A nosa achega á educación infantil

Posts Tagged ‘plantas’

Sementando para os que veñen detrás

In EncienciArte on 26/05/2015 at 17:57

Desde o outono gardáramos na aula unhas cabazas que pouco a pouco foron secando, outras estragándose, mentres unha se conservou intacta. De cando en vez sacudíamos as secas para axitar as pebidas. Agora que chegou o momento de sementar, abrímolas para ver o que atopábamos. Descubrimos que tiñamos semente dabondo para encher o colexio de cabazas, iso si conseguimos que nazan e se logren.

Buscamos información na rede e soubemos que as cabazas precisan de terreos amplos para estenderse, soleados e con humidade. Agora que conseguimos que nos pechasen un espazo exterior, contamos con todo iso, entón decidímonos a plantar, aínda sabendo que tardarán tres meses en dar froito, alá polo mes de setembro ou outubro, cando este grupo xa non estará neste centro, pois pasarán para primaria. Con todo, gustounos a idea de plantar para os que veñen detrás, deixándolles un pequeno agasallo que servirá para vincular unha promoción saínte con outra entrante.

Ver presentación.

Son estes pequenos xestos os que nos gusta inculcarlle a o noso alumnado: a xenerosidade, a transmisión dunha responsabilidade, o deixar unha pegada para o recordo … Outros o fixeron antes con nós, agora é bo que eles o fagan por outros. Saber esperar e mesmo non esperar nada máis ca facerlle a vida máis agradable aos que veñen detrás. Para nós, estas son algunhas das vivencias máis importantes que podemos compartir cos nenos e nenas na escola. Apurar os tempos están ben para os time lapse, pero o valioso require de espera.

Cactos de Nadal en macetas de autorrego

In EncienciArte on 28/11/2014 at 14:14

Seguimos buscando solucións ao problema de rego das nosas plantas en períodos vacacionais. Así, amosamos nunha entrada anterior como optamos pola plantación de crasas ou suculentas, xa que logo, estas variedades teñen a calidade de almacenar auga que van liberando segundo as súas necesidades. Como se pode deducir, para nós, isto non é máis ca un pretexto válido, ao fío da nosa vida cotiá, que lle dá razón ao feito de poñernos a plantar plantas, coñecendo posibilidades, variedades, cualidades, usos, etc. Non se trata de facer por facer, senón de facer con sentido.


Daquela, preparáramos para enraizamento escallos do cactos de Nadal que nos trouxera un alumno. Agora, transcorridas varias semanas, comezan a vérselle raíces, polo cal consideramos que estaban listos para seren transplantados. Ademais, nalgúns destes “fillos” poden verse as flores; recordemos que se chaman cactos de Nadal porque florecen nestas datas.
Das nosas procuras na rede, tomamos unha idea que vimos no web La Bioguía (espazo moi recomendable): as macetas de autorrego feitas con botellas de plástico. O esquema é moi sinxelo: cada unha delas conta cun pequeno depósito de auga, do que a planta toma auga a través dun cordón de algodón que fai de condutor de humidade, así poden pasar meses sen ter a necesidade de regar estas plantas.
Explicada a proposta ao alumnado e valorada a súa pertinencia, elaboramos unha nota para solicitar botellas ás familias, xunto co esquema do uso que lles daríamos. Mesmo fixemos unha proba para comprobar se efectivamente o cordón lograba levar a auga e humedecer a terra. Preparámolas e dispuxémonos a levar a cabo todos os pasos precisos para a plantación. Tamén aproveitamos para plantar caroas de aguacate e mango, xa que teñen unha xerminación moi rápida e vistosa. Todo ilo, pasa para o noso “invernadoiro” (un espazo acristalado baixo a rampla que conecta o patio co primeiro andar do centro.


Tan só quedaba facer un seguimento do tempo que podía transcorrer sen ter que regar, para o que preparamos unha folla de control, unha por cada neno/a e maceta, na que en datas fixadas (cada 15 días en inverno), comprobaremos se aínda hai auga no depósito e se a terra permanece húmida.

Ver presentación.

Autorriego-cactus de Navidad

Como temos dito noutras ocasións, para nós, as plantacións na escola son a maneira máis acertada de amosar o ciclo vital das plantas, pero isto non debe supor grandes gastos, nin hai porque mercar plantas nin macetas nin terra, xa que logo hai alternativas máis sustentables, educativas e coherentes cos valores ambientais e relacionais, promovendo o feito de compartir e de saber esperar os tempos de cada cousa.

Plantando crasas ou suculentas

In EncienciArte on 14/10/2014 at 07:04

Á volta de vacacións tivemos a desagradable sorpresa de atoparnos as poucas plantas que temos nun estado lamentable pola calor e falta de auga, motivo polo que estivemos matinando para que isto non volvera suceder. Así buscamos plantas que resistiran prolongados períodos de seca e de altas temperaturas. Descubrimos que poderían ser as crasas ou suculentas, que moitos temos nos balcóns e macetas nas nosas casas. Polo cal comezamos un dos nosas xeiras na escola.

En primeiro lugar analizamos todo o que precisaríamos: macetas, terra areosa, plantas crasas, unha ubicación cálida para o inverno, carteis explicativos para o resto dos compañeiros/as, etc.

-As macetas fixémolas con latas que decoramos con cores cálidas e motivos “desérticos”. Logo non houbo máis ca facerlle buratos para que así puideran expulsar a auga sobrante.

-A terra areosa, supúxonos unha análise das súas calidades (drenaxe, lixeireza e cor). Aproveitando unhas obras que están a facer preto do centro, fixemos un plano coa súa localización para darlle as indicacións ás familias e así, cada unha puidera recoller unha cantidade aproximada de 2 k. que foi o que calculamos precisábamos para cada maceta.

-As plantas conseguímolas nas casas das familias e amizades do alumnado. Trouxeron aloes, aeoniums, crásulas, etc, así puidemos comprobar o grosor das follas e talos destas plantas que actúan a modo de depósitos de auga, emporiso son chamadas “suculentas”.

