A nosa achega á educación infantil

Posts Tagged ‘escolas 0-3’

Escolas de Barcelona (I). Escola Bressol Municipal Els Patufets de Navas (0-3): sentido e sensibilidade

In InformArte,Uncategorized on 30/11/2016 at 11:54

img_1224

Aproveitando a nosa estancia en Barcelona con motivo da entrega do XXXVI Premio de Pedagogía Marta Mata 2016, pedímoslle á Asociación de Mestres Rosa Sensat si nos podían xestionar a visita a dúas escolas de infantil o que nos facilitaron con toda eficacia e cariño Mercè Marles e máis a directora da revista In-fan-cia. As escolas propostas foron Els Patufets (0-3) e Pompeu Fabra (3-6), das que deseguido daremos conta.

Escola Bressol Municipal Els Patufets de Navas

Xa nos advertiran de que sería bo chegar cedo a este centro para poder asistir ao momento no que se acollen dos nenos e nenas das mans das súas familias, así estabamos na porta ás 8:30 da mañá nunha escola dun barrio do ensanche de Barcelona, sita nun complexo moderno que xunta un centro de 3ª idade, un centro cívico e a propia escola, todo ilo enriba dun garaxe. Isto que vimos de dicir, non se convertera nunha eiva senón máis ben nunha potencialidade do centro pois traballan conxuntamente no Plan Comunitario do barrio de Navas, pensando no que como centro de infancia poden aportarlle á comunidade, procurando a coherencia de todos os centros de Navas nas súas intervencións sociais.

Recíbenos na porta a súa directora, Clara Salido, ao tempo que lle vai dando a benvida a pequenos e familias. Sorpréndenos ver a moitos pais ou avós, explícannos que se debe a que algunhas nais pediron concentración de xornada laboral de modo que empezan a traballar máis cedo, motivo polo que son os homes os que se encargan de deixalos na escola.

img_1231

O centro ábrese a un espazo-patio sobre o que a directora nos dixo que andaban a darlle voltas, pois viran a imposibilidade de facer un espazo verde por ter debaixo o garaxe e haber perigo de filtracións, así o cubriran con area de praia de modo que mesmo parecía un área recreativa  dun recuncho da costa, coas súas mesiñas merendeiros, con xogos de madeira, con pás e caldeiros, tendo todas as estancias un acceso directo a ela desde o interior, así como unha pequeniña solaina que permitía o xogo exterior mesmo nos días de choiva.

dscn4779

Xa só accedendo ao recinto do centro se notaba unha sensibilidade e unha sutileza extraordinaria, o que fomos constatando segundo íamos avanzando polos distintos espazos e saudando a nenos, familias e traballadoras.

Non hai demasiada profusión decorativa porque cren que non se deben saturar demasiado os estímulos; isto ao parecer está moi reflexionado coas familias así como argumentada a súa razón de ser, especialmente para evitar a sorpresa dos pais ao chegar os primeiros días e ver ambientes tan espidos. Con todo, teñen conformado un equipo de traballo para crear ambientes, non centrándose en cuestións decorativas, senón noutros aspectos tan cruciais como poden ser a iluminación, a accesibilidade, o ton de voz e o xesto. Así van facendo axustes dos que deixan constancia nun rexistro dos cambios que realizan nos espazos e a razón de por que os fan. Participan ademais nunha comisión municipal creada coa finalidade de que de cara á construción de novas escolas, se poidan facer achegas para a mellora do deseño e da distribución dos espazos.

dscn4784

Nalgunha estancia atopamos pais/nais dentro, explicáronnos que era acorde coa súa concepción escolar na que a apertura e a vivencia do cotiá son piares fundamentais, malia todo as persoas adultas teñen que interaccionar con todo o grupo sen interferir, pola contra, si se quedaron por un demanda dos seus fillos, teñen un lugar específico onde facelo, fóra da mirada dos demais nenos. Recordan continuamente que a mestra non é unha substituta da nai, asumen o seu rol docente o que non lles resta afectividade. Ao remate da xornada falan persoalmente con cada unha das familias -polo que lle preguntamos se non tiñan exposto como en moitas escolas un libro no que se fixera un resumo do día, descartaron esa opción porque tras debatelo moito concluíron que non todos os nenos fan o mesmo e así sería falsear ou concederlle máis importancia a unha actividade sobre a outra.

