A nosa achega á educación infantil

Archive for the ‘ActualizArte’ Category

Namorados/as da irrelevancia

In ActualizArte on 18/05/2015 at 06:35

O pasado sábado 16 tivemos ocasión de escoitar a Catherine L´Ecuyer na Coruña, con motivo da celebración das Xornadas Infancia, asombro y educación, organizadas pola Fundación Barrié. Ante todo queremos dicir que o programa era magnífico, cheo de boa xente, amigos e amigas a quen todos coñecemos pola súa labor en prol da mellora da educación infantil,  nese sentido a Fundación actúa con moito criterio e sensibilidade, sendo receptiva a todo o que se “move” neste ámbito. Pero centrarémonos na exposición de Catherine L´Ecuyer a autora do bestseller educativo (xa é difícil que isto suceda no mundo editorial) “Educar en el asombro” e o máis recente “Educar en la realidad”  do que tamén falamos hai pouco.

Cando pensamos en escribir este post dubidamos se titulalo “Mestras con pel fina ou con pel de elefante”, facendo alusión a unha expresión dela para referirse á existencia ou non nas aulas de sensibilidade perante a beleza. Acabamos decantándonos por “Namorados da irrelevancia” porque esta afirmación tocounos a fibra, xa que logo, resume á perfección todo aquilo contra o que levamos seis cursos rebelándonos en InnovArte: a primacía das chorradas educativas sobre o verdadeiramente importante. Para nós foi absolutamente reconfortante ler as reflexións de L´Ecuyer, porque é coma cando unha se encontra de fronte con alguén que pensa de forma moi semellante, aínda en contra de toda a opinión imperante. Aquí tamén nos asalta unha dúbida sobre quen son as persoas que mercaron e leron os seus libros. De seguro que docentes ou familias. Se isto é así, como é posible que lean con fruición esta crítica sobre a praxe e as concepcións educativas das familias e logo que sigan a facer o mesmo. Será un acto de masoquismo?

En calquera caso, Catherine púxolle voz ao grito desesperado de moitas persoas pedindo un cambio de enfoque para centrar a atención no que realmente é importante na infancia, nas súa vivencias e na súa educación.

Como era de esperar, a imaxe, a súa presenza, a súa voz e o ton da súa exposición, correspóndese co seu discurso: serenidade, ausencia de adobíos innecesarios e intervención certeira, directa ao gran sen perderse en xiros, nin en vehemencias, nin en fogonazos. Vai a onde ten que ir. É unha magnífica comunicadora, pero non ao modo do que agora se estila, senón coma si se tratase dunha persoa que reflexiona e fala consigo mesma. O acompañamento audiovisual é perfectamente concordante con ela, sen alardes tecnolóxicos, sen cores rechamantes, sen exceso de mensaxes: unha imaxe ben elixida e un lema ou unha pregunta breve que anticipan ou complementan a súa intervención.

Dende logo, foi un auténtico pracer poder asistir á súa conferencia, que foi seguindo fielmente os puntos tratados no libro “Educar en el asombro”, así comeza preguntándose que é o asombro, as consecuencias da súa presenza ou ausencia no feito educativo. Fala longamente da mal entendida motivación, dos efectos da sobreestimulación, do consumismo, do efecto pantalla, da xeración Baby Einstein, do respecto polos ritmos e tempos, da redución da infancia e da hipereducación. Vainos levando da man ata presentarnos a Beleza e do drama da súa ausencia na educación. Ata que finalmente nos insta a desbotar todo o irrelevante para deixar libre o campo do relevante e así poder traballar nel con sensibilidade e sentido.

Se tivéramos que recoller aquí algunha cita dos seus libros veriámonos nun apuro, xa que logo todo canto di é digno de copiar, resaltar con negriña e fotocopialo ampliado para telo exposto nas salas de profesorado, nas entradas das escolas ou nas aulas.

Non podemos máis ca recomendar a lectura de “Educar en el asombro” e de “Educar en la realidad”, así como do seu blog Apego&Asombro, no que cunha certa periodicidade vai recollendo as súas reflexións ao fío das consultas que lle fan os lectores ou asistentes ás súas conferencias.

“Cartas a la profesora Matilde”. Sobre a educación inclusiva

In ActualizArte on 13/05/2015 at 07:07

O gran obxectivo das Redes Iberoamericanas de Innovación educativa é o de poñer en contacto a profesionais dos distintos países membros para así poder compartir experiencias, accións desenvolvidas na rexión, e sobre todo o saber do profesorado. Así, agora que xa se constituíron todas elas, a OEI creounos un foro virtual no que -agrupados polas temáticas polas que fomos seleccionados- compartamos coñecemento tanto no foro específico como no xeral de todas as redes. Grazas a isto estamos a coñecer moitas iniciativas, publicacións, ligazóns etc. Nunca agradeceremos dabondo esta oportunidade.

Unha das nosas últimas descubertas foi grazas á Rede Iberoamericana de educación inclusiva, que puxo á disposición de todos a publicación “Cartas  a la profesora Matilde. Una mirada a las experiencias de inclusión educativa con estudiantes con discapacidad en Colombia” (2012), de Rafael Pabón García. Un documento producido por Alianza Educación Compromiso de todos, Fundaciones Corona, Restrepo Barco y Saldarriga Concha, Corporación Región UNICEF Colombia y Universidade de Andres y del Norte.

“Con las Cartas a la profesora Matilde se quiere contribuir, por una parte, a promover la reflexión acerca de los de­sarrollos, condiciones, posibilidades y retos de la educación inclusiva en Colombia. Por otro lado, se busca dar cuenta de ciertos aprendizajes de algu­nas experiencias desarrolladas en colegios del país, y orientadas a garantizar el derecho a la educación de estudiantes con discapacidad.”

A nós pareceunos unha proposta ben incardinada, xa que logo, artíllase sobre as preguntas que fai unha mestra sobre as súas dúbidas canto ao que significa a inclusión educativa. Así, o autor, vai dando resposta a cada unha delas e móstralle a experiencia dalgún centro educativo de Colombia que traballe nesa liña. Son nove as cuestións que relacionamos a continuación, sobre todo para tentarvos coa súa lectura, xa que de seguro que esas mesmas dúbidas nos teñen asaltado a todos e a todas nalgunha ocasión.

CARTA No. 1

¿No es más conveniente para las niños y jóvenes con discapacidad asistir a colegios especializados que garanticen su protección y cuidado, y no someterlos a las presiones y a las limitaciones de la escuela formal incapaz de prestarles la atención requerida?

CARTA No. 2

¿La educación inclusiva valora y asume a la discapacidad de diferente forma?

CARTA No. 3

¿La educación inclusiva es educación sin exclusión?

CARTA No. 4

¿Es lo mismo integrar que incluir?

CARTA No. 5

¿Es cierto que la educación inclusiva no se limita a estudiantes con discapacidad?

CARTA No. 6

¿Cuál es el desarrollo de la educación inclusiva en Colombia?

CARTA No. 7

¿Es posible una definición aceptada por todos de educación inclusiva?

CARTA No. 8

¿Cuál es el lugar de la educación inclusiva en la pedagogía?

CARTA No. 9

¿Cuáles son las dificultades de la inclusión?

Previa ás respostas a estas preguntas, “Cartas a la profesora Matilde” conta cunha introducción ben fundamentada, na que se fala do dereito á educación para todas as persoas, da educación inclusiva como transformación; dos pasos que se teñen dado da integración á inclusión, e como non, das barreiras para levala a cabo.

Un libro no que se fala nunha linguaxe que poden entender tanto os profesionais da educación coma calquera persoa interesada nestes temas.

Educar na realidade (real)

In ActualizArte,FamiliarizArte on 04/05/2015 at 19:30

Mercamos sen dubidar o segundo libro de Catherine L´Ecuyer, “Educar en la realidad”, coa seguridade de que sería tan enriquecedor coma “Educar en el asombro”. Certamente así é. Subliñamos cada parágrafo porque con todos eles nos sentíamos totalmente identificadas. Non ten desperdicio, paga a pena lelo mentres quedamos á espera de poder escoitala o vindeiro día 16 na Coruña, no marco das Xornadas de educación infantil de Educabarrié. Esperamos nos deixen asistir, pero cederiámoslle gustosamente o noso sitio a todos e todas as “abducidas polas tecnoloxías”, porque esta autora vén a botarlle un pouco de luz a todas eses mitos e falacias coas que nos queren engaiolar os que queren vender aparellos, ou os que traballan (mesmo sen sabelo) para eles.

Tal e como apunta no limiar o neuropediatra Juan Narbona, “L´Ecuyer realiza aquí un acertado análisis de los excesos derivados de una neurointoxicación de la psicología y de los procedimientos educativos apoyados en neuromitos, que no son sino una caricatura de lo que las neurociencias del desarrollo humano vienen ofreciendo. Así, la buena voluntad de los padres es manipulada al animarles al uso de dispositivos y programas informáticos “interactivos” que pueden, supuestamente, multiplicar de forma exponencial la inteligencia y saberes de los pequeños. Falta allí la acción del adulto que, bien conectado con la cabecita del niño (intersubjetividad), sabe dosificar y gestionar prudentemente lo que es apropiado en cada momento evolutivo para cada chaval.”

Tralo seu primeiro éxito editorial, esta avogada canadense afincada en Barcelona, nai de catro fillos, desmárcase da actual tendencia que casi sacraliza as tecnoloxías na educación das novas xeracións e postula a importancia de “educar na realidade”: no mundo actual, na beleza da realidade (contraposta á realidade virtual) e con realismo. Pregúntase como conciliar esas tres ideas “¿Cómo educar en el mundo actual, en la belleza de la realidad y teniendo en cuenta la naturaleza de nuestros hijos? ¿Qué lugar deben o pueden educar la NT en la búsqueda de la perfección de que la naturaleza de los niños y de los jóvenes es capaz?

Arranca expoñendo varios estudos nos que se constata que preto do 80% dos nenos e mozos do primeiro mundo pasan unha media de sete horas e pico perante as pantallas en modo multitarefa, así contestan watsApp mentres fan os deberes, xogan con videoconsolas e falan con amigos, e ven a televisión mentres cean. A primeira pregunta que nos facemos todos é como chegamos a este punto, en que se sustenta a permisividade dos pais/nais que desencadea esa situación? Pois, segundo a autora nunha serie de neuromitos que nos foron metendo polos ollos –malas e interesadas interpretacións- que proliferan e arraigan no ámbito familiar, educativo e social, creando falsas premisas sobre as que se constrúen modelos educativos que non teñen ningunha base científica e xerando unha oferta comercial cada vez máis ampla para eses produtos. Así vai analizando algúns dos máis estendidos como: que os nenos teñen unha intelixencia ilimitada, e tan só empregan o 10% do seu cerebro; ou que cada hemisferio cerebral é responsable dun estilo de aprendizaxe distinto; ou que un entorno enriquecido aumenta a capacidade do cerebro para aprender; ou que os tres primeiros anos son críticos para a aprendizaxe e polo tanto decisivos para o posterior desenvolvemento cognitivo.

De seguido vai debullando temas coma a pertinencia das pantallas na primeira infancia, se os nativos dixitais son unha “raza diferente”, fálanos da motivación, ou das vantaxes ou prexuízos da exposición temperá e prolongada as pantallas, para rematar afirmando que o que verdadeiramente importa na educación son as relacións interpersoais, o apego, a sensibilidade, a empatía, e o pensamento, algo que polo de agora non nos dan as tecnoloxías, emporiso debemos volver á realidade, a educar na realidade.

Con puntería de francotirador denuncia á imposibilidade de que se dean ese tipo de relacións entre os mediadores educativos e o alumnado en clases con ratios tan elevadas, pero que os centros e as familias prefiren escoitar que teñen aulas dixitais ca aulas de grupos reducidos. De igual modo, disecciona moitas desas aulas onde a tecnoloxía significa ter os cativos enchufados ás pantallas vendo películas comerciais, para logo ir para a casa con mochilas cargadas de deberes.

Altamente recomendable para profesorado e familias.

Para quen queira saber máis sobre ambas publicacións pode acceder ao web e blog de Catherine L´Ecuyer, Apego&asombro 

“Arte, educación y primera infancia”

In ActualizArte,CativArte on 04/05/2015 at 06:42

A Organización de Estados Iberoamericanos (OEI), estableceu entre os obxectivos das Metas educativas 2021, a mellora da atención á infancia. Así e como un dos eixes para o seu cumprimento, encarga publicacións que aporten reflexións teóricas sobre diferentes temas da educación infantil, ao tempo que ofrezan modelos de boas prácticas.

Unha das últimas que puxeron a disposición a través do portal da OEI, foi “Arte, educación y primera infancia”, co convencemento do papel fundamental que ocupa a expresión artística e creativa nos primeiros anos. O texto está organizado en dúas partes: fundamentación teórica sobre o papel da(s) arte(s) (literatura infantil, a linguaxe corporal, musical, a formación estética, ou a educación artística); e diversas experiencias desenvolvidas nos países membros. Certamente é un luxo de publicación, con artigos de relevantes pedagogos e investigadores educativos como Mª Victoria Peralta, Javier Abad, Elizabeth Ivaldi, Lía Schenck, Salomon Azar e Judith Akoschky que tratan de aportar luz sobre o que é e o que non é educación artística (manualidades). Todos eles fan fincapé no xurdimento nos últimos tempos dunha didáctica seudoerudita que hai que desterrar:

“Estas reflexiones apuntan a promover en los docentes una reflexión sincera sobre estas prácticas instaladas en la educación de la primera infancia que confunden las actividades de educación artística con el entretenimiento, la copia o repetición de modelos de imágenes, diseños, músicas, movimientos, la producción de lo útil y lo bello, la selección de los niños y las niñas considerando sus aptitudes antes que sus intereses.”

Contido do libro:

Primera parte

Educación, arte y creatividad en las infancias del siglo XXI. Elizabeth Ivaldi

La literatura en la primera infancia. Lía Schenck

El sensible acto de mirar: la educación visual en la primera infancia. Salomón Azar

El lenguaje corporal: simbología de las acciones en los espacios de juego. Javier Abad Molina

El lenguaje musical. Judith Akoschky

Interculturalidad, primera infancia y educación artística. M. Victoria Peralta E.

Segunda parte

Educación infantil y arte: una trama que entreteje buenas prácticas pensada para niños pequeños. Patricia Sarlé

¿Qué hacen estos niños aquí? Los niños de los jardines de infantes en los Museos de Arte de Buenos Aires. Patricia Berdichevsky

Conjugando ética y estética: arte en y con la comunidad • Uruguay. Alicia Milán López

Experiencias de educación artística en la primera infancia: puntos de encuentro de distintos enfoques, Colombia. Juanita Eslava Mejía

Arte y educación en la primera infancia museo Artequin • Chile. Yennyferth Becerra

Sintiendo el arte en mi ser • México. Martha Gabriela Espinosa Pichardo

A criança como protagonista da aprendizagem teatral: uma experiência de criação na escola de Educação Infantil • Brasil. Ricardo Carvalho de Figueiredo

El arte y sus lenguajes en la educación de la primera infancia: la compañía infantil la Colmenita • Cuba. Carlos Alberto “Tin” Cremata

“La analfabeta” e “Cómo aprendí a leer”

In ActualizArte on 14/03/2015 at 08:12

Nalgunhas ocasións, neste blog, salientamos algúns libros que, sen ser de pedagoxía ou didáctica, a nós, supoñemos que pola nosa condición de docentes, nos fan reflexionar sobre a vida escolar, abonda dicir que,  nós achegámonos a eles atraídas  polos seus títulos. Así, nos últimos tempos,  lemos dous libros que sen ter nada que ver entre eles, nin entre os contextos de orixe das autoras, nin as condicións nas que deciden facerse escritoras, ambas coinciden na afirmación de que a privación da súa lingua materna lles fai perder as claves para entender o mundo. Fáltanlle palabras para expresar o que senten, confesan precisar continuamente dun dicionario para ser quen de reflectir ou para comprender o que len ou o que escriben. Isto, coas diferenzas lóxicas,  fíxome pensar moito nas nenas e nenos que temos no centro, no que sentirán cando o que lles contamos ou lemos non encaixa coas claves do que “maman” na casa.

Trátase de:

La analfabeta”, de Agota Kristof publicado na editorial Alpha Decay, dentro da colección Héroes modernos.

“Leo. Es como una enfermedad. Leo todo lo que cae en las manos, bajo los ojos. Diarios, libros escolares, carteles, pedazos de papel encontrados por la calle, recetas de cocina, libros infantiles. Cualquier cosa impresa. Tengo cuatro años. La guerra acaba de empezar.”

Pero Agota deprendeu a ler autonomamente: “Fue así como, muy joven, por casualidad y sin apenas darme cuenta, contraje la incurable enfermedad de la lectura.”

Algo que no seu contexto non é moi valorado porque lle resta tempo para facer cousas máis útiles.

“El abuelo saca un diario del bolsilo de su levita y dice a los vecinos:

-¡Mirad! ¡Escuchad!

Y a mí me dice:

-¡Lee!

Y yo leo. Normalmente, sin errores, y tan rápido como me lo pida.

Dejando de lado ese orgullo de abuelo, mi enfermedad de la lectura me traerá sobre todo reproches y desprecio:

“No hace nada. Se pasa el día leyendo.”

“No sabe hacer nada más.”

“Es la tarea más pasiva de todas.”

“Perezosa.”

Y sobre todo, “Lee en vez de…”

¿En vez de qué?

“Hay miles de cosas más útiles, ¿no?”

Así comeza esta breve obra na que a autora, unha escritora traducida a máis de trinta linguas e cuxo nome se barallou nalgunha ocasión para o premio Nobel, confesa que aos 21 anos se sente unha analfabeta tras fuxir a Austria coa súa filla de meses e co seu marido, nun país no que se fala unha lingua da que ela aprende palabras básicas, pero na que non é quen de ler ou escribir. Pola contra, a medida que vai medrando a súa nena, cando ela lle recita poemas en húngaro, a pequena míraa estrañada. O drama de moitos fuxidos, dos exiliados, dos inmigrantes.

Once breves capítulos para once momentos de la intensa vida de Agota Kristof. Una obra autobiográfica que sintetiza en estos bellos fragmentos los once momentos fundamentales de una existencia apasionada. Estas páginas han sido definidas por la crítica como «un regalo para el intelecto»; un trayecto vital que describe primero a una joven que devora libros en húngaro para luego dar la palabra a una escritora mundialmente reconocida en otro idioma, el francés.

De una infancia feliz a la pobreza después de la guerra, pasando por los años de soledad en el internado, la muerte de Stalin, la lengua materna y las lenguas enemigas como el alemán y el ruso, la huida de Austria y la llegada a Lausanne con su bebé. Las palabras de Agota Kristof nunca son tristes, son implacables, justas y precisas. Todo el mundo de Agota Kristof está aquí, en este libro caracterizado por frases breves, minimalistas, diminutas en las que se concentran en todo momento las grandes reflexiones y los poderosos pensamientos que las han provocado.

Un libro necesario para entender o drama dos que son obrigados a abandonar a súa terra por mor da guerra.

 

Cómo aprendí a leer”, de Agnès Desarthe publicado en Periférica.

Como una niña que se niega a comer lo que le ponen en el plato, la protagonista de este libro no entendía las líneas que pasaban ante sus ojos y escupía las palabras. Le gustaban la brevedad, la música y las imágenes de la poesía, pero obstinadamente se negaba a tragar las grandes novelas. A veces, los planes ideados por su padre, un prestigioso pediatra, la llevaban a leer novelas negras que sí la cautivaban; pero nunca Madame Bovary, por ejemplo. Entusiasta y optimista desde bebé, la protagonista —que no es otra que la propia autora, Agnès Desarthe— pensaba que al acceder al lenguaje estaría en condiciones de decirlo todo. Habría una palabra para cada sensación, para cada cosa vista, tan eficaz como el dedo que apunta al cielo con un grito inarticulado y que significa al mismo tiempo: avión, velocidad, flecha, ruido, miedo, belleza, relámpago, cohete, estrella, azul. Pero las palabras, sentía Agnès ya de adolescente, «eran imprecisas, poco numerosas, rígidas y ocupaban mucho espacio». Hasta que todo cambió. Eso sí: muchos años después.

Un libro que nas palabras dos críticos recóllense apuntamentos coma os que seguen.
«Este libro hará las delicias de todos los amantes de la lectura y tranquilizará a aquellos que no leen. O mejor dicho: que no leen todavía. Porque no hay no lectores, sino personas que aún no han tenido la oportunidad de encontrar la puerta que conduce a este increíble jardín secreto, la lectura. Y, contrariamente a la creencia popular, no es fácil llegar a ser un lector; del mismo modo que no es fácil llegar a ser feliz. Es una cuestión de experiencia, azar, suerte, encuentros… Le llevó años a Agnès Desarthe destruir el muro que se interponía entre ella y la lectura. Ésta es su historia, que relata con humor en un libro delicioso.» François Busnel, L’Express

«A través de una serie de acercamientos al placer que producen los libros, Cómo aprendí a leer se convierte enCómo aprendí a traducir y, por último, en Cómo me convertí en una escritora.» Olivia de Lamberterie, Elle

«Un libro que hará más ligeros los corazones de muchos lectores.» Claire Devarrieux, Libération

Dúas lecturas que compartimos con vós porque paga a pena, tanto pola beleza do libro como polas reflexións e conexións que podemos facer trala súa lectura as persoas que nos dedicamos a transmitir o amor pola lectura e pola escrita.

María Montessori, unha lectura desde e para o século XXI

In ActualizArte on 28/01/2015 at 07:43

A piques de celebrarse o Congreso Latinoamericano María Montessori e a nova escola infantil, que terá lugar en Roma os vindeiros 20-24 de febreiro organizado pola Fundación María Montessori Italia, a Revista Latinoamericana de Educación Infantil, RELAdEI publica un monográfico sobre esta muller clave na educación da infancia, coordinado por Floriana Falcinelli e Furio Pesci sobre a afirmación de que a pedagoxía montessoria segue a ser válida hoxe xa que logo está baseada na liberdade do neno/a.
O número 3/2014 facéndolle honra ao seu título, “María Montessori, una lectura desde y para el siglo XXI”, supón unha revisión en clave actual dos postulados montessorianos, así Battista Quinto Borghi, presidente da Fundacion Montessori Italia, analiza por que seguen vixentes as ensinanzas de María Montessori. Pon o acento na idea tan en boga do benestar, un concepto moi empregado nos últimos tempos cun carácter holístico e que xa fixera seu a educadora italiana.
Ao longo de case duascentas páxina poderemos ler artigos sobre a creación da pedagoxía Montessori, os materiais, a formación de docentes, os materiais sensoriais, webs e propostas de lectura sobre o tema
Cremos que é unha recomendación magnífica á que só lle poñemos unha pega: que non todos os artigos estean traducidos cando menos ao español.

Espazos e tempos na educación infantil. RELAdEI 2_14

In ActualizArte on 16/10/2014 at 06:36

A organización de espazos e dos tempos na educación infantil poida que sexa un dos temas que máis preocupa ás persoas que se dedican á educación da infancia. Con tal motivo a Revista Latinoamericana de Educación Infantil, dedica o seu 2º volume de 2014 a esta cuestión tan relevante, tan tratada pero nunca pechada, xa que logo cada neno, cada nena, cada mestre, cada sociedade e cada époc precisan un  espazo en un tempo diferente.

Sobre os autores ou os artigos non se pode máis ca convidar á lectura das colaboracións cuns títulos xa de seu suxestivos.

Desde aquí pódese consultar a táboa de contidos ou acceder ao volume completo.

Monográfico

Espacios y tiempos en Educación Infantil. Coordinadores: Lina Iglesias & Quinto Borghi

Tiempos y espacios en la Educación Infantil. Miguel Ángel Zabalza Beraza

La organización del espacio por ambientes de aprendizaje en la Educación Infantil: significados, antecedentes y reflexiones. Maria A. Riera Jaume, Maria Ferrer Ribot & Catalina Ribas Mas

La adaptación del espacio a las diversas situaciones didácticas. Rossella D’Ugo

Ambientes para la infancia: escuelas entre experiencia y proyecto. Clara Eslava Cabanellas

La didáctica Montessori en la escuela infantil. Un método para programar espacios y tiempos a medida de los niños. Barbara De Serio

El espacio empático en la educación: representación del espacio y empatía, de Piaget a la didáctica de la “simplicidad”. Pio Alfredo Di Tore, Stefano Di Tore, Giuseppina Rita Mangione & Felice Corona

El tiempo en los servicios educativos de la primera infancia. Battista Quinto Borghi

Entender el ambiente: buenas prácticas en los ecosistemas de cuevas. Sabrina Pandolfi & Paola Nicolini

La representación de la actividad física y los comportamientos sedentarios en las imágenes de libros de texto españoles del segundo ciclo de educación infantil. Javier Molina García & Vladimir Martínez Bello

Niños que leen antes leer. Experiencias educativas en zonas de lectura para niños pequeños y padres. Vanna Gherardi

La observación del tiempo. Cómo enriquecer una rutina diaria bajo el enfoque de las competencias básicas. Ángeles Abelleira Bardanca

En la Red: Reevo & Let the children play. Ángeles Abelleira Bardanca

Recensiones

Neuroeducación (Francisco Mora). Tomas Ortiz Alonso

Pulgarcita (Michel Serres). Ángeles Abelleira Bardanca

Territorios de la Infancia. Diálogos entre arquitectura y pedagogía (Isabel Cabanellas & Clara Eslava (coords.); Walter Fornasa, Alfredo Hoyuelos, Raquel Polonio & Miguel Tejada)(Angela Glenn, Jacquie Cousins & Alicia Helps). Javier Abad Molina

Noticias ILAdEI (Instituto Latinoamericano de Estudios sobre la Infancia): Congreso Latinoamericano de Educación Infantil: el legado de Maria Montessori

para el siglo XXI

rEDUvolution, revolución educativa e pedagoxías invisibles

In ActualizArte on 09/10/2014 at 07:04

María Acaso

De todo canto se publica e se di nos medios sobre a educación, de cando en vez (escasas ocasións) xurde unha voz que conecta con aquilo que nós intuímos ou que está na liña do que pensamos. Isto é o que nos sucedeu cando coñecemos a María Acaso, profesora da Universidade Complutense de Madrid que leva anos avogando pola “revolución na educación”, ben a través dos seus libros, conferencias, cursos, blogs, grupos ou clases, non só denunciando a obsolescencia do actual sistema, senón dando alternativas.
Emporiso hoxe queremos compartir unhas ligazóns a algúns dos seus traballos, para así poder coñecer mellor a rEDUvolution que plasma en 5 ideas básicas:

Primera. Aceptar que lo que enseñamos no es lo que los estudiantes aprenden

Segunda.Cambiar las dinámicas de poder

Tercera. Conseguir que el aula pase de ser un NO lugar a un lugar habitado

Cuarta. Pasar del simulacro a la experiencia

Quinta. Diseñar procesos de evaluación creativa

Vídeo coa súa entrevista en “La aventura de saber”.http://www.rtve.es/drmn/embed/video/2401948La Aventura del Saber. María Acaso. REDuvolution

Blog de María Acaso
Propostas desde o web Pedagogías invisibles
Web Escuela de educación disruptiva
Libro “rEDUvolution”: hacer la revolución en la educación”


Libro “Pedagogías invisibles:el espacio del aula como discurso”


Libro “La educación artística no son manualidades”

Narrativas avaliadoras

In ActualizArte on 09/06/2014 at 06:52

Mari Carmen Díez Navarro

Finales
Estoy haciendo los informes de final de curso y de etapa a los niños de mi clase. En la mesa tengo sus informes anteriores, el cuaderno de observaciones individuales en los que he ido anotando algunos datos significativos tomados del día a día, las entrevistas mantenidas con los padres, varios trabajos suyos y el diario de clase con fragmentos de la dinámica grupal, conversaciones y proyectos de trabajo. O sea, todo aquello que he pensado me podría hacer falta si me fallara la memoria.
Sin embargo, me he dado cuenta de que cuando pienso en ellos con “afán evaluador”, lo que menos me inspira es hacer constar si saben hacer bien los números o si se interesan por las letras, más bien me dan ganas de explicitar cómo son, cómo se relacionan, en qué prefieren ocuparse, qué tareas le son más sencillas o cuáles les cuestan por el momento.
En el esfuerzo de centrarme en cada uno de ellos, tengo la sensación de estar viendo una película con las escenas pertinentes para rememorar las vivencias y poder así plasmar mis impresiones, mis sentimientos y mis dudas acerca de cómo ha sido un proceso de evolución en el que he sido acompañante y testigo privilegiado. Desmenuzando esta sensación, veo que pongo empeño en reflejar las particularidades, los cambios y las características genuinas de sus identidades recientes, señalando sus puntos más radiantes, pero también nombrando los detenimientos que les pudieran originar dificultades posteriores para que sus maestros y sus padres les puedan ayudar a superarlas.
Pongo empeño en que las demandas del currículo, las normas y la presión social actual no llenen de prisas y deseo de rendimientos excesivos un tiempo que pertenece a los niños para aprender, para relacionarse y para disfrutar a su ritmo y estilo. Y también en intentar que al leer los informes los padres entrevean parte del ambiente de aprendizaje, juego, palabras y relación que sus hijos han vivido en la escuela. Pero, sobre todo, pongo empeño en explicar el modo que tienen de encarar su aprendizaje. Si es con miedo, con interés, con reticencia o con entusiasmo. Si es con lentitud, con prisas, con tesón o con distracciones. Si es como respuesta a la demanda externa teñida de responsabilidades y deberes, o a un impulso interno de curiosidad y deseo de saber. Si es un aprendizaje fluído, creativo, abierto, confiado y alegre, o no.
Sé que en mi forma de analizar y valorar a mis alumnos se pueden entrecruzar cosas mías: estereotipos, errores de apreciación, proyecciones …, pero también sé que la intención es buena y que en mi narrativa evaluadora hay una mirada esperanzada hacia cada uno de ellos.
En este tiempo de finales, me es inevitable pensar en los acontecimientos vividos con estos niños y con sus familias. Ha sido tanto lo que hemos compartido: tiempo, vivencias, emociones …, ellos también han hecho su colección de momentos para recordar, que son así de entrañables:
-Yo me quiero acordar …

Chega o momento que tanto detestamos case todas as profesionais da educación: o da avaliación. Nos anos que levamos traballando nunca demos co “modelo” ideal, e sempre nos queda a sensación de que a narrativa que empregamos é inxusta cos logros e conquistas de cada un dos nenos e nenas.
Emporiso recollemos textualmente este fragmento do libro “10 ideas clave. La educación infantil”, de Graó, no que Mari Carmen Díez Navarro reflicte maxistralmente os sentimentos e postura en este trance/trámite.

Poida que a clave estea en poñernos “Las gafas de ver”, magnífico traballo de Margarita del Mazo e Guridi, publicado en La Fragatina, moi na liña do anteriormente dito.

 

Para quen guste das palabras

In ActualizArte on 27/05/2014 at 06:03

Queremos facer dúas recomendacións para quen guste das palabras, en ambos casos o autor é Jesús Marchamalo, e delas pódense tirar grandes ideas e mellores momentos.


Palabras”, ilustrado por MO Guitérrez Serna publicado por Kalandraka en 2013, recientemente distinguido co 2º Premio Nacional a los Libros Mejor editados 2014.

Me gustan las palabras. Me gusta bajar por la mañana a comprarlas, y elegirlas una a una, como si fueran albaricoques maduros. Nunca se sabe qué palabras van a necesitarse a lo largo del día. Nunca se sabe cuáles sacar en la mochila, o llevar en la maleta, de viaje. Cuántos adjetivos -blanco, oloroso, fértil-, cuántos verbos y cómo conjugados: te quiero, conduzco, abriendo, he estado, supuse…Cuántos artículos indefinidos. Cuántas preposiciones. Ya digo que me gustan las palabras…

Paladearlas, palparlas, sentir su forma, su sonido e incluso su aroma. Las palabras nos abrazan y nos comunican. Esta reflexión poética y artística nos acerca a los secretos del lenguaje y a cómo lo perciben los grandes creadores literarios.

la-tienda-de-palabras-siruela-1999La tienda de palabras”, publicado en Siruela en 1999.
En el libro se cuenta la historia de Matías, un vendedor de curiosidades lingüísticas, a cuya tienda, una especie de extraña chamarilería de palabras, acude Carlos. Un profesor que en cada una de las visitas va descubriendo el poder de seducción y evocación de las palabras, pero también sus trampas y excepciones.

Políticas de infancia en RELAdEI

In ActualizArte on 20/05/2014 at 06:40

Nestes días publicouse o vol.3 da Revista Latinoamericana de Educación Infantil (RELAdEI), unha iniciativa gratuíta e on line do Instituto Latinoamericano de Estudios sobre la Infancia, centrado nesta ocasión nas Políticas de infancia.
Desde aquí pódese acceder á táboa de contidos, na que se atopan, entre outras, as colaboracións de:

-Alfredo Hoyuelos analizando a “Pedagogía y pensamiento político en la obra de Loris Malaguzzi.”
Malaguzzi odiaba el olor a lo escolar (su experiencia académica como estudiante no había sido la adecuada), la fetidez de la didáctica, del currículum, de los programas, de lo meramente instructivo. Quiso construir una escuela no académica, una escuela sin muros con la ciudad, con la política, con la administración municipal, con las diversas organizaciones, con los cambios culturales y sociales.

