais domésticos ou salvaxes.

Non se nos ocurriu mellor forma de rematar esta actividade didáctica que deleitándonos coa lectura do poema “Doce coma o mel” de Celso Emilio Ferreiro, precisamente no día no que o Parlamento galego acordou dedicarlle o ano 2012, centenario do seu nacemento.

O carballo ao longo do ano

In EncienciArte on 13/10/2011 at 07:21

Unha amiga, lectora do blog, ao coñecer o que pretendíamos facer con “As nosas árbores mes a mes”, agasallounos cunha publicación de Xerais de fai case vinte anos, “O carballo” (que agora non localizamos no seu catálogo). É un póster de dobre cara de 2 metros de alto por 40 cm.de ancho. Un carballo ocupa case a súa totalidade, por un lado no outono-inverno e polo outro na primavera e verán. Na ilustración aparecen resaltadas as peculiaridades desta árbore dende a copa ata a raíz, así como as distintas especies animais e vexetais que o habitan: fungos, herbas, aves, insectos, roedores, mamíferos ou réptiles. Na marxe, unha breve descrición de cada un deles.

Complétase ademais con explicacións sobre o carballo na historia, os seus usos e especies próximas, as fragas, a vida nos carballos e nas carballeiras, as variedades desta especie arbórea e mais súa extensión polos continentes.

De seguro que nos será de moito proveito, case tanto coma os carballos.

Cata organoléptica de mosto

In EncienciArte on 10/10/2011 at 06:58

Unha das vantaxes de traballar nunha vila pequena é que algúns dos alumnos/as viven no rural ou teñen familia na aldea, porén están ao tanto e participan nas tarefas do campo/horta. Neste momento coméntannos da recollida do millo, da vendima, das castañas e das noces…

Un neno, tras contarnos ao longo de varios días a súa participación na vendima, quixo agasallarnos con mosto. Fixémoslle ver que é un produto natural, que ten a cor das uvas coas que se fai, recordamos como as esmagáramos o pasado curso en “Cata de uvas” para extraer o seu delicioso zume, e agora decidimos que había que aprender a identificar e verbalizar as distintas sensacións que nos produce a súa degustación, polo que fixemos unha cata organoléptica ao estilo dos profesionais. A cata é un exercicio de memoria e adestramento, e hai que dispor de palabras axeitadas para describir as sensacións que nos produce.

Recordamos que ten tres fases,unha visual, unha olfativa e a gustativa.

Na visual tras verquer o líquido nunha copa de cristal, observamos a súa cor: límpido, brillante…, e mailo tono, que se asocia a froitas, rosa fresa, frambuesa, salmón, cereixa, picota ou rubí.

Na olfativa hai que arrecender co líquido parado e en axitación, recordando que se fai tanto por vía nasal coma retronasal (na boca) que é máis intensa. Para descritores asociase a determinadas froitas (cereixa, ameixas, moras, arándanos…), ou flores (rosas, violetas).

Na gustativa, apreciamos os sabores básicos (doce, salgado, amargo, ácido) e o seu tacto (suave, redondo, áspero…)

Practicamos a cata co mosto, demos un pequeno grolo, removemos na boca e deixamos que fluíran as súas propiedades. A diferenza dos profesionais non o cuspimos fóra, pero soubemos que é o habitual.

O que realmente nos interesaba nesta actividade era que aprenderan a poñerlle nome ás sensacións que lles produce algo que toman. Temos a seguridade de que de aquí en diante practicarán en máis dunha ocasión.

 

Velaí os resultados das dúas catas realizadas ata o de agora
Mosto 1

 

Son: bo (escuma ao escanciar). Cor: rosa alaranxado. Transparencia: non. Olor: a fresa. Gusto: doce, un chisco ácedo. Permanencia no padal: corta.
Mosto 2

 

Son: bo (escuma ao escanciar). Cor: rojo ciruela. Transparencia: non. Olor: a cereixa. Gusto: suave, moi doce coma a mel. Permanencia no padal: longa (ata dez minutos despois).

 

Como vedes estamos feitos uns expertos catadores.

 

Tomando unha bebida natural fixémoslle pór en funcionamento todos os sentidos e enriquecemos o noso vocabulario. E por riba a actividade é deliciosa. Que máis pedir.

As nosas árbores mes a mes

In EncienciArte on 07/10/2011 at 06:53


Pedímoslle ás familias do noso alumnado que lle sacasen unha fotografía ao carón dunha árbore que teñan na casa, cercana a ela ou que vexan con relativa frecuencia.
A nosa intención é ir apreciando os cambios que se producen nas árbore co devir das estacións. Deste xeito poderemos facer o seguimento de 25 árbores de distintas especies, unhas caducas e outras perennes, unhas froiteiras e outras ornamentais, etc.
Preparamos unha ficha na que se identifica o nome de cada neno/a e o da súa árbore, a fotografía e os meses que restan ata xuño. Unha vez ao mes, farán de reporteiros, levarán a ficha de seguimento para a casa e deseguido contaránnos aos demais o que lle aconteceu á súa árbore. Non reproducimos aquí todas as fotografías dos nenos/as coa súa árbore.
Con esta sinxela actividade esperamos coñecer aspectos comúns a todas as árbores, a só algunhas delas, ou diferenzas entre unhas e outras.

Marmelo

In EncienciArte on 03/10/2011 at 09:00

O pasado día propuxémoslles unha adiviña para resolver na casa coas súas familias; diciámoslles que se trataba dunha froita medio pera, medio mazá; da cor dun limón; duro e branco por dentro; cocido tornaba de cor caramelo; que se toma habitualmente como sobremesa acompañado con queixo; o seu nome en castelán ten nove letras e en galego sete.

Todos resolveron que se trataba do marmelo; houbo quen trouxo froitos e tamén quen nos agasallou con marmelo caseiro. Malia as reticencias iniciais dalgúns, todos  gorentaron un dos doces típicos nas sobremesas galegas.

Isto deu lugar unha sesión de coñecemento dos marmelos, das súas flores, froitos, variedades (mesmo conseguimos uns ornamentais talla mini), comparación das súas cualidades coas de outras froitas, proceso de elaboración, enlatado e ata a súa representación pictórica a mans do xenial Antonio López.

Pan de pipas de xirasol

In EncienciArte on 28/09/2011 at 16:23

Se hai un palabra que poidamos atribuírlle á nosa aula é fértil. Todo cando plantamos medra e dá os seus froitos. A finais do curso pasado sementáramos xirasoles e realizáramos varias actividades sobre esta engaiolante planta para os nenos/as. Agora chegou o momento de recoller os froitos. Probamos as pipas, reservamos unha parte para os paxaros –tal e como foran os plans iniciais- e outra para volver a plantar a vindeira primavera -non quixemos que nos sucedera coma no conto de “Pirracas e as patacas” que comeron todas as patacas e non tomaron a precaución de deixar a semente para o ano seguinte polo que se acabou a colleita. O equilibrio dos tres terzos, unha lección de sostibilidade.

Coñecemos outros usos das pipas de xirasol: aceite, margarinas, e a máis antiga, moelas para facer pan.

Como remate elaboramos pan de pipas, tras o visionado dun time lapse da floración do xirasol –algo que non puidemos ver dado que coincidiu coas vacacións- e outro no que se aprecia a súa cualidade de xirar cara onde está o sol .

Salvar el planeta: contaminación mariña

In EncienciArte on 17/06/2011 at 11:46

Habemus fabas

In EncienciArte on 15/06/2011 at 06:50

Tras case tres meses de coidados, hoxe recollemos a nosa colleita de fabas e chícharos –das lentellas e fabocos non soubemos nada-; cada un foi a recoller os froitos da súa lata, fixándose ben na etiqueta para recordar de que variedade era. As primeiras conclusións: as sementes máis pequenas foron as que máis pronto e máis cantidade produciron; unha lección para os que elixiron as sementes máis grandes crendo que serían as mellores. Deunos un pouco que pensar a variedade de fabas rosa porque non sabemos a que semente asocialas. Para ver todo o proceso I e II.

Como peche, e para recordar, un time lapse da xerminación das fabas.

AromatizArte V: rosquillas de anís

In EncienciArte on 10/06/2011 at 15:00


Seguimos descubrindo os diversos usos das plantas aromáticas, neste caso o anís na repostería.

AromatizArte IV: narices

In EncienciArte on 09/06/2011 at 21:00


A nai dun alumno quixo colaborar con AromatizArte enviándonos unha grande variedade de esencias –xa que ela traballa na industria alimentaria-, así puidemos xogar a adiviñar os olores que lles íamos presentando: allo, anís, eucalipto, ourego, café… Dado que son moito máis intensos, con algúns deles trabucábanse; malia todo con aqueles como laranxa ou limón deseguido os asociaban a caramelos ou xeados. Logo con todas as mostras fixemos a comparación entre o olor natural e a esencia.
Falamos de como se chaman as persoas que traballan co nariz, aquelas que profesionalmente de dedican a cheirar; do grato ou ingrato que pode ser ese traballo, da variedade de olores que poden recoñecer e de como aprenderon a facelo: ulindo, practicando como calquera outra destreza.

AromatizArte III: espantainsectos

In EncienciArte on 08/06/2011 at 14:42

Fai dúas semanas centramos o noso interese nas couzas; ao longo de varios días observamos que entraban moitas na clase, cadaquén expuxo o seu coñecemento sobre elas e decidimos averiguar máis porque un neno dixo que na casa do seu avó comeran unha cadeira, algo que lle pareceu absolutamente imposible aos compañeiros. Denominamos este pequeno traballo de investigación “La polilla que se comió una silla”. Daquela soubemos que hai unha grande variedade de couzas, da roupa, dos libros, das mazás, das patacas, da madeira…; polo que fomos tratando de saber cal sería o interese das couzas na nosa clase, ata que concluímos que viñan ás castañas que aínda conservábamos no supermercado desde o pasado outono. Cando se lle solicitou información ás familias, case todas coincidiron en falarnos das couzas da roupa, dos danos que ocasionaban e dos métodos que empregaban para evitalas: saquiños perfumados, pulverizadores, plaguicidas, ventilación, etc.
Agora, no marco do proxecto AromatizArte, retomamos o tema: vimos as vantaxes da utilización de herbas aromáticas para previr esas pragas. A melisa, o romeu e a herba luísa, a máis das súas propiedades e usos como relaxantes, como aromatizantes ou na cosmética (pasta de dentes, xampús, etc), son repelentes de insectos, así preparamos saquiños perfumados para os seus cuartos e armarios con estas herbas.  Unha maneira de respectar o medio e a vida sen os prexudiciais aerosoles.