dscn4788

Os nenos poden cambiar libremente de estancia, respectando que as rutinas se realizaran co grupo de referencia, entre elas a do descanso, algo sobre o que aínda andan a matinar para mellorar o espazo dormitorio.

dscn4783

Xa nos anticipara o día anterior o profesor Miguel A. Essomba, Comisionado de Educación e Universidades de Barcelona, que as escolas bressol estaban en pleno proceso de cambio volvéndose a remunicipalización das mesmas, deixando a xestión externa ata agora vixente. Dicíanos que era un proceso complexo pero que coidaban podía mellorar a concordancia de todas elas na prestación do servizo.

Rematamos cun café no que tivemos ocasión de partillar con distinto persoal do centro, laboral e educativo, notando en todas elas a ilusión de ser parte dun proxecto de vida e de futuro.

dscn4789

Para quen queira saber máis, aconsellamos a visita ao web de Clara Salido a súa directora, membro tamén da xunta reitora de Rosa Sensat, do que salientamos artigos como: “Acoller ao neno á vida”, “Infancia, sociedade e educación“, ou “Que esperamos da escola? Vivir o cotiá, oportunidades de aprendizaxe”.

Sensibilidade, profesionalidade, reflexión sobre a práctica, respecto polo neno e polas súas familias e vinculación coa comunidade poderían ser algúns apuntamentos resumo da visita.dscn4794

Os nosos parabéns á Escola Bressol Els Patufets de Navas e todo o noso agradecemento por permitirnos coñecela.

Advertisements

Pistoia IV: Lago Mago (0-3)

In FormArte on 12/04/2012 at 07:13

No parque Puccini, á beira do lago, hai unha edificación que acolle o Nido de Infancia (0-3) Lago Mago e a Escola Infantil (3-6) Parco Drago. Teñen entradas independentes, pero comparten instalacións.

A nosa visita comezou por Lago Mago. Á entrada un andel coas katiuskas e impermeables dos nenos/as para saír ao exterior malia a humidade ou a choiva, algo que, a diferenza de aquí, non lles impide respirar aire fresco. Neste centro que abriu nos anos oitenta, acollen 67 nenos/as; non é habitual que as escolas superen as 100 prazas.

Tal e como xa nos advertiron, cada un dos centros que visitaríamos está “especializado” en ámbitos artísticos, no fomento da lectura, ou coma neste caso, no medio natural; con este entorno, non podía ser doutro xeito, hai que aproveitar a poética do lago e do parque, así o material natural está presente por todas partes, e hai moitos recantos nas zonas exteriores.

Os seus horarios son de 8:00 a 16:00, se comen no centro. A chegada dos nenos é relaxada, e paulatina, segundo as súas necesidades, os pais/nais entran a deixalos e a conversar un chisco coa educadora; aquí o momento de acollida ten moita importancia. Eles quedan na zona da biblioteca, escoitando tranquilamente un conto ou conversando, ata que, reunidos todos, pasan ás distintas zonas de xogo: simbólico, con casiñas equipadas con elementos pequenos pero reais, ata coa súa mascota; heurístico, con todo tipo de material; manipulativo, con obxectos da natureza e outros aportados polas familias, de procedencia do máis diversa (toros de madeira, pezas de metal, anacos de mangueiras, tubos de bobinas, tapas …); zonas de xogo coa luz (mesas de luz, lámpadas, retroproxectores); zona de psicomotricidade; zona de traballo artístico; zonas de lectura, ou zona de xogo cos sons e a música. Arredor das 13:00 almorzan nos comedores distribuídos en tres zonas cunha decoración similar á de calquera fogar. Os cuartos de baño, son de catálogo, amplos, luminosos, ben decorados, cos seus obxectos de hixiene ben ordenados, pulcros e con bo cheiro.

A distribución dos espazos é similar ao que xa vimos en Reggio Emilia, zonas delimitadas con mobles, cortinas ou tabiques baixos, o que permite ver un ambiente aberto, e deixa liberdade de movementos e de visibilidade entre unhas zonas e outras.