-Mª Victoria Peralta, que centra o artigo nas implicacións da elaboración de currículos nacionais e no sensentido da sucesión de currículos, en “La construcción de currículos nacionales en educación infantil como parte de las políticas de calidad en Latinoamérica.”
Lo que implica elaborar un currículo nacional, tanto en recursos como esfuerzo, no puede limitarse a crearlos para cumplir con una normativa o mandato legal.
“A la par, se hace necesario revisar condiciones básicas de calidad de los programas, como son la ratio adulto-niño, las condiciones de infraestructura, los salarios de los docentes, ya que sin estas medidas, es difícil que cualquier programa surta efecto.

-Miguel Zabalza, que fai un achegamento á pedagoxía do centro galego O Pelouro, explicando as características do seu proxecto educativo e o traballo que alí se desenvolve no ámbito da educación infantil.

-Gaby Fujimoto, en “El derecho del niño al juego, las artes, las actividades recreativas”, que comprende unha análise do significado e amplitude do ese dereito.

Outros artigos, experiencias e recensións completan esta nova e completa entrega de RELAdEI.

Palabra poética e música: as cantigas do Pergamiño Vindel

In ActualizArte on 21/03/2014 at 07:41
Ondas do mar de Vigo,
non vistes o meu amigo?
Ai Deus, e virá cedo!
Ondas do mar levado,
non vistes o meu amado?
Ai Deus, e virá cedo!
Non vistes o meu amigo,
por quen eu suspiro?
Ai Deus, e virá cedo!
Non vistes o meu amado,
por quen paso gran coidado?
Ai Deus, e virá cedo!
……………………
Ai ondas que eu vin ver,
non me saberedes decer
por que tarda o meu amigo sen min?
Ai ondas que eu vin mirar,
non me saberedes contar
por que tarda meu amigo sen min?

Para o Día da Poesía que mellor galano que a edición en oito linguas das sete Cantigas de amigo do xograr galego Martin Codax recollidas no Pergamiño Vindel, xa que logo se trata das cantigas máis vellas que conservamos en lingua galega, podendo ser consideradas a raíz primixenia da nosa cultura, nas que música e palabra poética van da man.

Con motivo da celebración da aparición do Pergamiño Vindel, a Real Academia Galega, o Parlamento e a Xunta Galicia, agasállanos cunha edición conmemorativa, na que se recollen as cantigas, o Pergameo, e a interpretación musical que delas fai o Grupo de Música Antiga Martín Codax, titulada “Martin Codax. Bañarnos emos nas ondas! As sete cantigas / O Pergamiño Vindel”

Segundo nos explican no libro Xesús Alonso Montero, Henrique Monteagudo e Giuseppe Tavani, atopámonos perante unha descuberta singular que se lle debe ao libreiro e anticuario Pedro Vindel, quen, fai agora cen anos, mentres folleaba un códice de Cicerón, viu que estaba forrado cun pergamiño. Vindel sabía ben que moitos pergamiños medievais que se consideraban carentes de interese, eran empregados con moita frecuencia para serviren de forro para  códices. Cando o desprendeu atopouse cunha “folla de aproximadamente 34 por 45 centímetros, a catro columnas, en pulcra caligrafía gótica redonda, estaban transcritas  sete cantigas de amigo en galego, seis delas acompañadas da notación musical correspondente; no recanto superior esquerdo, en letras vermellas, líase o nome do autor: Martin Codax. Vindel deduciu axiña, sobre todo polo tipo de letra empregado, que se trataba dunha copia realizada a finais do século XIII ou primeiros do XIV.”

Como se di nesta fermosa edición “Non podemos, pois, máis ca congratularnos por esta feliz iniciativa, na que se dan a man a poesía e a música, e que culmina nun precioso volume, esplendidamente ilustrado con miniaturas elaboradas tamén no noso chan, naquel abraiante século XIII en que en Galicia, coa súa lingua propia, co seu xenio literario, coa súa música, co florecer da súa arquitectura, coas súas artes todas, se definía como unha cultura de seu, labrando un camiño de estrelas que irradiaba o seu brillo por todo o Occidente europeo.”

Sentirse pai

In ActualizArte on 19/03/2014 at 07:59

É do máis común que cando unha parella decide ter un fillo/a todas as atencións se centren na nai e no como se sente. Os pais son tomados como parte do “decorado”. Ninguén lle pregunta como o leva, ninguén lle dá consellos, mimos ou atencións. Non hai máis ca ver que case toda a literatura e bibliografía de consulta están centrados na vivencia maternal. Pero a experiencia de ter un fillo/a é algo que lle cambia a vida e a maneira de vela, tanto ao pai como á nai.

De modo que nos alegramos de saber de dous libros que cambian o punto de mira. Son:

“Diario dun pai acabado de nacer”, de Henrique Alvarellos, publicado en Xerais no 2008.

O xornalista Henrique Alvarellos comezou este diario íntimo no mesmo intre de saber que ía ser pai. Aquí están as risas, os acenos, as anécdotas, as experiencias e mesmo «as medras» do novo ser, do cambio radical na vida de quen afronta a pater-nidade. A súa intención era tamén ir reflexionando sobre o papel do pai, esa función que ninguén adoita tratar, deténdose exclusivamente no intransferible labor da nai. Pois ben, aquí, un pai. O pai en primeiro plano, coprotagonista desde os primeiros días da vida do fillo. Durante cinco anos o autor viu medrar o seu fillo e gozou con el, que pasou de bebé a neno. Pero nestes cinco anos foi tamén o tempo en que, inesperadamente, o autor perdeu a seu pai. O resultado desa sacudida, desa contusión son as páxinas deste Diario dun pai acabado de nacer. Páxinas iniciáticas que envolven grandes momentos de ledicia, de ilusión e futuro; a carón dos momentos de desesperanza, de confusión e de dor.

Manu. Diario de un embarazo”, de Manuel Jabois, publicado en Pepitas de Calabaza no 2013.

Relata a viaxe sen retorno da paternidade. Cun estilo singular e libre de etiquetas, Manuel Jabois describe a modo de dietario o último ano da súa vida: p embarazo da súa parella, o periodismo e os primeiros enconros con Madrid.

Unha boa recomendación para un día coma hoxe no que só parecen ter importancia os pais para recibir agasallos.

Noutra liña, tamén tivemos acceso á investigación “Los hombres jóvenes y la paternidad”publicada pola Fundación BBVA en 2007, na que as súas autoras, unha socióloga, Inés Alberdi, e unha psicóloga, Pilar Escario, analizan o proceso de redefinición en curso dos papeis masculino e feminino no entorno familia, a tenor dos cambios acaecidos pola incorporación da muller ao mundo laboral o que fixo que os homes modificaran a súa relación cos fillos e o fogar. Preséntase unha tipoloxía múltiple de fogares no inicio do século XXI, pescudando en como son os homes novos españois e a maneira na que lle fan fronte á paternidade, algo que par a as autoras é a peza clave no cambio nas familias: unha nova forma de ser e de sentirse pais que inclúe o retorno –minoritario aínda, pero claramente perceptible dos homes ao fogar.

Para nós foi de grande interese esta lectura polos aspectos que toca: lazos pais-fillos, cambios de rol masculino, sentimentos e masculinidade, a verdadeira existencia do instinto maternal, cambios de vida para os proxenitores, a renuncia á paternidade, tipoloxía dos novos pais (pai intenso, pai responsable, pai complementario). Pódese acceder a parte da publicación nesta ligazón.

“A volta do Xove Príncipe”

In ActualizArte on 06/02/2014 at 08:00

descarga

Polo Nadal unha amiga agasallounos cun libro do que, ata o de agora, xa viramos dúas veces a nosa opinión. Inicialmente desconcertounos cando nos dixeron que se trataba dunha continuación de “O Principiño” feita por un escritor arxentino, país no que fora un éxito de ventas (traducido a máis de 20 idiomas e que mesmo conta con un web no que se poden ler os dous primeiros capítulos). Quedamos matinando porque darlle continuidade a unha obra tan senlleira ten que ser ben unha ousadía ou unha valentía, pero en calquera caso, quen o faga ten que ter moita seguridade  para aturar as críticas, xa que, así como ten a publicidade garantida, tamén xerará expectativas non baixas, co cal a probabilidade de non estar á altura é un risco gratuíto a correr.

Sexa como fose, lemos a edición en galego publicada por Galaxia, “A volta do Xove Príncipe”, e pasounos o mesmo que cando vemos o remake dunha película antiga, ou como cando trala lectura dunha obra extraordinaria dun autor -por isto de continuar na onda- collemos outra (menor) do mesmo pero xa non nos impacta como a anterior. Pasounos coma cando no cine tratan de desvelarnos aspectos ocultos da vida cotiá de personaxes históricos, sen os que perfectamente poderíamos vivir e seguir mantendo aquela imaxe idealizada que lles tiñamos. Pasounos coma cando nos contan a “verdadeira historia”  de alguén que coñecemos doutro xeito, ou coma cando tratan versionar a personaxes literarios, traéndoos aos tempos actuais, malia que nós preferiríamos que seguiran no limbo do pasado.

Rematámolo e deixámolo.

Buscamos críticas en internet e atopamos desde as que van da denuncia pola usurpación dos valores que o Principiño representaba, ata os que a consideran unha digna continuación, pasando polos que o etiquetan como libro de autoaxuda (cal non o é?). Hai moita polémica, supoñemos que en parte debido a que o libro non é malo, do contrario atallaríase a controversia cunha mala crítica.

Agora, quixemos lelo de novo. En verdade non cremos que sexa un libro que traspase o tempo ao carón de “O Principiño”, facendo que quen recomende o primeiro o faga o mesmo con este segundo, pero tamén é certo que ben merece unha ou dúas oportunidades.

Así como hai quen considera case un “sacrilexio”o que fixo G.Roemmers, nós, en troques, compartimos o pensamento do autor cando lle manifesta ao Xove Príncipe: “Critiquei a mediocridade dos que, ao veren que se acende unha labarada de creatividade, bolen a apagala coma se fosen bombeiros, no canto de permitiren que o lume medre e chegue a ser algo transformador.”

Dez chaves para infantil

In ActualizArte on 05/02/2014 at 08:09

Hai certas lecturas que teñen o poder de reconciliarnos coa profesión, devolvéndonos o entusiasmo facéndonos fixar a atención no básico, no elemental e no realmente importante da educación infantil.

Moitas e moitos de nós que temos entre os nosos libros de referencia “La oreja verde de la escuela”, “Mi escuela sabe a naranja”, “Proyectando otra escuela” ou “El piso de de abajo de la escuela”, alegrámonos con cada nova entrega de Mª Carmen Díez Navarro, así nos sucedeu ao saber de “10 ideas clave. La educación infantil” que vén de publicarse en Graó, do que din que é un libro de chaves e de portas, xa que logo hai escolas abertas de par en par e escolas herméticas, hai mestres que pechan portas e mestres que as abren, pero os imprescindibles son os que dan as chaves, os que dan autonomía outorgando posibilidades de crecemento. Como se de un xogo se tratara, a autora trata de dar resposta á canción  “¿Dónde están las llaves…?” buscando as chaves mestras as que abren as portas da alma da infancia, as portas da aprendizaxe docente e as comportas doutra educación posible.

O libro xira arredor de 10 preguntas sobre a educación infantil e 10 ideas clave para respondelas, entre outras apuntamos algunhas xa de seu suxestivas:

Que necesita un neno para vivir a súa primeira infancia saudablemente?

Que ambiente debe ofrecer unha escola que pretenda ser acolledora e vital?

Por que é importante incluír os afectos na vida cotiá da escola infantil?

Como abordar a programación, a observación e a avaliación en infantil?

Cal sería o sentido do acompañamento dos nenos no percorrido do pracer dos sentidos ao pracer das palabras?

Seremos capaces de posibilitar que os nenos investiguen, indaguen e aprendan coas súas propias ferramentas: a curiosidade e o desexo de saber?

Ambientes, afectos, acompañamento, son constantes no discurso de Mª Carmen Díez Navarro que desde sempre trata de facer da escola unha casa acolledora, cálida e confortable.

Desde aquí pódese acceder a un avance do libro.

Avaliar en infantil (2ª parte)

In ActualizArte on 09/12/2013 at 08:08

Poñamos por caso que ao fío da actual coxuntura na que está tan en boga a cultura emprendedora, decidimos montar unha fábrica de parafusos. O primeiro que teríamos que coñecer é a demanda do mercado, xa que logo non se pode ir contracorrente. Deseguido, se queremos saír adiante haberá que introducir algunha innovación, pois non hai oco para quen fai máis do mesmo; é tamén unha obriga do mercado. A continuación, decidir e deseñar o tipo de parafuso que imos producir. Será unha decisión difícil, pero cadaquén decantarase por aquilo que lle sexa máis afín, porque un non pode/debe embarcarse en proxectos nos que entren en clara contradición as súas crenzas e as súas actuacións. Así haberá quen pense que o futuro está na produción dos parafusos clásicos (é o que hai, dan o que dan, pero nunca fallan, por algo permanecen); outros apostarán polo deseño (é algo efémero pero impactante, vende moito); outros pola funcionalidade (a practicidade pode ser tanto unha virtude coma  unha eiva); outros pola versatilidade e permanencia; mesmo haberá que soñará con parafusos “intelixentes autoexecutables ou autoparafusables”, con nanomecanismos que lle permiten detectar e acomodarse ás condicións.

Unha vez se sabe o tipo de parafusos a realizar, establecerase como obxectivo a súa  produción coa maior calidade, co menor custe de tempo e esforzo e con máis retorno económico. Para isto débense plasmar os procesos a seguir, sempre os mesmos, para así minorizar custes. Analizada a materia prima e os posibles provedores; a maquinaria e os pasos a dar, tan só queda por determinar o control de calidade ao que se someterán os produtos acadados, coa finalidade de rexeitar os que non cumpran cos parámetros. O lóxico será establecer un catálogo e as condicións para cada un dos produtos. Por exemplo poderíamos producir parafusos calibre 3, parafusos calibre 4 e parafusos calibre 5. De cada un deles estipularíamos a súa procedencia, as intervencións ás que deben someterse, o peso final que deben ter, a súa funcionalidade, a súa presentación, así como os criterios polos que consideraríamos a súa validez para entrar nos circuítos comerciais. Por suposto tamén serán sometidos a controis externos. Hai un estándar internacional que marca as calidades dos parafusos, a súa etiquetaxe en función da súa resistencia e a numeración que deben levar o que permitirá que en calquera país do mundo un parafuso se axuste a unha arandela, a unha rosca, a un desparafusador, a unha broca e a un taco; aquí non pode haber equívocos. Imaxinade se a cada empresario lle dera por facer os parafusos segundo lle petara ou segundo o que lle “inspirara” a materia prima: unha toleada!

Que un parafuso se axuste e cumpra cos estándares internacionais permítelle,  por unha banda, garantir a súa calidade, e pola outra, levar unha lapela que lle concede o título de “universal”: ese parafuso valerá para un oco igual aquí ca na Cochinchina.

Maxistral. Por iso hai moita xente que se pregunta porque non se fai o mesmo en educación.

Trala lectura dos parágrafos anteriores esperamos que ninguén dubide de a onde queremos chegar; cremos que non é necesario afondar máis na diferenza entre a produción industrial e a educación. Para a elaboración dun parafuso introdúcese sempre a mesma materia prima, coa mesma procedencia, sométese aos mesmos procesos os mesmos tempos, e avalíase o resultado obtido, sempre en base aos mesmos criterios e indicadores de calidade –establecidos de antemán-, rexeitando os que non cumpren cos requisitos. Na educación, na escola, isto non pode ser así. Polo de agora, levamos como bandeira a defensa da individualidade e diversidade dos nenos e das nenas.

É certo que cada vez hai máis tendencia a introducir eses sistemas avaliadores homoxeneizadores, uniformadores e anuladores das potencialidades persoais, individuais e singulares dos nenos e das nenas; pero por fortuna, isto, non era aplicable na educación infantil. Dado o carácter voluntario e non obrigatorio deste tramo educativo, nin a mesma administración ousou marcar parámetros fixos cos que avaliar por igual aos pequenos. E paradoxalmente agora vai resultar que se quere facer pola iniciativa de algunhas mestras de infantil. As promotoras destas iniciativas, -seica condicionadas pola aplicación informática XADE- pensan que non pode ser que cada promoción, cada trimestre, cada curso, poidan aparecer indicadores observables (ítems) diferentes nos boletíns informativos e nos informes individuais de final de nivel/ciclo. Argumentan ademais, que o establecemento de antemán dos ítems axuda a orientar a práctica educativa.

Destas afirmacións pódense deducir varias cousas:

1ª Non entenden a filosofía e principios da educación infantil. Asemade, polo de agora, van contra o estipulado nos regulamentos educativos.

2ª Entran en clara contradición cando logo din que traballan por proxectos educativos que xorden e se configuran en función dos intereses dos nenos e nenas. (sobre a idea do traballo por proxectos tamén hai moito que falar).

3ª Descoñecen que os orientadores da práctica educativa son os obxectivos, non os indicadores observables (ítems) de avaliación.

4ª Desconfían profesionalmente de compañeiras/os, dubidando da súa autonomía e da competencia académica, motivo polo que queren establecer ítems fixos iguais para todos os nenos/as e para todas as mestras/es.

Dá para moito pensar.

O peor é que isto está prosperando. Estase a facer así en moitos centros. E a razón principal é comodidade: para non ter que desmiolarse todos os trimestres de todos os cursos de todas as promocións. Comodidade, falta coñecemento profesional e falta de reflexión sobre as consecuencias das decisións escolares (por banais que estas poidan parecer). Tamén pode ser atribuíble a un mal entendido exceso de celo profesional.

Como noutras ocasións, somos nós mesmas as que nos estamos a meter na boca do lobo. Sempre benintencionadamente, pero tamén desatinada e desacertadamente.

Parafusos idénticos ou nenos e nenas con capacidades, habilidades, destrezas, coñecementos, vivencias e sentimentos diferentes? Con que traballamos nós?

(Seguirá)

Avaliar en infantil (1ª parte)

In ActualizArte on 05/12/2013 at 07:36

Segundo o Dicionario da RAE, a palabra “evaluar” pode ter tres acepcións: 1. Señalar el valor de algo. 2. Estimar, apreciar y calcular el valor de algo. 3. Estimar los conocimientos, aptitudes y rendimiento del alumnado. No eido educativo, polo xeral, úsase a 3ª, pero en educación infantil, nós sostemos e defenderemos a 1ª, é dicir, poñer en valor os coñecementos dos nenos e das nenas. O día que se nos caia esa concepción, será mellor traballar nunha fábrica de parafusos. Sempre pensamos que isto era indiscutible, pero canto máis falamos con compañeiras de distintos centros, máis temos a seguranza de que se está collendo unha perigosa deriva cara o que impera noutros niveis superiores. Outra desgraza máis na que case ninguén parece reparar; nin as profesionais, nin as facultades de educación, nin a formación do profesorado, nin a mesma administración.

Nós, nos vinte e cinco anos que levamos traballando decote tivemos como cabalo de batalla a avaliación. Nunca demos coa ideal. Sempre nos produce unha sensación de desacougo por pensar en que non sexa o modo correcto de facelo, tanto pola información que se lle transmite ás familias, como  pola que se traslada aos centros onde logo cursarán o ensino primario. Xa temos pasado por darlle información só verbal aos pais –hai moitos anos-; polos boletíns de cariñas (alegres, circunspectas, tristes); polos dos semáforos, por boletíns abertos, semipechados, e pechados para cada trimestre, tratando de fuxir da sempre temida asociación dos boletíns informativos ás odiadas notas de toda a vida. Se ben adoptábamos cada moda con moita alegría, desinchábamos cada vez que escoitábamos aos pais contar as caras tristes, ou semáforos vermellos. Ademais tíñamos a percepción de que non éramos moi rigorosas, e de  que era visto coma cousas “das de infantil”, que ademais cada unha facía como lle petaba ou en función do que lle marcaba a editorial coa que traballaba. (Non esqueceremos tratar máis adiante a equívoca asociación da avaliación ao remate de trimestre e ao reducionismo do boletín informativo.)

Con motivo da aprobación do currículo de infantil LOE, en Galicia, quíxose afinar máis no tema da avaliación, de modo que se introduciu a través da aplicación informática XADE; algo que consideramos un grande paso adiante, porque ata daquela os cativos transitaban tres anos polo sistema educativo e non quedaba pegada administrativa do mesmo. Asemade, ademais do expediente, a través do XADE, introduciríase a avaliación: inicial, trimestral, de final de nivel e de final de etapa. Isto foron palabras maiores, xa que logo, intentouse fuxir dunha avaliación por áreas/materias semellante ao que se fai nos outros niveis. Aquí, as profesionais que traballaron neses equipos, fixeron unha labor magnífica. Deuse a coincidencia de que as asesoras de Ordenación e Innovación Educativa e os de Sistemas Informáticos, eran persoas curtidas na educación infantil e sabían o que tiñan entre as mans. Poucas comunidades autónomas contan cun currículo e cunha norma de avaliación tan coherente como en Galicia (a este punto xa lle dedicaremos outra entrada no blog). Así partindo dos obxectivos xerais de etapa cos seus correspondentes criterios de avaliación, e non perdendo de vista as competencias básicas –como orientadoras da práctica educativa-, elaboraron unha batería de preto de 500 indicadores específicos (ítems), coa finalidade de que cada docente (que podía traballar de maneira moi diferente a outro) puidera seleccionar para cada trimestre aqueles que máis se axustaran ao que pretendía valorar nos nenos e nenas cos que traballaba, (que podían ser ben distintos dos de calquera outro centro). Non habería máis que marcalos, e avaliar a súa consolidación en base a tres posibles situacións: con dificultade, en proceso, sen dificultade. Seguramente é mellorable, pero é das máis atinadas decisións que se tomaron na educación infantil.

No que logo iso se traduciu e como se interpretou nos centros ben merecería un anecdotario. Houbo quen non o empregou. Houbo quen collía o boletín da editorial coa que traballaba, llelo daba ás familias, e logo cubría un ficticio na aplicación. Houbo quen perdeu o sentido e mandaba uns boletíns coma memorandos con máis de 80 ítems. Houbo quen collía un por área e asunto resolto.

Houbo e hai moito desatino. Tanto que cremos necesario facer unha reflexión sobre esta cuestión, pedindo o contraste de opinión de todas e todos os que nos seguides, porque chegamos a un punto que ata resulta difícil defender as nosas concepcións, dado a multiplicidade de interpretacións –ao noso entender confusas e/ou erróneas- sobre isto.

Como é un tema que toca todos os demais aspectos da educación infantil, por ordenar a nosa exposición e as nosas ideas, organizarémolo en varias entradas nas que trataremos desde a lexislación de aplicación, ás concepcións de avaliación, pasando polos modos, tempos e instrumentos, así como pola coordinación internivelar e intranivelar, polas comisións de avaliación, e por outras moitas cuestións que irán xurdindo ao fío do discurso.

Cremos necesaria esta reflexión, xa que logo as consecuencias deste ad libitum poden ser moi graves. Lamentamos que haxa Claustros que poidan debater 3 horas seguidas sobre celebracións, romarías e festexos e non lle dediquen o tempo preciso a avaliación. E máis aínda que non teñan argumentacións sólidas sobre o que facer.

Formularémolo en base a preguntas que nos xorden, como poden ser:

Como avaliamos? Son o mesmo os indicadores específicos (ítems) que os criterios de avaliación? Un mesmo ítem pode facer referencia a dous criterios de avaliación diferentes? Pódense establecer de antemán os ítems para guiar a práctica? E os criterios? Valen os dunha promoción para outra? Son o resultado da suma das eleccións das titoras, das especialistas e dos apoios? Pode haber discrepancias entre as avaliación dos ítems por parte das titoras e das especialistas? Poden avaliar as especialistas cargando información pola súa conta na aplicación? Cal é o peso da opinión das diferentes profesionais que interveñen co alumnado? Pódese repetir un ítem en diferentes trimestres e atribuírlle unha valoración inferior ca na primeira vez? Poden establecerse os de cada trimestre desagregándoos dos de final de nivel? Pode ser que non estean contempladas todas as áreas/bloques no boletín? É posible que se valore o nivel de consecución en base a aspectos comportamentais? Somos quen de argumentar unha valoración perante u pai/nai que cuestiona a información reflectida? Pódese avaliar un neno/a que non asiste con regularidade ao centro? Quen avalía no caso de ausencia da titora? Que información se debe rexistrar na aplicación informática e cal non? O equipo directivo pode rebater unha decisión de equipo de nivel/ciclo? Os boletíns informativos cumpren coa súa función primordial?, informan ou desinforman ás familias?…, e moitas outras que temos escoitado.

Isto vai ser coma pórlle o cascabel ao gato, pero non pode facelo outro que non sexamos as que estamos todos os días cos nenos, as que asistimos ás reunións de nivel/ciclo, as que participamos nas xuntanzas de avaliación.

Vainos dar moito traballo, reflexión e desgustos. Pero este debate xa non se pode adiar por máis tempo. É demasiado serio como para seguir facendo cadaquén segundo lle pete ou segundo (mal)entende.

A experiencia Pikler-Lóczy

In ActualizArte on 27/11/2013 at 07:48

“No primeiro ano de vida empeñámonos en ensinarlle aos nenos a andar e a falar, e nos seguintes a sentarse e a estar calados.”

“Cos nenos facemos as cousas ao revés, cando son pequenos forzámolos a moverse coma os maiores sen darlle tempo a que eles mesmos descubran as súas posibilidades motrices, e logo cando medran explicámoslle e exercitamos aspectos do esquema corporal, que por si mesmos, xa deberían ter asentados e consolidados.”

Levamos varios días matinando nestas afirmacións, desde que o pasado sábado asistimos a unha xornada formativa organizada pola Rede de Escolas (0-3) Galiña Azul. Convidáronnos porque sabían do noso interese polas prácticas desenvolvidas no Instituto Pikler-Lóczy de Budapest, e nesta ocasión contaban coa presenza de dúas voces autorizadas: a que fora a súa última directora antes do peche da institución no 2011, Eszter Mózes; e a profesora da UB, Teresa Godall, quen realizou a súa tese de doutoramento sobre esta Casa Cuna, fundada en 1946 pola pediatra húngara Emmi Pikler. Desde estas ligazóns, da asociación Euskal Herriko elkartea e de Rosa Sensat pódese ter acceso a moita máis información, sobre como xurdiu, así como sobre os seus principios.

Faláronnos da hipótese e convicción de Pikler, que parte da idea de  que tendo relacións estables, vivencias ricas, coidados de calidade, o lactante pode desenvolve sen a intervención directa do adulto no campo da motricidade e do xogo. Temos que superar os nosos prexuízos e entender que os pequenos son competentes e precisan ser tratados coma persoas (de verdade).

Desde esta ligazón pódese acceder á publicación “Moverse en libertad. Desarrollo de la motricidad global”, de Emmi Pikler e á película “Lóczy, un hogar para crecer”.

Cremos que pode ser altamente interesante para todas aquelas persoas que teñen trato cos pequenos, familias, coidadoras, educadoras e mestras de infantil.

Nunca deixamos de insistir na idea de que, polo xeral, tratamos o ciclo 0-3 como se non tivera nada que ver co 3-6, cando en realidade, somos das que pensamos que debería ser 0-6. De non ser por experiencia propia, poucas mestras e poucos centros de segundo ciclo de infantil tratan de coñecer que é o que sucede na etapa anterior, a que dedican o seu tempo, ou cal é o background que traen os nenos cando chegan ás nosas mans. E non digamos xa de coñecer cales son as prácticas innovadoras que se desenvolven nesta etapa. Parece que o temos a menos. Unha mágoa cando os nenos/as son os mesmos, só cun par de anos máis.

Ao remate da conferencia manifestámoslle a Teresa Godall que entendíamos que podía haber moita transferibilidade dalgúns dos principios de Emmi Pikler á nosa etapa, algo co que ela concordou.

Por se for do interese dalgunha persoa ou grupo, no Instituto Pikler contemplan a posibilidade de visitas de estudo, coa vantaxe de que se comunican en perfecto español.

Non  poderíamos rematar sen agradecerlle ao Equipo de Atención Educativa a descuberta, e sen convidarvos a que continuedes lendo e vendo os vídeos sobre Pikler-Lóczy.

Unha escola cos pés no ceo

In ActualizArte on 30/09/2013 at 06:52

Sempre que viaxamos fóra para coñecer outras escolas comentamos que é unha mágoa que non se dean a coñecer as interesantes experiencias educativas que hai na nosa contorna. Habelas hainas, bos mestres/as e boas escolas tamén temos, entón, cal é o motivo polo que non apreciamos o bo que se fai no noso país?

A comezo de curso chéganos a invitación de Miguel Martínez, o director da editorial Kaleida Forma –unha desas iniciativas valentes e destemidas dos tempos que corren-, para ler as súas tres últimas publicacións das que iremos dando conta aquí. Entre elas, el xa nos anticipa que “Una escuela con los pies en el cielo”, sería moito do noso gusto. E acertou.

“Una escuela con los pies en el cielo. Verbena: inspiraciones, propuestas y suenos de un colegio 3-6” é o balance de vinte anos de traballo que fai o equipo da EI Verbena de Leganés, unha pequena comunidade de algo máis de cen nenos/a e as súas familias, oito docentes, conserxe, persoal de cociña e de limpeza. Como eles din é unha escola chea de vida por iso teñen a cabeza ben posta no terreo e os pés no ceo.

O libro é realmente motivador porque reflicte as experiencias de nenos/as poderosos e capaces, que devecen por participar e aprender; mestras que fan o seu traballo con dignidade e esmero; e familias cómplices coas que partillan sobre as súas inquedanzas, a súa ilusión e o seu saber.

Unha delicia. Non tedes máis ca botarlle unha ollada ao índice e alí veredes como se recollen todos aqueles temas que son do noso interese: a función da escola, o traballo por proxectos, a creación artística, a investigación, o xogo…, apartados todos eles nos que se deixa entrever o compromiso desta comunidade coa educación que queremos para os nosos fillos e fillas.

Non podemos máis ca dárllelos nosos parabéns ao equipo, así como á editorial, por salientar estas iniciativas das que todas temos tanto que aprender e nas que inspirarnos para poñer, tamén, os pés no ceo.

Acceder ao libro.

A vida na escola contada polos nenos/as maiores aos máis pequenos

In ActualizArte on 16/09/2013 at 17:25
Sergey Rimashevskij

Sergey Rimashevskij

Recuperamos un libro e unha idea que polo de agora non fomos quen de poñer en práctica: que os nenos e nenas maiores da escola lle expliquen aos novos como é aquí a vida.

Como sempre, é Reggio Emilia quen nos inspira.

Consejos ” é o libro que elaborou a escola municipal Diana de Reggio Emilia para acoller ao novo alumnado e máis ás súas familias. Un libro escrito e ilustrado basicamente polos maiores da escola, nenos e nenas de 5 anos, que permite descubrir a dimensión e o significado da experiencia. Unha experiencia complexa, chea de valores, de emocións, de coñecemento, de comprensión, na que a mirada analítica e global dos nenos nos permite descubrir o que é importante para eles. Fai visible o invisible da educación e amosa o máis profundo do ensino e, sobre todo, da aprendizaxe. “Consejos” é un libro que convida a experimentar en solitario ou en grupo, entre maiores e pequenos, convida a entrar no xogo da pedagoxía de Malaguzzi, convida a ser activo na lectura, a dar cor ás súas páxinas, convida a descubrir a través da voz dos nenos, a sutileza da educación. Amosa con exquisita fineza, a través de textos e imaxes, unha escola na que os nenos/as felizmente felices, teñen a posibilidade de descubrir, de experimentar e de expresar o que senten, o que pensan, o que imaxinan das cousas, das persoas ou do mundo. Un mundo no que a escola debate e dialoga, un mundo no que a historia e a realidade se mesturan para proxectar un futuro posible, que se constrúe de maneira colectiva entre os nenos e as persoas adultas. “Consejos” apúntalle un gran reto a calquera educador, pero, por enriba de todo, aos políticos e aos mestres.

Trataremos de poñer en práctica algunha das ideas que nel se recollen.

Herdeiros pola forza

In ActualizArte on 18/06/2013 at 06:52

Sempre manifestamos a nosa admiración polo labor que desenvolve Manuel Gago, profesor de ciberxornalismo, director de culturagalega.org e autor do blogue referencial Capítulo Cero, entre outras ducias de ocupacións. Gústanos porque dos seus traballos dedúcese que é un profesional vital e optimista, cunha mirada clarividente e fresca sobre aquilo polo que paga a pena deixarse a pel. Leva anos divulgando o noso legado cultural, desvelándonos á xente de a pé o que antes era patrimonio duns poucos eruditos.

Emporiso acollemos con expectación o libro “Herdeiros pola forza. Patrimonio cultural, poder e sociedade na Galicia do século XXI”, do que é coautor xunto co arqueólogo Xurxo Ayán. No vídeo de presentación xa deixan ver polas claras o seu entusiasmo xunto coa crenza firme na necesidade da participación activa da sociedade civil no proceso de construción social do coñecemento sobre o noso pasado.