AromatizArte II: auga de rosas

In EncienciArte on 07/06/2011 at 20:00


Segunda entrega do traballo coas plantas aromáticas.

AromatizArte I: perexil

In EncienciArte on 06/06/2011 at 21:01


Primeira entrega do traballo coas herbas aromáticas.

AromatizArte

In EncienciArte on 06/06/2011 at 21:00

Con isto traballaremos toda a semana. Estes son os nosos recursos, deles sairán colonias, aromatizadores, perfumeiros, infusións, xabóns, xeados…; veremos os seus usos na cociña, na menciña, na cosmética, etc.

As herbas e flores recollidas coa axuda dos seus pais e nais na fin de semana, darannos moito xogo, xa que logo están no seu momento de máximo esplendor, preto da celebración do San Xoan.

Maxi-super-extra-mini

In EncienciArte on 01/06/2011 at 07:00

A raíz do comentario sobre un anuncio publicitario (limon&nada) dunha bebida refrescante, xurdiu o propósito de facer limoada.

Considerando que se traballan aspectos como:

-a alimentación saudable

-o proceso de elaboración de bebidas naturais

-os sabores e olores

-os sufixos e prefixos que atenúan ou intensifican cantidade e tamaño (maxi, mini, mega, super, -ísimo)

-o ciclo vital dunha árbore froiteira

-distintos tipos de texto: notas, pedidos, receitas

-palabras na lingua estranxeira (sweet, sugar, water, lemonade…)

Para coñecer a experiencia, ver a presentación.

Quen vive aí?

In EncienciArte on 01/06/2011 at 06:59


A observación con lupa das plantas do patio deu como resultado que soubéramos da existencia de pequenos bechos (pulgón, formigas, arañas, larvas, escarabellos…), que mesmo se consideran pragas pero a través das fotografías de Kristin Nikolai e Thomas Shahan non podemos máis ca miralos con tenrura.
Polo de agora non fixemos máis que observalos, xa lle dedicaremos tempo e debatiremos sobre se son perxudiciais ou beneficiosos para as plantas.

O noso curioso xardín

In EncienciArte on 27/05/2011 at 14:00

Escoitando a historia de Liam, o neno xardineiro de  “El jardín curioso” de Peter Brown, unha nena díxonos que vira unha flor saíndo por un sumidoiro. Falamos moito sobre as plantas que nacen –ao igual que no conto- en lugares insólitos, do que podería suceder si se deixasen medrar, do que cambiaría a paisaxe se houbese máis xardíns nos parques, nas rúas, na vila…, mesmo no cole.

Aquí o cambio non é doado, edificio rodeado de elevadas construcións e cun patio con muros de formigón de tres metros, sen moitas posibilidades de humanizalo, de enverdecelo, ou é que aínda se pode facer algo? Catro árbores orfas que temos que coidar, as nosas plantacións en lata, e algunha que outra sorpresa…, nacen plantas en lugares insólitos! Moitas máis das que pensamos. Decidimos facer de investigadores para localizar onde hai vida vexetal, fotografamos e estableceremos un plan de coidados, para ver se acontece como no libro.

 Recordamos que no conto as plantas que primeiro se estendían eran as malas herbas, logo detrás ían as outras. Por que se lle chama entón malas herbas?

Unha lección de respecto á diversidade e de integración –neste caso paisaxística pero aplicable a outros ámbitos-: os grandes xardineiros ingleses sempre dicían que non hai malas herbas, senón plantas que nacen en lugares inadecuados.

Poderíase facer algo máis no noso patio?, como sería se houbese xardíns verticais?, que pasaría?, como se coidarían? Sempre é mellor soñar ca resignarse. Velaí van os deseños.

Nós cremos que ao alumnado, polo de agora, non hai que falarlle de grandes ideais nin dos discursos habituais nestas conmemoración, senón amosarlle o valor dos pequenos xestos que están ao seu alcance.

Ver presentación.

O xardín curioso

In ContArte,EncienciArte on 27/05/2011 at 07:03

A nosa última descuberta é unha delicia de libro, titúlase “El jardín curioso” de Peter Brown, publicado pola editorial Takatuka.

Un día, mentres explora a súa cidade monótona e gris, un neno curioso chamado Liam descubre un xardín en apuro. Decide axudarlle a medrar, sen decatarse de que acabará provocando que o xardín teña vida propia e que se estenda pola cidade mudando todo ao seu paso.

Malia o aproveitamento didáctico que se pode sacar del, o autor insiste en que tan só quixo contar unha boa historia. O noso alumnado deseguida caeu na conta do que se pode cambiar cun pequeno xesto, cando as persoas deciden colaborar coa natureza en troques de loitar contra ela. Un conto cunha visión ecoloxista e medioambiental coma poucos.

As imaxes teñen a forza suficiente para transmitirnos esa transformación da paisaxe, coas flores, cos topiarios, coas plantas trepadoras…; aquí deixamos unha mostra.

Moi recomendable para falar do medioambiente en calquera ocasión ou no seu día.

A floración

In EncienciArte on 27/05/2011 at 07:00

Dous vídeos co time lapse da floración de varias plantas.

Condensan en segundos o que viñemos observando ao longo da primavera.

Pompas de xabón

In EncienciArte on 19/05/2011 at 15:00

O pompeiro XXL que trouxo un compañeiro á clase fixo espertar as envexas de todos os nenos e nenas; segundo eles era coma unha espada, e “curiosamente” sacaba pompas redondas. Reflexionamos moito sobre o asunto. Concluíron que pompeiros cadrados darían pombas cadradas e os triangulares con forma de triángulo.

Buscamos información sobre a mellor maneira de preparar a fórmula das pompas de xabón, as proporcións de cada elemento, o toque segredo (azucre en po). As condicións idóneas para lograr pompas, etc. Con todo ese coñecemento puxémonos mans á obra. Ata que puideron comprobar que fose cal fose a forma do pompeiro, as pompas sempre nos saen esféricas.

Tralo goce con estes pequenos trebellos, soubemos máis cousas:

-hai artistas de pompas de jabón;

-hai quen pode facer pompas cadradas;ver as extraordinarias explicacións de xeometría do profesor Antón Aubanell;

-hai quen pode meter a unha persoa dentro dunha pompa, ou pompas dentro das pompas- hai engaiolantes espectáculos de pompas-;

– hai quen as fai de cores;

-e hai quen é capaz de retratalas, malia que son transparentes, neste caso, coincide que o Museo do Prado na actualidade exhibe as obras do artista francés Jean Siméon Chardin, entre elas, varias nas que aparecen as pompas.

Xirasoles

In EncienciArte on 05/05/2011 at 14:00

O noso alumnado está imparable cos éxitos obtidos en todas as plantacións realizadas (castiñeiro, loureiros reais, aciñeiras, xacintos, margaridas, fabas, chícharos e lentellas). Agora levan xa  un tempo pedindo que plantemos xirasoles, porque lles atrae moito a idea de que dean pipas e que veñan os paxaros a comelas. Xa avisei que será a derradeira plantación neste curso, aínda nos queda outro ano por diante.

Non podíamos ter mellor comezo que coa recente publicación en España do éxito de Eric Carle, “La semillita”; libro na liña de todos os deste autor, con ilustracións de collage que nunha historia circular nos narra as aventuras dunha pequena semente de xirasol ata que se converte en planta e cando lle caen as sementes volve a empezar.

Seguindo a historia do conto, extraemos sementes dunha flor de xirasol do pasado ano e depositámolas nas latas que temos preparadas. Coñecemos a razón do seu nome, as súas necesidades, os coidados, as utilidades desta planta, etc;. e no tempo que nos queda de espera ata a primeira floración teremos ocasión de coñecer as emblemáticas obras de Vicent Van Gogh na que os xirasoles son protagonistas.

De onde vén a sombra

In EncienciArte on 03/05/2011 at 21:01

“Sae detrás nosa da casa e logo ponse diante.” “Segue ao sol.” “Está pegada ao chan.” “A sombra dá frío.” “Se ti es grande a sombra é grande se es pequeno é pequena.” “Se te moves a sombra móvese.” “Cada un só temos unha sombra.” “Se non tes amigos podes xogar ao pilla pilla coa sombra.” “A sombra é negra e se hai pedras brancas é branca.” “Todas as sombras son negras.” “Cando hai máis sol a sombra é máis longa, cando o sol está coma a lúa chea.” “Na casa hai sombra cando se acende a luz.” “A sombra sempre te toca polos pés, menos na piscina que vai por debaixo, ponse no fondo da auga e non te toca.” “A sombra das cousas que van polo aire tamén vai polo chan.”

Estes e outros moitos son os seus coñecementos previos sobre a sombra. Algúns dos cales trataremos de comprobar e confirmar ou desmentir.

Empezamos a xogar coas sombras. Faremos comprobacións periódicas ao longo do día sobre a sombra dalgún elemento fixo do patio, por exemplo as árbores e logo tiraremos conclusións sobre a súa orixe, tamaño, posición e cor.

Fabas en lata

In EncienciArte on 28/04/2011 at 08:01

As nosas plantacións de fabas estannos dando grandes satisfaccións. Malia que se estima o tempo de xermolar en dez días, supoñemos que debido as condicións de calor e humidade, aos cinco días de plantalas xa empezaran a agromar. Agora á volta de vacacións quedamos totalmente sorprendidos pola súa medra, todas teñen varias follas e o tallo xa precisaba ser titorizado. Con tal fin escollemos varas da medida adecuada -en función do que sabemos canto ao seu tamaño- e esta mañá  puxémosllas. Iremos facendo un seguimento dado que aínda temos varias hipóteses que comprobar:

-corresponderase o tamaño da faba coa altura que acaden?