-A ubicación das macetas supúxonos un estudo das condicións do centro: temperatura, accesibilidade, visibilidade, facilidade para o rego, e outras, polo que nos decantamos por un “espazo morto” que queda baixo as ramplas de acceso ao patio, onde teñen luz e calor, tal e como comprobamos con varias medicións de temperatura.

Feito isto, puxémonos mans á obra coas plantacións, para o que empregamos distintos procedementos de reprodución de plantas: de fillos, de anacos de talo (ramas) ou de folla.

No caso dos aloe vera, aloe ferox, aloe aristata e aloe arborescens, foi moi doado ver como arredor da planta nai lle van saíndo fillos que se poden arrincar con raíz e plantar xa directamente na terra.

As crásulas arborescens ou as de trompetas foi preciso dividilas en anacos máis pequenos que plantamos na terra e algunha nun recipiente de cristal para poder seguir o proceso de botar raíces. Ao cabo dunha semana xa se podían apreciar unhas pequenas e aos vinte días estaban en condicións de plantar, o que nos viña a indicar que ás que estaban na terra lle sucedería algo similar.

O cactos de Nadal dividímolo en cada unha das súas “paletas” plantámolo inicialmente nunha bandexa con terra especial para enraizamento (sustrato, fertilizado, húmido, con abundancia de perlita). Periodicamente faremos comprobacións e cando vexamos que bota raíces e novas paletas, pasarémolo para outras macetas.

O aeonium arboreum do que unha nena nos trouxo unha “planta nai”, foi preciso dividilo en cada unha das súas “piñas” que colocamos en vasos de plástico con auga para ver como lle van saíndo as raíces antes de trasladalas á terra.

Entanto puidemos ir coñecendo moitas características destas plantas, desde os seus lugares de orixe, utilidades, propiedades, usos na medicina alternativa, cosmética e outros.

Cando todas estean enraizadas e plantadas nas súas macetas pasarán para o “Xardín das crasas”, que é como denominamos esta zona do centro, que preparamos con carteis explicativos, xa que logo están á vista de todo o alumnado deste o patio. Isto tamén nos supuxo longas divagacións porque queríamos colocar unha cartelería que non impedira a visibilidade, polo que os rotuladores con pintura para vidro nos pareceu a mellor opción; o problema xurdiu á hora de escribir desde dentro para ser lido desde fóra. Tras moitos intentos, demos en calcar por dentro o que queríamos que fora visto desde o exterior.

O seguimento do proceso de enraizamento, o control de humidade e de temperatura (agora co cambio estacional), mantéñenos atarefados en varias ocasións á semana. Agora, pouco a pouco iremos recreando un ambiente “desértico” (cunchas, pedras, ramas secas), máis acorde co Xardín das crasas.

Nestes días, incrementaremos a colección de crasas cuns kalanchoe que aportaran un toque de cor.

Esta experiencia supúxonos un traballo dun mes, cunha morea de oportunidades de aproveitamento didáctico, aprendendo, investigando, coñecendo o ciclo vital das plantas, escribindo notas ou planos, tomando apuntamentos, pesando, medindo, colaborando coas familias, e tamén descubrindo que non é preciso gastar cartos para ter plantas, xa que logo o compartir fillos ou escallos é unha opción para ter un xardín de custe 0.

Confiamos en que nesta ocasión déramos coas plantas adecuadas para o noso centro.

Ver a presentación de todo o proceso. 

Crasas

Camelias con nome

In AlfabetizArte,EncienciArte on 31/03/2014 at 06:34

Desde hai algunhas semanas, raro é o día no que non nos agasallan cunha camelia, a flor máis emblemática de Galicia e con presenza en case todas as casas, xardíns e beirarrúas.  Ver a Ruta da camelia en Turgalicia

Inicialmente acolliámolas con grande alegría, dicíamos que era unha camelia e puñámolas en auga. Dun tempo a esta parte, dedicámonos a miralas con máis detalle, especialmente porque o noso alumnado reparou en que sempre dicíamos que era unha camelia aínda que entre si fosen totalmente diferentes. Así acordamos ir nomeándoas; nós seríamos quen lle poñeríamos o nome, xa que logo, os verdadeiros segundo a variedade, non nos eran moi doados de recordar.

Ata que hoxe xuntámolas todas. Unha lección de diversidade: hai trazos comúns entre elas pero cada unha, tamén ten elementos diferenciares que as fan únicas, singulares e fermosas. A cor, a forma, número e disposición  dos pétalos, a visibilidade dos pistilos… Asemade, repararon en  que non teñen aroma (as variedades coas que traballamos), pero que nin falta lle  fai.

Coma sempre hai nomes máis ou menos creativos, pero nós seguimos poñéndolle nome á natureza.

Grazas a Sandra do CEIP O Coto que desenvolveu un magnífico proxecto sobre as camelias, soubemos de poemas, de música e de representacións pictóricas.

 

Camelias con nome

Agora o noso alumnado está entusiasmado coa idea de representar plasticamente as camelias, algo nada doado e para o que tomaremos como referencia o “Proxecto camelia” do pintor vigués Alex Vázquez.

Rematamos cunha audición do poema de García Lorca, “Madrigal a la ciudad de Santiago“, traducido ao galego, musicado por Ismael Serrano e Luar na lubre.

Llueve en Santiago
Mi dulce amor
Camelia blanca del aire
Brilla entenebrecida al sol (…)

Cabazas espiñosas

In EncienciArte on 14/12/2012 at 08:07

Agasalláronos cun cesto de fermosas chayotas, tamén coñecidas como cabazas espiñosas, papaspobres ou papas do aire. Un froito dunha planta rubideira da familia das cucurbitáceas (como as cabazas), que nalgúns lugares de Latinoamérica se consume do mesmo xeito que as patacas, de aí o seu nome.