A publicación, de seu, reúne razóns dabondo como para recomendalo, pero si quixemos traelo aquí é polas leccións que extraemos da súa lectura; leccións que deberíamos aplicar ao noso eido, a educación, no que acontece algo moi semellante ao que eles denuncian no referido ao patrimonio cultural:

“En Herdeiros pola Forza, Ayán e Gago avogan por transformar un modelo enquistado e esclerotizado de xestión do noso patrimonio cultural, devolvendo ás sociedades a relación coa súa propia memoria, e recuperando o sentido da nosa enorme herdanza e da nosa memoria. A sociedade galega do século XXI: urbana, usuaria das novas tecnoloxías e sometida a fortes procesos de tensión identitaria interna, precisa darlles novos sentidos ao patrimonio cultural. Este libro está escrito desde a crenza en que a nosa sociedade está a cambiar con rapidez, e está converténdose, gradualmente, ela mesma, en protagonista dese proceso de recuperación.”

Así, o modelo educativo tamén está enquistado e esclerotizado, e a súa xestión abandonada na man dunha elite de burócratas, técnicos, académicos e intelectuais que marxinan aos profesionais do ensino e á comunidade educativa. E que precisamos para que teña o recoñecemento ou a presenza que lle corresponde?

Ao noso entender, nestes dous parágrafos que seguen, se cambiamos patrimonio cultural por educación, atoparemos a resposta:

“Os partidos políticos son axentes valiosos das nosas sociedades pero xogan, pola miña experiencia, nunha liga presentista e conxuntural. A sociedade debe ir máis alá da foto, da nota de prensa e da tensións dunhas eleccións que se nos presentan cada par de anos. Debemos aprender a xestionarnos por nós mesmos, a diversificar e a facer máis grande a nosa sociedade capilarizando todo tipo de actividades. Só así poderemos ter liñas de control e de presión máis efectivas sobre os gobernos.

Teño comprobado que o patrimonio cultural une persoas alén de compromisos políticos. Nun momento no que temos un problema serio, e novo, en relación á lingua e a súa polítización, o patrimonio cultural é un elemento especialmente senlleiro para manter a cohesión social ao redor da identidade de Galicia.”

A participación, a divulgación, a visibilización do traballo a tempo real, o poder da insistencia e o uso das ferramentas web, todo ilo axustándonos a un código de honestidade e ao compromiso coa profesión, poderían ser a clave para cambiar a mirada da sociedade sobre a educación e sobre os ensinantes.

Xa nos gustaría que alguén fixera en educación unha serie como a de Repúblicas de Homes Libres, iniciativa que se recolle na publicación, un relato da realidade construído entre todos, que vén a ser “un alento de modernidade, apoiado na tecnoloxía, na intelixencia colectiva e na pluralidade de discursos.”

Para tomar nota e recordalo de cando en vez.

Estamos obrigados a defender a herdanza (educación) dos nosos fillos. Precisamos poñer en valor o noso traballo, pero estamos convencidas de que só nós podemos facelo, sumando, arrimando o hombreiro, non desleixando nin esperando a que outros o fagan desde fóra.

50 carteis, 50 deseñadores, 50 escritores para 50 anos das Letras Galegas

In ActualizArte on 10/05/2013 at 06:04

2013-05-09 20.37.34

O pasado ano, con motivo do 50 aniversario da celebración do Día das Letras Galegas, o Faro de Vigo xunto coa RAG, fixeron una publicación especial da “A volta ás letras en cincuenta días”, na que 50 deseñadores/as xunto con 50 escritores/as fan a súa interpretación do cartel de cada un dos homenaxeados no día grande da nosa lingua.

Nós temos unha desas publicacións, polo que nestes días expoñeremos os 50 carteis no centro no que traballamos para que así os nosos visitantes poidan deleitarse cunha visión moderna e cunha panorámica de a quen foron dedicados as Letras Galegas nestes 50 anos.

Para ver todos os carteis da publicación ou para descargar o arquivo pdf de cada un deles no web da RAG.

Para ilustrar esta entrada quixemos facelo co primeiro deles con texto de Teresa Moure e deseño de Danivx/D. Costa, o de 1963, cando se lle dedicou a Rosalía de Castro.

Aromas

In ActualizArte on 06/05/2013 at 06:54

Somos “devotas” de Philippe Claudel desde que lemos “La nieta del señor Linh”, unha obra conmovedora e desconcertante sobre a vellez que non deixamos de recomendarlle a todo aquel que busque lecturas que fagan pensar grazas á mestría do autor. Logo tocoulle a quenda a “Almas grises” e á desgarradora “El informe de Brodeck”.

Había tempo que non tíñamos novas do escritor, emporiso, cando vimos no escaparate da librería a súa última publicación, non dubidamos en mercala de inmediato.

O título, “Aromas”, xa é suxestivo de seu, ao igual que a sinopse editorial:

Si prescindiéramos de las imágenes y los sonidos, nuestros recuerdos serían una sucesión de olores percibidos desde la infancia. A partir de esta original propuesta, Philippe Claudel —autor de obras de gran repercusión como Almas grises y La nieta del señor Linh— ha reunido en esta colección de textos breves una serie de momentos rescatados de su memoria por el poder evocativo de los aromas que los acompañaron. El perfume intenso de la tierra negra, de los ríos oscuros y los bosques de abetos de su Lorena natal; la fragancia de la loción de su padre, en contraste con su ausencia en la casa inodora y vacía tras su muerte: tan sólo una muestra de la infinita variedad de olores asociados a los objetos, lugares y gentes que jalonan una vida. Aromas del hogar familiar, de la adolescencia, del internado, de los primeros amores. Olores que fascinan, que incomodan, que hacen soñar, y que van conformando la identidad de un ser humano, cada uno de ellos convertido, mediante la prosa traslúcida y elegante de Claudel, en un elixir mágico que fascina por la fuerza de su pureza y sencillez. Más allá de un mero ejercicio de introspección intimista, estos textos son un homenaje a la tierra que lo vio nacer, a las personas relevantes de su vida, así como una celebración de todos aquellos instantes de plenitud con que suele regalarnos la existencia.

Recomendamos lelo devagariño, un capítulo e deixar pousar, e así pouco a pouco ata completar os 63 aromas descritos, recreándonos nas sensacións que nos producen a nós as aulas, as casas da infancia, as sabas limpas, a terra ou as viaxes.

E trala lectura unha recomendación para levar ao terreo profesional: xogar co noso alumnado a analizar, nomear e poñerlle nariz a distintos momentos da súa vida.

A arte da (non) guerra

In ActualizArte on 06/05/2013 at 06:53

Recentemente vimos a coidada edición en galego de “A arte da guerra” realizada por Teófilo edicións. Nós coñecemos a obra de Sun Zi nos cursos de dirección estratéxica, xa que logo, se inicialmente foi concibida coma un tratado da práctica militar, na actualidade emprégase na formación para o liderazgo nas organizacións.

Dubidamos moito se recollelo non blog por mor de como puidera ser entendida esta recomendación. Como todo o que reseñamos, é porque a consideramos unha lectura útil, que ensina a estratexia suprema de aplicar con sabedoría o coñecemento da natureza humana nos momentos de confrontación. Emporiso, non o facemos porque sexa un libro sobre a guerra, senón unha obra que axuda a comprender as raíces dun conflito e buscar unha solución intelixente.

Como mostra, velaquí algunhas frases do tratado e que cadaquén llelas aplique á súa vida profesional ou persoal.

“Si coñeces aos demais e te coñeces a ti mesmo, nin en cen batallas correrás perigo; si non coñeces aos demais, pero coñéceste a ti mesmo, perderás unha batalla e gañarás outra; si non coñeces aos demais nin te coñeces a ti mesmo, correrás perigo en cada batalla”

“En liñas xerais, dirixir a moitas persoas é como dirixir a unhas poucas. Todo se basea na organización.”

“Si as instrucións non son claras, as explicacións e ordes non son confiadas, a falta é do xeneral.

“Si o teu plan non contén unha estratexia de retirada ou posterior ao ataque, senón que confías exclusivamente na forza dos teus soldados, e tomas á lixeira aos teus adversarios sen valorar a súa condición, con toda seguridade caerás prisioneiro.”

“(…) Fallar en coñecer a situación dos adversarios por economizar en aprobar gastos para investigar e estudar á oposición é extremadamente inhumano, e non é típico dun bo xefe militar, dun conselleiro de goberno, nin dun gobernante vitorioso.”

“A arte da estratexia é de importancia vital para o país. É o terreo da vida e a morte, o camiño á seguridade ou a ruína.”

“Cando as ordes son razoables, xustas, sinxelas, claras e consecuentes, existe unha satisfacción recíproca entre o líder e o grupo.”

“Calquera que teña forma pode ser definido, e calquera que poida ser definido pode ser vencido.”

Para quen queira acceder ao resumo dos seus trece capítulos en castelán.

O bo mestre

In ActualizArte on 28/01/2013 at 07:47

image

Recentemente lemos no blogue  Observatorio de innovación educativa liderado polo filósofo José Antonio Marina, director do CEIDE, e coeditado pola pedagoga Carmen Pellicer -subdirectora do mesmo-, un post titulado O bo mestre que queremos compartir e do que recomendamos a súa lectura.

Imos buscando, como di José Antonio Marina, boas prácticas educativas, como sementes de cambio que, de savia vigorosa, sexan capaces de comerse tanta cizaña mediática que fai cambalear a esperanza de que a educación pode transformar un futuro que vemos tan incerto. E sabemos que, no fondo, todas as experiencias educativas de éxito teñen un só elemento en común: bos profesores que as incitan e acompañan, non para brillar nin presumir, senón para que os seus alumnos aprendan e medren. Por iso, moitas están ocultas e quedan no secreto da cotidianeidade de centos das nosas aulas.

Queremos desvelalas, e aos seus artífices, os bos mestres. 

Aprendemos cada día de todos eles o significado e o poder que se esconde detrás de “dar clase”, de poñerse diante dun grupo de nenos, que, aínda que só por un instante están expectantes. Algúns, cal magos do espírito, son capaces de lograr imposibles e de deixar pegadas nas súas mentes e nos seus corazóns. Como son eses protagonistas das mellores clases? Como é un bo mestre?

Este é o noso particular decálogo:

1. Sabe e cre que o que sabe é importante e necesario para comprender a vida e a un mesmo, e para avanzar, emporiso profunda no coñecemento do que quere ensinar e busca os xeitos de facelo sinxelo e comprensible para todo o seu alumnado.

2. Coñece ben aos seus alumnos/as, non só como son, senón tamén por que son como son e, sobre todo, de que son capaces. Ten de cada un deles unha visión de cara a onde poden crecer en todas as súas dimensións, e sabe como empurralo cara a adiante para lograr o mellor deles mesmos.

3. Identifica as necesidades e os momentos nos que está cada alumno e como afectan ao seu desenvolvemento persoal e xera unha multiplicidade de oportunidades e recursos variados para que todos se impliquen e aprendan en profundidade.

4. Manexa con axilidade diferentes estratexias e metodoloxías que dotan á clase do ritmo e da tensión necesaria para estimular a motivación, a curiosidade, a atención e a reflexión do seu alumnado.

5. Fai aos seus alumnos cada vez máis autónomos e protagonistas da súa propia aprendizaxe, creando un clima cálido e respectuoso de participación e colaboración mutua, xestionando os conflitos con firmeza e eficacia.

6. Fomenta a creatividade e amplía os horizontes de aprendizaxe facilitándolle o acceso a diferentes recursos, experiencias, linguaxes, interlocutores e ferramentas tecnolóxicas.

7. Dedica tempo e esforzo persoal a pensar sobre cada un dos seus alumnos e as súas clases, que prepara, planifica e modifica á vez que estuda, investiga e contrasta para medrar con e para eles.

8. Acompaña os procesos de maduración e aprendizaxe de cada alumno, avaliando e discernindo sobre o que ve e o que revela aquilo que ve, e propoñendo iniciativas de mellora e superación continua.

9. Comparte o seu coñecemento e experiencia, e traballa en equipo cos seus compañeiros, implicándose nun proxecto común que axude ao seu alumnado máis aló da súa aula e da súa mesma escola, facendo cómplices da súa educación ás familias e outros axentes sociais presentes na vida local.

10. Goza dos éxitos dos seus alumnos e das súas alumnas e vive os seus fracasos como propios, cre no que fai e sabe que o que fai pode marcar unha diferenza nas súas vidas, e por iso comprométese con eles, sacando o mellor de si mesmo para eles.

Pero creo, que ao final, e logo de moitos anos de docencia, aprendín que tes que quererlles o suficiente para que che importen. Isto non se pode poñer no decálogo porque o agarimo non se pode esixir, só regalar. Por iso, diante de calquera dos meus grupos de alumnos, pequenos e grandes, necesito deixarme seducir e engaiolar por eles, e entón deixarme a pel e a vida en arrincarlles sorrisos, miradas de complicidade, preguntas e inquietudes, facelos enfadar e sorprendelos. 
E entón ese agarimo que se nutre do roce diario, a impaciencia, o cansazo superado, a rutina que se rompe, á vez que das miles de recompensas fugaces que recibes cando os ves medrar e ser máis e mellores. Ese agarimo é o que os educa, e o que te sostén a ti.

Cremos que todas e todos nos sentimos identificados con estas verbas de Carmen Pellicer, e nestes tempos de abatemento e desacougo polo futuro da nosa benquerida educación, faise preciso ter moi presente sinxelos decálogos como este que logran que nos escintilen novamente os ollos ao pensar na nosa vocación, na nosa labor, no noso alumnado e no futuro de toda unha xeración.

 

Menores en crise

In ActualizArte on 21/01/2013 at 07:40

Cada vez faise máis difícil traballar en centros de zonas zoupadas pola crise e pola actual conxuntura socioeconómica. Conflitividade nas familias, maltrato -ou non bo trato- aos máis pequenos, menores en risco social, situacións familiares legalmente controvertidas, etc, cada día vén un caso novo pola porta cunha complexa situación detrás. Ben sabemos que a peor parte é para as criaturas, pero certamente ás docentes non hai quen nos bote unha man. Quen nos debe asesorar sobre as complicadas e opacas leis que se aplican en cada caso; quen nos defenderá se nos equivocamos?, a quen debemos recorrer?

Perante a falta de información/formación sobre estas cuestións, agradecemos unha publicación recente “Menores en crisis. Propuestas de intervención y medidas reeducativas”, que chega a nós da man da profesora da USC Dolores Fernández Tilve, que xunto con J.M. Suárez Sandomingo, presidente de APEGA, coordinan esta obra na que colaboran profesionais de recoñecido prestixio animados pola vocación de contribuír ao reto da inclusión socioeducativa.

Así, tralo prologo do profesor M. Zabalza Beraza, pasa aos seguintes temas:

  • El plan de convivencia de los centros escolares: una mirada reflexiva.
  • Intervención ante el maltrato infantil.
  • A integración escolar y social de jóvenes inmigrantes en España.
  • Intervención laboral con jóvenes en situación de desventaja.
  • Atención a las dificultades de relación en la pareja.
  • Intervención en familias con menores en situación de riesgo.
  • Intervención grupal con familias de adolescentes.
  • Intervención con familias que experimentan la separación o el divorcio.
  • Intervención educativa con infancia y adolescencia en situación de riesgo, conflito social o exclusión social. Hacia una metodología de intervención inclusiva.
  • El acogimiento familiar.
  • El proceso de valoración de los solicitantes de adopción nacional e internacional en España.
  • El menor infractor: evaluación del riesgo e implicación para el tratamiento.
  • Medidas y programas en el ámbito de la Ley 5/2000 reguladora de la responsabilidad penal de los menores y su posterior modificación por la Ley Orgánica 8/2006.
  • La intervención educativa con menores privados de libertad.
  • Los equipos de intervención con menores y otros profesionales: funciones y metodologías de trabajo.
  • Riesgos emergentes en las relaciones entre niños: acoso, ciberacoso, bullying, ciberbullying, grooming.

Un libro para ter á man nos centros arredor duns temas sobre os que deberíamos recibir formación.

Enciclopedia virtual sobre o desenvolvemento da primera infancia

In ActualizArte on 11/01/2013 at 18:41

Xa podemos acceder en español á Enciclopedia sobre el desarrollo de la primera infancia producida polo Centro de Excelencia para o Desenvolvemento da Primeira Infancia da Universidade de Montreal, destinada a responsables políticos, planificadores e provedores de servizos e familias.
Agrupa artigos escritos por expertos de renome internacional sobre temas relacionados co desenvolvemento dos nenos/as, desde a concepción ata os cinco anos.

Os 47 temas foron elaborados desde tres perspectivas: o desenvolvemento, os servizos e as políticas.  Para cada tema hai unha síntese que ofrece, nun formato simplificado, os puntos craves que serán de gran utilidade para os profesionais e planificadores. Esta síntese responde a tres preguntas: Por que é importante este tema? Cales son os datos máis actualizados e concluíntes dispoñibles sobre este tema? E que podemos facer para mellorar os servizos, as políticas e a investigación?

É unha ferramenta única en liña, de acceso libre e aberto, presentada en tres niveles de linguaxe (artigos de expertos, sínteses e mensaxes craves): está dispoñible en inglés, francés, español e portugués, o que fai que sexa accesible a unha ampla audiencia en todo o mundo.

Desde aquí a listaxe completa de temas.

5 mentes do futuro

In ActualizArte on 14/12/2012 at 08:06

En momentos de gran confusión nos que todo o mundo opina sobre a función e obxectivo da educación, cremos que poder resultar esclarecedora a lectura da publicación “Las cinco mentes del futuro” de Howard Gardner.

O cultivo da mente disciplinada, da mente sintética, da mente creativa, da mente respectuosa, da mente ética, niso se podería resumir a finalidade da escola nos tempos actuais. Cinco frontes a traballar desde todos os ámbitos.

Nun tempo de sobresaturación de información, imposible de memorizar, faise preciso unha mente disciplinada, que sexa quen de cuestionala, de procurar a relevante e descartar a falsa; unha mente que sintetice (mente sintética) esa información dotándoa de sentido para así poder transmitírllela aos outros, creando novas formas de entendela (mente creativa), respectando distintas crenzas, formas de vida, de cultura (mente respectuosa), encarnando o compromiso ético e a excelencia (mente ética).

Sinxelo; non se precisan máis indicadores de calidade educativa, tan só que cadaquén, desde o seu ámbito (escolar, familiar, administración, etc), comprobe se a súa tarefa está a favorecer estas cinco mentes.

Entrevista a H. Gardner sobre o libro.

Leamos xuntos

In ActualizArte,FamiliarizArte on 10/12/2012 at 07:52

Chéganos un valioso documento publicado polo Ministerio de Educación de Chile para fomentar o hábito lector en familia: “Leamos juntos. Orientaciones para fomentar la lectura en familia”.

Comeza cun conto de Violeta Diéguez, Tiempo de sol, horas de luna, sobre un neno cuxo pai nunca atopaba tempo para lerlle un conto, e sigue cun artigos de varios expertos en fomento de lectura que van debullando o papel da familia como primeira protagonista en inculcar o gusto pola lectura e nos que se entende que este acto lector ten a virtude de converterse nunha experiencia de encontro no fogar.

Segue con experiencias lectoras, suxestións para xerar unha actitude positiva do neno fronte á lectura, propostas de lecturas compartidas, como incorporar ás familias, bibliografía e webgrafía, así como unha escolma de libros para ler en familia, non clasificados segundo idade, senón:

-para os que non saben ler,
-para os que len acompañados,
-para os que xa len sos, e
-para os que teñen un maior nivel de comprensión.

Ao longo da publicación vanse apuntando algunhas sentencias dignas de profundo análise como son que as lecturas son unha herdanza familiar ou que ler é amar.

Unha publicación para orientar, para divulgar e para facilitar ás familias a través dos blogs de biblioteca, de centro ou de aula.

Clima organizacional nos centros

In ActualizArte on 26/11/2012 at 07:45

Chega ás nosas mans un artigo da publicación Cuadernos de Management para una dirección eficaz, titulado “Gestión del clima organizacional en la mejora de la efectividad”, de William J. Reddin, que nos fai pensar moito no clima das organizacións nas que traballamos, os centros educativos e na súa plasmación nos claustros.

Un experto en xestión de organizacións sentado nun claustro –e similares: equipos de ciclo, de nivel, de dinamización, de coordinación pedagóxica, departamentos…-podería facer un retrato do clima do centro, dando resposta a algunhas das preguntas que se propoñen no artigo tales como: que clase de xerentes temos?, que tipo de conduta é a que se recoñece?, que se considera como recompensa?, que conduta é desmotivada?, como se manexa o conflito?, como se toman as decisións?, existe confianza entre a xente?, e outras máis coas que identifican 4 climas organizacionales clasificados en dous grupos segundo están orientados cara a tarefa (OT), enfatizando a produción; ou ben orientados cara a relación (OR), escoitando, confiando e motivando á xente. Propoñen no artigo 23 características que diferencian os catro climas e que aconsellamos aplicar, dando resposta a condutas habituais da organización.

Polo que nos interesan estas cuestións é porque cando se identifica o clima organizacional, pódese influír nel e mellorar a súa efectividade.

Lendo o artigo, poderemos descubrir se traballamos nun centro cun:

Clima estancado: con regras estritas; poucos resultados aceptables; evitando o implicación e a responsabilidade; poucas suxestións ou opinións voluntarias; xerentes pouco creativos, non orixinais e con mentalidade estreita; resistencia ao cambio; baixa preocupación polo erros; e baixa cooperación.

-Clima de sumisión: no que se omiten ou suavizan os desacordos; cunha atmosfera cun marcado ton amable, cálido e xentil; con demasiada importancia ás relacións humanas; derivando a preocupación da organización cara o fácil, eludindo o difícil; con poucas iniciativas; pasividade; pouca dirección; pouca preocupación polos resultados; moito interese nas actividades sociais; e con xerentes que son vistos como persoas agradables, cálidas e xentís.

-Clima autoritario: con comunicación primordialmente cara abaixo; con máis ordes e menos consultas; os superiores vense como críticos e ameazantes; con énfase na produtividade a curto prazo, non de longo percorrido; supresión de desacordos; acción inmediata; resultados requiridos; e o xerente típico toma decisións rápidas sen consultar.

Clima ambiguo: hai ambivalencia sobre o propósito global; un esforzo aparentemente comprometido que queda a medias; pouca claridade na estratexia, na estrutura e nas políticas; as decisións por maioría son unha regra que se aceptan aínda que non sexan óptimas; hai promoción de ideas pero cun seguimento pobre; e o xerente é visto como un bo solucionador de problemas.

Clima equitativo: mantemento a sistemas establecidos; observación de detalles e execución eficiente das tarefas; comunicación escrita prevalente para gardar posicións; referencia a regras constantemente; confiabilidade polo funcionamento metódico; pouca creatividade; énfase na orde, nas regras e nos procedementos; grandes tomos de políticas e de procedementos; e o xerente é visto como lóxico, honesto, seguidor das regras e equitativo.

Clima humanitario: énfase no desenvolvemento do talento; apoio tanto en experiencias de éxito como de fracaso; alta cooperación; escoitase a xente e estimúlase; decisións en equipo; alta comunicación en todas as direccións; e o xerente típico é visto como interesado nos individuos e nas súas motivacións.

Clima produtivo: alto énfase na cantidade, a calidade e o tempo; alta conciencia do custe, das vendas e dos beneficios; orientado ao logro; intenso énfase na comunicación de arriba cara abaixo; alto nivel de enerxía; e o xerente típico e un infatigable xerador da produtividade.

Clima de desafío: énfase no logro de obxectivos e de plans; alta coordinación; esforzo comunitario; compromiso cos propósitos da organización; o alto desempeño é motivado en forma continua; énfase no equilibrio xente-traballo; toma de decisións balanceada entre o individuo e o equipo; e o xerente típico distínguese por ter altos estándares para el mesmo e para os demais, así como pola procura constante de novos desafíos.

Cremos que a meirande parte dos nosos centros estarían entre as catro primeiras posibilidades, malia todo o artigo conclúe que non hai un clima máis efectivo ca outro, tan só que o clima organizacional debe ser o apropiado á situación na que se opera. Na nosa opinión iso será desde o punto de vista do rendemento, pero desde o punto de vista educativo, claro que hai climas máis adecuados ca outros, e por suposto que uns son máis educativos ca outros.

Cal é o clima organizacional dos vosos centros de traballo?

Imaxe Rune Guneriussen

O ben-estar ou estar-ben da infancia

In ActualizArte on 19/11/2012 at 07:59

Nun momento no que parece haber unha intrumentalización da educación infantil atribuíndolle un nivel preparatorio ou prebásico para certos aprendizaxes escolares e sobreenfatizando o desenvolvemento anticipado da escrita, da lectura e do cálculo, da introdución das tecnoloxías, e doutras linguas estranxeiras –con sofisticados programas “de calidade” e inverosímiles proxectos didácticos, xa se empezan a escoitar voces autorizadas e críticas con esta tendencia que deixa de lado aspectos esenciais como son a creatividade, a imaxinación, a mentalidade aberta, e a expresión artística, algo que afecta profundamente ao dereito e á alegría do neno a aprender a través do xogo.

Entendendo que o ben-estar ou estar-ben debe ser unha das grandes finalidades da educación da primeira infancia, preocupa o mal que o están a pasar os menores en moitas instancias sociais entre as que se encontra –ás veces- a propia familia e/ou a escola. Coinciden moitos dos expertos en que cómpre unha reflexión profunda sobre o que necesitan os nenos no mundo actual. Pregúntanse, pregúntannos e queren que nos preguntemos se os nenos son felices nos diversos escenarios nos que participan; se experimentan benestar ou están continuamente presionados por diversos factores de competencia do ámbito dos adultos; se viven esta etapa desde as súas características infantís tan propias.

O acceso de todos os nenos/as a experiencias educativas de calidade é unha das finalidades principais do programa Metas educativas 2021 da OEI, así, entre outras actuacións, encargan estudos que axuden a afondar nese concepto de calidade. O máis recente é a publicación “Antología de experiencias de la educación inicial iberoamericana”, coordinado por Laura Hernández e  Mª Victoria Peralta, unha voz recoñecida internacionalmente no eido da educación  infantil.

Unha obra organizada en dúas partes:

-a primeira delas pretende proporcionar unha base teórica sobre aspectos clave para a educación infantil, aludindo á necesidade do  ben-estar ou do estar-ben, das boas interaccións entre as persoas adultas e os nenos, así como de estratexias metodolóxicas que cumpran con eses requisitos.

– a segunda parte, centrada na práctica educativa, estrutúrase en catro temáticas: o xogo e a arte, a atención á diversidade, nos ambientes desafiantes para os nenos e no sistema paralelo de educación formal/non formal.

Unha lectura e unha reflexión necesaria que nos obriga a parar e repensar a atención que lle estamos dispensando aos máis pequenos, así como nos verdadeiros atributos da calidade educativa.

Libreiros

In ActualizArte on 02/11/2012 at 15:41

O vindeiro 30 de novembro celebrarase o Día das librerías a iniciativa dos Gremios e Asociacións de Libreiros. Ofertas especiais, xornadas de portas abertas, iniciativas orixinais e moita promoción da venta de libros coa que tratan de atallar unha preocupación que teñen neste sector desde sempre e que agora se viu agravada coa crise económica, co incremento do IVE, coa falta de subvencións, cos cambios nos soportes de lectura, e engadido a isto, coa percepción social de que tamén hai moito consumismo irresponsable neste eido, manifesto na actual conxuntura económica nunha volta ao gusto por reler.

En calquera caso, e aínda considerando o papel cultural –entre outros moitos- das librerías, nós a quen lle dedicaríamos o día sería aos Libreiros –así con maiúsculas-, porque que é unha librería sen un libreiro que ame os libros e a lectura: un self service, unha tenda de paso. Un dependente que se limita a pasar o lector do código de barras e a meter nunha bolsa o libro elixido, non fai que ese lugar se converta nunha librería. Todos temos na nosa cabeza unha librería de referencia, e case sempre é determinante nesa predilección a persoa que media entre os libros e nós. Alguén que, con dotes de psicólogo, é quen se coñecer os nosos gustos; alguén que, coma un amigo, é quen de saber o que precisamos ler en cada momento; alguén que, sen  anularnos, é quen de conducirnos polo labirinto dos libros que paga a pena coñecer. O único que diferenciaría este libreiro ideal dun bibliotecario ideal sería que a mediación está ligada a unha transacción económica. A eles sería a quen habería que dedicarlle os días especiais: non día das bibliotecas senón día dos bibliotecarios; non día das librerías senón día dos libreiros.

O Laboratorio do Libro vén de publicar on line “La gran transformación. Panorama del sector del libro 2012-2015”, no que a modo de declaración de intencións se recollen os temas a tratar polo sector nos vindeiros anos: políticas do libro, hábitos de consumo, promoción, dereitos de autor, produción, empresas, contidos. No seu capítulo 3 dedicado á educación e á cultura, aportan datos sobre as porcentaxes de lectores segundo tramos de idade. Curiosamente nos dous que comprenden dos 6 aos 24 anos acádase preto dun 83%, mentres que no seguinte, de 25-34 anos hai unha caída de case 15 puntos. Intuímos que nisto algo teñen que ver os mediadores de lectura. Na etapa na que transitan polo sistema educativo é cando máis se le, entendemos que, grazas ás recomendacións de quen media entre os libros e os nenos e mozos.

O vindeiro día 9 terá lugar en Compostela o IX Simposio O libro e a lectura, organizado pola AGE, baixo o lema “O futuro da librería”, no que se tratará a comercialización do libro, o uso das redes sociais na súa promoción, os modelos de negocio e o futuro das librerías. Supoñemos que detrás de cada unha das iniciativas exitosas que se presentarán  hai sempre un libreiro/mediador atento aos novos tempos, ás novas canles de demandas, pero todos eles baixo o denominador común de amantes dos libros, dos lectores e da lectura. Na nosa humilde opinión, iso é o modelo de negocio cara o que deben tender; librerías con profesionais da lectura (non das ventas) e das relacións públicas ao fronte, de tal xeito que caractericen e diferencien o establecemento doutros moitos. Cada vez estamos máis convencidas de que neste mundo global só sobreviven os que teñen discurso propio, e as librerías poden vender todas os mesmos libros, pero unha das razóns polas que acudimos a unha e non a outra é polo libreiro/a que nos atende e asesora.

Na actualidade hai todo tipo de tendencias, librerías cafeterías, librerías pub, librerías sala de exposicións, librerías local social, decoracións de vangarda, minimalistas ou de librerías de vello, librerías on line, macrolibrerías e microlibrerías, pero o que faltan son libreiros. De aí que hoxe queiramos facerlle unha homenaxe aos nosos libreiros de cabeceira, que ao igual ca os médicos, os terapeutas  ou os asesores espirituais tanto fan por nós.

Imaxe: escultura de Manuel García Buciños

Situación actual da Atención Temperá en España

In ActualizArte on 31/10/2012 at 12:10


Nalgunha ocasión temos constatado as diferenzas entre os servizos de Atención Temperá das distintas comunidades autónomas, mesmo as discrepancias entre as valoracións do grao de minusvalía de certos rapaces para que así poidan ser usuarios destes servizos. Algo grave pero real, moi na liña de todo o que está a acontecer en case todos os ámbitos sociais: fanse as leis e as trampas aparecen case ao mesmo tempo para salvar os impedimentos e limitacións que marcan as normas. En calquera caso, cando recibimos nenos/as con necesidades educativas especiais procedentes doutras comunidades, sempre tratamos de indagar a atención que recibiron o que nos permite a nós e aos seus pais aprezar as diferenzas de prestacións; isto ao noso entender é de grande interese para centros coma nos que traballamos que acollen a un número significativo de alumnado procedente doutras comunidades e/ou con necesidades educativas especiais.

Agora, dispoñemos dun estudo que nos dá unha panorámica de  “La realidad actual de la atención temprana en España. Trala publicación, hai xa uns anos, do “Libro Blanco de la Atención Temprana”, no que nos facían saber a necesidade deste servizo como público e de balde, agora a Federación Estatal de Asociaciones de Profesionales de la Atención Temprana quixo realizar un estudo máis completo que permitira reflexionar e valorar aspectos cuantitativos e cualitativos da mesma, establecendo comparacións e extraendo conclusións para a mellora da atención temperá.

Recomendando a súa lectura, tan só queremos salientar a gran diferenza que se dá entre as 17 comunidades autónomas e a tendencia a retirar esta prestación cando os nenos/as inician a escolarización entendendo que debe ser asumida polos equipos de orientación dos centros, algo que non compartimos xa que logo entendemos son complementarios non excluíntes.