Destacable é a profusión de espellos; hai algúns que nos resultan engaiolantes (ver nas fotografías un tipo caixa con 4 caras de espello e outras dúas que se proxectan nas paredes de enfronte), conseguen visións inverosímiles e multiplican as imaxes ata o impensable. Todo ilo, elaborado polos familiares dos nenos.

Do que máis chama a nosa atención son a cantidade de xanelas de todos os tamaños e posicións, que permiten “meter” a natureza dentro; mesmo hai algunhas nas paredes interiores que dá lugar a xogos entre os pequenos. Cando entramos o primeiro que comentamos todas é que tíñamos a sensación de estar nun fogar acolledor, con mobiliario de fogar non escolar. Poida que aí estea a clave.

Ver presentación

Lago Mago

Ver presentación.

Lago Mago II

Guía para proxectar e construír escolas infantís

In ActualizArte on 18/01/2012 at 07:50

Cando se fai un novo centro de infantil, os mestres chegamos cando os arquitectos xa se foron. Non hai contacto. Velaquí a razón da perda de funcionalidade e de uso educativo de moitos dos espazos escolares.

Onte mesmo coñecemos, a través de Vicenc Arnaiz a “Guía para proyectar y construir escuelas infantiles”, dirixida por el a iniciativa da Federación de Municipios y Provincias e do Ministerio de Educación, coa intención de que sexa orientativa para todas aquelas persoas e equipos que interveñan no proceso de deseño, construción e equipamento das escolas 0-3.

Comeza cunha fundamentación na que se toma o referente das escolas de Reggio Emilia e os postulados de Loris Malaguzzi sobre a importancia do espazo como variable pedagóxica e do necesario diálogo entre a arquitectura e a pedagoxía. Deseguido vai debullando todas aquelas cuestións a ter en conta, desde a elección do solar, a organización de espazos, o mobiliario e equipamento, as necesidades de material que cumpra os requisitos de seguridade e os sistemas constructivos recomendados. Remata cunha escolma de boas prácticas con excelentes imaxes de trece escolas. Tamén é de salientar a bibliografía que nela se recolle.

Paga a pena a súa lectura, e aseguramos que malia que moitas das nosas escolas xa non teñen remedio, pódense tomar moi boas ideas das fotografías.

Esperamos que a iniciativa teña continuidade no 3-6, ou en construcións para os dous ciclos.

La Caracola II

In ActualizArte on 29/04/2010 at 17:21

Esta escola, funciona en réxime de explotación, o edificio é propiedade do concello de A Coruña, pero fixo unha concesión de explotación por vinte anos á entidade privada que a xestiona. Isto sucede en moitas outras na nosa comunidade e tamén en Reggio Emilia. Escolariza a 87 nenos e nenas en 6 unidades; dúas aulas de lactantes (0-1 ano), dúas de camiñantes (1-2 anos), e dúas de medianos e maiores (2-3 anos). O custe de cada neno/a por ano supón unha achega económica do concello de 1430€ e de 1210€ para cada familia, que pode ter unha redución en función dos niveis de renda familiares. Hai uns custes complementarios que se corresponden aos servizos de comedor, almorzos, merendas e ampliación de horario.

Nada máis entrar, chamou a nosa atención en primeiro lugar a serenidade e paz que se respira, sempre de fondo, música ambiental. A continuación, destacamos que á porta de cada aula, exposta nun atril está, ao estilo reggiano, a libreta do día. Ese sistema de recollida de información que permite que as familias saiban o que estiveron a facer os seus fillos ao longo do día. É algo tan sinxelo como un caderno de espiral, en cada folla recóllense as actividades do día. A modo de exemplo: “Martes 16 de marzo. Experimentamos con la temperatura del agua y observamos como cambia el tacto de las telas de colores cuando las metíamos en un cubo de agua fría como la nieve o en uno con agua caliente como el sol”; todo isto con texto e debuxos para que os propios nenos poidan dar explicacións. “25/03/10. Ya echábamos de menos practicar el arte del manchado. Y hoy lo hicimos con frutas!! A que mola la silueta de la manzana. También manchamos con kiwi, plátano y fresa. Ah, y no olvidemos la pera, de la que además comimos un cacho”. Pois deste xeito tan sinxelo, vaise facendo un diario de clase que axuda tanto ás educadoras, ao equipo para o seguimento do proxecto, como ás familias. Anotan o máis significativo de cada día: aniversarios, a elaboración de títeres, a sesión de lingua estranxeira, a experimentación con obxectos metálicos, etc.