-a cor da flor ten algo que ver coa cor da faba?

-as de maior tamaño producirán máis?

De aquí á colleita darannos moitas posibilidades de aprendizaxe.

Poucas actividades escolares proporcionan tanto proveito educativo como o cultivo de plantas; sería indispensable que todos os centros contaran cun pequeno terreo no que coidar hortalizas, legumes, aromáticas, ornamentais, etc. Non falamos de xardíns decorativos, non falamos de aulas de natureza ás que se vai de visita, falamos de hortos funcionais, un espazo vivo no que traballar e aprender ao longo de todo o ano. Mentres tanto conformarémonos co que nós procuramos: unhas latas cunha pouca terra.

As 50 árbores máis comúns en Europa

In EncienciArte on 13/04/2011 at 21:00

Hoxe fixemos unha visita co noso alumnado a unha Aula de natureza. Non vou a dicir nada porque cando escribo quero facelo con serenidade. Máis adiante, si cabe, reflexionarei en voz alta sobre o que pensan os programadores de actividades educativas sobre o que pensan os rapaces e rapazas de infantil; tan só direi que se vou a outro sitio onde lle falen con grande profusión de diminutivos e onde lle dean un caderno para colorear creo que non me conterei. Que terá que ver o coloreado con ceras coa transmisión de valores? Quen fará eses cadernos? Serán os mesmos que cando fan material web poñen crebacabezas ou sopas de letras? Terei que investigar porque de seguro que hai algunha conexión; cando menos deben ser da mesma escola; unha con moito predicamento.

Ao que ía, como entrábamos en dúas quendas, xa argallara para facer unha reportaxe gráfica con fotografías tomadas por eles sobre a natureza na primavera; tamén collemos algunhas pequenas mostras de follas e flores das árbores. Agora toca saber máis desas árbores. Para ilo contamos cun novo e valioso recurso “As 50 árbores máis comúns de Europa Occidental”.

As 50 árbores máis comúns de Europa Occidental” é a primeira guía dixital de árbores editada no estado por Baía Edicións e dispoñible na web. Recolle cincuenta especies que podemos consultar ou facer unha selección en función do seu tamaño, tipo de folla, cortiza, froitos e flores. Acompáñase de textos e ilustracións.

De que cor é a terra?

In EncienciArte on 11/04/2011 at 15:00

Como xa fixemos plantacións de froitos de outono, de xacintos e de margaritas –froitos, bulbo e planta pequena- agora tocoulle a quenda ás legumes –varios tipos de fabas, garavanzos, lentellas e chícharos- coa promesa de que aínda nos quedan pendentes os xirasoles –non sabemos de onde sacaron esa teima pero queren pipas para eles e para os paxaros.

Nesta ocasión trala observación –tamaño, forma, cor- e procura de información sobre o que íamos plantar –necesidades de temperatura, humidade, altura que acadarán, tempo de xerminación e de colleita, pragas, etc- cadaquén elixiu a variedade a plantar, preparou unha etiqueta cunha mostra da semente. Durante a fin de semana levaron as latas a casa para enchelas de terra; quixemos facelo así intencionadamente para ver o que descubrimos esta mañá: non había unha terra igual á outra. Diferenzas de cor, grosor, tacto que foron palpadas e observadas coa lupa, así como pasadas polo baruto para ver o que queda na peneira.

Dez días previstos para a xerminación e noventa para a recolección que nos van dar moito xogo. Isto non fixo máis ca comezar: cal será a terra máis adecuada?, podemos plantar en area ou pedras? –segundo eles si, xa que logo nas dunas nacen plantas e as palmeiras danse na area, ao igual que nas rochas da praia hai pinos-, todas terán a mesma floración?, cales son os seus inimigos? –aceptaron mellor o da araña vermella ca que os caracois xeran voraces coas xemas novas-, algunhas medrarán como as “habichuelas máxicas”?, a planta dos fabocos ou lentellas será a máis pequena?, eles comen legumes? –unha ollada á axenda do comedor escolar sacounos de dúbidas…

Xa iremos contando o que dá de si ata que chegue o tempo do arroz con chícharos e das fabadas.

Ver presentación.

Circo dos caracois

In EncienciArte,VisionArte on 25/03/2011 at 08:01

Bave Circus from DuDuF on Vimeo.

Primavera e aparición dos caracois é algo común. Aos cativos gústanlle moito, por iso proxectámoslle este vídeo dun circo singular no que os caracois realizan actuacións extraordinarias.

Para extraer conclusións interesantes sobre o afán de posuír e a vaidade, “A casa máis grande do mundo” de Leo Lionni en Kalandraka, cóntanos as desventuras dun pequeno caracol que quería ter a casa máis grande que se viu nunca.

Super lúa chea

In EncienciArte on 20/03/2011 at 21:00

A noite do 19 de marzo tivemos a oportunidade de ver a lúa un catorce por cento máis grande do habitual, algo que só acontece en moi contadas ocasións.

Nós, como todos os días, entre as rutinas do calendario lles pedimos que coloquen o estado da lúa, dedicarémoslle algo de tempo a este feito, amosándolles imaxes, e pedíndolle que a observen ao anoitecer. Tamén recorreremos a algún dos albumes infantís nos que a lúa é a protagonista, dos que xa o pasado ano, presentáramos unha escolma.

As margaridas do campo

In EncienciArte on 01/03/2011 at 20:02

Tras as plantacións de sementes e de bulbos, agora vamos a probar con planta pequena, coas margaridas dos campos, a alegría da primavera.

Previa á súa plantación en latas observamos detidamente a raíz, as follas e as flores, comparado coas que aínda tíñamos de xacinto. Esperamos que para o día que dea comezo a primavera poidan levalas para alegrar as súas casas.

Buscamos información na rede, coñecemos distintas formas de chamar estas sinxelas flores e as súas variedades. Soubemos que tamén pode ser nome de persoa. Mesmo o dunha variedade de moluscos das que unha nena nos trouxera as cunchas como se dun autentico tesouro se tratara.

Rematamos moi poéticamente co fermoso libro de Sleepyslaps que recolle o conto “Margarita” de Rubén Darío, que podemos ver completo desde aquí.

Ver presentación.

Diversidade nos xacintos

In EncienciArte on 01/03/2011 at 20:01

O pasado mes de decembro plantamos bulbos de xacinto. Estamos coñecendo as diferentes formas de obter unha planta: por semente –coas plantacións de árbores autóctonas-, por bulbo –cos xacintos-, agora farémolo por rizoma, e logo probaremos por escallo. Tralos coidados dedicados todo este tempo, a pasada semana puideron levalos para as súas casas, para alí poder disfrutar deles, das súas cores, do seu aroma, coa súa familia. Para elo preparamos un folleto informativo coas indicacións dos seus coidados, cunha táboa de frecuencia de regos, e cunha regra medidora da súa medra.

Desde o momento no que empezaron a agromar, xa se viron diferenzas entre eles que agora se fixeron evidentes. A pregunta que xurdiu foi, como é posible que plantados no mesmo día, coa mesma terra, regados nos mesmos días coa mesma auga, colocados no mesmo sitio recibindo a mesma ración de sol, haxa tanta diferenza de tamaño entre eles? Formularon todo tipo de hipóteses que tratamos de comprobar, que se os de cor rosa medraran máis ca ningún, que se os de cor branco floreceran antes, que se era polo tamaño das latas nas que foran plantados… Non puidemos concluír nada, pois nada avalaba ningunha das razóns que daban. Uns antes e outros despois fóronnos deleitando coas súas fermosas flores.

Agora mándannos fotos desde a casa para que poidamos seguir a súa evolución.

Ver presentación.

A Ciencia en EI

In EncienciArte on 26/02/2011 at 09:02


A revista EDUGA nº 60 publica unha experiencia de “Torque”, un grupo de traballo que desde hai anos vén demostrando que se pode introducir o método científico en infantil, observar, preguntar, hipotetizar, experimentar, extraer conclusións, transmitir os resultados e realizar descubrimentos.
Comezaron coa luz, logo o magnetismo e máis tarde deron o salto ao átomo e as moléculas, tratando de facerlle entender ao alumnado o mundo no que viven.

ExpoMeteoro

In EncienciArte on 18/02/2011 at 08:00

En máis dunha ocasión temos comentado como facemos observacións do ceo e do estado do tempo. Nestes días de condicións meteorolóxicas tan adversas non deixamos pasar a ocasión de coñecer máis da climatoloxía, para ilo contamos co web ExpoMeteoro, unha iniciativa de MeteoGalicia no que atopamos información sobre o clima, as nubes, o sol, os mapas do tempo, a meteoroloxía extrema ou da predición meteorolóxica –con explicacións sobre os aparellos como cataventos, termómetros, pluviómetros, etc.

Permite a descarga de paneis informativos sobre cada un destes temas.

Tamén conta cun interesante apartado “Tempo e lingua”, no que recollen frases e refráns referidos ao clima e ao tempo, que nos axudan a facer as nosas anticipacións, tales como:

-“Arco da vella á mañanciña, prepara a capotiña”

-“Arco da vella ao mediodía, chuvia para todo o día”

-“Arco da vella ó anoitecer, bo tempo ó mencer”

Mimosas e mimosos

In CativArte,EncienciArte on 11/02/2011 at 15:00

Ver presentación.

Esta semana dedicámonos a coñecer as mimosas, o “sol de inverno” como se lles coñece a esas fermosas flores que neste momento, xunto cos toxos, douran os nosos montes . Descubrimos que se chaman así, por esa peculiaridade das sensitivas de reaccionar ao tacto; outros significados e sinónimos da palabra aplicados ás persoas; as sensacións que nos producen á vista, ao olfato, ao tacto…; comparámola con esas outras flores tamén amarelas e desta época coa que non comparten as mesmas sensacións; e aprendemos algún que outro dito que as relaciona co Entroido.