“Tocar el arte”

In ActualizArte,CativArte on 24/10/2012 at 06:55

Hai unhas semanas escribiunos un compañeiro de infantil para recomendarnos tres publicacións dunha pequena editora na que el participa. Quixemos comezar mercando “Tocar el arte. Educación plástica en infantil, primaria y … Técnicas e ideas para el desarrollo de la competencia artística”, gustounos a reseña editorial, a información que vimos no blog do libro e maila combinación de palabras que agora non adoitan figurar xuntas nos modernos discursos sobre a educación artística nas aulas.
Moitos avatares teñen acaecido nas denominacións do traballo coa linguaxe, materiais e recursos plásticos, malia todo, en moitas aulas séguese a facer como alá polos anos 70 do século pasado, é dicir, asimilando educación plástica a manualidades; ben é certo que con materiais máis sofisticados, pero finalmente, manualidades de la Srta. Pepis en serie. Hai bibliografía dabondo que fornece esta vertente de mestra “habilidosa e creativa”.
Logo hai unha segunda tendencia que tamén perverteu as ideas orixinais, o que grandilocuentemente algúns denominan “traballar coa arte”, que non vén a ser outra cousa que coller unha obra dun reputado pintor e pedirlle aos rapaces que a reproduzan, e de paso encherlles a cabeza con datos da vida do autor. Esta moda ata foi adoptada polas editoriais, que facilitan unha escolma con cada unidade didáctica ou “proxecto”, como as denominan, acordes cos tempos e coas demandas das mestras que din “traballar por proxectos”, dun xeito que lle faría renxer os ósos ao mesmo J. Dewey. A terceira destas tendencias é máis recente, vira cara o conceptual da produción artística, da labor dos artistas, e da experiencia estética, pero as veces o seu grao de abstracción é tan elevado, que temos serias dúbidas que os cativos vaian máis alá da mera execución da “intervención ou instalación” que case sempre dá lugar a fermosas fotografías, a complexos discursos, e a moitas caras de perplexidade.
Porén acollemos con agradecemento este libro que en palabras das súas autoras Ghislaine Bellocq e María José Díaz, pretende ofrecer un marco conceptual claro e aplicable; unha proposta sobre cal deber ser a intervención dos docentes de maneira que permitan o desenvolvemento da competencia artística nas aulas; e un conxunto ben sistematizado de actividades sinxelas e significativas para os nenos e nenas.
Tralo prólogo do artista e profesor José Freixanes e da presentación, dannos pautas para organizar o recanto, taller ou espazo de traballo; fálannos de soportes que van máis alá do DIN A4, de utensilios diferentes do plastidecor, dos medios e do papel do adulto. Un segundo bloque céntrase nas técnicas: para liberar o xesto, con outros trazos, a partir dun obxecto, coa xestualidade, arredor do collage, e con volume. Técnicas sinxelas, con materiais baratos ou reciclados e grandes ideas que se poden ampliar co que denominan a “máquina de inventar técnicas”, que mesmo podemos deixar en mans dos pequenos e xogar a experimentar o que sae. Nós xa queremos probala, así como realizar ditados gráficos, monotipos, raspados, soprados e pregados. Séguese cun capítulo sobre a avaliación, no que atopamos unha interesante e útil grella de análise dunha secuencia no que se contempla desde a motivación, a experimentación e a interpretación. Péchase a publicación cunha escolma de artistas contemporáneos clasificados segundo as posibilidades que nos brindan as súas obras para traballar formas, cores, xestualidade ou outras; asemade recollen bibliografía e sitiografía web.
Na conclusión convídannos a entrar no blog que actúa a modo de actualización constante do libro.
Segundo lemos, as autoras teñen unha longa traxectoria na impartición de cursos, polo que non estaría de máis introducir savia nova no endogámico e recorrente mundo da formación do profesorado e contar con elas en grupos de traballo, cursos ou xornadas.
Queremos agradecer desde aquí a Miguel a súa suxestión de lectura e a iniciativa de Kaleida Forma, esta microeditora que pretende traer ideas fermosas á educación –como el mesmo nos dixo- e comentarlle que o seguinte que mercaremos é “Aprender de Finlandia. La apuesta por un profesorado investigador”. Daremos conta.

RELAdEI

In ActualizArte on 24/10/2012 at 06:53

Chéganos a noticia da aparición dunha nova publicación sobre a infancia. Trátase de RELAdEI, a Revista do Instituto Latinoamericano de Estudios sobre a Infancia, unha publicación científica que se dirixe a un público variado pero con un interese común polo mundo da infancia e o seu desenvolvemento: político, docentes, investigadores, familias, xestores de servizos públicos ou privados dedicados aos nenos e nenas, etc.

Neste primeiro número o equipo editorial dirixido polo profesor Zabalza, acordaron dedicárllelo á recordada Lourdes Taboada, mestra, asesora e presidenta fundadora de AGAMEI, á que tanto lle debemos no campo da formación do profesorado de educación infantil. Con tal motivo, recuperaron o texto da súa intervención en Vitoria no ano 2001 nunhas xornadas de ikastolas, que versaba sobre a lingua escrita e as novas tecnoloxías. Sepáranos máis dunha década, e moitas cousas teñen acontecido nese tempo, malia todo, as reflexións de Lourdes e as súas preguntas seguen sen atopar resposta, polo que recomendamos a lectura deste artigo de plena vixencia e relevancia na actualidade.

Outros interesantes artigos de Franco Frabboni, Battista Quinto Borghi, Inés Corte Vitoria e Rossella Casso, xunto con experiencias de aula, entrevistas e recensións, completan este primeiro número de RELAdEI á que se pode acceder de balde así como ao web de ILAdEI.

Boa andaina.

Informe estatal sobre a Educación Infantil

In ActualizArte on 17/10/2012 at 05:56

O pasado 29 de setembro presentouse en Madrid o documento “Planteamiento, situación y perspectivas de la Educación Infantil en España”, elaborado pola Plataforma estatal en defensa de la etapa de Educación Infantil, no que se dá un panorama global, analítico e obxectivo da súa situación en todo o Estado.

Segundo indican os seus redactores non é unha obra exhaustiva que pretenda dar cabida a todas as casuísticas que se poden dar nas CC.AA, malia que as ideas centrais forman parte dos planeamentos autonómicos con toda a diversidade e heteroxeneidade que se dan nos diferentes territorios e rexións. Asemade, declaran que pretende ser unha chamada de atención para o duro momento presente que estamos a vivir e para construír un futuro que conteña os principios da educación infantil que contemple os avances que se van producindo nos diferentes campos científicos sustentadores das ciencias psicopedagóxicas.

Para nós, un dos mellores traballos que se ten feito sobre o panorama da educación infantil en España e da concepción que se ten da infancia. Paga a pena telo de referencia para coñecer como foi contemplada nos distintos regulamentos normativos, (LOXSE, LOCE, LOE, LOMCE), dos seus puntos fortes e dos aspectos de mellora.

Imaxe: “El chaparral”, Pamen Pereira

“Memorias de la pizarra”

In ActualizArte on 01/10/2012 at 07:13

Este verán regaláronos un libro que nos deu para moito pensar no sentido da nosa profesión, na labor que desempeñamos, no alcance da nosa pegada, e no valor nunca ben cuantificado daquilo que producimos na sociedade.

Titúlase “Memorias de la pizarra. Enseñanzas de hoy de los maestros de ayer”, escrito por Carmen Guaita, docente con responsabilidades sindicais que lle posibilitaron a participación en diversos foros educativos. O libro contén as memorias de nove profesionais do ensino que se formaron e deron clase desde a Guerra Civil ata a década dos setenta. Son persoas namoradas da educación e do feito de ensinar, a máis comparten que todos eles viviron momentos difíciles e grandes cambios nos costumes, na escola e na sociedade. Tralas conversas, a autora extrae unhas anotacións que a levan a reflexionar, entre outras cuestións, da vocación docente, da dignidade profesional, dos valores, do tándem familia/escola, da profesionalidade, ou do valor do tempo.

En tempos difíciles, como está sendo o momento actual para a nosa profesión, unha lectura deste tipo pode resultar ata reconfortante. Recomendamos ir léndoo devagar, deténdonos nos contextos,  na descrición da falta de liberdade, na sospeita sobre os que transmiten coñecemento, e como non, na felicidade que se sente cando un ve a medra dos nenos e nenas.

Aprender a escoitar

In ActualizArte on 24/09/2012 at 06:54

Nos primeiros días co novo grupo de 3 anos, nun momento no que estaban xogando coas ceras, un neno pediume que lle pintara un “cua”, eu pregunteille se quería un pato (as anticipacións, estereotipos e prexuízos das docentes), el insistiu en que quería un “cua”.  Dilixentemente debuxeille un pato, mentres rosmaba contra a manía dos pais de chamarlle aos animais con onomatopeas. El miroume entre estrañado e perplexo e díxome: “Isto é un pato, eu quería un cua.” Cando contrariada me decidín a preguntarlle como era un “cua”, explicoume que era parecido ás motos pero con catro rodas e que con el se podía correr polo monte como facía o seu tío. Fiquei desconcertada mentres consideraba o que pensaría o neno sobre unha mestra á que lle pedía un quad e lle debuxaba un pato.

Aparte das risas que provocou a anécdota entre as compañeiras, disto hai que tirar máis proveito, cando menos unha lección para non esquecer: non sabemos escoitar aos nenos e nenas. Cremos sabelo todo e xa nos anticipamos en troques de prestarlles atención ou de pedirlles máis información facendo as preguntas adecuadas.

Saber escoitar é unha destreza que precisa adestramento, exercitándoa día a día, pero que tamén é moi beneficiosa porque eleva a autoestima de quen fala, reducindo as potencialidadesde conflitos e de malas interpretacións, apréndendo dos outros, e permitíndolle ao que escoita identificar sentimentos e intereses do que fala, sendo así máis efectiva a comunicación.

Pero de nada serve que saibamos a teoría e as vantaxes da escoita activa se non as practicamos polo que deixamos aquí as “10 regras da boa escoita de Keith Davis” para non esquecer:

1ª Deixar de falar, xa que logo non se pode escoitar si se está falando.

2ª Facer que o que fala se atope cómodo, axudándolle a sentir que é libre de falar.

3ª Amosar desexo de escoitar cunha actitude interesada.

4ª Eliminar distraccións.

5ª Tentar ser empático tratando de poñerse no lugar do outro para poder entender o seu punto de vista.

6ª Ser paciente, dedicándolle o tempo preciso sen interrupcións.

7ª Manter a calma e mailo sentido do humor.

8ª Ser prudente evitando discusións e críticas xa que isto pon ao outro á defensiva.

9ª Facer preguntas estimulando ao interlocutor e mostrando interese polo que di.

10ª Parar de falar. Esta é a primeira e a última. Todas as regras dependen disto, non se pode escoitar ben mentres se está a falar.

Estas dez regras poderían recollerse en: interesarse, alentar, preguntar, retroalimentar, recoñecer sentimentos e resumir. Xusto o que non facemos sempre nas aulas, nas que estamos esperando que os nenos respondan o que nós queremos escoitar, e onde interpretamos o que nos din en clave do que nós sabemos.

Daniel Goleman, autor de recoñecidos traballos sobre a intelixencia emocional, identifica a arte de saber escoitar entre as principais habilidades das persoas con alto nivel de intelixencia emocional, emporiso, na escola non deberíamos esquecernos de ensinar a escoitar, non só a falar.

Trataremos de telo presente e sobre todo de exercitalo, xa que logo saber escoitar require vontade e disposición cara o cambio.

Antía Cal. Sementar no futuro

In ActualizArte,EmocionArte on 25/06/2012 at 08:48

Onte  tivemos o gusto de asistir á entrega do Premio Trasalba 2012 a Antía Cal. Nun fermoso acto en Amoeiro, na Casa Grande de Cimadevila, reuniuse ao seu carón unha importante representación da cultura de Galicia, para recoñecer a grande achega desta muller á educación; unha desas iniciativas civís de base senlleiras na nosa terra, que como dicía Víctor F. Freixanes, cómpre salientar, porque xorden da iniciativa particular non esperando que veñan darriba para baixo  por parte das autoridades ou da administración.

Nun día e nunha paraxe única, cun ceo aínda cheo do fumazo da noite anterior  chegamos aos eidos de D. Ramón Otero Pedrayo, os chans de Amoeiro, un lugar deses que tan só se poden atopar en Galicia, cunha vexetación autóctona en máximo momento de esplendor: castiñeiros estrelados coas súas flores, cerdeiras ateigadas de papudos froitos vermellos, carballos centenarios nos que xa asoman as landras, caraveleiras que serven de valos nos camiños, milleiros de estalotes e silveiras cheas da flor da lúa de San Xoán. Un lugar de contrastes, onde o relixioso e o pagán van da man, e no que cada último domingo do mes de xuño, a Fundación Otero Pedrayo, recoñece a labor dun persoeiro pola nosa lingua e pola nosa cultura.

A este lugar de natureza non domesticada pola man do home, -ao que ata de agora non chegara Antía Cal, malia que sempre que pasaba pola estrada de Ourense miraba con sentir e dicía “por aí vaise a Trasalba”-, levou onte o seu discurso, tamén, coma ela, indomable; un alegado pola primeira educación dos nenos e das nenas.

Antía Cal, á que agora facía preto de cinco anos que non víamos, chegou coa enerxía e determinación que a caracteriza, e coma quen bota fóra a xenreira, denunciou a situación que está a vivir a educación en Galicia. Cunha exposición valente, nun discurso que lle dedicou ao seu home Antón Beiras, -o seu compañeiro de viaxe/viaxes e mentor no galeguismo-, falou das falacias das teses oficiais sobre a excelencia, o esforzo ou a calidade no ensino. Puxo en pé varias veces ao auditorio, que non se cansaba de escoitar as razóns dunha octoxenaria que segue a crer naquilo que a levou a fundar un colexio diferente en Vigo nos anos 60, e no que se lle ensinaba aos nenos e nenas a pensar e a ser cidadáns con dereitos.

Emocionouse e chorou coa rabia cando recordou ao seu pai, un fillo da aldea que tivo que emigrar a Cuba analfabeto –“para vergoña de España”, algo que por desgraza, nos tempos que corren, agora pode volver a acontecer cos recortes aos que está sendo sometida a escola no rural, que van a botar a perder todos as sementeiras de Antía e doutros moitos coma ela que traballaron pola mellora da educación en Galicia.

Para non estendernos, máis, coma nun exercicio de revitalización profesional, aconsellamos ler o seu discurso completo que se publicará no web da editorial Galaxia. Faranos ben a todos e a todas os que xa estamos fartos de escoitar palabras baleiras de sentimento pola educación.

Con motivo do premio, a Fundación Otero Pedrayo publicou o libro “Antía Cal. Sementar no futuro”, no que se recollen artigos  de Xesús Alonso Montero, Xosé Neira Vilas ou Antón Costa entre outros; unha carta que lle dirixira D. Ramón, un poema que Celso Emilio Ferreiro lle dedicou aos nenos e nenas do Colexio Rosalía de Castro; a visión de Marta Mata e Pilar Benejam sobre a labor de innovación educativa de Antía en Galicia; cariñosos e agradecidos recoñecementos de algúns dos seus alumnos e compañeiros; así como unha completa cronobiografía.

Nós tamén fixemos a nosa achega para esa publicación, cun pequeno artigo que leva por título Antía Cal, a Mestra, no que tratamos de mostrar a admiración que sentimos por Tita, para nós un exemplo de muller innovadora, con sobrada competencia profesional, adiantada ao seu tempo, comprometida coa educación e cultura galega, da que recomendamos, para que non a coñeza, a lectura do libro no que recolle a súa memoria “Este camiño que fixemos xuntos”, publicado no ano 2006.

Non podíamos imaxinar mellor maneira de pechar este curso escolar que cunha homenaxe á educación dos primeiros anos como a que onte defendeu Antía Cal e que se pode leer desde aquí en “Carta a Antón Beiras“.

De infantil a primaria: un verán

In ActualizArte on 04/06/2012 at 12:57

De infantil a primaria só hai un verán polo medio, -ao igual que de 0-3 a 3-6-, e con todo, os nenos/as vense inmersos nunha transición, para eles complexa, á que ás veces non se lle presta a debida atención.

Neste momento, na nosa aula, non hai día que non se fale do paso a primaria; é un tema que se autoconvidou desde fai aproximadamente un mes. Eles teñen sentimentos ambivalentes con respecto a este cambio: ir á escola dos maiores, por unha parte é como unha medra persoal, pero pola outra xéralles moita ansiedade. Intúen que non vai ser o mesmo.

No artigo 10 da Orde de 25 de xuño de 2009, pola que se regula a implantación, o desenvolvemento e a avaliación do segundo ciclo de EI, refírese á coordinación entre ciclos e aos mecanismos de coordinación entre o profesorado que imparte nesta etapa co do primeiro ciclo de educación primaria, así como co do ciclo 0-3. Agora ben, como se realiza esta coordinación? Con dificultade, con moita dificultade.

Recordo de sempre escoitar as queixas do profesorado de EI con respecto ao de EP, porque cando se reunían con motivo do “traspaso” de alumnado, o único que dicían era o que deberían saber facer os nenos –ler e escribir-, que en caso negativo terían que asumilo eles, co conseguinte “retraso” no seu programa. As de infantil sempre volvíamos moi anoxados coa falta de consideración para co noso traballo, de tal xeito que en moitos casos, se substituía ese formalismo pola entrega de documentación preceptiva, e aí se acababa a coordinación.

Pero, introduciuse un novo elemento na cadea de laios: daquilo que nos queixabamos dos de primaria, agora, facémolo os de 3-6 cos de 0-3. Paradoxos da educación! Gustaríame saber cantas docentes do segundo ciclo se reúnen coas educadoras do primeiro, para saber dos nenos e nenas que van acoller no mes de setembro. Ademais, non pasa nada, porque ninguén vela polo cumprimento do devandito artigo 10.

O fracaso destas xuntanzas pode atribuírselle a que o que está no chanzo darriba, sempre inquire ao de abaixo, para saber en que medida os nenos e nenas que “lles van a pasar” se axustan aos seus obxectivos. Nunca é para escoitar e coñecer o que fixeron, o que e como aprenderon.

Unha das primeiras sentencias que aprendín na escola de Maxisterio, foi aquela máxima de Ausubel: “Averígüese lo que el alumno sabe y actúese en consecuencia.” Hai que escoitar aos nenos ou a quen pode darnos información deles –os que ata o de agora foron os seus docentes ao longo de 2 ou 3 anos-, facendo unha escoita activa, pois isto pódenos ser de máis axuda ca sometelos a unha batería de preguntas para saber se saben o que nós queremos que saiban.

As reunións teñen que ser planificadas, pois pola contra poden converterse nun intercambio de anécdotas, porén, fixemos unha escolma de información referida á transición de etapas, á súa organización, inclusión na programación anual así como experiencias de centros:

-“La transición entre etapas. Reflexiones y prácticas”, publicado en Graó no 2007, con colaboracións de José Gimeno, Serafín Antúnez e Joaquín Gairín, entre outros.

Lo que diferencia a un niño o una niña de Educación Infantil cuando pasa a Educación Primaria es un verano, publicado na revista dixital do CEP de Alcalá de Guadaíra, no 2010.

Metáforas de la transición: la relación entre la escuela infantil y la escuela primaria y la perspectiva de los futuros docentes de educación infantil.

La gestión de las transiciones en el proceso educativo.

Para nós, son dúas reunións, que poden evitar actuacións erráticas que lle xeran todo tipo de desconfianza aos nenos e nenas.

A imaxe tomouse do álbum “O que ten que aprender un cempés que queira ser sabio como Perico” de OQO.

Preparando a entrada na escola, de 0-3 a 3-6

In ActualizArte,FamiliarizArte on 04/06/2012 at 12:56

Chega o momento de  ir preparando a entrada da nova promoción que  se está matriculando. Agora é a ocasión de ter unha xornada informativa e de acollida coas familias do alumnado de tres anos que en setembro se incorporará ao centro.  Para que os pais e nais nos coñezan, coñezan o colexio, saiban do seu funcionamento, e de como se desenvolverá o período de adaptación –entendendo as razóns polas que se establece esta entrada progresiva. No noso caso terá lugar unha tarde, para favorecer a asistencia dos proxenitores, haberá unha benvida por parte do equipo directivo e unha presentación multimedia onde poderán ver escenas e actividades da vida cotiá na escola na que van escolarizar aos seus fillos; é unha maneira de que vaian apreciando a filosofía do centro. Coñecerán as aulas e os demais espazos e finalmente daráselle un folleto informativo no que se recollen: os obxectivos do período de adaptación, as suxestións para os primeiros días, os consellos a seguir polas familias que favorecerán o proceso de adaptación, e as tarefas para a familia ao longo do verán.

A nós gústanos agasallalos neste primeiro encontro co poema de Azucena Arias “E ti vas á escola? As dúbidas do pitiño”, que tan ben reflicte o sentir dos nenos e nenas nese momento de entrada á escola infantil.

Facilitamos o Folleto de acollida a nais e pais de 3 anos, elaborado para os nosos centros. Observación: na medida do posible tratamos de evitar ese tono que ás veces se emprega no que todo parece que son negativas ou prohibicións –non poñer…, non traer.., non entrar…-, que ás veces causan unha impresión tan molesta nos pais, malia que coincidan coa mensaxe.

A través do blog  Conexión Atlántico- Mediterráneo, soubemos de varios documentos elaborados pola Junta de Andalucía, dos que se pode extraer ideas para a inclusión de información nos blogs ou webs de centro.

Guía de derechos y responsabilidades de las familias andaluzas en la educación. Infantil y primaria”. Esta guía pretende dar sinxelas respostas ás dúbidas que lle xorden aos pais e nais sobre o desenvolvemento dos seus fillos nesta etapa, do que necesitan aprender e facer para andar pola vida, quen llelo pode proporcionar, que dereitos teñen e tamén sobre as responsabilidades que deben asumir para a necesaria complementariedad das actuacións escolares e familiares que garantan os mellores resultados posibles.

Orientaciones a las familias andaluzas. Infantil 0-3”, do que se poden extraer moitas ideas para trasladarlle información ás familias.

Manual de participación para padres y madres. Piensa en participar”, no que se lle explica ás familias cales son as canles e procedementos de participación tanto individual como colectiva nos centros educativos nos que escolaricen aos fillos/as.

Non debemos esquecer que, -se non o fixemos antes-, agora deberíamos facer unha visita á escola infantil 0-3 na que están escolarizados os que en setembro serán os nosos alumnos, para saber deles, do que fan, do que saben e do que esperan do seu desembarco no 3-6.

Imaxe tomada do álbum “O que ten que aprender un cempés que queira ser sabio como Perico” de OQO, que trata da adaptación dun cempés ao ritmo escolar.

Pistoia II: para coñecer o proxecto educativo

In ActualizArte on 10/04/2012 at 06:56

Para coñecer o proxecto educativo de Pistoia, hai varias publicacións de interese que recollemos deseguido.

A documentación que se nos entregou ás asistentes estaba integrada por tres artigos en español:

Las escuelas infantiles de Pistoia. Notas desde Cataluña”, das profesoras M.Carme Bernal i Creus e Berta Vila i Saborit da Universidade de Vic, no que se describe a relación que mantén esta universidade cos responsables educativos pistoienses desde fai máis dunha década, que permite que estudantes de Maxisterio fagan alí as súas prácticas.

Las escuelas infantiles de Pistoia”, monográfico publicado en Cuadernos de Pedagogía nº 397, xaneiro de 2010, no que se recolle a filosofía deste proxecto educativo e a súa maneira de levalo á práctica con propostas e espazos tanto dentro das escolas como na cidade. Contén entrevistas a Anna Lia Galardini, Donatella Giovannini e a responsables das áreas artísticas ou de lingua oral.

La formazioni degli insegnanti. Il contributo dell´esperienza Pistoiese: un avicinamento ai posible”, de María Riera Jaume, do departamento de Pedagoxía da UIB.

Para máis información recomendamos:

Conversando con Sonia Iozzelli”, en In-fan-cia nº 129, setembro 2011, na que unha das responsables pedagóxicas dos servizos educativos de Pistoia fala do proxecto educativo.

Pistoia: mirando con otros ojos”, no blog Baalya, difundiendo infancia.

Pistoia, una ciudat oberta a la seva infància“, en Guix d´infantil nº 20, xullo de 2004.

Algúns dos proxectos das escolas están recollidos en publicacións como:

Per mano. Pistoia: lo sguardo dei bambini sulle piazze della città”, un fermoso volume con artigos introductorios de Sonia Iozzelli, Anna Lia Galardini, Donatella Giovannini, Alga Giacomelli, e con diversas visións da cidade baixo a mirada dos nenos e nenas.

Per mano. Pistoia: itinerari dei bambini nella natura”. Compilación de experiencias infantís na natureza, visitas aos viveiros que rodean a cidade, ao parque Puccini no que están Lago Mago e Parco Drago, a fala da natureza, as formas do verde, a labor do viveirista, o catálogo, botánica creativa, que cousa é un parque, árbores monumentais, etc.

Il bambino, con arte, nel museo”, centrado na educación artística e estética do alumnado. Con artigos de Carla Rinaldi no que se aborda a creatividade coma unha cualidade do pensamento infantil, de Anna Lia Gallardini, de Angela Palandri, atellierista de Areablu, e a cuestión de fondo sobre se existen os nenos creativos.

Pistoia I: unha cidade amiga da infancia

In ActualizArte on 10/04/2012 at 06:55

Pistoia - Giochi di societàEn canto entramos en Pistoia, vimos un indicador que nos informaba de que é unha cidade amiga da infancia. Isto é unha distinción que non todas acadan, xa que logo, débese garantir o dereito a que os nenos/as estean presentes en todas as decisións que se tomen na cidade, tendo en conta a súa opinión e as súas necesidades, converténdoos en centro de todas as accións cidadás; algo que máis tarde constatamos.

Ao chegar, paramos a preguntarlle sobre a localización do hotel a un grupo de mozas que pasaban pola rúa, e ofrecéronse a acompañarnos; cando souberon que éramos de Santiago de Compostela, xa nos informaron que o santo patrón de Pistoia é San Jacobo, e ao igual ca na nosa vila, o seu día grande é o 25 de xullo. Deseguido quixeron saber o motivo da nosa visita a esta cidade toscana, e resultou que elas eran educadoras das escolas que íamos visitar, entón o trato xa se tornou de colegas. Un bo inicio.

Para sentirnos como na casa, nesta cidade tan parecida a Compostela, tanto polo seu casco histórico, pola poboación (95.000 habitantes), ou polo ambiente universitario, ao pouco comezamos a atoparnos todas as integrantes do grupo. Quince profesionais da educación infantil, reunidas en período vacacional, pagando do seu peto unha formación -sen certificación homogable- que redundará en beneficio da educación galega. Hai que recoñecer que somos xente que vive, “Il piacere dell´educare nell´epoca delle passioni tristi” tomando as palabras de María Grazia Contini en “Dalle passioni “tristi” alle passioni gioiose: quale professionalità educante, quale impegno etico?”.

Se ben nun principio, cando falamos con Sonia Iozzelli da organización da visita, nos propuxo comezar cunha charla sobre as escolas de Pistoia, logo, acordou que era mellor ir visitándoas e explicarnos in situ os elementos pedagóxicos identificativos destas escolas amables. Así, o luns 2, iniciamos o percorrido polas distintas escolas e tamén nos atopamos cun grupo de Madrid, liderado por Ángeles Medina de la Maza, persoa que ten participado en gran número de actividades de formación aquí en Galicia, na actualidade, orientadora dun equipo de atención temperá de Madrid e profesora asociada na UAM. No tempo que compartimos, tivemos ocasión de saber cal é a situación dos Nidos de Infancia de Madrid. O panorama, como xa se sabe polos medios non é moi alentador: privatización pasando a unha xestión indirecta, recortes de persoal, coa conseguinte rebaixa de calidade da atención á infancia.

Comezamos a visita, porén de agora en diante, iremos dedicándolle varias entradas ás escolas, xunto coas súas correspondentes fotografías, e logo centrarémonos en aspectos que consideramos salientables: proxectos, as familias, o persoal, o ambiente, etc.

Trouxemos preto de 2000 fotografías, isto pode dar para moito. Esperamos saber contar o que vimos nesta cidade do silencio –segundo Gabriele D´Annunzio-, e nas súas escolas que, para nós, falan por si soas.

A Trabe de ouro

In ActualizArte on 27/02/2012 at 08:04

O discurso de ingreso de Henrique Monteagudo na RAG foi deses que lle quedan a un gravados na memoria e que de cando en vez se volve sobre eles, para así poder apreciar mellor o seu peso para a sociedade e cultura galega. E isto non é algo que aconteza todos os días, malia que non fallan oradores ou conferenciantes. Foi unha vigorosa, clara e valente posta enriba da mesa do que temos entre as nosas mans, o futuro da lingua de Galicia.

Igual de memorable foi para nós, o discurso, tamén de ingreso na RAG, de Víctor F. Freixanes, “Desafíos para un novo século. Entre a Trabe de Ouro e a Paxariña de Armenteira”, que onte volvemos a ler de novo, e, malia que xa transcorreron oito anos, sentimos de plena vixencia e actualidade.

Mesmo se podería dicir que sendo dous discursos totalmente distintos, tanto no tema coma no estilo, comparten o enfoque de mirar cara o futuro, facéndolle fronte aos problemas actuais e deixándose de ensoñacións que non conducen a nada máis ca fantasías.

Trataba Freixanes nese ensaio de como enfrontar a encrucillada na que se atopaba a cultura galega (todas en xeral) no cambio de século e das nosas responsabilidades como galegos para non perder os nosos sinais de identidade.

¿Como enfrontar este novo tempo, esta nova modernidade (en termos históricos) dende a nosa identidade concreta de galegos? ¿Que posibilidades ten a lingua nosa nesta nova realidade que nos condiciona e se nos impón? ¿Que  concepto novo de cultura podemos desenvolver neste marco de relacións globais, transnacionais, instalados no discurso dos novos mercados, as novas relacións entre os pobos e os individuos? A globalización é un feito histórico, non algo conxuntural, nin circunstancial, sobre o que se nos pida opinión e que poidamos aceptar ou rexeitar. Igual que a luz eléctrica. Igual e as novas formas da economía, o transporte ou a medicina. Está aquí. É a nova escritura da Historia. Diante do feito cultural, que é un feito de identidade individual e colectiva, caben dúas posicións: a conservacionista e a activa. A conservacionista, bastante común entre nós, caracterizase por xogar á defensiva, preocupados (alarmados) polo que sen dúbida podemos perder: as vellas marcas da tradición, acaso tamén a lingua. É o que algúns denominamos a posición Medulio, ou de museo, instalada na resistencia e, no mellor dos casos, no proteccionismo. Virados cara atrás, asistimos decote á sensación frustrante e desesperanzada da progresiva perda da identidade, que é a perda da identidade dos nosos avós, derradeiros restos da memoria tradicional, tal que administrásemos o final dun xigantesco naufraxio. A súa expresión máis visible é o pesimismo e a melancolía.  A outra postura, na miña opinión a única viable, é  exactamente a contraria: virados cara ao futuro, afrontados aos retos do novo tempo, aínda a risco de trabucármonos, ou de fracasar, queremos seguir escribindo a nosa historia. Dicía o poeta Eliot que ao ser humano pertence a vontade do intento. Ou a cultura galega aprende a convivir coa nova realidade, potenciando as súas posibilidades, profundizando nos seus recursos, renovando o que necesite renovación, abríndose ao discurso da profesionalización e a competitividade, a información e o coñecemento, un novo capital humano en definitiva, capaz  de xerar respostas ás demandas novas que o século presenta, coma os nosos avós fixeron no seu momento, ou dificilmente sobreviviremos.

Esa tensión histórica, esa encrucillada vital remitiuno a dous relatos xa clásicos:

-A Trabe de Ouro e a Trabe de Alcatrán, no que a modo de metáfora, a Trabe de Ouro sería o valor do coñecemento, e a Trabe de Alcatrán representaría o risco consubstancial á acción de coñecer.

-A Paxariña de Armenteira, que complementa o anterior porque é a outra actitude: a entrega consentida, abandonada á vontade dunha entidade superior que nos acolle e gratifica, sen pedirnos nada a cambio. O problema radica nesa perda de vontade, de autoridade: contemplación divina, o abandono feliz ao canto da paxariña ten un prezo. Outros están alí. O mundo deixou de ser noso. Outros mandan na casa que un día construiramos para os nosos fillos.

A Trabe de Ouro é outra cousa. Esixe risco, preparación, estudo, coñecemento. O futuro é un proxecto en construción, implica a vontade  de querer construílo: planificación, ambición, esixencia crítica, conscientes de que podemos fracasar, porque o fracaso, como dixemos, forma parte da posibilidade de éxito, mais sabedores tamén de que se non nos determinamos a asumir o risco, se non nos dotamos dos recursos e dos coñecementos necesarios para explorar o camiño, dificilmente haberá sitio para nós no novo espazo global ao que nos enfrontamos, esa nova modernidade, configuración dos novos tempos, se cadra chea de perigos, mais tamén de oportunidades. O futuro esixe esforzo, consciencia do que podemos perder, mais vontade tamén para asumir o desafío, seguridade en nós mesmos, aínda sabendo que no tránsito, na aventura de vivir, podemos ser expulsados do Paraíso. 

Daquela, xa dicía Freixanes que fronte ao monolinguismo idealista, fronte ao bilinguismo insuficiente, había que dar paso a un multilingüísmo activo.

Para ler devagar, para aplicar con decisión (á lingua, á cultura, e mesmo se queremos á educación ou á escola),  mirando cara adiante, deixando a melancolía atrás.

Facer país co idioma

In ActualizArte on 26/02/2012 at 10:26

O primeiro que ensina a sociolingüística é que as linguas non son cousas concretas e fixas que a meirande parte da xente tende a crer a maior parte do tempo, adoito confundida por metáforas tan cómodas canto a enganosas nin son organismos que nacen, crecen, madurecen, decaen e morren, nin son axentes ou pacientes de contactos, conflitos, opresións e abusos; tampouco son titulares de ningunha clase de dereitos. As que nacen, viven e morren son as persoas que falan as linguas, igual que as que entran en contacto e conflito, as que cometen ou padecen os abusos son esas persoas e os grupos sociais de distinto tipo que elas configuran. Esas mesmas persoas e grupos, e non as linguas, son tamén os titulares dos dereitos lingüísticos, se tal cousa houber.