Pensábamos gardalas para plantar na primavera, e así ver como nacen as plantas directamente dun froito, xa que logo, noutras ocasións temos visto a reprodución por escallo, por semente, por folla, etc. Pero vese que se atoparon a gusto na nosa aula que algunhas xa empezaron a xermolar e a medrar a un ritmo de 2-3 cm por día (son como as fabas máxicas); para cando acaden máis altura non sabemos que faremos con elas, pois precisan ter un emparrado.

Isto deunos pé a falar co noso alumnado das necesidades vitais das plantas, e mesmo a facer probas privándoas dun deses elementos: auga, luz ou calor, e ver se así xermolan igual. Preparamos unha grella para facer o seguimento e logo poder tirar conclusións.

Un agasallo da natureza para o coñecemento dos nenos e nenas.

Ver presentación.

Chayotas

O paso do tempo

In EncienciArte on 26/03/2012 at 07:00

Os nenos/as de infantil non son moi conscientes do paso do tempo, -as persoas adultas ás veces tampouco-, porén, o que debemos facer é propiciarlle experiencias que lles axuden a comprender e vivenciar como isto sucede.

Albumes coas súas fotografías desde que entran no centro, o blog de aula no que se recollen todas as actividades diarias, rutinas, a existencia de fitos significativos para o grupo, as celebracións anuais, etc, poden axudar. Para o tránsito das estacións, o ciclo vexetal, nós recorremos ás plantacións, a máis de que permiten traballar outros moitos conceptos e valores.

Este curso, o 25 de novembro fixemos as plantacións de bulbos (tulipáns, crocus e iris), que deron pé a un intenso traballo matemático, así como de seguimento da súa evolución ata o día de hoxe no que xa florecidos, puideron levalos para a casa, tras comprobar todas as hipóteses que se formularan ao inicio, así como as indicacións do envase canto a período de medra e momento de floración. O mesmo acontece coas plantacións de fresas, ou cos bonsais.

Bulbos_fresas

Mención aparte merece a actividade “As nosas árbores mes a mes”, que nos permitiu ir apreciando os cambios aos que se viron sometidas árbores con un significado especial nas súas vidas, ao longo destes seis meses.

Para nós, estas experiencias son claves, e por suposto non poden ser substituídas polo coloreado dunha ficha. Sabemos de certo que é así entendido por todos os profesionais que intervimos coa infancia, polo cal, non podemos comprender que se siga facendo dese xeito.

Hoxe culminouse un proceso, abriremos outros, sempre co obxectivo de que vaian construíndo coñecemento de forma significativa, tal e como recollemos na categoría EncienciArte.

Cortando raíces

In EncienciArte on 20/01/2012 at 08:17

Unha das froitas que conta con maior aceptación dos nenos e nenas é a fresa, de tal xeito que o seu sabor, olor e cor emprégase en cantidade de produtos. Porén, levaban tempo pedíndonos que plantáramos fresas. Ata o de agora non conseguíramos as plantas, malia que xa tíñamos preparadas as latas. Emporiso, non puideron ocultar a cara de decepción cando viron aquela morea de raíces e de follas secas.

Xa tíñamos mirado as variedades de fresa, as condicións de plantación, a temperatura óptima, as necesidades de luz e de sol; polo que quixeron plantalas de inmediato. Houbo que recordar unha indicación do encargado do viveiro que nos dixo que había que cortarlle a metade da raíz. A necesidade desta poda de raíces espertou todo tipo de comentarios e de conxeturas.

Acordado que a lonxitude da raíz idónea sería de 7 centímetros, xurde o debate sobre como facelo. O uso da regra é obvio, pero non cómodo, polo que se recorreu a unha plantilla coa que se corta o sobrante. Deseguido, limpeza de follas secas, talos e plantación.

Agora a atender a súa rápida medra. A como van aparecendo as primeiras follas, as flores de cinco pétalos e o froito como un engrosamento da mesma flor. Controlarán o tempo cun calendario,no que tamén se farán rexistros de temperatura e de humidade. Diversos instrumentos de medida, diversos usos do número, diversas experiencias ricas en todos os sentidos.

Ver presentación.

Cortes de raíz

Bulbos e matemáticas

In EncienciArte on 16/11/2011 at 21:00
bulbos e matemáticas

Ver presentación.

Este ano acordamos que volveríamos a plantar bulbos dado o éxito dos xacintos do pasado curso. Nesta ocasión serán crocus, iris e tulipáns. Os tres nunha mesma lata e todos diferentes canto a: tamaño, momento de floración e profundidade de plantación. O que nos deu ocasión a facer un interesante traballo matemático.

En primeiro lugar fíxose preciso coñecer as recomendacións presentes no envase: interpretación de símbolos convencionais referidos ao momento de plantación, ao de floración, á necesidade de luz, á orientación e á profundidade de plantación. Observando tamén o tipo de envase no que se comercializa, unha bolsa perforada para permitir que “respiren”.

De seguido, cómpre preparar os recipientes, facéndolle un furado ás latas para facilitar a saída de auga excedente e así non “afogar” os bulbos.

O problema vén no momento de preparar a plantación, xa que os bulbos deben plantarse a distinta profundidade. Intúen con certeza cal é o motivo desta diferenza: bulbos máis grandes de plantas de maior altura necesitan máis fondo para que a terra lle serva de soporte. Debátese arredor de como solucionalo e sobre cal debe plantarse primeiro. Acordan tomar medidas na lata desde o borde; énchese ao primeiro nivel ou marca, a 10 cm., e colócanse os bulbos de tulipán e iris; cóbrese de terra ata a segunda marca a 8 cm, e deposítase o crocus. Enchese de terra ata o borde, régase e lévase ao “invernadoiro”, zona acristalada que recibe o sol da mañá e a sombra da tarde, tal e como precisan estas plantas.

Elaboración do calendario no que facer o seguimento das estimacións de xerminación e floración: crocus en marzo (a comezo da primavera); tulipáns en maio (metade da primavera) e iris a finais de maio-xuño (final da primavera).