O outro espazo que nos gustou foi o que elas denominan a sala dos tesouros e nós chamamos o Mini-REMIDA. Unha habitación onde gardan as hamacas para o tempo de descanso dos nenos e nenas que quedan ao comedor e onde almacenan, perfectamente clasificado o material de uso común, tanto o convencional como estes “tesouros” da reciclaxe: tubos papel hixiénico, tapas, cepillos de dentes usados, pompóns, etc. Deste xeito conséguese ter os espazos de aula liberados de atrancos, diáfanos, para que os nenos se movan con liberdade, e non como moitas das nosas aulas que mesmo parece que temos o síndrome de Diógenes, disto xa falaremos noutra ocasión, do sentido de propiedade individual do que adolecen moitas e moitos profesionais do ensino.

Indagamos o tipo de supervisión que reciben, tanto a nivel proxecto educativo -non esquezamos que forman parte do sistema educativo, coma de coordinación con outras escolas 0-3 do concello e da comunidade; así como sobre se existía algún tipo de contacto coas escolas 3-6 futuras receptoras deste alumnado.

Rematou a visita cun petisco de despedida preparado polo persoal de cociña do centro e cunha presentación que xa quixeran moitos servizos de cattering. Organizado en tres zonas ou ambientes que recordan os piares fundamentais da escola: a auga-azul, a natureza-amarelo e a creatividade-vermello. Aí tamén tivemos ocasión de facer unha posta en común da impresión que nos causara o centro. Unha compañeira de 3-6, nun arranque de sinceridade, e impresionada polo alí visto, confesou, “e agora que imos a facer nós cando nos cheguen estes nenos?”.

Parabéns ao equipo de La Caracola e grazas por expoñerse á nosa mirada, que sempre parece que imos facendo a “proba do algodón”, buscando o fallo, pero aquí non temos nada que dicir máis que noraboa, e adiante que se acadastes isto en seis meses, de seguro que volveremos en moitas outras ocasións. O noso agradecemento de novo a quen propiciou esta visita, Javier Rouco, como unha sesión de formación para os grupos de traballo que coordina.

Rematamos insistindo unha vez máis, na necesidade da coordinación entre as escolas 0-3 e as 3-6, dúas realidades ata o de agora distintas pero na actualidade parte da mesma etapa educativa, e que na meirande parte das localidades só nos separa unha rúa.

EIM La Caracola

In ActualizArte on 29/04/2010 at 17:21

Onte tivemos ocasión de visitar a Escola Infantil 0-3 A Caracola na zona de Novo Mesoiro na Coruña. Fomos invitadas polo ASESOR de infantil do CFR da Coruña, Javier Rouco; si, con maiúsculas, porque cando tanto se anda a falar da formación do profesorado é bo que se saiba que hai grandes profesionais, que asesoran, que acompañan ao profesorado no seu proceso de medra profesional, que axudan e que abren novas vías; e iso nótase decontado, cando se ve a corenta mestras que pola súa conta e trala xornada de traballo viaxan desde distintos puntos para coñecer unha experiencia nova, cando se ve que contrastan opinións co asesor, cando se ve que comparten con el as súas inquedanzas…, non nos cabe dúbida, é un asesor respectado, é unha figura que se ve como necesaria pola súa achega á formación. Ademais tivo a xentileza de invitarnos as mestras da zona de Santiago que viaxamos a Reggio recentemente.