Por tanto, o galego e o castelán non están en contacto nin en conflito. O castelán non está superposto ao galego, nin o galego subordinado ao castelán. Somos as persoas que falamos e escribimos un, ou outro, ou os dous idiomas e os grupos sociais formados por esas persoas, que nos identificamos con e a través do un, ou dos dous idiomas, as e os que estamos en contacto ou en conflito, e tamén somo nós as e os que nos podemos atopar por causa do idioma (pero raramente por causa del) en situación de superioridade ou inferioridade, de privilexio ou de marxinación, de convivencia ou de conflito. Digámolo de vez, e queda dito para sempre deica o final do texto que agora comeza: cando aquí tratemos de idiomas, nunca ou raramente imos tratar dunhas entidades abstractas e evanescentes, dotadas de non s sabe cales atributos; imos referirnos máis ben aos grupos formados por persoas de carne e óso que os falan e escriben, que os oen e os len, que se identifican con un, co outro e/ou cos dous (ou máis), imos tratar das persoas que traballan, actúan, enredan, latrican, monologan, negocian, gaban, agariman, aldraxan ou fan o amor con eles, con eles pensan o mundo que as rodea e fantasean mundos de ensoñación, imos falar das xentes que os constrúen, deconstrúen e reconstrúen sen vagar, todos os días e todas as noites a todas as horas.

Dito o devandito, botaremos a singrar o navío.

Con este aceno ás súas raíces mariñeiras, o muradán Henrique Monteagudo, botou onte a andar o seu discurso de ingreso na Real Academia Galega, “Facer país co idioma. Sentido da normalización lingüística”. Sendo como é, un home de consenso cunha visión optimista e de futuro da lingua, no que malia todo, non escatimou tempo en disertar sobre a situación actual da lingua de Galicia e da normalización, partindo desde a lei de 1983, seguindo polos “retortos vieiros” polos que discorreu,  ata as falacias coas que se enreda hoxe á sociedade facéndolles crer que os dereitos lingüísticos son individuais.

Asemade fixo tres esclarecementos ao seu entender fundamentais para comprender a súa tese sobre o vencello necesario entre normalización do galego e construción nacional de Galicia: a) o (auto)recoñecemento de Galicia como nacionalidade non implica necesariamente unha opción a favor da súa independencia; b) a normalización lingüística non é sinónimo ou eufemismo do monolingüísmo social, polo tanto, o recoñecemento do galego como lingua nacional non supón mingua ningunha dos dereitos dos galegos castelán falantes; c) considera un anacronismo  enarborar hoxe un proxecto nacional na Europa do século XXI. Porén, vincula a normalización lingüística á innovación, non a restauración.

Cunha linguaxe sinxela, chea de xiros e expresións que o remiten á súa terra, o sociolingüísta  foi debullando unha disertación na que tocou a crise do proceso de normalización lingüística, o cambio lingüístico, o bilingüismo, as razóns polas que a xente cambia de lingua, a liberdade vs. a necesidade, a ruptura da cadea de transmisión da lingua, as políticas lingüísticas de facto e de iure,  o discurso neoliberal e a falacia da liberdade lingüística.

Rematou cun dito muradán, “Estamos pasando o leste”, e concluíu: “temos dereito ao desalento, pero coa única condición de que saibamos soerguernos, coller rumbo e gañar novo pulo.”

O seu discurso foi agarimosamente respondido por Rosario Álvarez Blanco, que salientou a súa enorme capacidade de traballo e o seu talante integrador sempre aberto ao diálogo e á colaboración, sendo quen de antepoñer o interese social común aos pequenos problemas, ás diferenzas ideolóxicas e ás apetencias persoais.

Trala presentación dos méritos que levan a Monteagudo a ocupar una cadeira na RAG, a académica pechou cun decálogo: 1º) non aceptar a progresiva minusvaloración social do galego; 2º) asumir que as políticas de reversión da substitución lingüística son viables; 3º) insistir na necesidade dunha política lingüística programada; 4º) aceptar que somos as persoas as que entramos en conflito, non as linguas; 5º) desenmascarar a falacia da liberdade lingüística; 6º) facer compatible o dereito lingüístico cunha realidade social que non é de monolingüísmo; 7º) proclamar o valor e a importancia do noso capital lingüístico; 8º) recoñecer que a normalización do galego interesa a todos; 9º) asumir sen reparos a posición do galego na sociedade de hoxe; 10º) recordar que o da normalización lingüística é un camiño aberto, con retortos vieiros polos que transitar xuntos, nun esforzo común de aprendizaxe continuo, con afán construtivo. Como corolario, rematou dicindo que non aceptemos a uniformización, nin moito menos que toleremos que se nos presente como un avance da humanidade a perda da diversidade cultural e lingüística.

Esperamos que en breve se poida dispor dos dous discursos en formato electrónico, pois consideramos que se converterán nun documento de referencia e de consulta para todas aquelas persoas que coincidimos co alí exposto. Desde aquí unha ligazón a unha edición, en palabras do autor en “dabondo cativa”, pero que permite lelo enteiro.

Foi para nós unha grande ocasión estar presentes no acto de ingreso de Henrique Monteagudo, co que, a máis doutras moitas cousas, amizades, feitos e pensamentos, nos une o amor e o respecto polas nosas linguas, malia que soñemos en galego.

Facer lectores

In ActualizArte,FamiliarizArte on 23/02/2012 at 07:47

Non nos cansamos de preguntarnos que é impide que algúns nenos/as se fagan lectores; ou dito doutro xeito, cal é a clave na formación do hábito lector: a escola, o contorno cultural, a familia… Todos sabemos de casos nos que, aínda fallando algún deses piares fundamentais, os nenos/as engánchanse á lectura; e doutros nos que sendo todos favorables, non se consegue facer lectores.

En calquera caso, non deixamos de insistirlle ás familias na importancia da constancia da lectura en familia, da lectura na casa, do exemplo dos adultos como persoas lectoras. E as familias sempre nos repiten tamén as mesmas preguntas: por que libros empezar, con que temáticas, con imaxe ou sen ela, de texto longo ou curto…

O Centro Internacional do Libro Infantil y Juvenil da FGSR, ten publicado moitas guías dirixidas ás familias e outros mediadores de lectura que dan resposta a esas preguntas e a outras moitas.

Hoxe, queremos destacar dúas:

Lectura y familia”, que vai tratando a lectura hoxe e a súa importancia, o como se fai un lector, cando empezar a ler, algúns consellos para facelo ben, crenzas e incertezas, criterios para seleccionar lecturas, outros soportes, os espazos para a lectura, a biblioteca pública e a escolar, a librería, e 40 recursos para promover a lectura no fogar.

Leer sin saber leer”,  unha guía de recursos para traballar a lectura nas primeiras idades que lle ofrece pautas aos mediadores para o desenvolvemento de accións de fomento de lectura, así como exemplos de actividades que xiran arredor de temas axeitados para traballar a lectura na aula e en familia. Compleméntase con setenta títulos organizados en catro apartados que agrupan libros con rimas, títulos que fan unha chamada de atención sobre a contorna, contos con xogo e sorpresa e materiais informativos que descobren os primeiros conceptos.

Tonucci, o nenólogo

In ActualizArte on 20/02/2012 at 09:06

Días atrás, Francesco Tonucci estivo en Granada para recoller o premio ao Mérito en Educación. Alí tamén impartiu a conferencia “¿Cómo puede ser la escuela para el mañana?”, que agora puxeron a disposición de todos a través da rede. Ao longo de unha hora, coa clarividencia e sinxeleza que o caracteriza foi debullando uns e outros temas que inciden no que sempre insiste, en que hai que colocar ao neno no centro das políticas, accións e deseños da sociedade de cara á educación da infancia.

Entre outros, tomamos os seguintes apuntamentos:

-Se ben a escola de antes non lle gustaba aos nenos, a escola de agora segue sen gustarlles; a diferenza con respecto ao pasado é que agora tampouco lle gusta ás familias nin aos propios mestres.

-Os pais de hoxe en día máis ca buscar a complementariedade educativa coa escola, convertéronse nos “sindicalistas” dos seus fillos.

-No seo dos claustros ten que darse un debate sobre o que debe facer a escola para ser educativa de seu; como pode ofrecerse a escola como un lugar onde sentir un ambiente fermoso, rico, coidado, con libros, con música, no que quedarse xa significa dalgunha maneira, educarse.

-Non hai métodos de aprendizaxe de lectura, o único método é regalarse lecturas aos nenos/as.

-A escola ten que ser aberta e de escoita, interesada no que o neno pode aportar.

-Os materiais escolares verdadeiros non son os libros de texto, son as ideas dos nenos.

-Na escola teñen que traballarse un grande abanico de linguaxes, porque cando a escola di que o máis importante é ler e escribir, xa se está excluíndo aos que non están dentro deses parámetros.

-Hai que eliminar a división por aulas, e pasar a unha concepción do espazo e do traballo por talleres.

-Na actualidade, os lexisladores, estudan o que precisa o mercado e iso trasládano á escola.

-O desafío actual da escola, da educación, das familias e dos docentes é facer aos nenos felices realizando os seus desexos e desenvolvendo as súas potencialidades.

-Aposta pola escola pública por ser esta a máis diversa; non tendo nada en contra das privadas, entende que son lugares onde se reducen as diversidades.

-Os nenos/as son nenos por tan pouco tempo que non pode deixarse ao chou, á  sorte que teñan un bo mestre. Ter un bo mestre é un dereito de todos os nenos.

-A escola non se cambia con leis. Un bo mestre non pode facer unha mala escola aínda que as leis sexan malas; un mal mestre non pode facer unha boa escola aínda que as leis sexan boas. Polo que, para mellorar a escola, hai que mellorar a formación do profesorado.

Recollémolo neste blog porque cremos que o visionado deste vídeo pode ser un bo punto de partida dun debate que pode darse no claustros, en GT, SP ou PFAC, alonxado de derrotismos e de culpabilizacións ideoloxizadas politicamente.

Que cadaquén reflexione sobre se está sendo un bo mestre que contribúe a facer unha boa escola na que o neno é o centro das decisións educativas que se toman.

Existen os bos mestres?

In ActualizArte on 13/02/2012 at 18:30

Existen os bos mestres?, como son?, onde están?, estas e outras preguntas son as que se van facendo os autores de “Profesores y profesion docente: entre el ser y el estar, libro recentemente publicado pola editorial Narcea.

As persoas que nalgunha ocasión nos temos cruzado co profesor Miguel Zabalza, ben sabemos que un dos seus empeños profesionais se centra na identificación daquilo que diferenza a un bo mestre dun mal docente, ou a unha educación de calidade dunha mala educación. Emporiso, alegrámonos de que agora recolla nesta obra –xunto con María Zabalza- unha análise dos retos actuais aos que deben enfrontarse os docentes, e da súa tripla vertente: o profesorado como persoas, como profesionais e como traballadores.

Se ao largo de todo o libro se trata de facer ver que esta profesión é un privilexio -somos persoas que ensinamos a persoas-, no último capítulo, desenvolven as responsabilidades e compromisos inherentes á docencia: compromiso con nós mesmos e coa nosa medra persoal, compromiso social, compromiso cos coñecementos, coa cultura profesional, co traballo en equipo e o tacto pedagóxico.

Unha homenaxe aos que nos dedicamos á función educativa, que en palabras do profesor Zabalza, estaremos sempre entre os membros máis influentes da comunidade. Oxalá moitos pensaran coma el.

Nota: reparade na dedicatoria do libro a un monllo de bos Mestres.

Desde aquí pódese acceder a unha vista previa.

Rousseau para todos

In ActualizArte on 20/01/2012 at 07:59

O primeiro libro que lemos de filosofía da educación foi “El Emilio, o de la educación”, lectura que nos deixou desconcertadas e interesadas pola influenza da educación no individuo.

Onte, con motivo do tricentenario do nacemento do seu autor, presentouse en Xenebra “Rousseau para todos”, o programa de actividades que se desenvolverán ao longo deste ano arredor  da obra de Jean-Jacques Rousseau.

Como de seguro que é un recordo común de todos as persoas que estudamos Maxisterio, recollemos aquí a ligazón á obra en soporte dixital.

Guía para proxectar e construír escolas infantís

In ActualizArte on 18/01/2012 at 07:50

Cando se fai un novo centro de infantil, os mestres chegamos cando os arquitectos xa se foron. Non hai contacto. Velaquí a razón da perda de funcionalidade e de uso educativo de moitos dos espazos escolares.

Onte mesmo coñecemos, a través de Vicenc Arnaiz a “Guía para proyectar y construir escuelas infantiles”, dirixida por el a iniciativa da Federación de Municipios y Provincias e do Ministerio de Educación, coa intención de que sexa orientativa para todas aquelas persoas e equipos que interveñan no proceso de deseño, construción e equipamento das escolas 0-3.

Comeza cunha fundamentación na que se toma o referente das escolas de Reggio Emilia e os postulados de Loris Malaguzzi sobre a importancia do espazo como variable pedagóxica e do necesario diálogo entre a arquitectura e a pedagoxía. Deseguido vai debullando todas aquelas cuestións a ter en conta, desde a elección do solar, a organización de espazos, o mobiliario e equipamento, as necesidades de material que cumpra os requisitos de seguridade e os sistemas constructivos recomendados. Remata cunha escolma de boas prácticas con excelentes imaxes de trece escolas. Tamén é de salientar a bibliografía que nela se recolle.

Paga a pena a súa lectura, e aseguramos que malia que moitas das nosas escolas xa non teñen remedio, pódense tomar moi boas ideas das fotografías.

Esperamos que a iniciativa teña continuidade no 3-6, ou en construcións para os dous ciclos.

Seguimos dándolle a volta

In ActualizArte on 10/01/2012 at 15:33

Pulsar sobre a imaxe para ver a entrevista a partir de 9:30´.

Se ben comezábamos o pasado ano traballando no proxecto “Dálle a volta”, foi para nós unha satisfación pechalo recollendo as valoracións positivas que del se fán. Mencións en diversos medios, en Cuadernos de Pedagogía, no suplemento semanal de “La Voz en la Escuela”, ou como esta  última entrevista que nos fixeron en Preescolar na Casa TVG, lévanos a pensar que está sendo de proveito educativo, e iso, finalmente, é o se que procura cando nos poñemos a traballar.

Que biblioteca?

In ActualizArte on 05/12/2011 at 07:53

Imaxe de Nick Georgiou

Case todos concordamos na importancia da biblioteca escolar (BE) nos centros, agora ben, todos sabemos cara que modelo de biblioteca debemos tender, como a organizamos e que función debe ter?

Veñen de publicarse dous documentos que poden servir para non desaproveitar esforzos, recursos e ilusión, dos que xa se fixo un avance no recente congreso celebrado en Santiago, Bibliotecas Escolares en Tránsito (BET), como se pode ver na documentación ou vídeos do mesmo.

1º “Marco de referencia para las bibliotecas escolares”, no que se recolle:

-Modelo de BE, así como a existencia de seccións de aula (o eterno debate en infantil sobre se biblioteca de aula ou de centro), e a presenza da biblioteca nos documentos organizativos do centro.

-Ámbito de actuación desde a BE, proxectos ou plans de lectura, programas para adquirir a competencia informacional (ALFIN), ou a súa función compensadora de desigualdades.

-Recursos físicos e materiais, ubicación, equipamento e colección.

-Organización e funcionamento, responsable, equipo de apoio, sistemas de organización de fondos, horarios de apertura, orzamento (entre o 5 e o 10% do presuposto total do centro), e servizos básicos.

-Recursos humanos da BE, a implicación do equipo directivo, o equipo de coordinación, a persoa responsable, dedicación horaria, recoñecemento e participación do alumnado e das familias.

-Formación do profesorado; as funcións das unidades de apoio desde a administración; a avaliación da BE e as redes de colaboración.

2º “Bibliotecas escolares ¿entre interrogantes? Herramienta de autoevaluación. Preguntas e indicadores para mejorar la biblioteca“.

Suscita un proceso de análise a modo de folla de ruta ou guía de como chegar a ese modelo ideal de biblioteca, que paso a paso leva á reflexión. Estrutúrase en catro niveis de análise:

A)     O valor que o centro lle concede á BE, asignación de recursos, participación nos órganos de xestión e coordinación pedagóxica.

B)      Accesibilidade, tanto desde o punto de vista físico como en relación coa xestión escolar (horarios, integración das bibliotecas de aula…).

C)      Visibilidade, accións que se promoven desde a BE en relación coa difusión, comunicación e sinalización.

D)     Apoio ao currículo, análise de necesidades e oferta de servizos, adecuación dos recursos documentais, coordinación pedagóxica, competencias en lectura e escrita, competencia dixital, usos e usuarios, planificación e avaliación, equipo de traballo, comunidade profesional e pontes coa comunidade.

Ollo, este é un documento “perigoso”, puidera ser que a avaliación da biblioteca escolar nos dea como resultado un avance da avaliación do centro.
As dúas iniciativas son unha excelente achega para os centros. Agora ben, se tivéramos que poñerlle unha pega, sería o como se obvia a biblioteca escolar dos centros de infantil (esa que non existe). No primeiro documento di na páxina 14: “Los centros incompletos, de pocas unidades o que imparten educación infantil exclusivamente no pueden renunciar a contar con una biblioteca escolar lo mejor dotada posible y con las funciones que le corresponden, y que se han señalado.” Que eufemismo é ese de que os centros non poden renunciar?  E no segundo, di que esta ferramenta de autoavaliación “se puede aplicar en centros de Primaria, institutos de Secundaria, centros de personas adultas…”. Que pasa, que os centros de infantil, por exemplo nos que traballamos con 13 unidades de infantil (hainos con máis, a diferenza dalgúns de primaria) temos de darnos por mencionados nos puntos suspensivos? Por que non hai unha postura clara cara a BE en infantil? Algún día gustaríanos ter unha resposta a isto.

Convivir coas matemáticas para comprender o mundo

In ActualizArte on 29/11/2011 at 08:01

Sentimos gran pesar cando soubemos do pasamento de Carlos Gallego Lázaro, o profesor que nos levou a repensar as matemáticas facéndonos caer no sen sentido das absurdas fichas de lóxica-matemática coas que fustrigábamos aos nenos e nenas de infantil.

Carlos Gallego fíxonos ver que “as experiencias matemáticas son adecuadas cando converten os procesos de aprender en procesos sociais de elaboración, de descubrimento ou de invención sobre situacións reais que estean reguladas por continuas avaliacións do progreso.”

Recordounos o que era importante que aprendera o alumnado:

-Que aprendera o papel que xogan as relacións entre os números e entre as operacións para comprender o mundo real.

-Que empreguen nos procesos de resolución de problemas argumentos matemáticos ben fundamentados alxebricamente.

-Que calculen fluidamente e con sentido da situación que están calculando e dos números que están usando.

-Que observen como actores matemáticos que calculan como persoas creativas; é dicir que fan as cousas respondendo a un propósito, imaxinando plans  elaborados por eles mesmos, falando con outras persoas para avalialos e xeneralizalos, e sendo razoablemente hábiles realizando esta acción.

Xa non poderemos volver a ver a Carlos Gallego nas actividades de formación, pero a súa pegada quedará en moitas escolas, en moitos profesionais do ensino e en moitos nenos e nenas que grazas a el, comprenden o mundo convivindo coas matemáticas

Desde aquí pódese ver parte da súa publicación “Repensar el aprendizaje de las matemáticas. Matemáticas para convivir… comprendiendo el mundo”

Día das Librerías

In ActualizArte on 25/11/2011 at 07:36

Cando visito unha vila, unha das primeiras cousas nas que reparo é nas librerías; se a hai e no tipo de librería que é, xa que para min é un indicador da calidade de vida desa localidade. Se é das que me gustan, paro devagar no seu escaparate, e se me seduce, entro. Non todas me atraen; hai unhas polas que teño especial debilidade: as que invitan a entrar, aquelas que cando vas a elas dis “Paso pola librería” coma quen acorda pasar pola casa dun amigo; non é o mesmo que dicir “Vou á librería a mercar un libro”. Desas hai poucas; teñen un aquel especial que non sería quen de definir pero que se detecta en canto chegas á porta. Detrás sempre hai un proxecto e unha aposta persoal de alguén que ama os libros, a lectura e cre firmemente na capacidade da cultura como motor de cambio social. Na miña vila hai unha desas, leva poucos anos pero agora xa non sabería que facer se me faltara.

Estes días estiven a ler os Textos do VII Simposio “O libro e a lectura” que anualmente convoca a AGE; entre os relatorios que se presentaron, emocionoume especialmente o de Pep Durán que falou do fomento da lectura desde a librería Robafaves en Mataró, unha cooperativa de traballo que se creou en 1975 da man de cinco mozos libreiros cun proxecto vocacional e cunha filosofía na difusión dos libros consistente en contribuír ao crecemento da cultura e do coñecemento desde unha posición crítica e independente, a partir do comercio de libros, con respecto ao medio ambiente.
Os integrantes de Robafaves afirman que a motivación á lectura debe atender aos tres centros enerxéticos: cabeza, corazón e tripas. E que a decisión de ler se sustenta na memoria sensitiva do corpo, xa que a decisión de ler, para cada persoa, se afianza na memoria de sensacións pracenteiras que ten experimentado o seu corpo, e que ten a promesa de recuperar, ao descifrar o son e significado das palabras lidas en cada texto.
Deixo aquí a ligazón a dúas ponencias presentadas en distintos eventos nas que se poden ler algunhas das accións de fomento da lectura que desenvolven desde Robafaves , así como a historia de “A noite na que as letras se liberaron”, ou de como converteron unha catástrofe nunha oportunidade, cando se lles anegou a librería por culpa dunha avaría nun desaugue.(I e II)
Sendo hoxe a primeira vez que se celebra o Día das Librerías queremos agradecer a labor que fan –coma o río da imaxe de Rune Guneriussen– regando con libros as vilas e pobos, apagando a sede de saber e dando vida.

O álbum ilustrado en infantil

In ActualizArte on 20/11/2011 at 21:01

A miña participación nas I Xornadas de Literatura e Ensino, non sendo unha especialista en literatura infantil, nin autora, nin ilustradora, foi en calidade de usuaria habitual de libros infantís, a dicir dos coñecidos, con boa man para seleccionar aqueles máis achegados aos gustos dos nenos e nenas.

Intervín, trala entusiasta posta en escena da “amante dos albumes” Gracia Santorum, que tratou de amosarlle aos asistentes que o álbum non é só para o público infantil, senón que, superados os prexuízos iniciais dos adolescentes –que polo seu formato, asocian álbum aos contos da infancia da que foxen-, poden dar moito xogo nas aulas de secundaria. Para convencer aos receosos, fixo un despregue da súa colección de álbums –seica atesoura preto de mil exemplares que en breve expoñerá no centro de ensino no que traballa, do que dará boa conta no blog referencial do que é coautora, Trafegando Ronseis. A lectura de “Caixa de cartón” convenceu ata aos máis escépticos. Magnífica. Eses son os camiños do entusiasmo.

A miña exposición xirou arredor da selección de libros para as aulas de infantil. Sendo coñecedora do cambio que se ten producido neste campo nos últimos vinte anos, e do papel preponderante das editoriais galegas no eido internacional, destacando pola calidade dos seus produtos, cuestiono a etiqueta álbum como distintivo superior diferenciador de outros como poden ser o libro ilustrado ou o libro de imaxes. Ao meu entender, os límites son tan difusos que se me axusto aos criterios definitorios de álbum que apuntan os expertos, quedarían fóra a meirande parte dos albumes canónicos que, por outra banda, eles mesmos apuntan. Considero o álbum froito lóxico da evolución que se ten producido na intención de chegar máis e mellor aos gustos dos rapaces de hoxe en día, atendendo a que a súa bagaxe está absolutamente determinada polo audiovisual e polas mensaxes publicitarias; e ao igual que aconteceu coas series de animación traspasou as fronteiras infantís e na actualidade publícanse albumes que polas súas temáticas, pola complexidade do texto ou das imaxes apelan a experiencia e intelixencia dunha persoa adulta para ser quen de entendelos.

Por outra banda, considerando que no álbum se harmonizan  a linguaxe escrita e a linguaxe artística, a radicalización do peso da ilustración en detrimento do texto conduce á consecución doutro obxectivo, tamén importante, pero non literario, senón plástico. Razón, ao meu entender polo que os expertos non acordan enmarcar o álbum como novo xénero literario senón que o denominan “novo produto editorial”.

En calquera caso, para unha persoa que vai mercar un libro para os seus fillos ou alumnado isto é irrelevante. Ninguén vai mercar un formato, o que se vai buscando nalgúns casos é unha boa historia e noutros un bonito libro. O álbum non é unha fin en si mesma, é un medio máis. Polo que tentei de apuntar algunhas claves para seleccionar eses libros que logren engaiolar aos máis pequenos. Máis alá dos discursos expertos, moitos deses, ben ou mal chamados, albumes cumpren co obxectivo tanto polo seu formato (tamaño, características de páxinas, tapas, contratapas…); como polo texto (abundante, escaso, ausente, en prosa, en verso); como polas ilustracións (sempre e cando non sexan un mero alarde artístico, ou tan conceptuais que se escapan do entender dos nenos e nenas); como polas temáticas que abordan, aquí fixen unha advertencia sobre unha tendencia que aflorou nos últimos anos asociada ao álbum, que ao meu entender vai en contra do espírito da infancia, a aparición do que denomino unha recreación no feismo da vida: a morte, a violencia, a soidade, a tristeza, o maltrato, a guerra, inxustiza social…, un lavado da conciencia adulta, que non sabendo que facer, baleira as súas frustracións sobre os nenos e nenas crendo que deste xeito aprenderán a evitalas ou a convivir con elas. É opinable, pero case ningún pai/nai lle merca un libro aos seus fillos sobre eses temas por moi poéticos e líricos que sexan; facémolo os docentes e inclúense nas listas de honra dos libros senlleiros.

A segunda advertencia canto a temáticas foi referida a outra tendencia, tamén perniciosa, o que denomino “os contos curriculares”. Autores e editores sabedores que a escola é unha das súas mellores proxeccións, fabrican artefactos didácticos disfrazados tras unha personaxe ou tras unha orixinal ilustración, cunha corrección curricular e cun didactismo explícito que arrepía á literatura infantil, de seu irreverente, escatolóxica, divertida, surrealista e mesmo absurda. Non é que descarte o aproveitamento didáctico que se pode facer dunha obra de literatura infantil, todo o contrario, pero iso é algo a posteriori, si o motivo polo que se elixe é polo pracer de ler, pola potencialidade de facer soñar aos nenos e nenas.

Apunto así mesmo a posibilidade de publicar algúns deses produtos tan artísticos noutros soportes que mellor permitan apreciar a riqueza das ilustracións pero tamén falo do risco de que nese traspaso se perdan acenos do acto de ler libros en pos da primacía da imaxe.

Finalmente apunto o rol decisivo do mediador/a entre o libro e o individuo sen competencia lectora, tanto directo (docente, pai/nai, animador) coma dos “recomendadores de lectura” indirectos (blogs, webs, revistas, listaxes…), apelando neste caso a unha ética responsable do seu papel, non deixándose guiar polas novidades, polas estratexias comerciais, polo prestixio dos autores, ou pola traxectoria da editora. Un libro para recomendar, en primeiro lugar, e en conxunto, ten que engaiolar ao mediador, logo ten que probalo co público representativo do rango ao que vai dirixido. Só, e tan só despois, probado que engaiola tamén aos nenos e nenas neste caso, pode recomendalo. Decátense de que non só se trata dunha cuestión económica, é algo moito máis grave, que afecta á consideración que os nenos e nenas terán dos libros, da lectura e da literatura.

Trala presentación desas, para min, características da calidade dun libro, poño en cuestión que os adultos acertemos cos gustos dos nenos/as a tenor dunha experiencia recente na miña aula, cando lle solicitei aos rapaces que trouxeran das súas casas aqueles libros dos que máis gustaban, aqueles que lles pedían aos seus pais que llelos leran unha e outra vez. Á vista dos máis de cincuenta libros non me atrevo a tirar conclusións. Non concordan nin co que din os expertos nin cos que eu lle amosei ao longo de tres anos. Son da máis diversa procedencia e algúns de ínfima calidade literaria, plástica ou editorial. Con todo non me importa, son eses, son os que os teñen enganchados coa lectura, son os que lles fixeron descubrir o libro como unha fonte de pracer. Son os que ao longo destes días poñeremos en valor diante do grupo, porque é o que lle gusta a cada un dos nenos e nenas da clase.

Ao igual que na alimentación, ler, coñecer outros mundos reais ou ficticios, abrir o maxín, desenvolver a creatividade, gozar co coñecemento…, son coma os nutrientes vitais que se poden presentar de moi diversas formas: crus, en cociña tradicional, en cociña light, mediterránea, atlántica, cociña experimental ou cociña de autor. Unhas formas son máis saudables ca outras, unhas prestan mellor, pero trala inxesta, o que importa é cando entran en vena e lle son de proveito para o organismo. E para responderlle aos gourmets que consideran que só paga a pena levar á boca pratos coas 3 estrelas Michelín, dixen que sei que aos meus alumnos/as ata que poidan apreciar no seu padal as delicatessen de Ferran Adrià,  aínda lle quedan por comer moitos ferrados de sal en ovos fritos –que é o que máis lle gusta-, pero comer comen, alimentar aliméntanse. Ler len. E iso é o que me importa.

Nota: para quen pense o contrario son unha fervente admiradora dos bos albumes.

Ver vídeo da presentación.

Os tarros das palabras

In ActualizArte,ContArte on 04/11/2011 at 16:52

Hainas de moitos tipos: saltonas, tenras, verdes estranxeiras, moi gordas e vermellas da ira, e algunhas tan longas que é imposible pronuncialas… (…) O ladrón de palabras, entón, clasifícaas e méteas en tarros de cristal.
Logo proba algunhas receitas: 2 palabras doces, 3 molladas, 1 picante e 2 cálidas. Mestúrao ben e lánzao todo ao ar. E así, o azar trenza alfombras de loanzas, tece bufandas de inxurias e calceta calcetíns de explicacións complicadas.
O ladrón de palabras”, unha das últimas publicacións de Edelvives, un fermosísimo álbum de Nathalie Minne, que nos conta, nunha perfecta comuñón entre o texto e as imaxes, a historia dun neno que sae pola noite con todo o seu equipo cara a cidade, alí, rastrexando voces e luces, sen que ninguén o vexa, gabea polos tellados e comeza a súa colleita de palabras.
Tras lelo e deleitarnos coas imaxes (un día falaremos de como ler os álbums ilustrados), non puidemos resistirnos a facer coma o ladrón de palabras. Recollemos e metemos en tarros de cristal os ingredientes de moitos xogos.
Comezamos inspirándonos nas palabras clasificadas polo pequeno ladrón: palabras negras (toro, carbón, noite), palabras despreocupadas (sola, feliz, tranquila), palabras simples (vida, gato, bico, amar), nunha palabra (stop, pum, clac), palabras de viaxe (ir, lugar, aquí), palabras doces (querer, amar), palabras de soños (unicornio, ilusión, príncipe), palabras feas (mugre, morte, insecto), palabras bonitas (claxon, globo, lúa, mimo), palabras baleiras (cero, solo, nada de nada), palabras raras (trisomía, lechuza), palabra a palabra (paso a paso, pouco a pouco), palabras hilarantes, palabras frías, grandes palabras, palabras moi fermosas, palabras difíciles, palabrotas, palabras confusas, palabras solitarias…
Agora pedímoslle a cada neno/a que nos traia un tarro coas palabras da súa casa.
Velaquí o comezo da nosa clasificación que nos dará xogo para moito, moito tempo. Palabras amorosas, palabras mareiras, palabras longas, palabras curtas, palabras dos contos, palabras xoguetonas…
Unha amiga fíxonos notar que vender e regalar palabras tamén era o que facía Belisa Crepusculario vendedora de palabras no conto Dos palabras que integra a obra “Cuentos de Eva Luna” de Isabel Allende. Belisa un día descubriu que as palabras andaban soltas sen dono e que calquera cun pouco de maña podería apoderarse delas para comerciar, polo que lle pagou vinte pesos a un cura para que lle ensinara a ler e escribir, e cos tres que lle sobraron mercou un dicionario, que logo de revisalo a A á Z, tirou ao mar para non estafar aos seus clientes con palabras envasadas.
O poder das palabras.

O xogo dramático en infantil

In ActualizArte on 03/11/2011 at 07:57

Cadaquén sabe das fortalezas e das debilidades na súa praxe. No noso caso, hai unha parcela que temos un pouco esquecida: o xogo dramático. Non porque non sexamos conscientes da súa importancia no desenvolvemento infantil, senón máis ben, porque sempre queda relegada en aras doutras actividades.

Non hai nada máis satisfactorio ca ver aos cativos engaiolados, totalmente metidos na dramatización, ben como actores ou ben como espectadores, porén, neste curso trataremos de facer fincapé nestas actividades. Baixo o paraugas teatro infantil acollemos todo o que se refire a teatro con nenos: xogo dramático e simbólico e expresión corporal. Noutras ocasións xa nos dedicaremos ao teatro para nenos/as.