Posteriormente sacámoslle máis proveito ás etiquetas dos envases dos bulbos. Se nun primeiro momento nos centramos na información contida no texto e máis nas imaxes, logo dedicámoslle un tempo aos números. Hai moitos máis dos que pensábamos, de distinto tamaño, acompañando a letras ou símbolos. Vimos que uns indican cantidade, outros prezo, dimensións, enderezos, códigos de identificacións, etc.
Tamén atenderon á información en distintos idiomas, cos símbolos correspondentes. E como novidade amosámoslle os números romanos, empregados para refirirse aos meses de forma moi abreviada.
Toda unha fonte de información que levan as casas para amosárllela ás súas familias.

Pan de millo (boroa)

In EncienciArte on 28/10/2011 at 16:22

Hai anos, traballábamos nunha  pequena vila costeira e fixemos pan de millo ou boroa co noso alumnado. Daquela puidemos ir a recoller as espigas a unha leira, esfollámolas, debullámolas, cribamos o millo e levamos unha parte a un muíño de cubo nun regato e a outra a un muíño de marea, logo peneiramos a fariña, amasamos e cocemos nun forno de leña. Fora unha maneira de coñecer cultivos tradicionais, labores do campo, alimentos, patrimonio arquitectónico (hórreos, muíños, fornos) no rural, etc.
Agora, esta é a versión urbana, porque seguimos a pensar que os nenos e nenas deben coñecer o proceso de elaboración dun produto típico galego e todo o que hai detrás ata que chega a eles. O que non podemos visitar, suplímolo con outros recursos e información da rede.
Afortunadamente, aínda hai avós e avoas do alumnado que entendendo o que pretendemos acadar cos seus netos, préstanse para todo o que lles requirimos. Pedimos todas as variedades posibles de millo, mesmo das que están a piques de desaparecer: millo corvo, millo de leite, millo do país…; pouco a pouco a aula foise enchendo de espigas de todos os tamaños e clases, moitos deles encirrados pola idea de atopar “unha raíña” (espiga vermella, morada ou negra). Observándoas, foron xurdindo dúbidas que tratamos de confirmar:
-as barbas e as follas da casula indícannos cal é a cor da espiga?
-a fariña que se obteña será da cor dos grans de millo? E o pan?
-as espigas combinadas débense a que plantaron dous graos xuntos? E si se planta un gran negro dunha espiga negra e amarela, sairá negra ou amarela?

-só comen millo os animais?

Pódese ver todo o traballo ata a elaboración da boroa na seguinte presentación, pero insistimos na idea de que  importa máis o proceso desenvolvido ca o produto acadado.

O mellor, foi que este traballo espertou expectación entre o resto do alumnado do centro e os nenos/as exerceron de cicerones dos outros, explicándolle detalladamente aos seus compañeiros dende o proceso vital do millo, a súa presenta en moitos alimentos que consumen a cotío,  ata a elaboración da boroa.

Non imos a estendernos expoñendo os obxectivos traballados. Unha persoa que nos veu, preguntounos que obxectivo pretendíamos conseguir, tan só quixemos saber de canto tempo dispoñía para que llelo explicáramos…

Pan de pipas de xirasol

In EncienciArte on 28/09/2011 at 16:23

Se hai un palabra que poidamos atribuírlle á nosa aula é fértil. Todo cando plantamos medra e dá os seus froitos. A finais do curso pasado sementáramos xirasoles e realizáramos varias actividades sobre esta engaiolante planta para os nenos/as. Agora chegou o momento de recoller os froitos. Probamos as pipas, reservamos unha parte para os paxaros –tal e como foran os plans iniciais- e outra para volver a plantar a vindeira primavera -non quixemos que nos sucedera coma no conto de “Pirracas e as patacas” que comeron todas as patacas e non tomaron a precaución de deixar a semente para o ano seguinte polo que se acabou a colleita. O equilibrio dos tres terzos, unha lección de sostibilidade.

Coñecemos outros usos das pipas de xirasol: aceite, margarinas, e a máis antiga, moelas para facer pan.

Como remate elaboramos pan de pipas, tras o visionado dun time lapse da floración do xirasol –algo que non puidemos ver dado que coincidiu coas vacacións- e outro no que se aprecia a súa cualidade de xirar cara onde está o sol .

Habemus fabas

In EncienciArte on 15/06/2011 at 06:50

Tras case tres meses de coidados, hoxe recollemos a nosa colleita de fabas e chícharos –das lentellas e fabocos non soubemos nada-; cada un foi a recoller os froitos da súa lata, fixándose ben na etiqueta para recordar de que variedade era. As primeiras conclusións: as sementes máis pequenas foron as que máis pronto e máis cantidade produciron; unha lección para os que elixiron as sementes máis grandes crendo que serían as mellores. Deunos un pouco que pensar a variedade de fabas rosa porque non sabemos a que semente asocialas. Para ver todo o proceso I e II.

Como peche, e para recordar, un time lapse da xerminación das fabas.

AromatizArte V: rosquillas de anís

In EncienciArte on 10/06/2011 at 15:00


Seguimos descubrindo os diversos usos das plantas aromáticas, neste caso o anís na repostería.