O motivo da visita era coñecer a escola porque a súa directora formouse nas Escolas de Reggio Emila e tratou de implantar esta filosofía neste barrio novo da Coruña. Por outra banda, tamén é unha escusa para que as do ciclo 3-6 vaiamos coñecendo o que se fai en 0-3, non vaia ser que logo nos pase coma cando os nenos van para primaria. Desde que nos recibiu, Bea, a directora insistiu en que non é unha gardería, que é unha escola infantil ao igual cas nosas. Antes de nada facilitounos un folleto que recolle una “Carta aberta ás novas familias da EIM A Caracola” de onde extractamos o seguinte:

Integra a REIM da Coruña, é un centro de inspiración reggiana e afortunadamente, a aposta arquitectónica (ten forma de bucina, de aí o seu nome) é moi semellante ás italianas con espazos abertos e diáfanos para que os nenos e as nenas non estean reducidos/recluídos nas aulas. Segundo entramos xa nos atopamos na Piazza ese espazo aberto multifuncional e que serve de distribuidor central de todo o conxunto así como de zona de xogos (recanto disfraces, xogo heurístico, etc). Contan co Atelier, ese espazo de diálogo plástico artístico no que os cativos aprecian as calidades dos materiais e interactúan con el. No centro do complexo hai un xardín interior no que se desenvolven experiencias sensoriais coa natureza; cun deseño ao estilo oriental conta cun estanque, zona de plantas aromáticas e zona de tarima de madeira para xogos. O comedor, xunto coa cociña é o espazo onde entran en contacto cos alimentos, coas súas texturas, preparacións, etc. Os menús están compostos de alimentos ecolóxicos e cunha presentación nada convencional. Neste momento todas as unidades están desenvolvendo un proxecto que lles permite coñecer a gastronomía e cultura de distintos puntos xeográficos (China, España, Italia, Marrocos…). Apostan, tamén, polo aleitamento materno, polo que se lles brinda axuda ás nais que traballan para que poidan seguir alimentando de xeito natural aos seus fillos/as.

O seu proxecto pedagóxico está contextualizado e adaptado ás características propias do lugar no que se atopa e ás das familias. Traballan en Parella Educativa, dúas educadoras con igual categoría profesional e igual compromiso co grupo. Teñen, tamén, colaboración de persoas do programa de inserción laboral de FADEMGA. Fomentan experiencias de iniciación ao inglés a través do xogo dramático e da música. Para este centro, unha das pezas fundamentais son as familias; cando chegan polas mañás, resérvase un tempo para o diálogo entre os nenos, a educadora e a familia. Complétase a carta con información sobre horarios e calendario, recordando en cada ocasión que isto non é unha gardería senón unha escola infantil 0-3.  Continúa.

Escolas infantís de San Miniato

In ActualizArte on 31/01/2010 at 12:05

Para situarnos, taxa de escolarización de nenas e nenos de 0-3 anos dun 40% (recordemos que o obxectivo da Axenda de Lisboa para o 2010 é dun 30%, que en Galicia e no resto do estado estamos un pouco lonxe de conseguir), traxectoria de 25 anos, implicación de toda a comunidade local na xestión e na organización dos servizos de atención á infancia, nun continuo diálogo entre o mundo adulto e a infancia…, certo, estamos a falar de escolas infantís do norte de Italia.

“San Miniato es una realidad única, pero no la única realidad, como tampoco es una realidad aislada, sino el reflejo fiel de la historia pedagógica y política de muchos ayuntamientos del Norte de Italia comprometidos con la educación y muy especialmente con la educación de la primera infancia. Todos se han convertido en laboratorios de una nueva forma de
entender la infancia, la educación, la escuela, la gestión y la política.”

Aldo Fortunati na obra, La educación de los niños como proyecto de la comunidad  narra a experiencia da escolas infantís de San Miniato, inspiradas nas grandes ideas pedagóxicas de Loris Malaguzzi,entre outros. O seu contido expón a tradición do último terzo do século XX nos concellos italianos.

No web La Bottega di Geppetto. Centro di Ricerca e Documentazione sull´Infazia, pódese acceder a fotografías, documentación, programas formativos, visitas e publicacións das escolas da comunidade de San Miniato.

Aínda que é difícil pensar no futuro sen velo a través dos ollos das nenas e dos nenos, decote a infancia non está no centro dos proxectos da política, e isto é unha grande contradición. Porén, un bo proxecto de educación e de futuro, pasa primeiro pola afirmación da conciencia sobre a identidade e potencialidade da infancia e a continuación precisa de fortes alianzas para non perderse na simple retórica sobre os seus dereitos. Fai falla que os seus proxectos se vexan compartidos, tanto a nivel social e político, como a nivel técnico e de práctica cotiá do traballo cos nenos e coas familias.