Para lembrarnos da importancia do xogo dramático en infantil recorremos aos traballos de Isabel Tejerina, unha “autoridade” no tema, e da que salientamos algúns artigos:

– “El teatro como juego en la educación

-“Animación a la lectura con textos teatrales

Deseguido, publicacións dispoñibles na rede sobre o teatro, a dramatización, o xogo dramático, a expresión corporal e o xogo simbólico.

-“Teatro infantil y dramatización escolar”, coordinado por Pedro C. Cerrillo e Jaime García Padrino en SPUCM, 1997.

– “Juegos y cuentos tradicionais para hacer teatro con niños”, de Berenice Prado en Editorial Pax México, 2005.

-“100 juegos de teatro en la educación infantil”, de Teresa Blanch, Antonio Moras y Ana Gasol en Ceac, Barcelona, 2003.

– “Dramatización infantil. Expresarse a través del teatro”, de Noëlle Renault, Bernard Renault e Corine Vialaret en Narcea, 2000.

-“Juegos teatrales para animar a leer: técnicas y recursos para el aula”, de Ernesto Rodríguez Abad en Los libros de la catarata, Madrid, 2008.

Cómpre engadir que, sendo como é unha disciplina artística que axuda a desenvolver aspectos do ser humano que non abranguen outras materias, nos últimos anos, poida que non se lle dedicara a suficiente importancia no deseño das actividades de formación para o profesorado de infantil; algún que outro obradoiro, algunha que outra charla, pero non é dabondo.

O álbum na literatura infantil e xuvenil

In ActualizArte,ContArte on 27/10/2011 at 06:57

Onte, ao recibir o IV Premio Internacional Compostela de Álbum Ilustrado, por “A viaxe de Olaf”, na intervención de agradecemento o seu autor, Martín León Barreto, escusou a brevidade desta, debido a que é un home ao que lle resulta máis doado expresarse con imaxes que con palabras. Dixo que se a obra se traducise en porcentaxes, un 95% sería imaxe e tan só un 5% texto.

Velaquí unha das características que diferenza o álbum doutro tipo de publicacións como poden ser os contos ilustrados.

“Grandes ilustracións, texto escaso e situacións que propician a intertextualidade, o que non deixa indiferente ao pequeno lector; así a todo, provócao de tal modo que sente a necesidade de avanzar na lectura para a comprensión do insinuado nas páxinas anteriores. Así pois, a narración visual é o motor e a imaxinación do neno/a pon o resto.”

Así se define en “O álbum na literatura infantil e xuvenil (2000-2010)”, unha obra de recente publicación en Xerais, coordinada por Blanca-Ana Roig Rechou, Isabel Soto López e Marta Neira Rodríguez. Iníciase con dous artigos teóricos nos que se trata de perfilar o que é o álbum ilustrado e as súas diferenzas con respecto a outro tipo de publicacións ilustradas, así como unha interesante análise da influenza das correntes artísticas do século XX nalgún destes traballos. Segue con unha selección de doce obras “canónicas”,-inesquecibles-, que constitúen un referente nesta modalidade de libro infantil; unha escolma de setenta e catro álbums para a educación literaria do marco ibérico e iberoamericano; e remata con comentarios para a formación lectora.

Un gran traballo que facilitaría a súa lectura se estivesen traducidos ao galego os artigos, recensións e citas en portugués, catalán, éuscaro ou inglés.

O xogo simbólico

In ActualizArte on 07/10/2011 at 06:51

É bastante habitual que cando se fala do xogo simbólico en educación infantil tan só se asocie a ese recanto presente en moitas aulas, onde os nenos/as xogan ás casiñas ou ao supermercado, a médicos, a perruqueiras, etc. O xogo simbólico é moito máis ca iso. E isto é o que tratan de amosarnos Ángeles Ruíz de Velasco e Javier Abad en “El juego simbólico”, convencidos de que a súa presenza nas aulas non está suficientemente considerada, xa que priman outro tipo de propostas e o xogo acábase relegando, restándolle espazos axeitados, tempos necesarios, materiais diversos, etc.

O xogo non debería considerarse como algo que poder realizarse no recreo ou na clase se resta tempo despois dun traballo importante, senón unha forma de aprender e practicar, a realidade da vida, nin debería desvirtuarse querendo dirixilo, actuando como animadores ou incluso como participantes que non foron invitados.

O xogo simbólico é unha experiencia vital da infancia que posibilita transformar, crear outros mundos, vivir outras vidas, xogar a ser outros e así aprender a pensar coma os outros, a sentir como os outros e, en definitiva, a saber se existen formas de pensar e sentir diferentes á propia. Este libro pretende animar a descubrir (ou redescubrir) o universo dos xogos simbólicos, os seus significados, o seu sentido, os seus beneficios e posibilidades. A escola é un lugar onde tamén se aprende a vivir, e o xogo simbólico é un “espazo de ensaio” para a aprendizaxe da vida.

Lectura moi recomendable tanto pola súa fundamentación teórica como polas propostas de traballo que apunta ilustradas con suxestivas fotografías de intervencións realizadas polos autores en centros educativos.

A nova fronteira educativa

In ActualizArte on 22/09/2011 at 16:39

Nun tempo no que proliferan os enganosos programas, materiais, xoguetes e vídeos de estimulación da intelixencia dos máis pequenos, José Antonio Marina segue coa súa teima persoal: aplicar os recentes descubrimentos no campo da neurociencia, e aplicalos á educación, explorando un continente descoñecido e máxico como é o sistema nervioso, en especial o cerebro infantil, o que el considera a grande oportunidade do futuro dos máis pequenos.

Vén de publicar “El cerebro infantil: la gran oportunidad”, dirixido a familias e docentes que padecen “anguria educativa”, coa pretensión de que estes libros –xunto con “La educación del talento”, dentro da mesma colección- funcionen como manuais de autoaxuda, que lles permitan sentirse mellor e ampliar a capacidade de afrontar as dificultades.

Estruturado en tres partes: unha primeira teórica, na segunda establece contacto cos mellores expertos, e na terceira dialoga con persoas interesadas no asunto tratado. Desde aquí pódese acceder a partes de cada un dos oito capítulos.

Así mesmo, nesta web pódense atopar vídeos que responden a algunhas das preguntas que lle fan os participantes na Universidad de Padres.

Escoitar, ver ou ler a Marina sempre é unha ocasión para aprender grazas ao seu empeño na divulgación destes temas que outros reducen ao eido dos especialistas.

O Proxecto Educativo das escolas infantís

In ActualizArte on 07/09/2011 at 16:01

Spiral Spirale spirali

Escríbennos unhas compañeiras para comentarnos que queren elaborar de novo o proxecto educativo. Esta é unha situación na que se encontran moitas escolas infantís. No seu momento víronse apurados por facelo, tomáronse como exemplo os de outros contextos, adaptáronse e sufriron maquillaxes varias, pero a día de hoxe parece que non se corresponden co discurso propio desa escola, non reflicten o sentir do centro canto á función que cumpre, nin hai concordancia entre este documento de cabeceira e outros programáticos.

Non nos vamos a estender aquí explicando en que consiste –ver artigo 121 da LOE-, no como debe ser elaborado ou no que debe conter, tan só vamos a recoller recomendacións de lectura actuais que esperamos sexan de axuda. O momento máis prolífico canto a publicacións relacionadas cos proxectos de centro foi fai máis de quince anos e logo non houbo grandes novidades malia os cambios lexislativos, curriculares, sociais e de concepción das institucións escolares que tiveron lugar.

El proyecto educativo de centro”, de  Serafín Antúnez en Graó, un bestseller, aínda que foi publicado en 1987, hai unha 12ª reedición do 2007 revisada e actualizada.

El proyecto educativo de la institución escolar”, de Graó que vai pola 5ª reimpresión, coordinado por J. Álvarez, no que participan J.M. Escudero, J. Gairín e Serafín Antúnez entre outros. En distintos bloques vai abordando a función e sentido do proxecto, a súa composición e relatos do proceso de elaboración en distintos centros. Desde aquí pódese acceder a algún dos seus capítulos.

Un proyecto educativo por hacer: un proyecto educativo diseñado”, é unha das publicacións máis recentes, froito do traballo dos membros da Asociación Pedagógica Francesco Tonucci.

Algunhas administracións educativas autonómicas co cambio de consideración educativa das escolas 0-3 derivadas da LOE, publicaron guías para axudar na elaboración dos seus proxectos de centro e propostas educativas. No momento de creación das escolas infantís 0-3, no web podíase descargar un modelo de proxecto educativo e de proposta educativa, a día de hoxe non o atopamos. Salvando as diferenzas canto a persoal, organización ou espazos, poden ser orientativas.

El proyecto educativo y la propuesta pedagógica en centros de primer ciclo de educación infantil”, de Navarra, que analiza todos os apartados que deben figurar neste documento.

Orientaciones para la elaboración de la propuesta pedagógica en educación infantil”, do goberno de Canarias no 2010; un folleto que contempla a elaboración do proxecto tanto para o primeiro como para o segundo ciclo.

Se en algo insisten todas estas publicacións é que o proxecto educativo ten que ser un documento vivo, áxil, útil e que debe ser alixeirado de literatura pedagóxica superflua. É un documento de referencia para ser consultado continuamente, non para entregar unha copia na inspección e gardar outra nun caixón que nunca se abre.

Os pendentes da mestra

In ActualizArte on 07/09/2011 at 16:00

Hai pouco coñecemos a última publicación de Mª Carmen Díez Navarro, a recoñecida autora de “El piso de de abajo de la escuela”, “La oreja verde”, ou “Mi escuela sabe a naranja”.

Publicado por Graó, “Los pendientes de la maestra” recolle unha selección de textos que Carmen Díez foi publicando ao longo da súa carreira profesional en distintos medios. Os artigos están agrupados en catro bloques: “Niños de hoy”, “Escuelas de hoy”, “Escuelas de hoy” e “Sociedad de hoy”, a través de todos eles baleira anacos da súa realidade cotiá, preocupacións pola crianza dos cativos, reflexións, tenruras e mesmo chiscadelas.

É un deses libros para ter enriba da mesa de traballo e en momentos de dúbidas, de descubrimentos, de contrariedades, de xenreira, de satisfacción…, ler para contrastar opinións, coma quen conversa cunha amiga.

Recomendamos: “Cuidado con las nuevas nodrizas”, “¿Calificaciones o descalificaciones?”, “El patio está enladrillado ¿quién lo desenladrillará?” ou “Me aburro” de entre os 44 que conforman o libro.

A palabra exacta

In ActualizArte on 19/06/2011 at 19:50

Pasada a sobresaturación das Letras Galegas quixemos ler a biografía de Lois Pereiro que nos regalou unha amiga.

“A palabra exacta”, é un magnífico achegamento do tamén morfortino, Antón Lopo, ao poeta, desde a mirada de quen o quixo, de quen o respectou e de quen o comprendeu antes de ser obxecto de todo tipo de homenaxes –que el mesmo e mailos seus achegados rexeitarían.

A través das conversas mantidas coa súa nai, irmáns, parella, amigos e compañeiros Antón Lopo configura unha biografía novelada que se le deseguido, e remata cunha entrevista non realizada ao propio Lois que non defrauda; Antón Lopo métese de tal xeito na pel de Lois Pereiro que atina coas mesmas palabras exactas coas que este respondería.

Para facer de boca, unha resposta desa entrevista ficticia: “A miña elección do galego foi estética: non a podo concibir baseada nun compromiso ideolóxico, que resulta evidente pola súa situación non normalizada: Escribir en galego é en por si, un compromiso. Eu formaba parte dunha cultura con lingua propia para expresarse e non dramaticei coa marxinación desa cultura e desa lingua. Non me correspondía: eu intentaba crear. A nosa lingua tiña que ser reconstruída e nunca fun alleo ao mundo no que vivía.”

Non cambiou a nosa opinión canto ás actividades que se están desenvolvendo nos centros de infantil para conmemorar as nosas letras –tampouco era esa a pretensión-, pero aportounos unha visión alonxada dos tópicos que circularon semanas atrás sobre o autor.

Cómpre reservarlle un tempo devagar no verán pois esta lectura axudaranos a coñecer o contexto social e cultural no que agromaron moitos dos que hoxe son persoeiros senlleiros da nosa cultura.

Neve frita

In ActualizArte on 17/06/2011 at 07:50

A primeira conferencia do II Encontro Nacional Apfrato, correu a cargo do profesor Miguel Ángel Santos Guerra. Iniciouna facéndonos dúas preguntas ao auditorio: “Somos felices os docentes?”, “Imos contentos á escola?”. Neste momento seica está a dirixir unha tese sobre como envellecen os profesionais da educación no ensino; tratan de averiguar que é o que fai distinto a un docente doutro co que comparte o mesmo colexio, o mesmo currículo, o mesmo soldo, os mesmos dirixentes políticos…, onde radica a diferenza? Ao seu entender é nas emocións.

Na mesma liña que  no seu blog El Adarve, contounos o conto “A sala dos 1000 espellos”, no que un can vagabundo entraba nunha casa abandonada na que había unha sala con mil espellos; o can ao ver reflectida a súa imaxe, púxose moi ledo, ladraba e pegaba brincos, daquela veu que mil cans brincaban e ladraban coma el. Noutra ocasión entrou outro can e ao verse reflectido púxose moi rabioso e en actitude defensiva, ao igual que fixeron os mil cans que o miraban.

Pois seica isto é o que nos pasa a todas as persoas, e no caso que nos ocupa, aos docentes; a nosa actitude determinará, en grande medida, a actitude dos outros cara nós. Se non sabemos enfocar debidamente as nosas emocións non podemos laiarnos dos resultados.

Para el o obxectivo fundamental da educación non é o de encher mellor e máis rapidamente as cabezas dos rapaces con contidos senón o de como facelos máis felices, tal e como expón en “Corazones, no solo cabezas”. Porén hai que aprendelos a entender os seus sentimentos, para ilo hai que seguir un patrón de método arqueolóxico, que ten os seguintes pasos: o descubrimento do tesouro (os sentimentos), a excavación, a protección, e finalmente, a exposición do achado. Disto fala máis polo miúdo no seu libro “Arqueología de los sentimientos en la escuela”, ao que nos remitiu.

Rematou dicindo que non hai autoridade máis bela na educación que a do exemplo, xa que logo non se pode predicar o que un mesmo non fai; é dicir non se pode facer neve frita.

Cociñando ao pé da letra

In ActualizArte on 14/06/2011 at 06:47

Hoxe preséntase no Casino de Santiago un libro delicioso, “Cociñando ao pé da letra”, unha creación da escritora Yolanda Castaño e da fotógrafa Andrea Costas, difícil de etiquetar; non podemos dicir que sexa un libro de cociña ao uso, nin de entrevistas, nin de relatos, pero é un pouco de todo iso. Vinte e un escritores e escritoras galegas amósannos as receitas dos pratos que marcaron a súa infancia, relátannos o vínculo emocional que teñen con el e elabórano diante do obxectivo fotográfico. Todo un reto e todo un alarde de creatividade literaria, plástica e culinaria. É un libro distinto, deses que nos gusta ter na casa.

A razón pola que o contamos no blog é porque llelo amosamos ao noso alumnado e quedaron totalmente engaiolados coas fotografías; para que logo digan que a comida non entra polos ollos. A paleta de pintor –a modo de prato- co iris de verduras de Carmen Blanco fixo que desexaran comer esa creación que enche os sentidos rotunda e sinestesicamente.

A empanada de libro, o libro pota, a cullerada de lectura, o caderno fresco de leituga, o baño de patacas de Helena Villar Janeiro ou as gafas de masa de millo de Fina Casalderrey, fixeron espertar a súa imaxinación infantil.

Todo un acerto da editorial Galaxia. Literatura, arte e cociña galega reinterpretada á luz dos tempos actuais. Desde aquí pódese ver o vídeo.

Ver presentación.

Impresionismo educativo

In ActualizArte,TICArte on 13/06/2011 at 15:00

O pasado día 3 presentouse no Museo Nacional Reina Sofía a publicación “Experiencias educativas en las aulas del siglo XXI”, editado por Ariel, promovido por Educared e Ciberespiral. Prologado por Jordi Adell, recolle experiencias innovadoras realizadas en todos os niveis educativos, desde infantil á universidade; entre outras colaboracións salientamos a de Tíscar Lara, Enrique Barreiro Alonso, Pedro Cuesta Morales, Azucena Vázquez ou Pilar Soro. Nós aportamos a nosa reflexión “¿Competencia digital o manejo de tecnología?”.

Na presentación Juan Miguel Muñoz, presidente de Espiral Educación y Tecnología, fala da educación como da Bela Durminte, referíndose ao actual estado de “apalancamento educativo”; da necesidade de volver aos postulados da vella Nova Escola e aplicalos a todo o que se pretende coa tecnoloxía educativa para non perder o sentido pedagóxico do que se fai; e apunta con optimismo a puxanza dun movemento, -unha especie de impresionismo educativo “ese que pretende plasmar a luz entre as sombras da nosa aletargada escola”-, no que se atopan os 112 profesionais do ensino que colaboraron na publicación. É para nós unha honra que nos consideren integrantes desa Escola Impresionista.

Paga a pena dar unha volta por esta exposición impresionista chea de luz, de creatividade e de novas miradas sobre a paisaxe educativa.

Contos politicamente correctos

In ActualizArte on 18/05/2011 at 00:01

Se hai algo que contamine a literatura é o “politicamente correcto”. Non pretendemos recuperar un debate tan controvertido que xa tivo o seu momento en datas recentes. Tan só facer tres recomendacións de lectura ao fío desta tendencia que leva a situacións hilarantes e ridículas en extremo. Nada é branco e nada é negro.

1ª Un clásico como “Psicoanálisis de los cuentos de hadas” de Bruno Bettelheim, no que se defende a tese de que os contos de fadas son unha fonte inesgotable de pracer estético e teñen unha grande influenza na educación dos máis cativos porque incorporan unha compoñente terapéutica que lles axuda a encauzar os seus conflitos subconscientes. Pódese ler tamén as coñecidas “funcións Propp” dos arquetipos presentes nos contos infantís tradicionais, apuntadas polo analista da morfoloxía dos contos rusos, Vladímir Propp.

2ª O libro Cultura infantil y multinacionales coordinado por Shirley R. Steinberg e Joe L. Kincheloe, no que se dedica un capítulo a expoñer criticamente  como as películas da factoría Disney baseadas en contos tradicionais, moldean a forma na que os nenos e nenas comprenden as relacións que se establecen de sexo/xénero, violencia/xustiza, riqueza/pobreza.

3ªDúas obras de James Finn Garner, “Cuentos infantiles politicamente correctos” e “Más cuentos infantiles politicamente correctos”, con grande repercusión a nivel internacional. Desde aquí pódese ler o primeiro deses contos, no que unha moderna e comprometida Carapuchiña visita á súa avoa para levarlle alimentos saudables e auga mineral.

Código deontolóxico dos docentes

In ActualizArte on 13/05/2011 at 21:00

O último número da revista Participación Educativa, do Consejo Escolar do Estado, dedica un monográfico a “Profesorado y calidad de la educación”, entre outros artigos interesantes podemos ler “Un nuevo código deontológico para la profesión docente” de Alejandro Tiana Ferrer, no que analiza a necesidade dunha formulación explícita dos compromisos e dos deberes profesionais que os compoñentes da profesión deben asumir a aplicar no seu exercicio cotiá. O estilo e actuación que debe caracterizar a un bo profesional.

Como anexo, reproduce o Código Deontológico aprobado polo Pleno do Consello Xeral de Colexios Oficiais de Doutores e Licenciados en Filosofía e Letras e en Ciencias, en novembro de 2010.

Entre os principios de actuación contempla: a responsabilidade e exemplaridade; xustiza, veracidade e obxectividade; solidariedade e responsabilidade social; desenvolvemento do espíritu crítico no alumnado; principio de non interese; e principio de formación permanente.

De seguido, establece cales son os compromisos e deberes dos profesionais da docencia en relación:

-co alumnado

-coas familias e titores do alumnado

-coa institución educativa

-cos compañeiros e compañeiras

-coa profesión

-coa sociedade

Para ler moi devagar, pensando se cumprimos, si se cumpren, se os cumpren, todos e cada un dos integrantes da profesión docente. Ás veces tamén hai que mirar cara dentro.

10 claves para un ensino máis eficaz

In ActualizArte on 08/04/2011 at 00:02

50 anos de estudo sobre a cognición humana, a aprendizaxe, a memoria, as estratexias de almacenamento-recuperación de información, dan resultado dez puntos clave para a mellora do ensino. Que ninguén espere algo fóra do común, nada novo. Malia todo, actúase deste xeito nas escolas?

Síntesis educativa, avanza os resultados dunha investigación no campo de neurociencia con grande aplicación no campo do ensino. Vexamos estes dez puntos:

1º Repetición apropiadamente espazada favorece a retención e profundidade da comprensión.

2º Recompensa-esforzo, compoñentes esenciais da aprendizaxe.

3º Visualización e ensaio mental contribúen ao proceso de adquisición de coñecementos.

4º Compromiso activo do/a aprendiz no proceso.

5º Estres moderado estimula a actividade sináptica.

6º Fatiga de sesións intensas de aprendizaxe precisa do descanso oportuno.

7ºMultiarea favorece se todas as tarefas se encaran á área a traballar.

8º Estilos individuais de aprendizaxe requiren diferentes modos docentes.

9º Involucración activa; o de aprender a aprender, a facer, a ser, a coñecer…

10º Volver sobre a información e os conceptos empregando o multimedia como reforzo da aprendizaxe.

Ousariamos dicir que a clave está en como se desenvolvan eses aspectos, non en si mesmos. Para quen diga “boh, nada novo!”, unha sinxela proba:

Faga firme propósito de tomar nota –como se dun observador externo se tratara- dunha sesión de  clase; ao remate, tratando de ser o máis obxectivo/a posible, anote a súa intervención co grupo. Trala lectura destes apuntamentos, responda con honestidade se cumpriu cos 10 puntos tan “archisabidos”. Poida que nin sexa preciso facer a anotación, tan só suscitar este tipo de reflexión.

Ben, pode que hoxe non tivera o seu mellor día; pode que esta non sexa a semana idónea; é posible que os cativos non estean nun bo momento…, ou é que a meirande parte da nosa intervención se centra máis no control disciplinario ca nos aspectos cognitivos. É posible que non levemos á práctica o que tan ben sabemos que dá bo resultado? Será que ás/aos docentes nos vai para un lado o discurso e para o outro a praxe?

Demoledor…,ou non?

Expectativas educativas das familias

In ActualizArte,FamiliarizArte on 08/04/2011 at 00:00

O IFPIIE do Ministerio de Educación vén de presentar o estudo “Posiciones y expectativas de las familias en relación al sistema educativo. Exploración cualitativa”,  que ten como propósito facer unha sondaxe de cómo se sitúan as familias perante a educación dos seus fillos e fillas; cales son as súas expectativas, demandas, críticas…, e cal é o papel que cren deben asumir elas.

En primeiro lugar establecen unha tipoloxía de posicións discursivo-ideolóxicas das familias: o paternalista, o clientelar, o instituínte e o liberal. Continúan cunha análise das liñas de confuencia e contradición entre as anteriores posicións. Así mesmo, identifican as principais características sociais (sexo, tipo de familia, clase social, hábitat residencial, etc) que inciden na configuración de cada un dos discursos ideolóxicos identificados.

Para a realización deste estudo recorreron a grupos de debate integrados por pais e nais que se corresponden con eses segmentos sociais.

Considerámolo unha lectura moi interesante, porque malia a que se centran no período de escolaridade obrigatorio, veremos identificados a todos os pais e nais cos que nos reunimos. En infantil case todas as expectativas familiares sobre a escola parecen coincidir, pero tan só é iso, unha aparencia, de seguido nos decatamos de cales son as diferenzas entre cada unha delas, ás veces, percíbense mesmo entre os dous proxenitores.

Está estruturado do seguinte xeito:

1ª parte: o proceso educativo no seo do fogar. Analízase en clave do principio de autoridade, dos contidos e metas da educación, dos perigos do mundo exterior (dispositivos de comunicación e consumo), e do modelo implícito de cidadanía.

2ª parte: os pais e nais perante a escola dos seus fillos/as. Aténdense os papeis da escola e da familia, o profesorado, as metas académicas (éxito e fracaso escolar), a autoridade dos centros, e a política educativa.

Unha lectura que nos pode axudar a comprender as demandas das familias.

Patoloxización da infancia

In ActualizArte on 04/04/2011 at 11:09

Hai algún tempo que queríamos falar sobre a patoloxización da infancia e do consumo infantil de drogas psiquiátricas. Agora, o artigo publicado no xornal arxentino Síntesis educativa,Gran Bretaña: nenos diagnosticados con TDAH reciben psicotrópicos como caramelos” fainos recordar este tema.

Unha investigación de The Guardian revela que nenos/as de 4 anos están sendo medicados con Ritalin ou similares, en resposta ás presións dos pais para controlar problemas comportamentais, o que levou a que a principal asociación psicolóxica de UK solicite unha revisión dos protocolos de tratamento do TDAH. Aquí está pasando o mesmo, xa se ven casos de nenos neglixentemente medicados para controlar a súa impulsividade  pero aínda ninguén deu a voz de alarma.

A día de hoxe hai unha invasión de diagnoses que levan a que un neno/a sexa catalogado polos síntomas que presenta perdendo así a súa identidade. Hai un uso xeneralizado do DSM IV nos consultorios psicolóxicos e pediátricos; mesmo no ámbito escolar é frecuente que os docentes diagnostiquen aos nenos con ese manual considerando isto un avance de cara á resolución do problema, cando máis das veces, non pasan de aí.

Dedicaremos outras entradas á hiperactividade, pero agora tan só quixemos facernos eco da noticia e recomendar o visionado de dous vídeos da Comisión de Dereitos Humanos nos que nos alertan dos perigos da “etiquetaxe de trastornos” e dos riscos do uso de psicotrópicos con nenos/as.

 

Observatorio do Xogo Infantil

In ActualizArte on 03/03/2011 at 20:02

A Asociación Española de Fabricantes de Juguetes vén de crear o primeiro Observatorio do Xogo Infantil en España. Nun momento no que todos os estudos apuntan a que cada vez os nenos e nenas xogan menos debido ao incremento das actividades extraescolares, Internet, a televisión, os videoxogos, etc. A finalidade deste Observatorio será medir o nivel de xogo dos nenos/as españois e velará polo cumprimento deste dereito universal das criaturas. Ao tempo, fomentará e sensibilizará á sociedade sobre a importancia do xogo e os xoguetes no desenvolvemento harmónico dos nenos.

Nun primeiro momento parece que queren analizar a implementación do xogo nas escolas e nos patios escolares.

Tamén sería bo que analizaran se as construcións escolares favorecen o xogo. E que os responsables tomaran nota porque hai patios escolares que tan só favorecen a violencia.

 

Análise da calidade da educación infantil

In ActualizArte on 03/03/2011 at 20:00

O Instituto Nacional para la Evaluación de la Educación de México vén de presentar o informe “La educación preescolar en México. Condiciones para la enseñanza y el aprendizaje”, unha radiografía educativa que xa nos gustaría ter en España; recordemos que a última mención do Instituto de Evaluación do Ministerio de Educación á educación infantil é o Estudio Piloto do 2007, do que nunca máis se soubo.

Vamos entrar polo miúdo no estudo mexicano porque nos sorprendeu  pola súa rigorosidade e polos indicadores de calidade da educación infantil analizados –os lóxicos, pero nos que ningunha administración educativa entra; sempre prefiren aspectos cuantitativos maquillados ca os cualitativos. Poida que haxa un abismo entre México e España –por pór un exemplo, atenden á existencia de auga potable en todos os centros infantís; pero salvando as diferenzas, é unha análise da que temos moito que aprender.

O obxectivo principal do estudo foi identificar as condicións nas que se prestan os servizos á infancia en México e as diferenzas que existen de acordo coa modalidade educativa e o nivel socioeconómico da poboación. Organizase en trece apartados, cada un deles parte da comprobación de dúas hipóteses, danse os datos obxectivos e tíranse conclusións. Estes son:

1ºRecursos económicos para a financiación das escolas públicas, contribucións e achegas das familias.

2ºInfraestrutura educativa para o benestar e desenvolvemento das competencias dos nenos/as. Refírese aos espazos e servizos que permiten a realización das tarefas educativas: o ambiente físico, a existencia de sala de usos múltiples, áreas verdes, praza pública, patio ou canchas deportivas, chapoteadeiro, areeiro e área de xogo. Infraestruturas sanitarias, condicións para a seguridade, peche perimetral, control de accesos. Suficiencia de espazo por neno/aula -toman como referencia as da National Association for the Education of Young Children, 3,25m2 /alumno, xa que NAEYC a considera que por debaixo diso a carencia de espazo ten efectos nocivos. Ambiente físico da aula: infraestrutura, mobiliario, contorno, temperatura, ventilación, iluminación, comodidade e flexibilidade do mobiliario, ou condicións auditivas.

3º Aulas equipadas con materiais variados e accesibles. A dispoñibilidade, variedade e suficiencia de material educativo evidencia oportunidades na aprendizaxe. Analizan por exemplo a existencia dos que permitan o achegamento á cultura escrita, tanto literarios coma informativos; de materiais para a dramatización, música, actividades físicas, para a construción e nocións matemáticas, para a observación e experimentación. Comproban, así mesmo as fontes de finanzamento dos materiais educativos nas aulas.

4º Composición de grupo adecuada para a atención das necesidades individuais e colectivas dos nenos/as. Grupos reducidos, a NAEYC, sinala que en idades de 4-5 anos non debería haber máis de 10 criaturas por cada docente. E grupos multigrado, as vantaxes educativas da mistura de nenos de distintas idades.

5º Espazos e persoal docente capacitado para atender a nenos/as con n.e.e., adecuación da infraestrutura para a accesibilidade dos nenos con discapacidades motóricas. Crenzas docentes con respecto á atención de nenos con n.e.e., e a súa formación.

6º Condicións contractuais para o traballo docente: tipo de contratación, salario e cercanía ao lugar de traballo.

7º Capacitación e experiencia docente. En infantil destácase que a capacidade dos docentes para identificar e dar resposta ás necesidades do alumnado é unha compoñente crítica da calidade educativa; polo que analizan tanto os estudos dos docentes como os anos de experiencia laboral.

8º Docentes con crenzas consoantes coas orientacións curriculares. As crenzas dos docentes permiten entender a natureza das súas accións, estando fortemente relacionadas coas características das súas prácticas de ensino/aprendizaxe, e inflúen nas súas percepcións e xuízos, ademais de afectar ao seu comportamento dentro da aula. Refírense ás crenzas sobre: a orientación para a planificación do traballo docente, orientacións para o ensino e orientación para a avaliación.

9º Oportunidades para a aprendizaxe e desenvolvemento profesional dos docentes: participación en cursos de actualización, discusión e análise da práctica docente en colectivos escolares, estudo de materiais educativos, asistencia a centros de profesorado.

10º Dirección de centros escolares con capacidade e experiencia. A labor que realizan os directores é crucial para a consecución de resultados educativos, a construción de comunidades de aprendizaxe e para a provisión de servizos de calidade.

11º Duración e distribución da xornada escolar adecuada ás necesidades dos nenos, das súas familias e a sociedade. Analizan o tempo que se dedica diariamente ás actividades rutineiras.

12º Interaccións estables e seguras entre docentes  e nenos/as. Estabilidade docente, manexo de situacións conflitivas.

13º Oportunidades para que os nenos traballen de maneira individual e en pequenos grupos.

Nun apartado final, anterior aos anexos con datos, recollen unha serie de conclusións para a determinación de políticas educativas. Sorprende unha chamada de atención que se fai á inconsistencia palpable entre normativa, construcións, currículo, infraestruturas e dotación dos centros.

Desde logo é un informe valente. Unha mirada necesaria para a mellora.

O ben e o mal

In ActualizArte on 01/03/2011 at 00:01

Trala lectura dos libros mencionados na entrada anterior, de inmediato recordamos un programa de “Redes” de Eduard Punset  titulado “La pendiente resbaladiza de la maldad” no que entrevistaba a Philip Zimbardo, psicólogo da Universidade de Stanford, e que nos facía reflexionar sobre o que seríamos quen de facer en situacións extremas.

Tamén, e pensando no noso alumnado, lembramos que fai moitos años coñecemos ao filósofo francés Óscar Brenifier a máis a súa, daquela, recén publicada obra “¿Qué es el bien y el mal?”, no que cada capítulo se corresponde a unha pregunta filosófica que versa sobre a lei, a amabilidade, a obediencia, a liberdade, a xenerosidade ou a palabra.

Brenifier, fundador do  Instituto de Prácticas Filosóficas, trata de facernos entender que os nenos/as fanse preguntas de todo tipo, moitas veces importantes, preguntas ás que os adultos moitas veces respondermos sen nin sequera darlle oportunidade ás criaturas de pensar nelas; de tal xeito que cando lles propoñemos tales cuestións responden máis coa consecuencia, “Podemos roubar? Non, non podemos roubar porque nos levan ao cárcere.”

Para facelos pensar un pouco: debes facer sempre o que queiras?, debes axudar sempre aos demais?, debes dicilo todo?, debes dicir sempre a verdade?, debes ser sempre amable cos demais?…

Complétase a colección de Superpreguntas publicada en Edebé, con outros títulos “¿Qué soy yo?”, “¿Qué es la vida?”, “¿Qué es el saber?”, “¿Qué es la felicidad?”.