AromatizArte III: espantainsectos

In EncienciArte on 08/06/2011 at 14:42

Fai dúas semanas centramos o noso interese nas couzas; ao longo de varios días observamos que entraban moitas na clase, cadaquén expuxo o seu coñecemento sobre elas e decidimos averiguar máis porque un neno dixo que na casa do seu avó comeran unha cadeira, algo que lle pareceu absolutamente imposible aos compañeiros. Denominamos este pequeno traballo de investigación “La polilla que se comió una silla”. Daquela soubemos que hai unha grande variedade de couzas, da roupa, dos libros, das mazás, das patacas, da madeira…; polo que fomos tratando de saber cal sería o interese das couzas na nosa clase, ata que concluímos que viñan ás castañas que aínda conservábamos no supermercado desde o pasado outono. Cando se lle solicitou información ás familias, case todas coincidiron en falarnos das couzas da roupa, dos danos que ocasionaban e dos métodos que empregaban para evitalas: saquiños perfumados, pulverizadores, plaguicidas, ventilación, etc.
Agora, no marco do proxecto AromatizArte, retomamos o tema: vimos as vantaxes da utilización de herbas aromáticas para previr esas pragas. A melisa, o romeu e a herba luísa, a máis das súas propiedades e usos como relaxantes, como aromatizantes ou na cosmética (pasta de dentes, xampús, etc), son repelentes de insectos, así preparamos saquiños perfumados para os seus cuartos e armarios con estas herbas.  Unha maneira de respectar o medio e a vida sen os prexudiciais aerosoles.

AromatizArte II: auga de rosas

In EncienciArte on 07/06/2011 at 20:00


Segunda entrega do traballo coas plantas aromáticas.

AromatizArte I: perexil

In EncienciArte on 06/06/2011 at 21:01


Primeira entrega do traballo coas herbas aromáticas.

AromatizArte

In EncienciArte on 06/06/2011 at 21:00

Con isto traballaremos toda a semana. Estes son os nosos recursos, deles sairán colonias, aromatizadores, perfumeiros, infusións, xabóns, xeados…; veremos os seus usos na cociña, na menciña, na cosmética, etc.

As herbas e flores recollidas coa axuda dos seus pais e nais na fin de semana, darannos moito xogo, xa que logo están no seu momento de máximo esplendor, preto da celebración do San Xoan.

Quen vive aí?

In EncienciArte on 01/06/2011 at 06:59


A observación con lupa das plantas do patio deu como resultado que soubéramos da existencia de pequenos bechos (pulgón, formigas, arañas, larvas, escarabellos…), que mesmo se consideran pragas pero a través das fotografías de Kristin Nikolai e Thomas Shahan non podemos máis ca miralos con tenrura.
Polo de agora non fixemos máis que observalos, xa lle dedicaremos tempo e debatiremos sobre se son perxudiciais ou beneficiosos para as plantas.

A floración

In EncienciArte on 27/05/2011 at 07:00

Dous vídeos co time lapse da floración de varias plantas.

Condensan en segundos o que viñemos observando ao longo da primavera.

Os pintores de xirasoles

In CativArte on 05/05/2011 at 14:01

Hai moitos, moitos anos -máis de cen-, na cidade de París coñecéronse dous pintores. Un chamábase Van Gogh, -en realidade os seu nome era Vicent- e outro Paul, Pau Gauguin.

A Paul gustábanlle moito os xirasoles que pintaba Vicent, polo que lle propuxo un cambio, daríalle un cadro seu por un de dous xirasoles. Era un bo trato. Fixéronse amigos e Vicent invitou á Paul á súa casa amarela no pobo de Arlés.

A Vicent gustábanlle moito os xirasoles, o sol, as estrelas, a herba seca, a luz do verán e maila cor amarela polo que preparou para o seu amigo unha habitación amarela, cunha mesa amarela, cun floreiro amarelo con un ramo de xirasoles amarelos e chea de cadros de… XIRASOLES.  Como podedes supoñer a habitación de Vicent era de cor… AZUL!.

Moi agradecido, Paul retratou a Vicent pintando… XIRASOLES case vermellos, porque a el gustáballe o vermello.

Cando se separaron, Vicent seguiu pintando as súas flores favoritas, pero agora ramos moito máis grandes, de doce ou quince xirasoles.

Paul marchou lonxe, moi lonxe, ás illas da Polinesia, e desde alí pediu que lle mandasen sementes de xirasol; cando estas floreceron pintou tamén catro cadros de xirasoles. Flores cortadas de xirasol.

É así polo que os xirasoles nos recordan a amizade que mantiveron os dous pintores Vicent Van Gogh e Paul Gauguin.

Aínda que é unha versión libre da verdadeira historia, así llelo contamos ao noso alumnado para que coñecesen o que hai detrás dalgunha das obras de arte que lle amosamos.

Sabemos que non se esquecerán das pinturas de xirasoles.

Como remate, un traballo colectivo, da obra de Van Gogh e que titularon “Leira de xirasoles” no que cadaquén representou o xirasol como quixo.

Xirasoles

In EncienciArte on 05/05/2011 at 14:00

O noso alumnado está imparable cos éxitos obtidos en todas as plantacións realizadas (castiñeiro, loureiros reais, aciñeiras, xacintos, margaridas, fabas, chícharos e lentellas). Agora levan xa  un tempo pedindo que plantemos xirasoles, porque lles atrae moito a idea de que dean pipas e que veñan os paxaros a comelas. Xa avisei que será a derradeira plantación neste curso, aínda nos queda outro ano por diante.

Non podíamos ter mellor comezo que coa recente publicación en España do éxito de Eric Carle, “La semillita”; libro na liña de todos os deste autor, con ilustracións de collage que nunha historia circular nos narra as aventuras dunha pequena semente de xirasol ata que se converte en planta e cando lle caen as sementes volve a empezar.

Seguindo a historia do conto, extraemos sementes dunha flor de xirasol do pasado ano e depositámolas nas latas que temos preparadas. Coñecemos a razón do seu nome, as súas necesidades, os coidados, as utilidades desta planta, etc;. e no tempo que nos queda de espera ata a primeira floración teremos ocasión de coñecer as emblemáticas obras de Vicent Van Gogh na que os xirasoles son protagonistas.

Fabas en lata

In EncienciArte on 28/04/2011 at 08:01

As nosas plantacións de fabas estannos dando grandes satisfaccións. Malia que se estima o tempo de xermolar en dez días, supoñemos que debido as condicións de calor e humidade, aos cinco días de plantalas xa empezaran a agromar. Agora á volta de vacacións quedamos totalmente sorprendidos pola súa medra, todas teñen varias follas e o tallo xa precisaba ser titorizado. Con tal fin escollemos varas da medida adecuada -en función do que sabemos canto ao seu tamaño- e esta mañá  puxémosllas. Iremos facendo un seguimento dado que aínda temos varias hipóteses que comprobar:

-corresponderase o tamaño da faba coa altura que acaden?