Posteriormente reproducímolas empregando distintas técnicas, apreciando a súa gama de cor –mesmo dentro do amarelo-; fixemos as cartas de cor empregando Colour Hounter; e realizamos gravados tanto con pintura como con arxila branca. Como remate, un xogo de adiviñas, descubrindo que mimoso se esconde detrás das mimosas.

Ver presentación.

Sombras de cores

In EncienciArte on 26/01/2011 at 15:00

Os primeiros raios de sol invernais permítennos facer xogos de luz e de cor.

Tras o marabilloso descubrimento de como se mesturan as cores dos acetatos, de como o seu reflexo tingue o que lle poñemos debaixo –pedras, folios, o seu propio corpo-, probamos a ver o que acontecía cando abríamos a xanela e o vento pon en movemento todas as bolas do teito e maila cortina da luz de cores.

Xa o pasado curso xogáramos coa sombra e fixéramos interesantes descubertas. Continuaremos experimentando.

Ver presentación.

Formas rectangulares

In CativArte,EncienciArte on 22/01/2011 at 09:00

En máis dunha ocasión temos comentado a nosa aversión aos bloques lóxicos, ás regretas e aos autocolantes de formas xeométricas. Ao noso modo de entender a xeometría hai que vela e descubrila no espazo, na natureza, na arquitectura, na arte… Ten que ser real ou froito dunha construción deles.

Nesta ocasión traballamos a xeometría tralo visionado dunha animación stopmotion, sobre as composicións en amarelo, vermello e azul de Piet Mondrian; as famosas abstracións xeométricas do fundador do neoplasticismo.

Con tiras e planchas de goma eva puidemos descubrir cantos rectángulos forma unha liña recta sobre a superficie, o que cambia se son dúas -variacións se son paralelas ou perpendiculares-, e se son tres…?

Ver presentación.

Á procura do equilibrio no ar

In EncienciArte on 18/12/2010 at 09:02

Na nosa liña de reutilización de distintos obxectos para convertelos en elementos artísticos, ao longo do trimestre fomos pintando botellas de leite ou iogur coas que logo construímos móbiles para decorar o corredor polo que accedemos ás aulas. As nosas premisas: que fosen esteticamente agradables e que tivesen movemento –ben ao abrir as xanelas ou mesmo co noso paso-. Para ilo, cadaquén fixo un primeiro deseño, o paso do plano ou bidimensional ao volume ou tridimensional.
Unha vez pintadas as botellas non quedaba máis que a labor de montaxe. Asunto difícil pois as diferenzas de tamaño, de peso, de longo da tanza influían no equilibrio do conxunto. Ata houbo que recorrer a trucos como introducir pequenos pesos nas botellas para acadar ese equilibrio.

Á procura do equilibrio na terra

In EncienciArte on 18/12/2010 at 09:01


Dentro do proxecto EnlatArte, as latas déronnos moitas posibilidades de xogo, entre outras, as construcións. Non foi asunto doado desafiar a lei da gravidade, as diferenzas de tamaños, de altura, as construcións e equilibrios “imposibles” provocaron moitos debates e máis dun desgusto.
Finalmente, coa axuda da silicona, vimos que case podemos desafiar as leis do equilibrio. Velaí as nosas esculturas de lata.

Á procura do equilibrio na auga

In EncienciArte on 18/12/2010 at 09:01

Ao longo do trimestre traballamos moito o equilibrio co propio corpo. Desde que vimos os folletos publicitarios dun circo que actuaba na nosa vila e no que dicían había equilibristas marabillosos, tratamos de averiguar que son e que fan; con ese motivo, iniciamos unha rutina, case diaria, de realizar distintos equilibrios co corpo –parados, en movemento, portando obxectos, camiñando sobre cordas, etc-, daí pasamos ao equilibrio dos obxectos, as distintas actividades realizadas arredor do peso, coas balanzas foi moi interesante –ver cando conseguíamos equilibrar as dúas cubetas, analizar a razón pola que se desequilibran; eles mesmos co seu corpo exercían de balanza e vivenciaban o equilibrio e o desequilibrio pola diferenza de peso.

Cando dedicamos un tempo aos cítricos, a máis do peso, fixemos experiencias de flotación. Foi complexo comprender por que uns anacos da froita flotaban e outros non; formulamos todo tipo de hipóteses -que tratamos de comprobar-, relacionadas co peso, co tamaño, coa porción de monda ou coa forma de colocación destas.

Áo longo do curso realizaremos máis experiencias de flotación, que esperamos, nos permitan chegar a algún tipo de conclusión.

 

Cítricos

In EncienciArte on 29/11/2010 at 21:14

 A pasada semana dedicámonos aos cítricos. Aproveitando que están no seu momento, coñecémolos, probámolos, clasificamos as sensacións gustativas, olfativas e táctiles que nos producen, coma sempre medimos, pesamos, miramos coas lupas, cortamos, analizamos por dentro, comparamos prestando atención ao que os diferenza e o que teñen en común, fixemos zumes de cada un deles –tíñamos laranxas, toronxas, mandarinas, clementinas, sanguinas, limóns, limas, pomelos, kumkats-, fixemos composicións de cor, augas de sabores, etc. Rematamos cunha representación plástica, empregamos cera graxa e acuarela para acadar a transparencia das rodas dos cítricos. Logo tamén vimos algunhas obras de Fernando Botero nas que representa as laranxas. Toda unha interesante, aromática, gustosa e vitaminada proposta.

Máis de follas

In EncienciArte on 05/11/2010 at 22:02

Seguimos tirando proveito das follas. Esta semana puidemos coñecer a súa tipoloxía, características, forma, partes, etc. Fomos preparando unha exposición das que nos ían traendo, colocándoas polo dereito e polo envés, para deste xeito logo poder observalas, tocalas, ver as súas nervaduras e medilas.

Como sempre detestamos as series lóxicas de gomets ou similares, fixemos as nosas composicións, buscando un orde lóxico –en función do tamaño, forma ou cor- e procurando unha estética coidada. De tal xeito que logo puideran servir como decoración outonal nas súas casas. 
Trala observación detallada das follas coas lupas, cando intentan debuxar unha folla non esquecen as nervaduras, pero algunhas son moi difíciles de reproducir, polo que recorremos a unha técnica que nos produciu moita satisfacción polos resultados acadados.

Por que no outono caen as follas das árbores?

In EncienciArte on 02/11/2010 at 08:09
Pregunta na clase: Por que no outono se caen as follas das árbores?
Resposta do alumnado: Porque é outono.
Pregunta: De que cor se poñen as follas das árbores no outono?
Resposta: Marróns.

Non hai máis explicación, non máis razoamento. É así porque así llelo contamos. Chegada do outono e aparición da “fichiña” da folla -de especie incerta- para colorear de marrón e máis do “mural” coa escena dunha praza chea de árbores –de especie incerta- aos que se lle caen as follas, é un “clásico” na educación infantil. Ás veces, tras colorear a folla, hai que picala para pegala nun tronco de árbore –de especie incerta- e con iso ilustramos a chegada do outono. Sen máis, non hai máis explicación. É un feito asumido ao igual que o boneco de neve nunha paisaxe con folerpas, para o inverno, ata onde non neva nunca; ou a flores de cores–de especie incerta- para anunciar a chegada da primavera. Isto fainos recordar aquela ilustración de Frato, na que se ve a un docente explicándolle ao alumnado as partes dunha árbore nun cartel, malia que a través da xanela se ven fermosas árbores no patio escolar. Non hai máis preguntas nin razoamentos sobre a causa disto, polo tanto e consecuentemente, non haberá máis respostas.

Mágoa, e sobre todo dispoñendo de tanta información na rede e no contorno. Co doado que sería explicarlles que as árbores “tiran” as follas para “economizar” enerxía; que as mesmas follas serán alimento para esa árbore, e que a follaxe do outono pode adquirir cores que van desde o vermello ao amarelo, pasando polo negro, púrpura ou branco.

Para quen non queira caer nos tópicos, velaí van ligazóns a webs como:

El profesor de ciencias que nos explica por que  cambian de cor e se caen as follas no outono.

O Xardín Botánico de Madrid, cun vídeo sobre as cores do outono.

-Lugares nos que apreciar as cores do outono: Ribeira Sacra, Selva de Irati, Hayedo de MontejoParque Nacional de Ordesa e Monte Perdido, La Rioja,  EE.UU e Canadá.

-As cores no outono do gingo biloba, do carballo, do liquidambar, do álamo, do chopo, das cepas do viño, das abeleiras, dos betuleiros

Pregunta avanzada: Por que no outono caen as follas de case todas as árbores das cidades e non acontece o mesmo coas do monte? (suporía un pouco de observación, pero ben paga a pena, non é unha pregunta banal).

Resposta: Porque nas cidades, soen plantar especies arbóreas caducas, para que nos días de inverno, cando o sol escasea, a follaxe non impida que desfrutemos dos seus raios.

Recordemos que o noso cometido é aprendelos a pensar, a razoar, a formular hipóteses, a contrastalas, a buscar información…, non convertelos en obreiros artesáns do lapis e do punzón.

Carballo en lata

In EncienciArte on 29/10/2010 at 15:00

Hai uns días lemos na clase o libro “Xaime e as landras” de Tim Bowley, publicado en Demademora; unha tenra historia circular e cíclica que comeza así “Xaime plantou unha landra, pero… , antes de que puidese medrar un esquío desenterrouna e agachouna. Xaime plantou unha landra, xermolou e agromou da terra, pero…” Nela fálase da perseveranza e do ciclo dunha árbore –o carballo-, e danos pé a traballar todo o seu desarrollo vital e a súa utilidade.

Quedamos tan enredados coa historia, que acordamos que na fin de semana recollerían landras coas súas familias. O que non sospeitábamos é o que nos atopamos a mañán do luns: unha chea de landras de moitas variedades –ata nolas trouxeron de Verín, de León e de Portugal. O noso descubrimento: había unha grande diferenza entre moitas delas –tamaños, cor, forma, etc.