Grandes preguntas para facer malabarismos coas ideas.

A bondade e a maldade humana

In ActualizArte on 01/03/2011 at 00:00

Veño de facer dúas lecturas que me deixaron imposibilitada por varios meses para impresionarme con outros libros. Chegáronme recomendados por dúas vías diferentes. En ambos casos insistiron moito en que os lera. Vaia por diante o meu agradecemento, porque son deses libros nos que aínda una semana despois de rematalos andas a matinar neles.

Se os traio a este blogue é polos vínculos ou alusións que se fan ao eido educativo. Dan para moito reflexionar. Para moito  meditar nas leis de convivencia, de antiviolencia ou do que sexan. Dan para pensar sobre o papel da educación, da sociedade, da herdanza, da xenética, do ambiente, das ideoloxías, e sobre os distintos códigos morais dos grupos,  “tribos” e familias.

O primeiro deles que lin foi “Nada”. Un libro controvertido, censurado e prohibido; tan criticado e cuestionado coma premiado e recoñecido. A editora encargoulle á autora danesa Janne Teller una obra dirixida a adolescentes, e se ben nun primeiro momento quixo rexeitar o ofrecemento, una hora despois barruntaba na súa cabeza una voz que dicía “Nada importa. Fai moito que o sei. Así que non paga a pena facer nada. Iso acabo de descubrilo.” E daí alumbrou a novela. Para aproveitalo ben é preciso poñerse na pel dun ou dunha adolescente.  O punto de arranque, cando o mozo Pierre Anthon, abandona o instituto e se reclúe nunha árbore, fíxonos pensar no “Barón Rampante” de Italo Calvino, polo acto de rebeldía, pero logo os seus pensamentos filosóficos recordáronnos a Martina de “Deseo de ser punk” de Belén Gopegui; máis adiante, cando entra na espiral e escalada de violencia, a aquel lonxano “Señor de las moscas”. Pero é totalmente distinto de todos eles. Os alumnos e alumnas dunha aula de sétimo curso  tratan de amosarlle ao seu nihilista compañeiro que a vida ten sentido, polo que inician una procura do significado, do que para cada un deles ten importancia. Son todos distintos, son diferentes os seus antecedentes e situación familiares, as súas crenzas, as súas afeccións, os seus medos…, hai un retrato social moi sutil ao tempo que se narra como xorden os fundamentalismos. Pouco a pouco os acontecementos van virando, parece que xa non importa tanto o “significado” como o afán de ferir ao outro. Todo se podería esquecer cando aparecen os cartos polo medio –aquí cabería deterse nos discursos da arte contemporánea-, ata os seus pais e os seus concidadáns poderían olvidar o que fixeron, se non fora pola mordaz e incordiante voz de Pierre Anthon que lles pregunta decote polo “significado”.  Unha metáfora da vida e dos seus ideais. Non é una lectura grata, pero si necesaria.

Malia que poida haber mentes coitadas que pensen que non é aconsellable, abofé, creo que ben guiado, debería ser de lectura obrigatoria no ensino secundario. Cando menos, ben se podería empregar en clubs de lectura dos institutos. Sen descartar, por suposto, como lectura adulta.

A segunda lectura foi “La cena” do holandés  Herman Koch, un libro extraordinario. Deses que se ven poucos cada catro lustros. Historia orixinal pero moi crible, porque está inspirada nun suceso que aconteceu en Barcelona hai poucos anos, cando dous adolescentes queimaron a unha indixente nun caixeiro automático. Cada unha das páxinas mantenos en vilo, porque o autor moi habilmente vai liberando información que nos fai mudar continuamente a nosa opinión e posición. Comeza describíndose como persoas felices que manteñen unha convivencia feliz; cando remata di o mesmo, pero o lector de seguro que xa non ten moi claro o prezo que teñen que pagar por ser felices á súa maneira, pasando moi por enriba de todos os códigos e normas sociais. Está maxistralmente ambientada nun deses restaurantes “de culto” de cociña de autor, con cartas interminables que aluden ata o último ingrediente e máis á súa denominación de orixe, poida que como forma de ocultar a mediocridade dos pratos. A acción estrutúrase ao ritmo da comanda: aperitivo, entrantes, segundo, sobremesas, dixestivo e propina, e ten o mesmo peso que cada un deses elementos na cea como acto social. O racismo, a xenofobia, a irascibilidade e violencia, os trastornos psicolóxicos, a determinación xenética, a permisividade paternal… son algunhas das claves que nos axudarán a perfilar a cada un dos personaxes e que nos farán preguntarnos ata onde pode chegar o amor dos pais polos fillos.

Por certo, o pai no libro tamén é/era profesor de instituto, retirado “temporalmente” por sufrir un trastorno debido a que está queimado. Outra cuestión a tratar: que inflúe máis, a vida persoal na profesional ou a profesional na persoal?

Un libro dos que non se esquecen facilmente.

 

A fast food do pensamento

In ActualizArte on 18/02/2011 at 15:01

 

Imaxe de Gary Carlson.

Dun tempo a esta parte non hai blog de opinión que se prece que non amose a súa postura canto á tese de Nicholas Carr arredor de que Internet nos fai menos intelixentes, exposta en primeiro lugar no artigo “¿Google nos vuelve estúpidos?” e ampliada no libro “Superficiales. ¿Qué está haciendo Internet con nuestras mentes?”. Si se introduce en Google a pregunta, de inmediato aparecen centos de resultados, mesmo con investigacións que avalan aos defensores ou aos detractores de Carr.

A parte da curiosidade persoal que poidamos ter por ser usuarias da rede, o motivo polo que seguimos dándolle voltas é polos efectos que poida ter no alumnado, máxime cando por unha banda se nos presiona para introducir nas aulas o uso de aparellos tecnolóxicos e por outra se nos fala da perda de concentración que estas supoñen na realización das tarefas instrumentais. A fin de contas, nós, somos persoas que vimos doutra cultura, entón faranos tontos/as en función da capacidade e propensión que teñamos para ser tontos ou tontas. Isto é unha banalización, pero en resume, e acordes co símil que establece Carr, moverémonos en augas superficiais ou en augas profundas segundo sexamos destros nadando, mergullándonos, flotando ou só salpicándonos coa información presente na rede.

Emporiso, gustounos o artigo de Daniel Innerarity, “Complejidad, formación, creatividad”, publicado en Cuadernos de Pedagogía nº 409, no que expón que o saber máis valioso hoxe é saber o que non se necesita saber. A sociedade do coñecemento comporta novas dificultades, competencias e esixencias. É tal o contraste entre o que sabemos co que se pode/debe saber que cumpriría chamala “sociedade do descoñecemento”.

Non podemos procesar toda a información que nos chega. Na actualidade estar ben formado significa ter desenvolvido unha habilidade especial para aniquilar información -a fast food do pensamento-, sabendo enviala á  papeleira e esquecéndoa.

Lingua materna

In ActualizArte on 18/02/2011 at 15:00

Ás veces hai que coincidir con Nicholas Carr; é certo, na rede, máis do que quixéramos, movémonos nun nivel superficial; flúe a información polas redes sociais, vai dun noutro, e finalmente en que repercute isto?, en coñecemento non, e en cambio de escala de valores tampouco.

O 21 de febreiro é o Día Internacional da Lingua Materna, –a lingua da nai, a primeira lingua que se adquire, a lingua que se coñece mellor, Emilia Ferreiro suxería chamarlle lingua de berce-, por Internet circula a Declaración da UNESCO, os carteis, a carta da súa directora dicindo que as tecnoloxías son especialmente útiles para fomentar as linguas maternas. E que máis?, pode que cheguen a millóns de internautas, e despois diso, que?, variará a valoración social de moitas das linguas maternas? Xestos; ás veces todo se reduce aos xestos grandilocuentes e ritos das liturxias modernas.

Porén, prefiro os pequenos feitos, pode que non cheguen tan lonxe pero apórtanlle o valor do persoal e son máis cribles. No xornal El País do pasado venres, líamos o artigo do profesor Henrique Monteagudo, “Memorias dun neno vilego”, no que, coa honestidade e sinxeleza que o distingue, dábanos a súa visión de como a súa lingua de xogos, o galego, lle abriu portas, que de terse pechado no mundo que lle correspondía, nunca tería vivido, malia que non lle impediu coñecer e practicar outras linguas –a da escola, a da mocidade, a da modernidade, a de entenderse polo mundo.

Cantas linguas maternas temos neste momento nas aulas?

Se finalmente, só se trata de amplitude de miras, de non prexuízos, nin coa propia lingua materna nin coa dos outros. Só desde o enriquecemento. Sen conflito, sen confrontación, sen enfrontamento.

A galaxia Internet

In ActualizArte on 16/02/2011 at 20:59

Recibimos con alegría a noticia de que a USC publica en galego o clásico de Marshall McLuhan “A Galaxia Gutenberg”, -fito do pensamento contemporáneo-, prologado por Darío Villanueva.

Fai cincuenta anos, este controvertido visionario anticipou a idea da aldea global, da galaxia internet, dos medios fríos e os medios quentes, e da influenza dos medios electrónicos nas formas nas que nos interrelacionamos.

Aí atrás relíamos “El medio es el mensaje. Un inventario de efectos”, que por un erro tipográfico admitido polo propio autor, publicouse en 1967 co título de “El medio es el masaje”.

Chamábanos a atención que malia que nos separa case medio século, as súas opinións sobre o desfase entre a educación e a realidade social, son rabiosamente actuais, como se pode apreciar na seguinte cita:

“Hai un mundo de diferenza entre a aula e o ambiente de información eléctrica integrada no fogar moderno. Ao neno televidente de hoxe afínaselle co diapasón das noticias “adultas” ao minuto: inflación, disturbios, guerra, impostos, delincuencia, beldades en traxe de baño, e queda perplexo cando ingresa no ambiente do século XIX que caracteriza aínda o sistema educacional, con información escasa pero ordenada e estruturada por patróns, temas e programas fragmentados e clasificados. Trátase, naturalmente, dun ambiente moi semellante ao de calquera fábrica, cos seus inventarios e liñas de montaxe. (…)

O neno de hoxe está medrando absurdo porque vive en dous mundos e ningún deles o impulsa á medra. Medrar; esta é a nosa tarefa, e ela é total. A mera instrución non abonda.”

Profético!

Polo sumidoiro

In ActualizArte on 14/02/2011 at 14:00

Acabamos de ler unha novela que nos fixo pensar moito na mal entendida atención á diversidade. Trátase de “La mujer que buceó dentro del corazón del mundo”, de Sabina Berman en Destino. Narrado en primeira persoa, cóntanos como superando as limitacións que o seu autismo lle provoca e exprimindo ao máximo as vantaxes que lle dá, Karen Nieto pasa de ser unha nena salvaxe, incapaz de falar, a converterse na magnate máis importante no mundo do sector atuneiro.

Se nun primeiro momento a súa deprivación social na infancia nos fai pensar no eterno debate entre o determinismo biolóxico ou o ambiental, -teses racionalistas ou empiristas-, sobre se as “taras” que presenta, son causa ou consecuencia do seu abandono na infancia; posteriormente prestámoslle especial atención ao proceso de adquisición da fala –á súa incapacidade para entender metáforas ou eufemismos-, ao seu ingreso na escola e a visión que nos dá dunha aula, supoñemos que, de educación especial. Xa na universidade, como táctica de supervivencia cólgase unha etiqueta amarela na que di “capacidades diferentes”, alí sométena a probas psicométricas, que dan como resultado que no 90% das medidas standard de intelixencia está entre a imbecilidade e a idiotez, pero no 10% está no pico da poboación. Á vista destes resultados demoledores, a súa tía e mentora decide que se esquecerán do 90% vermello das súas incapacidades e apostarán ao 10% azul das súas capacidades sobresaíntes, enviando polo sumidoiro aquilo que a estigmatiza para tan só aproveitar o que se pode potenciar.

Gustounos a proposta de botar polo sumidoiro aquilo que nos lastra. Toda unha aposta pola diferenza.

A máis das vinculacións que nos lle atopamos coa educación, desde o punto de vista literario é altamente recomendable; vén a recordarnos aquela outra de Mark Haddon, “El curioso incidente del perro a medianoche”, contado, tamén en primeira persoa por un mozo de 15 anos con un síndrome de espectro autista.

Na mesma liña, o pasado sábado, asistimos na biblioteca Ánxel Casal, á presentación de “Para que la sombra no sea” do coruñés Luís Rodríguez Cao, novela arredor da incomprensión que sofren os rapaces con altas capacidades intelectuais e recordamos que na última prospección sobre tendencias en literatura realizada por Scholastic, destacan como un sector en alza os libros protagonizados por persoas con necesidades especiais. Poida que sexa necesario ler e aprender moito sobre as persoas con capacidades diferentes, sobre como os vemos e como eles nos ven aos outros; quen é diferente de quen?

Super-consumidores e super-sós

In ActualizArte on 09/02/2011 at 20:51

“Un terzo das nais e case a metade dos pais consideran que non xogan dabondo cos seus fillos/as. Deles, o 80% e o 83%, respectivamente, aseguran que se debe a que non dispoñen de tempo para facelo. Por outra banda, cómpre salientar que máis da metade das nais e dos pais consideran que os xoguetes que se fabrican para nenos menores de 5 anos presentan diferenzas segundo o sexo ao que se dirixen. Asemade, case a totalidade dos proxenitores considera que a cantidade de xoguetes que teñen os nenos na actualidade é excesiva, o que se debe a que eles son demasiado permisivos, tal e como opina o 57% das nais e o 65% dos pais que o pensan desta maneira. Despois diso, a presión publicitaria sería o segundo factor máis influinte para o exceso de xoguetes (22% das nais e o 17% dos pais).

Canto a quen son as persoas que adoitan mercar xoguetes aos menores de 5 anos, detéctase en primeiro lugar que son as nais as que o fan, seguidas dos pais e os avós. A razón para facelo é a chegada dos aniversarios e das festas de Nadal.”

Isto é o que constata os II Estudo Nacional sobre infancia promovido pola marca comercial Chicco.

Nada que non vexamos no día a día nos centros educativos. Nenos e nenas cada vez máis sós e máis superconsumidores. Algo haberá que facer ao respecto, non?, ou esperaremos ao Nadal para enviar un folleto informativo sobre a compra responsable de xoguetes? Poida que a nosa responsabilidade arredor diso sexa a de ensinarlles a xogar sen consumir, a valorar as pequenas cousas que non é preciso mercar e a saber atopar satisfacción sen necesidade de ir de compras. A educación para o consumo responsable debe ter presenza real nas programacións de centros educativos.

Ser neno/a hoxe

In ActualizArte,RebelArte on 31/01/2011 at 00:01

Lemos en Cuadernos de Pedagogía nº 407 o artigo “Ser niño en el siglo XXI” da profesora Lourdes Gaitán. Neste reflexiona sobre o concepto de infancia hoxe en día, que como construción social que é, mudou significativamente á luz dos cambios que se produciron en todos os eidos. Trata tamén de como nos resistimos moitas veces as persoas adultas a entender que ser neno hoxe non é o mesmo que cando nós fomos nenos e nenas, e que nin sequera se corresponde con iso. “La infancia, la niñez, en la imaginación del adulto siempre es pasado –recuerdo idealizado del niño “que nunca fuimos”, o futuro –lo que pensamos que llegarán a ser los niños. Por lo contrario, para los niños, la infancia es presente “su presente”; ser niño en el siglo XXI es ser niño hoy, vivir la infancia hoy”.

A lectura deste artigo fainos reflexionar sobre algunhas prácticas escolares en infantil nas que ben mediante exposicións, recuperación de tradicións perdidas, “semanas de…” pretendemos un revival de xogos, utensilios, obxectos ou aparellos xa desaparecidos na actualidade. Cabería preguntarse polo valor pedagóxico desas actividades, se o seu valor radica nos tinxes nostálxicos que ten para os adultos ou na suposta achega que lle fai aos nenos neste momento.

Pregúntome que pensarán as criaturas destas idades cando lles amosamos entusiasmadas os xogos ou xoguetes cos que xogaban os nosos avós –tres ou catro xeracións atrás, outro tempo, outro contexto, outra sociedade- e pretendemos que eles gocen con iso, malia que non lles deixemos xogar coa area porque se luxan, nin coller pedras porque se mancan, nin coa auga das pozas porque se mollan, nin correr pola herba porque…

Recordemos que, como di Lourdes Gaitán, “a infancia é un tempo no que se é neno, se vive como neno, aos ollos dos seus protagonistas”, non coa mirada eterna, atemporal e nostálxica dos adultos proxectada cara o futuro. Deixemos que xoguen -están no tempo- a xogos do seu tempo, que entendan as claves do xogo e do momento no que viven. E cando deixen de xogar xa terán ocasión de coñecer os trebellos do pasado.

Metas educativas 2021

In ActualizArte on 26/01/2011 at 14:59

O 24 de decembro, na XX Cumbre Iberoamericana en Mar del Plata, Álvaro Marchesi, Secretario Xeral da OEI, presentou o documento “Metas educativas 2021: la educación que queremos para la celebración de los Bicentenarios”.

Como todos estes documentos, móvese no nivel da utopía necesaria; os retos que se propoñen son un bo punto de referencia, malia que xa de partida se vexan inalcanzables.

Pareceunos moi interesante a análise que se fai do panorama educativo iberoamericano. Lemos moi polo miúdo aqueles aspectos referidos á educación infantil, o que acontece é que afortunadamente a situación de España canto a iso é ben distinta do resto dos países.

No web pódese acceder ao documento completo, así como a un apartado onde recollen as achegas de persoas senlleiras no ámbito educativo ou representantes de institucións e fundacións relacionadas coa educación.

 

Cidadáns de proveito

In ActualizArte on 25/01/2011 at 09:00

Facilítannos a ligazón a unha desas lecturas que serve como revulsivo para rebelase contra as inercias, tradicionismo e continuísmo escolar imperante nos sistemas educativos de case todo o mundo. Por iso tán só recollemos aquí unas pequenas píldoras e convidámosvos á súa lectura. Entrevista a Roger C. Schank, presidente de Socratic Arts, publicada en Kidsein no 2007.

“Los colegios no deberían existir, (…) son guarderías, y no muy buenas.”

A súa opinión sobre o sistema educativo: “se podría resumir así: un profesor entra en clase y habla. Los alumnos, como mucho, toman apuntes. Como no pueden recordar lo que se les dijo, les hacen exámenes. Pero poco después de pasar esos exámenes, olvidan todo.”

Sobre si os docentes son culpables diso: “Los profesores no tienen la culpa. Han aprendido a vivir en un sistema tonto, pero normalmente empiezan con grandes ideales y aprenden a adaptarse. Podrán aprender a enseñar de una nueva manera cuando exista una nueva manera.”

Sobre quen quere manter o sistema inamovible: “hay grupos de presión que quieren dejarlo igual, y son muy fuertes. Editores de libros de texto, preparadores de exámenes, profesores y muchos otros tienen un gran interés en que todo siga igual.”

Como se pode cambiar: “Internet puede cambiarlo todo al proporcionar una experiencia de alta calidad a todo el mundo. Por supuesto, lo que se ha visto hasta ahora es el vino de siempre en una nueva botella.”

Arredor do fin da educación: “El objetivo no son las notas de los exámenes, sino la felicidad. La felicidad proviene de una vida emocionante, que incorpora habilidades laborales, capacidad de razonamiento, capacidades personales, y no incluye fórmulas matemáticas ni obras literarias que consideran sagradas las distintas culturas. Tenemos que enseñar lo que importa hoy en día. Dejemos de convertir a los niños en intelectuales y hagamos que sean ciudadanos de provecho.”

Por razóns obvias non podemos estar de acordo coa súa afirmación que dá título ao artigo, pero sí co seu discurso.

Unha chamada de atención

In ActualizArte on 22/12/2010 at 19:02

Vemos nas librerías a última publicación de Philippe Meirieu, “Una llamada de atención Carta a los mayores sobre los niños de hoy” en Ariel. Na reseña editorial recollen:

“Nuestro futuro no está escrito y eso determina un claro imperativo: educar a nuestros hijos para que lo escriban. Frente a la pregunta habitual: ¿qué mundo vamos a dejarles a nuestros hijos?, se hace apremiante contraponer esta otra: ¿qué hijos vamos a dejarles al mundo? Nuestra responsabilidad educativa es grande en materia de transmisión cultural. Pero ¿acaso debemos transmitirla con calzador? ¿Hemos de imponer por la fuerza o el condicionamiento conocimientos, saberes, tareas…? El prestigioso pedagogo Philippe Meirieu nos habla en esta obra de nuestra responsabilidad ante el futuro. Una llamada de atención sobre los desafíos más recientes de la educación: la crisis de autoridad, el uso de Internet, el trabajo escolar, la idea del esfuerzo, la influencia de la publicidad, la detección precoz de la delincuencia, el dominio de la lengua… Una reflexión completa que recoge las aportaciones de los grandes pedagogos sobre la educación de los adultos del mañana dirigida a todos los adultos de hoy, con propuestas innovadoras para emprender esta gran aventura común que decidirá el futuro de nuestros hijos y el de nuestro mundo.

 Philippe Meirieu é profesor de Ciencias da Educación na Universidade Lumière- Lyon 2 e especialista en pedagoxía. Os seus traballos versan sobre a escola e a aprendizaxe, sobre a filosofía e a a educación e sobre a familia e os os medios de comunicación. Entre os seus títulos destacamos algúns aos que podemos acceder desde a rede.

Carta a un joven profesor: por qué enseñar hoy” en Graó.

Referencias para un mundo sin referencias” en Graó.

El mundo no es un juguete” en Graó.

Unha visión contemporánea da educación, que se pode ampliar con outros escritos e opinións de Meirieu que atoparemos no seu web.

Sistema estatal de indicadores de educación 2010

In ActualizArte on 22/12/2010 at 18:30

No seu momento recollemos e comentamos neste blog a edición 2009 do Sistema estatal de indicadores de educación. Daquela eran 38 agrupados en cinco apartados: indicadores de contexto, de recursos, de escolarización, de procesos educativos e de resultados educativos.

Na edición 2010 reducíronse e simplificáronse en 16, clasificados en tres apartados: escolarización e entorno educativo, financiamento educativo e resultados educativos.

No que se refire á educación infantil, interésanos o E2.1, porque tamén é o único no que se contempla esta etapa educativa “de tan grande importancia no posterior devir académico do alumnado”. Analízase a evolución das taxas netas de escolarización de 0-5 anos e a media de anos de escolarización en EI.

En las edades teóricas del segundo ciclo de Educación Infantil la escolarización es casi plena: 97,5% a los tres años, 98,5% a los cuatro y 98,8% a los cinco. Sin embargo, la evolución es más desigual que en el primer ciclo. Así, mientras que la escolarización a los tres años ha aumentado 25,1 puntos porcentuales durante estos once cursos, los porcentajes de escolarización a los cuatro y cinco años han descendido 1,2 puntos cada uno. Hay que tener en cuenta que el mayor crecimiento de la escolarización a estas edades se produjo en cursos anteriores y, además, que las variaciones pueden deberse a los cambios en las cifras reales de población con respecto a las estimaciones de población utilizadas para el cálculo de dichas tasas. Ver Gráfico y tabla 1.
Como consecuencia de los aumentos de las tasas anteriores, el número medio de años de escolarización en Educación Infantil se ha incrementado a lo largo de los últimos años, pasando de 2,9 años en el curso 1997-98 a 3,6 años en el curso 2007-08. Por otra parte, tanto en el número medio de años de escolarización como en las tasas de escolarización, no se aprecian apenas diferencias entre niñas y niños en todo el periodo estudiado. Ver Tabla 2.
En el curso 2007-08, País Vasco, Cataluña, Aragón, Comunidad de Madrid y Comunidad Foral de Navarra son, por este orden, las comunidades autónomas con una mayor escolarización media en Educación Infantil, todas ellas por encima de la media nacional. Las comunidades donde esta variable ha aumentado por encima del incremento nacional desde 1997-98 son: Andalucía, Aragón, Cantabria, Comunidad Valenciana, Galicia, Comunidad de Madrid, Comunidad Foral de Navarra, País Vasco y Melilla.”

Logo continúa cunha comparativa na escolarización en EI noutros países do contorno europeo; estos indicadores e estas comparativas hai que tomalas no seu contexto, xa que noutros países a tradición canto á escolarización dos máis pequenos non é a mesma que aquí.

Poida que o que houbera que medir e recoller como indicador é en que medida se está dando resposta ás demandas sociais canto a oferta de prazas e calidade do servizo.

A educación do talento

In ActualizArte,FamiliarizArte on 20/12/2010 at 21:19

Nestes días que as familias andan pedindo recomendacións de lectura para os seus fillos/as, tamén queremos facer unha recomendación para elas.

La educación del talento” é o máis recente libro de José Antonio Marina, publicado en Ariel,  co que a Universidade de Padres on line abre unha colección de libros dirixida a pais e educadores preocupados pola educación.

“O obxectivo da educación é desenvolver o talento dos individuos e das colectividades. Os gurús do management insisten sen descanso na necesidade de talento, e hai profesionais que se dedican a buscalo. A todos nos gustaría ter talento. Todos o admiramos. A cuestión é como desenvolvelo nos nosos nenos e nenas, e tamén en nós. Non hai simplificacións milagrosas. Nin se pode ser “millonario ao instante”, nin “aprender chinés en vinte horas”, nin conseguir ningunha desas marabillas que prometen libros estafadores. O talento é un hábito e, como todos os hábitos, difícil de adquirir.Hai tamén moitos tipos de talento. Esta obra pretende axudar aos nosos nenos a descubrir os seus. Cada un de nós temos as nosas propias fortalezas e debilidades. Pero tamén hai un “talento básico”, que debemos intentar desenvolver universalmente, e deste trata sobre todo este libro. Talento para saber que facer cos demais talentos e tamén coas nosas limitacións.”

Estes libros teñen unha finalidade práctica, axudar e educar. Están pensados para que alguén “profano” poida lelos con agrado, e alguén especialista, estudalos con facilidade. Están redactados en dous niveis: a parte expositiva en papel, e a ampliación científica e documental, na rede.

Desde a web, o mesmo Marina vai debullando a través de distintas gravacións en vídeo, a composición e finalidade do libro, capítulo por capítulo.

Así mesmo, pódese acceder á revista Universo UP, que no seu número 10 trata temas como “Videojuegos: enemigos o aliados”, “Ayuda a tu hijo a dormir bien”, unha entrevista a Emilio Calatayud, e outras moitos do interese de pais, nais ou educadores.

A atención á diversidade é atender ás diferenzas ou á igualdade?

In ActualizArte on 20/12/2010 at 21:19

A pasada fin de semana estivo en Compostela Battista Quinto Borghi -recoñecido experto en educación italiano e director da revista electrónica infantiae.org– con motivo da xornada formativa para o persoal das escolas da Rede 0-3. Dunha entrevista concedida ao xornal “La Voz de Galicia”, entresacamos esta cita, que daría para un tratado, e estamos nun momento no que facía falla que alguén lle puxera voz ao que moitos profesionais intuímos e debatemos en círculos máis reducidos. “Yo creo que la escuela pública debe abordar los derechos universales de los niños, no los específicos, las diferencias deben tratarse en la comunidad del menor, no en la escuela.”, continúa dicindo que se ten feito moito mal en nome da diversidade, e é certo, pero como non é políticamente correcto dicilo, todos calamos e somos incoherentes co que pensamos; por un lado somos conscientes de que nos desbordan as diferenzas e non podemos atendelas todas, e por outro enchemos a boca e os discursos de palabrería non acorde coa nosa praxe.

A Quinto Borghi témolo escoitado noutros foros, temos lido e recomendamos algunhas das súas publicacións ás que se pode acceder na rede como:

 “Educar en el 0-3. La práctica reflexiva en los nidi d´infancia”, editado no 2007 por Graó, no que fala, a  partir da súa experiencia nas escolas infantís 0-3 de Italia; un servizo educativo que na actualidade vive unha profunda evolución.

Neste vai analizando o que se entende por boas prácticas en educación; cal é o perfil do/a profesional que traballa en 0-3 que se move entre o sentido común e a competencia profesional. Nunha segunda parte, recolle distintas prácticas relacionadas co período de adaptación, cos espazos e co devir cotiá da escola infantil.

Los talleres en educación infantil: espazos de crecimiento”, un clásico, publicado en Graó no 2005. Presentado e prologado por Miguel A. Zabalza, nel indaga sobre a razón dos talleres en EI, as súas raíces, a metodoloxía, e finalmente prácticas de taller, no que atoparemos exemplos como: taller do corpo e do movemento; taller de conversas e de palabras; taller das cousas, do tempo e da natureza; taller do espazo, da orde e da medida; taller das mensaxes, das formas e dos medios de comunicación; ou taller da identidade persoal.

Intencionadamente fuximos da tradución taller/obradoiro, como reivindicación da filosofía e modos dos atellier das escolas italianas. Quixemos facelo así porque cremos hai moito confusionismo arredor diso. Escoitamos moitas veces que a xente traballa por proxectos, ou ten organizada a aula por recantos, ou realizan obradoiros, e -non sendo nós unhas puristas- isto non se corresponde para nada con esas nomenclaturas e cos discursos que subxacen detrás desas etiquetas. Temos visto poucos proxectos que se diferencien de secuencias ou unidades didácticas; poucos recantos que se diferencien de currunchos nos que entreter aos cativos; poucos obradoiros que se diferencien dunha liña de  produción en serie industrial, daí a matización.

Calidade da educación infantil

In ActualizArte on 20/12/2010 at 21:18

Nas xornadas formativas para persoal das escolas 0-3 tamén participou Vicenç Arnaiz,  -experto en políticas de infancia, calidade en educación infantil, atención á diversidade, formación de profesionais da primeira infancia, xestión de servizos para a primeira infancia e as familias e en propostas didácticas innovadoras na educación infantil-, disertou sobor “A educación da primeira infancia perante as novas necesidades das familias e das nenas e nenos”.

Vicenç Arnaiz é director do equipo de orientación educativa e psicopedagóxico de atención temperá de Menorca, presidente do Observatori da Infancia de Menorca e asesor da Organización de Estados Iberoamericanos (OEI) en calidade de experto en educación infantil, entre outras actividades. Con anterioridade foi director do Instituto para a Educación da Primeira infancia do Govern das Illas Baleares e asesor externo do Ministerio de Educación para cuestións relacionadas coa educación infantil. Recomendamos a lectura de publicacións de Arnaiz tales como:

Las maestras de infantil son las nuevas abuelas”, publicado en Cuadernos de Pedagogía nº 353. Tras este título -que nos fai rexeitalo inicialmente, hai unha clara reivindicación do carácter educativo do ciclo 0-3 –foi publicado no 2006- e unha concepción das escolas infantís como “talleres de crianza”, espazos de intercambio familiar –non espazos nos que se deixa ás criaturas cunha “canguro”-; sigue dicindo que calquera nai que cría necesita referencias, alguén que a anime, que a guíe e que a oriente, por iso afirma que as mestras son as novas avoas.

Día a día… El oficio de crecer”, publicado por Graó en 2005. Prologado por Rigoberta Menchu, recolle os seus artigos publicados ao longo de vinte anos nun xornal local, Menorca, cos que pretendía falar de educación e reflexionar sobre o feito educativo coa xente de a pé.

Los trucos del formador: arte, oficio y experiencia”, publicado por Graó no 2007. Neste libro de autoría colectiva, Vicenç Arnaiz encárgase do capítulo 11, no que comparte cos lectores os seus segredos, estratexias e trucos para preparar unha sesión formativa.

 

Vimos dicindo aquí, en varias e reiteradas ocasións que un dos retos que ten pendente a educación infantil é a coordinación dos dous ciclos que integran a etapa. Unha mágoa que en ningún dos foros nos que se congrega aos profesionais da educación infantil se contemple esa posibilidade. Parecen mundos independentes, distintas titulacións, distintos horarios, distintas atribucións…, pero non é toda a etapa educativa?, non traballan coas mesmas criaturas?, non están uns preto dos outros?. Non será preciso que alguén promova a posibilidade de que os 0-3 saiban o que se fai en 3-6, e que os 3-6 coñezan como viven na escola 0-3 os seus futuros alumnos. É que só nos interesa a nós?, é ben raro! Ou será que as cuestións orzamentarias, burocráticas e dependencia administrativa impiden a relación deses dous mundos complementarios.

Mágoa!, outra oportunidade de mellorar a calidade da educación infantil desaproveitada.

Puentes al Mundo

In ActualizArte,TICArte on 14/12/2010 at 20:29

 

Puentes al Mundo é un espazo dedicado a promover as conversas en español arredor dos temas educativos. Son unha comunidade de docentes de Latino América e España que desde o ano 2008 comparten as súas experiencias na rede e o uso das TIC na aula a través dun programa de radio en internet en directo e podcast educativos no seu web.

Desde aquí podedes acceder ás últimas gravacións, consultar a súa programación ou enviar propostas.

Tamén podedes atopalos en Twitter e Facebook.