-a cor da flor ten algo que ver coa cor da faba?

-as de maior tamaño producirán máis?

De aquí á colleita darannos moitas posibilidades de aprendizaxe.

Poucas actividades escolares proporcionan tanto proveito educativo como o cultivo de plantas; sería indispensable que todos os centros contaran cun pequeno terreo no que coidar hortalizas, legumes, aromáticas, ornamentais, etc. Non falamos de xardíns decorativos, non falamos de aulas de natureza ás que se vai de visita, falamos de hortos funcionais, un espazo vivo no que traballar e aprender ao longo de todo o ano. Mentres tanto conformarémonos co que nós procuramos: unhas latas cunha pouca terra.

De que cor é a terra?

In EncienciArte on 11/04/2011 at 15:00

Como xa fixemos plantacións de froitos de outono, de xacintos e de margaritas –froitos, bulbo e planta pequena- agora tocoulle a quenda ás legumes –varios tipos de fabas, garavanzos, lentellas e chícharos- coa promesa de que aínda nos quedan pendentes os xirasoles –non sabemos de onde sacaron esa teima pero queren pipas para eles e para os paxaros.

Nesta ocasión trala observación –tamaño, forma, cor- e procura de información sobre o que íamos plantar –necesidades de temperatura, humidade, altura que acadarán, tempo de xerminación e de colleita, pragas, etc- cadaquén elixiu a variedade a plantar, preparou unha etiqueta cunha mostra da semente. Durante a fin de semana levaron as latas a casa para enchelas de terra; quixemos facelo así intencionadamente para ver o que descubrimos esta mañá: non había unha terra igual á outra. Diferenzas de cor, grosor, tacto que foron palpadas e observadas coa lupa, así como pasadas polo baruto para ver o que queda na peneira.

Dez días previstos para a xerminación e noventa para a recolección que nos van dar moito xogo. Isto non fixo máis ca comezar: cal será a terra máis adecuada?, podemos plantar en area ou pedras? –segundo eles si, xa que logo nas dunas nacen plantas e as palmeiras danse na area, ao igual que nas rochas da praia hai pinos-, todas terán a mesma floración?, cales son os seus inimigos? –aceptaron mellor o da araña vermella ca que os caracois xeran voraces coas xemas novas-, algunhas medrarán como as “habichuelas máxicas”?, a planta dos fabocos ou lentellas será a máis pequena?, eles comen legumes? –unha ollada á axenda do comedor escolar sacounos de dúbidas…

Xa iremos contando o que dá de si ata que chegue o tempo do arroz con chícharos e das fabadas.

Ver presentación.

As margaridas do campo

In EncienciArte on 01/03/2011 at 20:02

Tras as plantacións de sementes e de bulbos, agora vamos a probar con planta pequena, coas margaridas dos campos, a alegría da primavera.

Previa á súa plantación en latas observamos detidamente a raíz, as follas e as flores, comparado coas que aínda tíñamos de xacinto. Esperamos que para o día que dea comezo a primavera poidan levalas para alegrar as súas casas.

Buscamos información na rede, coñecemos distintas formas de chamar estas sinxelas flores e as súas variedades. Soubemos que tamén pode ser nome de persoa. Mesmo o dunha variedade de moluscos das que unha nena nos trouxera as cunchas como se dun autentico tesouro se tratara.

Rematamos moi poéticamente co fermoso libro de Sleepyslaps que recolle o conto “Margarita” de Rubén Darío, que podemos ver completo desde aquí.

Ver presentación.

Diversidade nos xacintos

In EncienciArte on 01/03/2011 at 20:01

O pasado mes de decembro plantamos bulbos de xacinto. Estamos coñecendo as diferentes formas de obter unha planta: por semente –coas plantacións de árbores autóctonas-, por bulbo –cos xacintos-, agora farémolo por rizoma, e logo probaremos por escallo. Tralos coidados dedicados todo este tempo, a pasada semana puideron levalos para as súas casas, para alí poder disfrutar deles, das súas cores, do seu aroma, coa súa familia. Para elo preparamos un folleto informativo coas indicacións dos seus coidados, cunha táboa de frecuencia de regos, e cunha regra medidora da súa medra.

Desde o momento no que empezaron a agromar, xa se viron diferenzas entre eles que agora se fixeron evidentes. A pregunta que xurdiu foi, como é posible que plantados no mesmo día, coa mesma terra, regados nos mesmos días coa mesma auga, colocados no mesmo sitio recibindo a mesma ración de sol, haxa tanta diferenza de tamaño entre eles? Formularon todo tipo de hipóteses que tratamos de comprobar, que se os de cor rosa medraran máis ca ningún, que se os de cor branco floreceran antes, que se era polo tamaño das latas nas que foran plantados… Non puidemos concluír nada, pois nada avalaba ningunha das razóns que daban. Uns antes e outros despois fóronnos deleitando coas súas fermosas flores.

Agora mándannos fotos desde a casa para que poidamos seguir a súa evolución.

Ver presentación.

Mimosas e mimosos

In CativArte,EncienciArte on 11/02/2011 at 15:00

Ver presentación.

Esta semana dedicámonos a coñecer as mimosas, o “sol de inverno” como se lles coñece a esas fermosas flores que neste momento, xunto cos toxos, douran os nosos montes . Descubrimos que se chaman así, por esa peculiaridade das sensitivas de reaccionar ao tacto; outros significados e sinónimos da palabra aplicados ás persoas; as sensacións que nos producen á vista, ao olfato, ao tacto…; comparámola con esas outras flores tamén amarelas e desta época coa que non comparten as mesmas sensacións; e aprendemos algún que outro dito que as relaciona co Entroido.