Fíxose preciso buscar información. Velaí o que atopamos en canto a variedades, imaxes, información; recomendamos o web do IES A Pinguela de Monforte que conta cunha exhaustiva catalogación de todas as especies que integran o seu xardín botánico, entre elas, algunhas variedades de quercus: enciñeiras, sobreiras, carballo albar ou rebolo.

Canto ao seus usos, descubrimos que foi alimento dos primeiros poboadores, que se pode extraer unha fariña coa que se fai torta, que foi substituto do café, que na actualidade se elaboran licores e que ten usos medicinais.

Dentro duns días, como Xaime, plantaremos as nosas landras en latas perfectamente etiquetadas en función da variedade, consignando o nome, a altura que pode acadar e as súas necesidades de luz e de auga; recordamos que estamos totalmente inmersos no noso proxecto “EnlatArte”. Xa atopamos o lugar idóneo no centro, un pequeno invernadoiro –as vantaxes de traballar nun centro de deseño, obra de Pedro de Llano, todo cristal e formigón-, nel velaremos e supervisaremos o xermolar e a súa medra, todo un proceso de grande proveito educativo. Esperamos que non nos suceda coma no conto “Aínda nada?” de Christian Voltz en Kalandraka. Malia todo, gardaremos unhas poucas para facer unha plantación segundo o método Fukuoka, nendo dando. Será cuestión de paciencia e perseveranza.

Os ourizos cachos

In EncienciArte on 19/10/2010 at 21:30

 No tempo de outono e dos seus froitos, lemos conto “Os ourizos cachos e o gran río gris”, un fermoso álbum da editorial Galaxia, escrito por Rosa Aneiros e ilustrado por Rodrigo Chao. A máis da tenrura que se desprende da súa lectura, deunos ocasión de coñecer un pouco máis a vida dun animal, cada vez máis, descoñecido para o noso alumnado: o ourizo cacho, os cacheiro ou porco espín. Roedores mamíferos, que se alimentan de froitos do bosque –neste tempo de landras e castañas- e cunha vida bastante ameazada por diversos motivos –o principal perigo, os grandes “ríos gris”.

Como é un animal que esperta a simpatía dos nenos e nenas decidimos investigar máis sobre os seus hábitos de vida, alimentación, reprodución, mortandade… Levamos a cabo un pequeno proxecto para o que empregamos recursos da rede, entre outros, páxinas onde se nos fala das súas características.

Logo, como no conto de Rosa Aneiros se menciona o interese dunha nena por levalo para a casa, indagamos se é posible. Descubrimos que unha muller checa tan máis de cincocentos na súa casa. Outras persoas téñennos nas hortas das súas casas. Razoamos e argumentamos os pros e contras desta opción.

Un interesante proxecto de traballo, que dá moito de si, tanto polo conto, como polas ilustracións, como polas posibilidades didácticas que abre. Con moitos pés.

Cabazas adxectivadas

In EncienciArte on 19/10/2010 at 21:02

É tempo de cabazas. Nestes últimos anos as froiterías énchense de todo tipo e variedade de cabazas pequenas sabendo que serán do gusto dos máis pequenos, e que serán requiridas desde moitos centros educativos. Outro día xa falaremos do Samaín e do Halloween. Nós adiantándonos a todas esas tradicións populares, quixemos traballar e xogar coas cabazas. Ata o de agora, estas son as posibilidades que lle vimos: pesámolas, medímolas, fixemos estimacións, comparacións, adiviñámolas, falamos das súas texturas, cores, tacto, dureza, olor; coñecemos o seu ciclo; tratamos de acadar as mesturas de cores idóneas para pintalas; facemos hipóteses de como serán por dentro; organizamos series segundo a cor ou tamaño, etc. Como un chiscadelo amosámoslles cabazas cuadradas! Ou as montaxes fotográficas con cabazas de Anne Geddes. Mesmo recollemos distintas ilustracións da carroza de Cincenta. Ata pode que as empreguemos para o máis habitual no Samaín.

 

Cortina outonal

In EncienciArte on 14/10/2010 at 21:00

Para quen aínda anda dándolle voltas á decoración outonal das clases. Unha opción con xogos de sombras, olor, tacto, cor e incluso son. Tomamos as fotografías e maila idea da exposición do proxecto Miroscopio no Auditorio de Vilagarcía de Arousa.

Cata de uvas

In EncienciArte on 04/10/2010 at 18:12

Cando asistimos ás actividades de “A noite dos investigadores”, houbo un obradoiro que nos gustou moito o de “Cata de uvas” patrocinado polas adegas Terras Gauda no que se amosaban cando menos 20 variedades de uva galega, permitindo que os nenos puideran probalas, apreciar as súas diferenzas en canto á cor, tamaño, pebidas, follas da cepa –podían observalas no microscopio-; logo, esmagaban as uvas, obtendo o mosto que era degustado polos asistentes.
Pareceunos tan boa idea que tratamos de repetila na aula co noso alumnado. Pedimos uvas e -tras observalas, clasificalas, etiquetalas, e formular hipóteses sobre a cor do zume e viño que se obtería-, empregando uns espremedores de allos, reproducimos, a escala reducida, o proceso de obtención do mosto. Como se dunha cata organoléptica se tratara, catamos, degustamos, e tratamos de definir as sensacións que nos producía, tanto olfativas, como visuais ou gustativas. Ata chegamos a facer combinacións de distintas uvas. 


Na nosa zona, en moitas casas do rural, prodúcese viño para consumo propio, pero a día de hoxe, a meirande parte dos nenos e das nenas non saben nada do seu proceso de elaboración, quedan ao marxe desas tarefas; polo que lles amosamos un vídeo no que se recolle a vendima con nenos.  A partir de aquí, cómpre falar sobre o consumo do viño.

Postais de outono

In EncienciArte on 03/10/2010 at 20:15

 Coa aula chea de froitos do outono decidimos facer as nosas postais outonais. Tralo aproveitamento de todos estes elementos para coñecer, tocar, palpar, ulir, saborear, comparar, facer estimacións, pesar, adiviñar ou degustar, quixemos crear composicións de marcado carácter artístico. Cadaquén selecciona os elementos que quere –froitos, follas, flores-, elixe o fondo sobre os que se colocan, e a forma na que isto se fai. Unha vez rematado o “bodegón”, hai que poñerlle título, e logo fotografamos. Velaí van os resultados, cunha estética moi persoal.

Máis tarde empregaremos a presentación elaborada con todas as imaxes para amosar aos compañeiros/as do centro. Noutras ocasións empregarémolas para felicitacións, tarxetas, invitacións, calendarios, catálogos, etc. coas que, unha vez impresas, agasallaremos ás familias e amizades. O seguinte paso: pedirlle ás familias que nos fagan as súas reportaxes fotográficas do outono. Todo ilo, pasará a formar parte da carpeta informática de cada alumno/a, á que poderán acceder sempre que queiran.

Ollando cara o ceo

In CativArte,EncienciArte on 27/09/2010 at 18:43

As persoas afeccionadas á fotografía, din que o outono é a mellor época pola cor do ceo, pola luz e polos contrastes de cores na paisaxe. Nós, que entre as nosas rutinas diarias temos a observación do tempo meteorolóxico, estamos gozando cuns ceos únicos.

A primeira hora da mañá imprimimos a predición meteorolóxica de MeteoGalicia, a cotío seguímola no blog ou observámola no xornal –a linguaxe icónica tamén precisa de alfabetización. Logo contrastamos coa realidade. As nubes téñennos absolutamente engaiolados; as súas cores, as súas formas, o seu “movemento”; cada intre diferentes. Mágoa que na meirande parte das ilustracións infantís, son sempre iguais, sen variacións, chova ou neve, sarabie ou trone; sempre o mesmo.

Na rede atopamos vídeos que nos permiten coñecelas; distinguilas, andar por riba delas, atravesalas, soñar, relaxarnos ou meditar. Tamén botamos a imaxinación a voar co libro “La cabeza en las nubes” de Kókinos. E como non, tratamos de pintalas; isto ten a súa dificultade, por iso aprendemos dos expertos. Vemos como pintar ceos e nubes; non é o mesmo pintar nubes de treboada  ca nubes de choiva, nubes de noite ou nubes de solpor.

Na actualidade, no Museo del Prado hai unha exposición de William Turner, o pintor que veneraba os ceos cunha exquisita sensibilidade para os cambiantes fenómenos das nubes e que representaba con grande fidelidade a luz. A través dun xogo que propón o departamento educativo do museo podemos coñecer moitas das súas obras.

Deixaremos para outra ocasión os ceos de Antonio López, ou os dos pintores impresionistas; pero de seguro que ao longo do curso nos dará moito xogo, é máis que branco sobre azul.

A noite dos investigadores

In EncienciArte on 23/09/2010 at 23:43

O vindeiro venres, 24 de setembro, celebrarase “A noite dos investigadores”, unha acción para a divulgación da cultura científica que terá lugar en máis de 200 cidades de 30 países europeos. En España participan Oviedo, Murcia, Burgos, Girona, Santiago de Compostela e Las Palmas de Gran Canaria. A Comunidade de Madrid desenvolverá 18 actividades en 13 sedes de toda a rexión.

A Delegación do CSIC en Galicia lidera o proxecto na nosa comunidade coa colaboración do departamento de educación do concello de Santiago de Compostela.

Baixo o lema “Esperta na noite dos investigadores. Hoxe ceamos Ciencia”, os científicos empregarán os alimentos como fío condutor das súas explicacións, facendo experimentos, falando de ciencia, con documentais, xogos, etc.

No IES Rosalía de Castro, entre as 17:00-22:00h., poderemos asistir de balde as actividades recollidas no programa:

-Representación teatral: “Ciencia que alimenta”

-Obradoiros: “Que comía a xente dos castros? Banquete na Lanzada”; “Arenoglifos. Leva á casa o teu petroglifo”; “Mellorando o pan de millo”; “Os segredos da viña”; “Sal de mesa nos océanos”; “Mergúllate nas rías: despensa de peixes e mariscos”; “O nunca visto: o pasado baixo o microscopio”; “Arqueoloxía en 3D”; “Arqueoloxía nun clic: A Lanzada e Castrolandín”

Segundo recolle na carta de convocatoria, poderanse ver, tamén, exposicións e facer degustacións de produtos.

A ciencia ao alcance de todas as idades, especialmente dos máis pequenos.

Fin do verán/chegada do outono

In CativArte,EncienciArte on 21/09/2010 at 19:11

Hoxe é o día da entrada do outono, cas mesmas horas de día que de noite. A partir de agora as aulas encheranse de follas, ramas, castañas, cabazas, etc. Os tempos escolares están, en gran medida, marcados polo calendario vexetal. Nós, esta mañá para que vaian apreciando a diferenza entre o verán que deixamos e a estación na que entramos, empregamos a imaxe dunha das obras de Anish Kapoor da actual exposición no Guggenheim de Bilbao, “Amarillo” (Yellow), unha das que máis nos impactou. “Amarelo é unha obra monumental e impoñente. Todo o noso campo de visión está ocupado pola singular experiencia da cor. Aquí Anish Kapoor emprega a cor como unha ferramenta autónoma que abranque toda a forma. Un gran embigo penetra profundamente na parede. Ao contemplalo temos que esforzarnos por comprender o que vemos.” Unha obra monocroma, que ao noso alumnado recordáballe o sol do verán; así mesmo sorprendíalles como se pode pintar cunha soa cor. Logo amosarémoslle outras, tamén monocromas, así como un vídeo coas opinións infantís sobre a obra de Kapoor. Do seu aproveitamento didáctico xa falamos noutra entrada do blog.

Para ir ambientándonos no outono facilitamos a ligazón a un vídeo, no que, co “Outono” de Vivaldi, como música de fondo, poderemos facerlles ver os cambios que se producen na paisaxe, así como os froitos da estación.

O Xardín de Gulliver

In EncienciArte on 15/09/2010 at 08:07

Este verán coñecemos un espectacular xardín-horta; o tamaño das súas hortalizas, froitos e aparellos para traballar a terra, XXL. Na vila medieval de Boulogne-sur-Mer , na Cósta de Ópalo francesa estaban a desenvolver un proxecto educativo para que os máis pequenos coñeceran a orixe de moitos dos alimentos que integran unha dieta saudable. Era algo que ía moito máis alá do que estábamos a ver na praza central; supoñía desde a plantación de distintas variedades de hortalizas –podíanse ver diferentes clases de tomates, de leitugas, de cenorias, de berenxenas– ata exposicións artísticas nas moitas galerías existentes. Realizábanmo en colaboración con centros educativos. A galería de fotos do Xardín XXL ou de Gulliver, ben paga a pena.

Nós, este ano queremos iniciar un proxecto de colaboración entre as titorías, os responsables do comedor escolar e as familias. Preto dun 40% do noso alumnado é usuario do comedor escolar, o restante, ás dúas da tarde vai comer ás súas casas ou ás dos avós. Non cremos necesario dicir que grupo de alumnado ten unha dieta máis equilibrada. Por non ser repetitivas, tampouco volveremos a falar de froitas e verduras. Pero algo teremos que facer, ou non? Cada ano sorpréndenos máis o anómalo crecemento dalgúns nenos, e especialmente das nenas; cada curso vemos as dificultades que teñen algunhas criaturas para comer, tal e como se espera que o fagan os nenos de 3, 4 ou 5 anos. Houbo un tempo, moi lonxano, no que a escola era un espazo onde se aprendían hábitos básicos que a familia non podía proporcionarlles; agora pode que pase o mesmo; antes era por ignorancia e por necesidade, hoxe por que é? Vemos que se fai preciso que a escola inculque hábitos saudables relacionados coa alimentación; que a escola ensine o comportamento correcto dun comensal, ao tempo que se converten en consumidores responsables. Bueno, poida que isto sexa prioritario, vaille na saúde.

Os nosos pasos: 1º merendas pautadas para todos os días da semana. 2º coordinación co comedor escolar que tamén dispensa os almorzos. 3º Consumo limitado de golosinas, doces e chucharías. 4º Implicación e responsabilidade das familias.

Un proxecto para traballar todas as competencias básicas, a escrita, a lectura, as matemáticas, as artes…; un fío condutor que dará pé a promover actividades desde os equipos de biblioteca, de TICs, de dinamización lingüística, de actividades extraescolares, de convivencia; a diversidade: cultural, celíacos, dibéticos, etc.; saídas escolares á Praza de Abastos, a invernadoiros, á Escola Galega de Consumo; será o eixo de todas as conmemoracións e celebracións escolares. Un obxectivo para traballar coordinadamente nos tres niveis, todo o ano, non en datas puntuais. Posibilidades non lle faltan. Iremos contando.

Día do Medio Ambiente

In EncienciArte on 04/06/2010 at 23:26

O 5 de xuño celébrase o Día Mundial do Medio Ambiente, este ano baixo o lema “Muchas especies, un planeta, un futuro”.

Con tal motivo, recomendamos un libro da editorial arxentina Unaluna, “León y el medioambiente”, de Annie Groovie, que recolle accións e xestos moi sinxelos que poden axudar ao desenvolvemento sostible. Así o resumen no web da editorial: “El planeta en que vivimos no está en gran forma. En efecto, la polución, el derroche, el consumismo y las malas costumbres de sus habitantes contribuyen a destruirlo cada vez más. Si sólo cada uno de nosotros hiciera su parte, podríamos conseguir devolverle una salud mucho mejor. Por eso te invito a recorrer este libro para conocer más sobre el asunto. Te sorprenderá ver hasta qué punto pequeños gestos muy simples pueden lograr una diferencia. Así ganará todo el mundo y todos juntos conseguiremos salvar nuestro hermoso planeta. ¡Porque el medio ambiente es asunto de todos! El porvenir de la Tierra está en nuestras manos. Entonces, arremanguémonos y pongámonos a trabajar mientras todavía estamos a tiempo. ¡En sus puestos! ¿Listos? ¡Ya!”.

Pequenos feitos con grandes resultados.

Fractais na natureza

In EncienciArte on 31/05/2010 at 17:13

Cando estábamos intentando debuxar as ramas do fiuncho, o noso alumnado decatouse de que era unha estrutura que se repetía cada vez a menor escala. Isto animounos a amosarlles imaxes de fractais na natureza, o expoñente máis claro o dun romanesco, ou dun fento.

Escoitamos unha vez que a xeometría que ensinamos nas escolas só serve para explicar as realizacións humanas, pero a natureza segue outro tipo de patróns xeométricos, a xeometría fractal. As nubes, as montañas, o sistema circulatorio, as liñas costeiras, ou os copos de neve son fractais naturais. Se vemos un pino ao lonxe estaremos vendo a mesma estrutura que se observamos cada unha das súas ramas, ata a máis pequena delas.

E o nenos deseguida se decatan diso. Certamente, as súas realizacións posteriores melloraron considerablemente. Agora andan a buscar fractais por todas partes.

É apaixonante, descubrimos que hai unha rama da arte dedicada aos fractais, xeradores de árbores con estrutura fractal en Second Life, fractais na paisaxe … Toda unha descoberta!

Herbas aromáticas

In EncienciArte on 31/05/2010 at 17:12

Nós, ante a imposibilidade de cultivar un xardín na escola, pedímoslle aos cativos que trouxeran plantas, follas e herbas de olor. Loureiro, anís, menta, fiúncho, romeu, tomillo, ourego, ruda, herbaluísa … Ao longo dunha semana puidemos traballar:

-As distintas sensacións que nos producen: olfativas, visuais, táctiles…

-Coñecer os seus usos na medicina, na cociña, na cosmética, na decoración, etc.

-Secamos algunhas para ver se conservan as súas propiedades. E vimos os seus usos.

-Elaboramos colonias artesanais ao estilo da auga de San Xoán.

-Observámolas e debuxámolas e mesmo pintamos coas súas follas.

-Aprendemos algúns poemas tradicionais galegos nos que se fai mención a elas. “Paxariños que voades/ polas ramas dos loureiros/ deixade durmir a/o nena/o que está no sono primeiro.”

O xardín dos sentidos

In EncienciArte on 31/05/2010 at 17:12

Hai xa algún tempo tivemos ocasión de coñecer unha experiencia de traballo que se realizara nunha escola infantil do concello del Valga, o xardín dos sentidos. Posteriormente coñecemos outras similares, pero esta recordámola especialmente. Tratábase dunha escola unitaria de dúas unidades, construción de pedra ao estilo das da provincia de Pontevedra; estaba rodeada por unha zona verde, a medio camiño entre un parque infantil e unha eira onde se xuntaban os veciños. Arredor da edificación había varias zonas de xardín, que as mestras, xunto coas familias do alumnado dividiran en cinco fermosas zonas correspondentes a cada un dos sentidos: o gusto, o olfato, o tacto, o oído, a vista. En cada unha delas plantaran especies vexetais que estimularan cada un deles. A nosa pregunta inmediata fora para coñecer que plantaran na zona do oído: campanillas, campánulas, dedaleras, etc. Era un proxecto no que se traballaba ao longo de todo o curso, coma nun xardín e coma xardineiros tiñan traballo todo o ano; non había tempo para a folgar. Acondicionar a terra, recoller a sementes, clasificalas, dividir escallos, airear os bulbos, secar as aromáticas, facer un herbolario, abonar, estacar…, e sobre todo gozar del en cada momento e en cada estación.

Polas limitacións de espazo da meirande parte dos centros esta experiencia non é transferible a esa escala, pero pódense facer outras moitas actividades que permitan poñer aos nenos en contacto co mundo das plantas, ben polo cultivo en macetas, ou ben aproveitando esta época na que podemos achegar á aula moitas variedades vexetais que estimulen todos e cada un dos sentidos.

Facilitamos unha ligazón a imaxes dos mellores xardíns do mundo segundo a revista Forbes e máis a un curioso xardín en Francia chamado “Le jardin des cinq sens”.

Como é bastante habitual que se amosen na clase obras de Monet, facilitamos a ligazón ao web e un vídeo do xardín de Giverny, plantado polo propio artista e mailos seus fillos para que lle servira de fonte de inspiración. E moi doado que os nenos e nenas recoñezan as paisaxes que deron lugar a algúns dos máis famosos cadros de Monet.