Posteriormente reproducímolas empregando distintas técnicas, apreciando a súa gama de cor –mesmo dentro do amarelo-; fixemos as cartas de cor empregando Colour Hounter; e realizamos gravados tanto con pintura como con arxila branca. Como remate, un xogo de adiviñas, descubrindo que mimoso se esconde detrás das mimosas.

Ver presentación.

Carballo en lata

In EncienciArte on 29/10/2010 at 15:00

Hai uns días lemos na clase o libro “Xaime e as landras” de Tim Bowley, publicado en Demademora; unha tenra historia circular e cíclica que comeza así “Xaime plantou unha landra, pero… , antes de que puidese medrar un esquío desenterrouna e agachouna. Xaime plantou unha landra, xermolou e agromou da terra, pero…” Nela fálase da perseveranza e do ciclo dunha árbore –o carballo-, e danos pé a traballar todo o seu desarrollo vital e a súa utilidade.

Quedamos tan enredados coa historia, que acordamos que na fin de semana recollerían landras coas súas familias. O que non sospeitábamos é o que nos atopamos a mañán do luns: unha chea de landras de moitas variedades –ata nolas trouxeron de Verín, de León e de Portugal. O noso descubrimento: había unha grande diferenza entre moitas delas –tamaños, cor, forma, etc.

Fíxose preciso buscar información. Velaí o que atopamos en canto a variedades, imaxes, información; recomendamos o web do IES A Pinguela de Monforte que conta cunha exhaustiva catalogación de todas as especies que integran o seu xardín botánico, entre elas, algunhas variedades de quercus: enciñeiras, sobreiras, carballo albar ou rebolo.

Canto ao seus usos, descubrimos que foi alimento dos primeiros poboadores, que se pode extraer unha fariña coa que se fai torta, que foi substituto do café, que na actualidade se elaboran licores e que ten usos medicinais.

Dentro duns días, como Xaime, plantaremos as nosas landras en latas perfectamente etiquetadas en función da variedade, consignando o nome, a altura que pode acadar e as súas necesidades de luz e de auga; recordamos que estamos totalmente inmersos no noso proxecto “EnlatArte”. Xa atopamos o lugar idóneo no centro, un pequeno invernadoiro –as vantaxes de traballar nun centro de deseño, obra de Pedro de Llano, todo cristal e formigón-, nel velaremos e supervisaremos o xermolar e a súa medra, todo un proceso de grande proveito educativo. Esperamos que non nos suceda coma no conto “Aínda nada?” de Christian Voltz en Kalandraka. Malia todo, gardaremos unhas poucas para facer unha plantación segundo o método Fukuoka, nendo dando. Será cuestión de paciencia e perseveranza.

Cabazas adxectivadas

In EncienciArte on 19/10/2010 at 21:02

É tempo de cabazas. Nestes últimos anos as froiterías énchense de todo tipo e variedade de cabazas pequenas sabendo que serán do gusto dos máis pequenos, e que serán requiridas desde moitos centros educativos. Outro día xa falaremos do Samaín e do Halloween. Nós adiantándonos a todas esas tradicións populares, quixemos traballar e xogar coas cabazas. Ata o de agora, estas son as posibilidades que lle vimos: pesámolas, medímolas, fixemos estimacións, comparacións, adiviñámolas, falamos das súas texturas, cores, tacto, dureza, olor; coñecemos o seu ciclo; tratamos de acadar as mesturas de cores idóneas para pintalas; facemos hipóteses de como serán por dentro; organizamos series segundo a cor ou tamaño, etc. Como un chiscadelo amosámoslles cabazas cuadradas! Ou as montaxes fotográficas con cabazas de Anne Geddes. Mesmo recollemos distintas ilustracións da carroza de Cincenta. Ata pode que as empreguemos para o máis habitual no Samaín.

 

Fin do verán/chegada do outono

In CativArte,EncienciArte on 21/09/2010 at 19:11

Hoxe é o día da entrada do outono, cas mesmas horas de día que de noite. A partir de agora as aulas encheranse de follas, ramas, castañas, cabazas, etc. Os tempos escolares están, en gran medida, marcados polo calendario vexetal. Nós, esta mañá para que vaian apreciando a diferenza entre o verán que deixamos e a estación na que entramos, empregamos a imaxe dunha das obras de Anish Kapoor da actual exposición no Guggenheim de Bilbao, “Amarillo” (Yellow), unha das que máis nos impactou. “Amarelo é unha obra monumental e impoñente. Todo o noso campo de visión está ocupado pola singular experiencia da cor. Aquí Anish Kapoor emprega a cor como unha ferramenta autónoma que abranque toda a forma. Un gran embigo penetra profundamente na parede. Ao contemplalo temos que esforzarnos por comprender o que vemos.” Unha obra monocroma, que ao noso alumnado recordáballe o sol do verán; así mesmo sorprendíalles como se pode pintar cunha soa cor. Logo amosarémoslle outras, tamén monocromas, así como un vídeo coas opinións infantís sobre a obra de Kapoor. Do seu aproveitamento didáctico xa falamos noutra entrada do blog.

Para ir ambientándonos no outono facilitamos a ligazón a un vídeo, no que, co “Outono” de Vivaldi, como música de fondo, poderemos facerlles ver os cambios que se producen na paisaxe, así como os froitos da estación.

O Xardín de Gulliver

In EncienciArte on 15/09/2010 at 08:07

Este verán coñecemos un espectacular xardín-horta; o tamaño das súas hortalizas, froitos e aparellos para traballar a terra, XXL. Na vila medieval de Boulogne-sur-Mer , na Cósta de Ópalo francesa estaban a desenvolver un proxecto educativo para que os máis pequenos coñeceran a orixe de moitos dos alimentos que integran unha dieta saudable. Era algo que ía moito máis alá do que estábamos a ver na praza central; supoñía desde a plantación de distintas variedades de hortalizas –podíanse ver diferentes clases de tomates, de leitugas, de cenorias, de berenxenas– ata exposicións artísticas nas moitas galerías existentes. Realizábanmo en colaboración con centros educativos. A galería de fotos do Xardín XXL ou de Gulliver, ben paga a pena.