Volcáns

In EncienciArte on 08/05/2010 at 18:02

O noso alumnado, aínda que non o pareza, escoita as noticias, e estes días sorprendéronnos con comentarios sobre as imaxes vistas na televisión do volcán islandés Eijafjöll;  aproveitamos a ocasión para amosarlles os dez volcáns máis importantes do mundo, e incluso vimos como podíamos facer unha simulación dun en erupción. En Youtube atopamos variantes de todo tipo, unha das máis curiosas, con Mentos e Coke Diet.

Volcáns e literatura infantil: Todas as culturas contan con lendas que dan explicación a elementos ou feitos naturais; como non podía ser doutro xeito, en toda América existen infinidade de contos, lendas e mitos sobre os volcáns. Nós facilitamos unha selección do buscador do SOL. E non queremos esquecernos do “Principiño” de Saint Exupery que antes da súa evasión “deshollinó cuidadosamente sus volcanes en actividad, de los cuales poseía dos, que le eran muy útiles para calentar el desayuno todas las mañanas. Tenía, además, un volcán extinguido. Deshollinó también el volcán extinguido, pues, como él decía, nunca se sabe lo que puede ocurrir. Si los volcanes están bien deshollinados, arden sus erupciones, lenta y regularmente. Las erupciones volcánicas son como el fuego de nuestras chimeneas. Es evidente que en nuestra Tierra no hay posibilidad de deshollinar los volcanes; los hombres somos demasiado pequeños. Por eso nos dan tantos disgustos.”

Volcáns e arte: Durante a erupción do Krakatoa en 1883, o artista londinense William Ascroft impresionado polas cores do ceo, pintou unha acuarela tras outra cada dez minutos, así ata cincocentos. Como curiosidade, unha recente investigación apunta que Edvard Munch pintou “El Grito” recordando unha noite en Oslo moi afectada polo po do volcán Krakatoa.

Nendo dango

In EncienciArte on 03/05/2010 at 16:38

No programa de Preescolar na Casa na TVG do sábado 24 de abril amosaron como iniciaron aos máis pequenos na agricultura sostible facendo nendo dango. Ista é unha práctica de cultivo do método Fukuoka, un labrego nipón que apostaba pola agricultura natural. O nendo dango consiste en introducir sementes dentro de boliñas de arxila que, unha vez sequen, se esparexerán polo campo ou polo monte, como reforestación natural, evitando deste xeito que as sementes sexan comidas polos roedores ou polos paxaros. Coas primeiras choivas as bolas desfaranse e as sementes agromarán.  Acceder ao vídeo a partir do minuto 18:20.

Ben paga a pena probar.

Fotógrafos de la Naturaleza 2010

In EncienciArte on 03/05/2010 at 16:38

Para todas as que andades a organizar visitas escolares a Compostela, na Fundación Caixanova, e ata o 23 de maio, hai unha magnifica exposición de fotografías da vida no planeta Terra: “Fotógrafos de la Naturaleza 2010”. Todos os anos a revista BBC Wildlife e o Museo de Historia Natural de Londres promoven o máis prestixioso certame mundial de fotografía sobre a natureza; as imaxes expostas son froito do concurso deste ano.

Pódese completar coa visita á exposición dos fondos da colección de arte Caixanova. Pódese ver neste vídeo.

Tanto na páxina de Wildlife como na do Museo de Historia Natural, atópanse fotografías e vídeos moi interesantes sobre a vida no planeta: aves, bolboretas, dinosauros e tamén sobre como traballan os científicos deste museo.

Reggio 8ª: un raggio di luce

In EncienciArte,InformArte on 14/04/2010 at 14:22

Nas escolas reggianas hai unha serie de aspectos que, dun xeito ou doutro, sempre se tratan: o traballo artístico, o traballo coa luz e o traballo co son. Pouco a pouco irémolo vendo. Sen pretender caer no “receitario” velaí van unhas ideas e apuntamentos que poden dar lugar a grandes proxectos coa luz.

-A presenza constante da tavola luminosa, moble moi sinxelo, ao estilo dunha mesa, case dunha artesa, cunha placa de cristal ou plástico translúcido, que deixa pasar a luz de dúas lámpadas que hai no seu interior. Este foi o modelo inicial, agora xa se comercializan cun deseño máis sofisticado. E que fan coa tavola luminosa?, case todo, é incrible como cambian as cores, como se aprecian as súas mesturas sobre ese soporte lumínico. Cóbrena de area e xogan a trazar liñas, formas, debuxos…, ou mesmo con arxila ou plastilina. Con flores, pétalos e follas, con cunhas ou cristais, realizan composicións que se realzan polo efecto da luz. Cuberta cun plástico transparente permite pintar con témpera ou acrílico, por certo os murais non os fan sobre papel kraft senón sobre plástico transparente, deste xeito ao penduralos do teito ou das xanelas non impide o paso da luz. Tamén os vimos xogando a superpoñer varias capas de papel de seda ou acetatos de cores, o que lles brinda a posibilidade de ver as mesturas e gamas ou variacións dunha mesma cor; impresionante o proxecto que realizaron sobre se todos os brancos son iguais (empregando distintos materiais con distintas texturas todos eles brancos). A menor escala fan o mesmo cun retroproxector. Aquí andamos “piando” polos encerados dixitais e agora vai resultar que todas as “modernas” que fomos a Reggio Emilia vagamos polos sotos dos colexios recuperando o desprezado retroproxector.

-Os xogos de luces e sombras, creando ambientes escuros ou simplemente baixando as persianas e deixando que a luz que se filtra polas súas fendas sexa un elemento de xogo sobre o corpo dos rapaces. As cores da sombra.

-Tubos luminosos, son como unhas mangueiras transparentes que no seu interior levan pequenas lámpadas (como as que se empregan para iluminar exteriores no Nadal), con elas xogan a trazar sendeiros ou a enrolalas no corpo.

-Acetatos de cores nas xanelas que permiten filtrar a luz solar dando lugar a xogos coas cores. Tamén vimos varios círculos de acetato superpostos e con perforacións de distintos tamaños que cada vez que se xiran cambian o efecto da luz a modo dun calidoscopio.

-A medida da sombra ao longo do ano, as variacións pola ausencia de sol. Noutra entrada deste blog, e a raíz dunha exposición sobre a sombra organizada polo Museo Thyssen, xa fixéramos unha proposta de traballo.

-A iluminación das cidades, un proxecto interesantísimo.

-A presenza de espellos por todas partes, as imaxes que reflicten, a luz que recollen e devolven.

-O teatro de sombras con personaxes creadas por eles mesmos con materiais de refugallo ou útiles de cociña.

En todas as escolas hai un obradoiro de luz un elemento que fascina ás criaturas. E no Centro Internacional Loris Malaguzzi atopamos  o Atelier Raggio di Luce, unha exposición interactiva dirixida a alumnado, educadores e familias para que coñezan as múltiples facetas da luz. Un lugar de investigación, experimentación e inmersión nun entorno no que a luz e as súas diversas formas poden ser investigadas a través da exploración, provocando o asombro e a curiosidade. Un lugar de investigación sobre o ensino da ciencia nova.

A saúde de menores inmigrantes e adoptados

In EncienciArte on 07/04/2010 at 18:25

O vindeiro sábado, 10 de abril, ás 12:00h., na Fundación Mª José Jove, terá lugar a conferencia “La salud en los menores adoptados”, impartida pola especialista en Pediatría y Medicina Tropical a Dra. Victoria Fumadó. Consideramos que pode ser do interese de profesionais de centros de ensino nos que se escolariza alumnado procedente do estranxeiro.

Nos últimos anos asistimos a un grande incremento da adopción transnacional, e segundo estudos realizados, preto do 60% deses menores poden presentar patoloxías que se refiren tanto a problemas pediátricos xerais, infeccións autóctonas dos seus países de orixe, desnutrición, así como trastornos neuropsicolóxicos e do desenvolvemento.

Facilitamos acceso ao artigo “Niños adoptados: factores de riesgo y problemática neuropsicológica”.

A FMJJ desenvolve actividades no ámbito da educación dando exemplo de coherencia cos seus principios de actuación: paralelamente a esta conferencia, para as persoas que asistan con fillos de entre 4-12 anos, terá lugar un obradoiro infantil “Cuido mi salud”; así mesmo, contará con intérprete de lingua de signos.

Outro aspecto a ter en conta hoxe, 7 de abril, Día Mundial da Saúde.

O Cosmos

In EncienciArte on 23/03/2010 at 21:22

Para completar a entrada “A Lúa desde a Terra, a Terra desde a Lúa”. O Museo Americano de Historia Natural facilita na rede este espectacular vídeo, unha reconstrución informática que amosa unha “viaxe” desde a superficie da Terra ata os límites do universo coñecido. Non é un vídeo artístico, senón unha auténtica reconstrución das traxectorias dos satélites que orbitan a Terra, a posición de todas as estrelas, galaxias ou quasares. A viaxe, que comeza nos Himalayas, termina no límite mesmo do que podemos observar cos instrumentos máis potentes que dispoñemos, os ecos do Big Bang, a 13.700 millóns de anos luz de distancia, e serve para que nos decatemos do pequeno que é o noso mundo. Recoméndase velo con alta definición.

Auga limpa para un mundo san

In EncienciArte on 22/03/2010 at 15:24

O 22 de marzo é o Día Mundial da Auga; o lema deste ano é: auga limpa para un mundo san. A calidade da auga é fundamental para asegurar a sostibilidade do medio, para reducir a mortalidade infantil, para combater o VIH/SIDA, a malaria e outras enfermidades. É máis barato manter a auga limpa que logo a súa depuración. No web do Programa de Nacións Unidas atoparemos información, fotografías, vídeos, a táboa de contaminantes procedentes de diferentes sectores e as súas consecuencias para a saúde das persoas e dos ecosistemas, etc.