Nós, este ano queremos iniciar un proxecto de colaboración entre as titorías, os responsables do comedor escolar e as familias. Preto dun 40% do noso alumnado é usuario do comedor escolar, o restante, ás dúas da tarde vai comer ás súas casas ou ás dos avós. Non cremos necesario dicir que grupo de alumnado ten unha dieta máis equilibrada. Por non ser repetitivas, tampouco volveremos a falar de froitas e verduras. Pero algo teremos que facer, ou non? Cada ano sorpréndenos máis o anómalo crecemento dalgúns nenos, e especialmente das nenas; cada curso vemos as dificultades que teñen algunhas criaturas para comer, tal e como se espera que o fagan os nenos de 3, 4 ou 5 anos. Houbo un tempo, moi lonxano, no que a escola era un espazo onde se aprendían hábitos básicos que a familia non podía proporcionarlles; agora pode que pase o mesmo; antes era por ignorancia e por necesidade, hoxe por que é? Vemos que se fai preciso que a escola inculque hábitos saudables relacionados coa alimentación; que a escola ensine o comportamento correcto dun comensal, ao tempo que se converten en consumidores responsables. Bueno, poida que isto sexa prioritario, vaille na saúde.

Os nosos pasos: 1º merendas pautadas para todos os días da semana. 2º coordinación co comedor escolar que tamén dispensa os almorzos. 3º Consumo limitado de golosinas, doces e chucharías. 4º Implicación e responsabilidade das familias.

Un proxecto para traballar todas as competencias básicas, a escrita, a lectura, as matemáticas, as artes…; un fío condutor que dará pé a promover actividades desde os equipos de biblioteca, de TICs, de dinamización lingüística, de actividades extraescolares, de convivencia; a diversidade: cultural, celíacos, dibéticos, etc.; saídas escolares á Praza de Abastos, a invernadoiros, á Escola Galega de Consumo; será o eixo de todas as conmemoracións e celebracións escolares. Un obxectivo para traballar coordinadamente nos tres niveis, todo o ano, non en datas puntuais. Posibilidades non lle faltan. Iremos contando.

Fractais na natureza

In EncienciArte on 31/05/2010 at 17:13

Cando estábamos intentando debuxar as ramas do fiuncho, o noso alumnado decatouse de que era unha estrutura que se repetía cada vez a menor escala. Isto animounos a amosarlles imaxes de fractais na natureza, o expoñente máis claro o dun romanesco, ou dun fento.

Escoitamos unha vez que a xeometría que ensinamos nas escolas só serve para explicar as realizacións humanas, pero a natureza segue outro tipo de patróns xeométricos, a xeometría fractal. As nubes, as montañas, o sistema circulatorio, as liñas costeiras, ou os copos de neve son fractais naturais. Se vemos un pino ao lonxe estaremos vendo a mesma estrutura que se observamos cada unha das súas ramas, ata a máis pequena delas.

E o nenos deseguida se decatan diso. Certamente, as súas realizacións posteriores melloraron considerablemente. Agora andan a buscar fractais por todas partes.

É apaixonante, descubrimos que hai unha rama da arte dedicada aos fractais, xeradores de árbores con estrutura fractal en Second Life, fractais na paisaxe … Toda unha descoberta!

Herbas aromáticas

In EncienciArte on 31/05/2010 at 17:12

Nós, ante a imposibilidade de cultivar un xardín na escola, pedímoslle aos cativos que trouxeran plantas, follas e herbas de olor. Loureiro, anís, menta, fiúncho, romeu, tomillo, ourego, ruda, herbaluísa … Ao longo dunha semana puidemos traballar:

-As distintas sensacións que nos producen: olfativas, visuais, táctiles…

-Coñecer os seus usos na medicina, na cociña, na cosmética, na decoración, etc.

-Secamos algunhas para ver se conservan as súas propiedades. E vimos os seus usos.

-Elaboramos colonias artesanais ao estilo da auga de San Xoán.

-Observámolas e debuxámolas e mesmo pintamos coas súas follas.

-Aprendemos algúns poemas tradicionais galegos nos que se fai mención a elas. “Paxariños que voades/ polas ramas dos loureiros/ deixade durmir a/o nena/o que está no sono primeiro.”

Nendo dango

In EncienciArte on 03/05/2010 at 16:38

No programa de Preescolar na Casa na TVG do sábado 24 de abril amosaron como iniciaron aos máis pequenos na agricultura sostible facendo nendo dango. Ista é unha práctica de cultivo do método Fukuoka, un labrego nipón que apostaba pola agricultura natural. O nendo dango consiste en introducir sementes dentro de boliñas de arxila que, unha vez sequen, se esparexerán polo campo ou polo monte, como reforestación natural, evitando deste xeito que as sementes sexan comidas polos roedores ou polos paxaros. Coas primeiras choivas as bolas desfaranse e as sementes agromarán.  Acceder ao vídeo a partir do minuto 18:20.

Ben paga a pena probar.

Bulbos na aula

In EncienciArte on 05/02/2010 at 19:14

Nesta época, en moitas aulas, téñense plantado bulbos, ben en terra, ben en recipientes especiais con auga que permiten ir vendo o crecemento das raíces e da planta. Para quen queira amosarlles aos nenos e nenas o resultado final dos seus coidados, facilitamos o acceso ao web dos xardíns holandeses de Keukenhof, “xardín da cociña” en neerlandés.

Keukenhof, coñecido como o xardín de Europa, posúe unha impresionante colección de flores de unha grande variedade de especies, destacando as de bulbo. O seu momento máis espectacular é o da floración dos tulipáns, os quince días centrais do mes de maio.