Árbores

In EncienciArte on 15/03/2010 at 00:18

O día 21 de marzo, coincidindo coa entrada da primavera celébrarase o Día da árbore; con este motivo quixemos facer unha selección de contos, obras pictóricas, suxestións de traballo e outras noticias de interese que versen sobre as árbores e a natureza, dado que é o momento no que se aproveita na meirande parte das aulas para abordar estes contidos.

Como sempre, empezamos cun conto, para nós, adultas, unha fábula fermosísima: “O home que plantaba árbores” de Jean Giono en Galaxia. Un libro que fala da xenerosidade humana sen límites. Do respecto á natureza, da aposta pola vida e do amor á terra e a todo o que dela pode agromar. Para crer na bondade humana e no altruísmo.

E unhas imaxes primaverais:

-A floración das cerdeiras no val do Jerte, web e vídeo .

-A floración das amendoeiras en Mallorca, alá polo mes de febreiro, porque nalgúns lugares adiantase, web e vídeo.

Árbores e matemáticas

In EncienciArte on 15/03/2010 at 00:16

A máis de todo o que se pode facer coas árbores para traballar distintos conceptos matemáticos (facer estimacións, medir, pesar, contar os anos polos aneis do tronco, comparar as súas formas…), gustounos a idea de amosarlle ao noso alumnado os labirintos vexetais. Outra maneira de plantar árbores formando rúas e encrucilladas coa intencionalidade de confundir a quen entra nel. Hainos absolutamente fascinantes.

Os labirintos vexetais dannos ocasión de traballar as súas formas- cadrado ou rectangular, os máis antigos-, a relación que existe entre o centro e a saída do mesmo, e a forma na que se constrúen. De seguido podemos intentar facelos en area ou noutros materiais co noso alumnado. De seguro que a próxima vez que lles propoñamos resolver un labirinto infantil, xa non o mirarán de igual xeito.

O significado cultural do labirinto como símbolo é moi rico, nalgunhas culturas asóciase a ritos iniciáticos. Como curiosidade, existe un localizador mundial de labirintos, estes son os resultados que nos devolve en España; en Galicia saen algúns, destes xa falaremos noutra ocasión.

Topiarios: esculturas vexetais

In EncienciArte on 15/03/2010 at 00:14

Algo que engaiola aos cativos cando visitan a un parque é ver unha árbore con formas de animais, de bonecos, de xoguetes … Outra maneira máis de ver as árbores cunha longa historia e unha técnica moi coidada. Velaí a ligazón a un xardín topiario de animais en Montreal e a outro con personaxes de contos.

A Terra desde a Lúa e a Lúa desde a Terra

In ContArte,EncienciArte on 02/03/2010 at 00:31

Lemos que un astronauta xaponés, Soichi Noguchi, instalado na Estación Espacial Internacional (ISS) envía diariamente e publica en Twitter fotografías da Terra tomadas desde a estación.

A ISS desprázase cada día sobre os nosos ceos, a unha altura de 400 km, no web pódese seguir a súa localización a tempo real. A súa capacidade de reflectir a luz fai posible que poidamos contemplala e fotografala. Facilitamos os datos dos horarios de pase da actual semana na cidades de A Coruña, Pontevedra e Vigo. Atopamos tamén imaxes das naves, do seu aterraxe e dos astronautas.

A Lúa, a Terra, o Sol, os planetas, o Universo, as estrelas, as viaxes espaciais, os astronautas, etc, son temas que fascinan aos nenos e nenas de infantil e sempre “funcionan” ben como proxectos. Achegamos información sobre libros e algunhas ligazóns para traballar nas aulas.

No web Astronomía Educativa atoparemos información, imaxes e vídeos sobre o Universo, o Sistema solar, os planetas, galaxias, meteoritos, etc.

-“Atlas del espacio” de SM

– “Astronauta por un día” de RBA MOLINO (libro interactivo)

– “El espacio” en BRUÑO (libro luz, ilumínase pola noite)

– “Paco” de Paula Carballeira en KALANDRAKA; Paco é o rato da Lúa, foi alí porque lle dixeron que era de queixo fresco, pero unha vez chegou…

– “Papá, por favor, achégame a lúa” de Eric Carlé en Kókinos; unha nena quere xogar coa lúa polo que lle pide ao seu pai que lla achegue. Hai un vídeo co conto.

– “Herbalúa” de Marilar Alexandre en Galaxia; Helena foi unha noite á Lúa a buscar herba para a súa ovella de trapo… Porque as ovellas de trapo, que son moi ninfrosas, só se alimentan de herbalúa.

– “La Luna” de Anne Herbauts en Kókinos.

-“Coco y la Luna” de Emilio Urberuaga en Kókinos; Coco rouba a lúa sen saber os problemas que isto lle ocasionará ao lobo, a Paula, aos astronautas…

– “A que sabe a lúa?” de Michael Grejniec en KALANDRAKA; será doce ou salgada?, a que lle saberá aos animaliños que querían chegar a ela?

– “Si la luna pudiera hablar” de Kate Banks e Georg Hallensleben en Juventud; unha nena a piques de durmir pensa no que a lúa lle podería contar.

– “Quen levou a lúa?” de Mario Catelli e Malena Matoso en OQO; Kipá o máis pequeno da manada quere ouvear como os lobos grandes; unha noite de lúa chea escapa á montaña e aspira tan forte que a lúa se desprende do ceo…

– “El perro y la luna” de Nele Moost en Lóguez; fermoso e poético libro sobre a amizade de dous cans e a súa imaxinación

La Luna, la Tierra y el Sol” de Jaume Escala en Lóguez; a Terra acada a felicidade grazas aos xogos da lúa e do sol

Atopamos a páxina do CEIP Los Llanos que con motivo do ano internacional da astronomía, 2009, realizaron unha extensa compilación de libros de astronomía

Facilitamos unha ligazón para poñer un marcador coas Fases da lúa, na pantalla do ordenador ou no blogue, o que permite que día a día as nenas e os nenos vaian vendo as súas variacións.

No web Astrono, recolléronse un gran número de cancións que falan da Lúa: “Blue Moon” de Glen Miller, “Sonata Claro de Luna” de Beethoven, “Walking in de moon” de The Police, “Reflejo de luna” de Paco de Lucía…, non teñen “Luna lunera cascabelera” nin “Quisiera ser tan alto como la luna, ay, ay”.

Bulbos na aula

In EncienciArte on 05/02/2010 at 19:14

Nesta época, en moitas aulas, téñense plantado bulbos, ben en terra, ben en recipientes especiais con auga que permiten ir vendo o crecemento das raíces e da planta. Para quen queira amosarlles aos nenos e nenas o resultado final dos seus coidados, facilitamos o acceso ao web dos xardíns holandeses de Keukenhof, “xardín da cociña” en neerlandés.

Keukenhof, coñecido como o xardín de Europa, posúe unha impresionante colección de flores de unha grande variedade de especies, destacando as de bulbo. O seu momento máis espectacular é o da floración dos tulipáns, os quince días centrais do mes de maio.

“Polo San Blas a cegoña verás”

In ContArte,EncienciArte on 02/02/2010 at 15:52

As cegoñas sempre son o anticipo do cambio de estación. Son unhas aves que cativan a atención dos nenos e nenas; agora xa non lle atribuiremos este interese á andrómena que nos contaban sobre a chegada dun bebé á casa; polo que as novas que aparecerán nos medios sobre o seu retorno, pode ser un bo inicio dun proxecto de traballo. En Galicia, os seus lugares tradicionais de aniñada son a Lagoa de Antela, na zona da Limia e noutros moitos como Monforte de Lemos, O Saviñao, Sarria, Quiroga, San Clodio de Ribas de Sil, Chantada e Bóveda, todos en Lugo, mentres que na provincia de Ourense atopamos niños polas terras de Valdeorras. Sempre gozan do aprecio das xentes, seica ter un niño de cegoña na propiedade tense como agoiro de boa sorte e continuada fortuna.

Facilitamos o acceso a vídeos  sobre as cegoñas.

A editorial Galaxia publicou un álbum, Un conto de cegoñas, de Antonio Ventura, cunhas ilustracións que se saen da páxina.

Que tempo fai hoxe?

In EncienciArte on 31/01/2010 at 11:44

Unha das rutinas máis habituais das aulas de infantil é a observación do tempo atmosférico, así como a súa consignación. O web de MeteoGalicia  permítenos coñecer o tempo, as predicións a corto, medio e longo prazo nas distintas localidades de Galicia. Conta, así mesmo, cunha sección dedicada á educación, alí atopamos fotografías, vídeos, gráficos e definicións do clima atmosférico e da temperatura, do vento e as precipitacións, tormentas, arcos da vella, auroras, imaxes de satélite e ata curiosidades como récords meteorolóxicos, animais e meteoroloxía, datos recollidos nas estacións situadas nas MeteoEscolas, etc. Achegar ao alumnado a ferramentas e canles que lle permiten atopar información “real” que se corresponde coa realidade que están vendo cos seus ollos. As imaxes reais dificilmente se poden superar; atopar semellanzas entre o que lles pedimos que observen no ceo e os símbolos que empregamos para constatalo é, máis das veces, un acto de fe.

O CSIC na escola

In EncienciArte on 31/01/2010 at 10:48

O CSIC na escola é un proxecto de colaboración entre o Consejo Superior de Investigaciones Científicas e a Fundación BBVA. Neste proxecto investigadores e docentes traballan conxuntamente co fin de introducir e fomentar o ensino da ciencia desde as primeiras etapas da educación. É moi interesante descubrir como as nenas e os nenos, aplicando métodos estritamente experimentais, modifican as súas ideas previas e adquiren unha visión científica da natureza.

Desde fai algún anos, hai experiencias galegas de aplicación do programa CSIC en la escuela con nenos e nenas de educación infantil, e ademais ben recoñecidas, recentemente recolleron un premio nun congreso da institución en Granada. As docentes que o están a desenvolver amósanse totalmente entusiasmadas cando descobren que se pode ensinar ciencia a partir da observación de fenómenos cotiás, por medio de sinxelos experimentos. 

No web do CSIC pódense atopar experiencias sobre a flotación, o magnetismo, óptica e electricidade, entre outras, realizadas con alumnado de educación infantil.