Os sete saberes necesarios para o futuro

In ActualizArte on 09/12/2010 at 15:11

Lemos que no Foro 2010 que se celebra en Compostela nestes días, contarase coa presenza do filósofo francés Edgar Morin, quen para nós é un referente porque entre outras moitas achegas, Morin postulou cambios concretos no sistema educativo desde a etapa primaria ata a Universidade tales como: a non fragmentación dos saberes, a reflexión sobre o que se ensina, e a elaboración dun paradigma de relación circular entre as partes e o todo, o simple e o complexo. Avogou polo que el chamou “dezmo epistemolóxico”, segundo o cal as universidades deberían dedicar o dez por cento dos seus orzamentos a finanzar a reflexión sobre o valor e a pertinencia do que ensinan.

En 1999 no marco do proxecto transdisciplinario “Educación para un futuro sostenible”, a Organización das Nacións Unidas para a Educación, a Ciencia e a Cultura (UNESCO), solicitoulle a Morin que expresara as súas ideas arredor do que consideraba clave para a educación do futuro, para o que el redactou  sete principios clave, todos eles no contexto da súa visión do “pensamento complexo”. Estes son:

1. Unha educación que cure a cegueira do coñecemento. O coñecemento humano é fráxil e está exposto aos erros de percepción, ás influencias distorsionadoras dos afectos, aos conformismos, etc. Porén, a educación do futuro deberá ter en conta esa posibilidade fornecendo ao alumnado da capacidade de asumir e corrixir eses erros ao tempo que se lles aprende a convivir coas súas ideas sen ser destruídos polas mesmas.

2. Unha educación que garanta o coñecemento pertinente. Nunha sociedade caracterizada pola morea de información existente fai preciso promover unha intelixencia que axude a discernir cal desa información é clave da que non o é.

3. Ensinar a condición humana. Coñecer o ser humano é situalo no universo e ao mesmo tempo separalo del. A educación deberá mostrar o destino individual, social e global dos seres humanos e o noso arraigamento como cidadáns da terra, ese será o núcleo esencial formativo do futuro.

4. Ensinar a identidade terreal. A perspectiva planetaria é imprescindible na educación, non só para percibir mellor os problemas, senón para elaborar un auténtico sentimento de pertenza á Terra.

5. Facerlle fronte ás incertezas. A historia ou a evolución biolóxica é froito en grande medida de factores impredicibles; o coñecemento e as nosas decisións están moitas veces mediadas pola incerteza, unha vez que tomamos unha decisión desencadea unha serie de reaccións que non podemos predicir porque nos educaron para a certeza pero non para a incerteza, polo que é un saber necesario a contemplar na educación do futuro.

6. Ensinar a comprensión. A comprensión é unha necesidade crucial para os seres humanos e debe ser abordada pola educación de maneira directa e en dous niveles: a) o interpersoal e o intergrupal e b) a escala planetaria. A comprensión sempre está ameazada pola incomprensión dos códigos éticos dos demais, dos seus ritos e costumes ou das súas opcións políticas. Ensinar comprensión significa ensinar a non reducir o ser humano a unha ou varias das súas calidades que son múltiples e complexas. A educación do futuro deberá asumir un compromiso coa democracia porque non cabe unha comprensión a escala planetaria noutro marco que non sexa democrático.

7. A ética do xénero humano. Validar unha ética para todo o xénero humano é unha esixencia do noso tempo. Esta implica consensos e a aceptación das regras democráticas sabendo que o respecto á diversidade significa que a democracia non se identifica coa ditadura da maioría.

Como para comprobar se nos currículos educativos actuais están contempladas estas ideas básicas e fundamentais!

Estas sete ideas claves están recollidas no libro “Los siete saberes necesarios para la educación del futuro” que se pode descargar da rede, ben desde o web da UNESCO ou desde a propia páxina persoal oficial de Morin na que tamén atoparemos outras publicacións gratuítas, artigos, un blog, referencias, etc.

Falsos mitos na escola 2.0 (1ª)

In ActualizArte on 09/12/2010 at 15:09

Trala lectura do Informe OCDE 1:1 en educación pensamos que hai dous grandes mitos erróneos arredor da introdución das TIC na escola que están enturbando a visión que a sociedade en xeral ten sobre estas iniciativas e sobre os resultados que se esperan obter:

-o mito das máquinas de ensinar

-o mito dos materiais dixitais

Xunto coas crenzas, tamén erróneas, de que:

-o alumnado segue tendo un rol pasivo, son meros receptores das iniciativas institucionais,

-o profesorado executará as iniciativas institucionais e os aparellos producirán neles e nas súas prácticas unha transformación inmediata.

A estas e outras cuestións dedicarémoslle varias entradas no blog.

Recentemente escoitamos a conferencia de Manuel Area Moreira no Foro Webinar 2010 en Arxentina, que nos pareceu ben esclarecedora sobre as iniciativas 1:1. Parte de dúas premisas básicas e elementais –non por ilo contempladas no deseño destas iniciativas- e que son: os ordenadores e demais aparellos TIC non teñen efectos “máxicos”, e o máis importante na mellora da calidade do ensino son a figura do docente e o método que se empregue. Apunta as 10 ideas clave para innovar a ensinanza na escola 2.0:

1º Cara un currículo integrado. Planificar por competencias e non por contidos de materia.

2º Que o alumnado aprende facendo. Debe ter experiencias activas co coñecemento.

3º O papel docente: organizador de actividades e non transmisor de información.

4º Menos libros de texto e tarefas repetitivas e máis metodoloxía de traballo por proxectos.

5º Aprender en grupo e en colaboración.

6º Potenciar a multialfabetización: aprender a través de textos, hipertextos, imaxes, sons, audiovisuais, etc.

7º O alumnado debe aprender a buscar e analizar información, reconstruír, elaborar e difundila, comunicarse e traballar colaborativamente.

8º Novos materiais didácticos: flexibles, interactivos, multimedia e on line.

9º Usar educativamente os recursos da web 2.0.

10º Redes sociais de docentes. Colaborar e traballar en rede para compartir recursos.

Conclusións:

Innovar na escola é un proceso lento e constante, malia a chegada masiva de aparellos.

Ser un profesor/a do século XXI require asumir/apropiarse das novas formas culturais do s.XXI.

Require de que o profesorado sexa un usuario hábil da web 2.0.

Precisa dun cambio do pensamento pedagóxico e das prácticas didácticas.

Non podemos ensinar o que non sabemos ou o que non empregamos.

Alvaro Marchesi, Secretario xeral da Organización de Estados Iberoamericanos para la Educación, la Ciencia y la Cultura, (OEI), nunha entrevista concedida recentemente a un xornal uruguayo con motivo da presentación das Metas Educativas 2021, amosaba igualmente unha actitude bastante escéptica con respecto a que a calidade do ensino pivote sobre a dotación de recursos TIC. Respondía así este observador internacional do panorama educativo:

“Yo no espero ninguna gran revolución educativa. Espero que la revolución educativa venga en múltiples factores: el compromiso de la sociedad, la reducción de las desigualdades, el que los alumnos puedan acceder y tener una oferta de educación de calidad reconocida, el que los maestros tengan una preparación suficiente, que haya recursos en las escuelas, la colaboración de la familia y que haya nuevas tecnologías. Como haya muchas tecnologías y siga habiendo desigualdades, no haya recursos no servirán para nada.

El proceso debe empezar por los docentes, claro. Los estudios internacionales señalan que la calidad de un sistema educativo es la calidad de sus maestros. A mayor calidad de los maestros, mayor calidad del sistema educativo. La apuesta fundamental en los maestros es la garantía de que la escuela mejore. Yo pongo el ejemplo de los aviones, de cuando las azafatas cuentan esto de que si hay un problema y se despresuriza la cabina póngase usted la máscara de oxígeno primero y luego póngasela al niño… Pues es igual con la educación. Es póngale al maestro la máscara de sus competencias que ya verá usted cómo el alumno aprenderá bien.”

1º mito por terra: Non hai máquinas que poidan aprender a aprender. Polo de agora. Aínda se precisa dun profesorado ben preparado.

Aulas hospitalarias

In ActualizArte on 26/11/2010 at 08:00

Unha alumna nosa tivo que ser hospitalizada. Cando nolo comunicaron –non podería dicir se afortunada ou desafortunadamente- souben que a familia non sabía da existencia das aulas hospitalarias en todos os grandes complexos hospitalarios de Galicia. O peor, é que moitos e moitas compañeiras docentes tampouco as coñecen, nin como se accede a elas, nin cal é a función que realizan, nin –e isto é o máis grave- como se artilla a comunicación/relación entre unha aula hospitalaria e os centros educativos de referencia, no caso dunha hospitalización prolongada dun neno ou nena no tramo do ensino obrigatorio.

Fai dous anos a CEOU, publicou “A atención educativa hospitalaria e domiciliaria en Galicia”, dentro da colección Orientación e respostas educativas. Nesta sinxela publicación recóllese, a finalidade da atención hospitalaria e domiciliaria, como se accede a estes servizos, cal é o modo de relación entre os centros educativos e os responsables de atender ás criaturas nos hospitais ou nos seus propios domicilios –cando a enfermidade obriga a períodos de convalecencia prolongados-, a quen lles corresponde establecer o contacto e seguimento académico do alumnado, cal é o papel das familias, dos centros e do persoal que nese momento os atende, etc.

Complétase a publicación cuns anexos a empregar desde o momento da hospitalización, da súa permanencia no complexo sanitario e do seu retorno ás aulas ordinarias. Finalmente, recolle os enderezos de todas as aulas hospitalarias de Galicia sitas nas sete grandes cidades, e a Carta Europea dos Dereitos dos nenos e nenas hospitalizados.

Máis alá do meramente académico, saliéntase que nestas situacións é de grande importancia a relación e contacto que poidan manter os nenos/as hospitalizados cos seus compañeiros de centro. Non cómpre aquí explicar o valor dos aspectos emocionais e relacionais nunha situación destas características. Tan só dicir que na actualidade, atendendo ás ferramentas das que dispoñemos –correo electrónico, videoconferencia, chats, etc- é algo ben doado, e cunha grande incidencia na evolución do neno ou nena enfermos.

No libro “Medrando sans: de sentimento en sentimento… de emoción en emoción”, recóllese unha experiencia de traballo coas emocións dos nenos e nenas hospitalizados no CHUVI, de entre as moitas que desenvolve a mestra da escola, e polas que recentemente participou nun Encontro Iberoamericano celebrado na cidade de México.

Crearmundos

In ActualizArte on 21/11/2010 at 23:59

Crearmundos é unha revista que existe desde 2003 en formato dixital. Acaban de publicar o seu número 8 dedicado a conmemorar os dez anos do Proxecto NORIA. Está distribuída nas seguintes sección:

-Mundos dialogados, con entrevistas e diálogos coas creadoras do Proxecto NORIA, Irene de Puig e Angélica Sátiro; cos creadores do Proxecto Filosofía para Niños, Matthew Lipman e Ann Sharp; ademais de nomes importantes na práctica filosófica con nenos en España e no mundo: Félix García Moriyón, Tomás Alonso Miranda e David Kennedy.

-Mundos reflexionados, artigos sobre os valores do diálogo, a pedagoxía NORIA, a súa ética estética e a formación do profesorado.

-Mundos compartidos, experiencias de distintos lugares do mundo.

-Mundos inspirados, textos poéticos de nenos/as e dos formadores do proxecto NORIA.

-Mundos creados, con información sobre proxectos, publicacións e cursos.

Desde aquí pódese acceder aos números anteriores.

Filosofía para nenos/as

In ActualizArte on 21/11/2010 at 23:58

Dado que hoxe é o Día Mundial da Filosofía, imos facer referencia á proposta educativa “Filosofía para niños” FpN, creada en 1969 por Matthew Lipman e que se aplica na actualidade en moitos países, non coa finalidade de converter aos nenos en filósofos profesionais, senón coa de desenvolver e manter viva neles unha actitude crítica, creativa e coidadosa (caring thinking).

Lipman dicía “Se queredes adultos que pensen por si mesmos, debemos educar aos nenos para que pensen por si mesmos”, por iso FpN presta especial atención a unha secuencia de elementos lóxica, de maneira que se desenvolva de maneira acumulativa e traballe de forma espiralada.

Aquí en Galicia os programas de Filosofía para nenos e similares foron dados a coñecer nas actividades de formación por distintos grupos:

GRUPO IREF, creadoras do material Filosofía 3/18. No seu web atopamos recursos on line, a súa proposta estética, recursos para traballar co cine, coa pintura, coa música, recollendo en cada apartado suxestións de obras para traballar e actividades para desenvolver o pensamento crítico e creativo. Contan cun apartado denominado Ecodiálogo para provocar a conversa, a reflexión sobre a terra, o aire, a auga e o lume, con músicas, sons, pinturas e textos dirixidos a educación primaria e secundaria, moitos deles adaptables a infantil.

Atópase tamén o PROXECTO NORIA, que leva o nome desa atración infantil porque é circular ao tempo que pracenteiro, co obxectivo de que os nenos/as aprendan a pensar e a actuar considerando distintas perspectivas.

O Grupo IREF está integrado por formadoras tan coñecidas como Angélica Sátiro, Maite Sbert ou Irene de Puig

Centro de Filosofía para Niños. O Programa FpN está pensado para fomentar un desenvolvemento completo da educación do alumnado, comezando entre os 4-5 anos e chegando ata os 16. O plan de estudos de FpN contén un amplo abano de cuestionarios e de discusións, e celebran periodicamente cursos de formación do profesorado nos que adquirir as directrices básicas e tecnicas fundamentais para unha correcta aplicación do mesmo (esta é unha esixencia de Lipman, pois cre que só así se pode garantir a calidade filosóficas das ensinanzas).

No seu web recompilan artigos, experiencias, entrevistas, quedatiempos, etc. Integran este centro Félix García Moriyón e Juan Carlos Lago Bornstein.

-Asociación Filosofía para nenos de Galicia. Deste grupo temos falado recentemente con motivo da presentación do seu Proxecto Miroscopio. Está integrada por moitas e moitos dos habituais na formación do profesorado que tanto fixeron por dar a coñecer FpN e como desenvolver habilidades cognitivas co alumnado. Entre eles Jesús Merino e Carmen Loureiro.

Historia e dereitos da infancia

In ActualizArte on 18/11/2010 at 18:01

No web da Asociación Profesional de Pedagogos/as e Psicopedagogos/as de Galicia, pódese acceder a varias publicacións; entre elas atopamos “Historia dos dereitos da infancia”, de José Manuel Suárez Sandomingo, presidente de APEGA.

A transformación das realidades de moitas nenas e nenos é un reto aínda pendente que debemos afrontar a cidadanía en xeral, e os docentes en particular; porén, ter coñecemento da infancia cunha perspectiva histórica, permítenos coñecer situacións de exclusión que hoxendía non foron superadas.

Analiza a infancia desde o tempo dos romanos, pasando pola Idade Media, ata o século XVIII, cando grazas á influencia de Rousseau, aparece unha nova concepción na que as criaturas deixan de ser adultos en miniatura para ter unha identidade de seu. No capítulo II fala da evolución internacional dos dereitos dos máis novos, ata que calla definitivamente coa Declaración Universal dos Dereitos do Neno en 1959, e coa Convención Internacional dos Dereitos do Neno en 1989. Finalmente, dá un repaso á situación dos dereitos da infancia na lexislación española e galega –ata 1999, data da publicación- e apunta os problemas das criaturas no final do milenio –que seguen a ser os mesmos na actualidade-, saúde, maltrato, desatención… Nas últimas páxinas, recolle nunha táboa, os fitos sobre o recoñecemento dos dereitos dos nenos e das nenas.

Un interesante traballo, de absoluta vixencia, tras máis dunha década da súa publicación.

Dicionario galego de Pedagoxía

In ActualizArte on 15/11/2010 at 21:04

Esta tarde presentouse o “Dicionario galego de Pedagoxía”, dirixido por Felipe Trillo e José Antonio Caride, editado por Galaxia.
Segundo figura na reseña editorial “Este dicionario ten máis de 500 entradas nas que 176 especialistas galegos explican, de xeito rigoroso e accesible, os diferentes termos e os conceptos, expresións e significados a eles asociados, desde a Didáctica e a Organización Escolar aos métodos de investigación, da Teoría e a Historia da Educación á Pedagoxía Social, do diagnóstico á orientación educativa e laboral.”

Nas intervencións dos integrantes da mesa déronse varias coincidencias: o agarimoso recordo para o profesor Herminio Barreiro; salientar o feito de estar escrito en galego e por galegos; recoñecer a inxente tarefa do equipo de traballo que desenvolveu a súa labor ao longo de cinco anos; e a necesidade de xerar coñecemento sobre o que é a trabe do desenvolvemento humano, a educación.

Cada unha das entradas ten a súa correspondencia en varios idiomas -inglés, francés, alemán ou portugués-, dous ou tres autores de referencia e outros tantos textos a modo de exemplo. Ata nos gustou a súa portada, da que o Director xeral de Galaxia soubo moi ben dar a razón de ser así: facelo atractivo á vista evitando imaxes recorrentes; a mazá da sabedoría; e a mazá como comezo de todo. Un toque fresco, para un traballo que de seguro dará moito que falar e que estudar.

Termómetro da educación

In ActualizArte,FamiliarizArte on 15/11/2010 at 21:02

Botar unha ollada polos andeis de novidades nunha librería é unha das mellores maneiras de coñecer por onde van os tiros en educación, de cales son as inquedanzas e preocupacións sociais canto á atención dos máis cativos. Isto é o que vimos hoxe.

-“Las madres nunca se equivocan”, de Giovanni Boella, editado en Los libros del silencio con prólogo de Javier Urra. “Describe de modo tan detallado como accesible los principales momentos de la evolución del niño, analiza las actuales circunstancias de la familia y la educación en el ámbito cotidiano y, por encima de todo, apela al sentido común y a la intuición de los padres, a menudo abrumados por las advertencias tanto de quienes señalan el riesgo de traumatizar a los niños por nimiedades como de quienes buscan la disolución de la autoridad de los progenitores.”

-“Los errores de papá y de mamá“, de Giovanni e Antonella Astrei en Rialp. “No es nada fácil ser padres. Para ayudarles a serlo, este libro muy práctico plantea 135 posibles errores que cabe cometer en la crianza y educación de los hijos; para evitar otras tantas y similares equivocaciones. Simpáticamente ilustrado, ha nacido de la experiencia profesional de los autores y, sobre todo, de las vivencias familiares con sus propios hijos.”

-“La mejor guardería, tu casa”, de Eulalia Torres de Bea en Plataforma Editorial. “Este libro trata fundamentalmente de esta contradicción y sugiere la necesidad de ayudas laborales y económicas a los padres para que puedan realmente conciliar su vida familiar y su vida laboral y criar saludablemente a su bebé.”

-“Guía práctica para abuelos con nietos”, de Isabel Agüera en Toromítico. “Las cada día mayores exigencias de la sociedad actual, marcada por una competitividad laboral acuciante, conllevan que los padres se vean a menudo en la necesidad de dejar a sus hijos al cuidado de los abuelos. Éstos se encuentran así ante una tesitura singular. De un lado les complace enormemente hacerse cargo de sus nietos, cuya compañía les agrada y rejuvenece; pero de otra parte su libertad de acción se ve restringida y el peso de los años les impide atenderlos en plenitud de facultades.”

Transformar coa arte-transformar coas palabras

In ActualizArte,CativArte on 15/11/2010 at 21:00

Xa temos comentado que das distintas intervencións que escoitamos no curso “Leer para aprender”, ás que máis nos enriqueceron foron as de Javier Abad Molina, profesor de Educación Artística de CSEU La Salle de Madrid. A súa conferencia “Tejiendo palabras: contruir el sentido del aprendizaje a través de las artes”, foi desas que dan para pensar por moito tempo. Como aínda non dispoñemos do material deste curso, pero queremos compartir a experiencia, facilitamos o acceso a algunha das súas publicacións.

-“Palabras para mostrar la identidad de la escuela infantil

Unha experiencia que forma parte do “proxecto estético” que desenvolveron na EEI Zaleo de Madrid, transformando a entrada e a porta da escola con palabras que as criaturas asocian ao espazo escolar.

Sobre esta experiencia volveremos máis adiante. Recomendamos asemade, visitar o web da EEI Zaleo, no que se recollen distintos proxecto artísticos relacionados coas palabras ou coa ciencia.

Arte comunitario en la escuela infantil

A escola ao igual que a arte constrúe día a día o seu relato. As propostas de arte comunitario manifestan de diferentes maneiras estas narrativas.

Experiencia estética y arte de participación: juego, símbolo y celebración

Neste fala da importancia de edificar unha significativa educación estética como instrumento de integración social e intercultural.

-“Iniciativas de educación artística a través del arte contemporáneo para la escuela infantil

A súa tese de doutoramento na que estuda os valores humanos e educativos da arte contemporánea. Contempla un apartado no que se recolle o marco teórico, no segundo as narrativas e, como terceiro, experiencias de traballo coa arte contemporánea na EI. A última parte documentada graficamente ilustra experiencias como “Mi mano es un reloj de arena” ou “Un jardín, una ciudad, un mapa o un paisaje”.

Coñecer e ler a JAvier Abad, faría desterrar de moitas prácticas ese erróneo pseudotoquemoderno, que induce a pensar que “machacar” ás criaturas con obras de arte de recoñecidos e reputados artistas xa é traballar coa arte.

Alerxia aos alimentos e ao látex

In ActualizArte on 08/11/2010 at 16:26

Unha lectora do blog, infórmanos de que os vindeiros 17 e 20 de novembro, terán lugar as xornadas de formación dirixidas ao profesorado –homologadas pola CEOU- “Alerxia aos alimentos. Alerxia ao látex”. Entre os seus obxectivos, aportar coñecementos básicos sobre a alerxia a alimentos e alerxia ao látex; pautas de prevención para minimizar o risco de presenza de alérxeno nos centros educativos; medidas de prevención desde os comedores escolares; así como, facilitar nocións básicas para recoñecer os signos e síntomas que manifestan o inicio dunha reacción e o protocolo de emerxencia. Pódese consultar o programae acceder á ficha de inscrición.

Nesta actividade organizada pola USC, colabora a Asociación Española de Alérgicos a Alimentos y Látex. No seu web de AEPNAA, atoparemos información sobre alerxia a alimentos e látex, receitas de cociña carentes de elementos alérxenos, guías para profesorado, unidades didácticas, trípticos informativos e boletíns, ligazóns, eventos, alertas, e outras novas de interese. Conta cun servizo de especialistas en nutrición, alergólogos, pediatras, avogados que denuncian e fan unha chamada de atención á sociedade sobre etiquetaxe de alimentos.

O profesorado que atende alumnado con estas patoloxías, sempre anda moi preocupado por se xurde un episodio nas aulas. A CEOU tiña subscrito un convenio de colaboración co 061 para o programa “Alerta escolar”, no que se rexistraban estes nenos/as e se lle prestaba colaboración e información ao profesorado. Acceso ao tríptico informativo.

Biblioteca Interactiva de la Percepción Visual

In ActualizArte,TICArte on 05/11/2010 at 22:00

Neste blog facemos moitas referencias á educación visual e plástica do alumnado e mesmo do profesorado; vimos de abrir unha categoría “MirArte” centrada na alfabetización visual.

Por este motivo queremos reseñar un recurso que atopamos no portal educativo de Extremadura, a Enciclopedia Interactiva de la Percepción Visual, un traballo moi completo e ameno sobre o fenómeno de percepción visual, con información e actividades.

All-hallow Even – Samhain

In ActualizArte on 31/10/2010 at 00:01

Na noite do 31 de outubro, o mellor aínda, na véspera do 1 de novembro, fito máxico e ancestral no calendario celta, queremos facer unha recomendación de lectura.

No ano 1890 o antropólogo escocés James G. Frazer publicaba “La rama dorada: un estudio sobre magia y religión”, un estudo comparativo de mitoloxía e relixión de grande envergadura. Tentaba definir os elementos comúns das crenzas relixiosas; pretendía demostrar que todas as relixións primitivas teñen características en común, polo que a xustificación de principios de determinadas costumes máxicas ou relixiosas servirían igualmente para a comprensión do orixe e significado doutras formas relixiosas análogas.

A partir da páxina 711 desta magna obra comeza o capítulo “Fuegos en la víspera de Todos los Santos”, alí di que Samaín é unha das festas pirofóricas máis importantes dos celtas; o 1 de maio e o 1 de novembro, ou para ser máis precisos as súas vésperas, sinalan momentos críticos culminantes de cambio de ano en Europa: un é precursor do amable calor e o outro anuncia o frío e a esterilidade do inverno. Isto pode ser de escasa importancia para os agricultores, pero afecta profundamente aos pastores europeos. En calquera caso, as dúas grandes festas célticas, coinciden estreitamente na maneira de celebralas, nas supersticións asociadas a elas, así como polo seu arcaísmo. Nas dúas ocasións préndese o lume; o influxo benéfico do lume. A costume de prender lume novo na véspera de Todos os Santos ou Samhain apunta ao 1 de novembro como día de Ano Novo no calendario celta.

Para quen queira saber máis sobre as idas e vidas das ánimas dos defuntos, sobre a costume de que os rapaces pidan esmola (turba) polas portas das casas, ou sobre os lumes para espantar as bruxas, e outros detalles que chegaron ata os nosos días, pódese consultar nas páxinas 710-715.

E isto, para que nos pode servir aos docentes?

Para todo ou para nada!

Cambios na lectura e nas bibliotecas

In ActualizArte on 21/10/2010 at 14:59

Os cambios que se están a producir asociados á puxanza do libro dixital van a supor mudanzas en todos os ámbitos relacionados coa lectura: na forma na que se le, nos tempos dedicados á lectura, nas estratexias lectoras, nos espazos dedicados aos libros, etc. Dosdoce.com é un observatorio que analiza o impacto das tecnoloxías no sector cultural; creado por Javier Celaya autor de varios libros e estudos sobre o uso das novas tecnologías na estratexia de comunicación e marketing.

Porén, no Día das bibliotecas escolares queremos recomendar a lectura de varios artigos publicados en Dosdoce.com

E non vale pensar que iso aínda está moi lonxe.

Entidades locais e educación da primeira infancia

In ActualizArte on 19/10/2010 at 21:00

O pasado 14 e 15 de outubro, tivo lugar en Madrid o “Encuentro entre entidades locales: educación para la primera infancia“, un foro de debate onde se tratou o papel dos municipios na escolarización do primeiro ciclo de EI. En España na actualidade, acadouse a taxa de cobertura do 34,1%, e o 70% do total de centros públicos son de titularidade municipal –preto de 3.000.

A máis de procurar a conciliación da vida familiar e laboral das familias, a educación da infancia tense revelado como un elemento determinante no posterior devir académico do alumnado.Polo tanto, a calidade do servizo que se presta á cidadanía e aos máis pequenos, os espazos nos que se acollen, a formación do persoal que os atende, os materiais que se empregan, e as metodoloxías que se aplican, son aspectos a ter en conta desde dos departamentos educativos dos concellos. Como se pode ver no programa, aos asistentes entregáronselle modelos de documentación e protocolos de actuación con respecto á xestión eficaz dunha escola infantil. Unha mágoa que o ministerio non publique eses materiais no seu web, de seguro que serían de utilidade.

No programa vemos os títulos das interesantes intervencións ao longo destes dous días, pero non sabemos se foi tratada a tan necesaria coordinación entre os centros 0-3 e 3-6. Así mesmo, descoñecemos se se tratou a oferta educativa municipal non formal ou informal dirixida á primeira infancia. Referímonos a todos os servizos e persoas que interveñen cos máis pequenos ao longo de todo o día. Recordemos que iso tamén ten unha vertente educativa: os programas madrugadores, os comedores escolares, as actividades extraescolares, as ofertadas desde as bibliotecas, ludotecas, etc. En máis dunha ocasión temos comentado que a FEGAMP podería tomar a iniciativa de que os concellos elaboren unha carta de servizos á infancia, ao estilo do que se fai en Reggio Emilia. Explicitar con claridade a finalidade educativa de todas as intervencións coa infancia e coas súas familias. O só feito de escribir esa carta de servizos podería axudar a mellorar a calidade da atención, superando a barreira do indicador cantidade.

Novas familias na escola: dúbidas e desvelos

In ActualizArte,FamiliarizArte on 03/10/2010 at 20:14
Escenario: centros de educación infantil
Temporalización: 1º trimestre do curso académico
Personaxes: pais e nais primeiriños na escola
Problemas:
1º A entrada na escola do primeiro/a fillo/a
Recomendación: Sobrevivir al colegio de su hijo”, de Paola di Pietro en Medici.

Recóllense consellos prácticos sobre a entrada na vida escolar: que centro; as actividades; comedor si ou non; participación na escola; xogos, etc., de tal xeito que pode converterse nunha experiencia proveitosa, tamén, para os pais.



2º Que lle respondo ao meu fillo/a cando me pregunta por que hai que ir á escola?

Recomendación: “¿Por qué tengo que ir a la escuela”, de Hartmut von Henting en Gedisa

Non é doado facerlle entender aos fillos/as cal é a razón pola que teñen que pasar o día separados dos proxenitores e entre persoas estrañas, alleas ao seu hábitat familiar. Recorrer a argumentos como a importancia de ser unha persoa educada e culta para ter unha vida de calidade non soan nada convincentes.

3º En que actividades extraescolares o/a inscribo?

Recomendación: “La hiperescolarización de los niños. Las actividades extraescolares, una presión añadida para tus hijos”, de A. Rosenfeld e N.Wise en Paidós.

Ás veces cremos que o mellor que podemos darlle aos fillos son moitas oportunidades que nós non tivemos, o que nos leva a unha carreira desenfreada de actividades despois da xornada escolar. Poida que non sexa iso o que recorden de adultos, nin o que lles proporcione unha vida máis san e rica.

4º Controlando todos os “elementos” da súa educación e coas oportunidades que hai, conseguirei que sexa dos mellores?

Recomendación: “Bajo presión. Cómo educar a nuestros hijos en un mundo hiperexigente”, de Carl Honoré en RBA.

Todos os pais e nais aspiran, anhelan e desexan o mellor para os seus fillos: que teñan éxito, que non fracasen, que non sufran o que sufriron eles…, de tal xeito que a vida dos nenos estase a converter nunha carreira sometidos a presión, e a labor dos pais converteuse nunha profesión en si mesma.

Nacidos para comprar

In ActualizArte,FamiliarizArte,RebelArte on 03/10/2010 at 20:14

Calquera que visite unha grande área comercial nunha fin de semana quedará pasmado do poder adquisitivo dos máis novos, nenos e mozos e da súa capacidade de decisión en canto ás compras. O máis alarmante é que cada vez os consumidores son máis novos, van da man dos seus proxenitores ou empurrados por estes en carriños. Compran porque deses produtos, pensan depende a súa supervivencia social. Na actualidade os profesionais do marketing empregan recursos publicitarios tan sofisticados que inflúen no modo no que os máis novos se ven, se senten e se relacionan. O poder de compra dos nenos e nenas aumentou de forma espectacular, converténdose en compradores desde a máis tenra infancia. Estímase que entre os 6 e os 12 anos visitan tendas 2 ou 3 veces por semana e introducen 6 artigos no carro cada vez que van. Outro factor que inflúe é a falta de tempo dos pais; as investigacións amosan que os pais que pasan menos tempo cos seus fillos, gastan máis cartos con eles –chámaselle a isto, os “cartos da culpabilidade”.

Recentemente, lemos o libro “Nacidos para comprar. Los nuevos consumidores infantiles” de Juliet B. Schor, publicado en Paidós e pódese acceder a partes do mesmo a través da rede. Esta experta en temas de consumo, economía e familia, centra a súa investigación na sociedade estadounidense -a máis consumista do mundo, absolutamente inmersa no “ciclo do traballo e do gasto”- e constata que os nenos/as e os adolescentes estanse a converter no epicentro da cultura do gasto en Norteamérica. Desde fai dúas décadas, as familias están sometidas a presión en relación cos seus fillos, xa que deben facerlle fronte a un abano de esixencias que van desde as actividades extraescolares, ata unha educación de calidade, pasando pola compra de produtos de moda e de marca. En palabras da autora “Os nenos convertéronse en vehículos que trasladan o mercado ao fogar, o chanzo entre os anunciantes e o peto das familias. Os máis novos son depositarios do saber e da conciencia consumista. Son os primeiros en adoptar moitas das novas tecnoloxías das que son ávidos usuarios. Os modos sociais dos nenos constrúense cada vez máis en torno ao consumo. (…) Nun mundo semellante, cantos pais optan por renunciar ao consumo ou por simplificar a vida? Trátase dun paso radical que moitos nenos non aceptan de bo grado.”

Ao longo de 300 páxinas, a autora vai analizando os hábitos consumistas dos que poden ser os nosos alumnos e alumnas; motivo polo que consideramos altamente recomendable a súa lectura. Ben sabemos que desde a escola non podemos ir “contracorrente”, nin loitar contra iso –e máis, non conseguiríamos nada-, pero si é a nosa obriga, a nosa responsabilidade, o noso deber profesional, a nosa labor, aprenderlles a pensar, a razoar, a comparar, a valorar, a buscar alternativas…, habilidades todas elas para que sexan que de decidir desde o coñecemento. Xa veremos como asumir este reto, ou cando menos procuraremos evitar o fomento do consumo, que desde as escolas, faise, e moitas veces.

Slow education

In ActualizArte on 21/09/2010 at 19:10

O nº 56 da revista Aula de Infantil, de xullo-agosto, dedícase á educación lenta. Coordinado por Joan Domenèch, autor de “Elogio de la educación lenta”, recolle as voces daqueles profesionais que piden que se respeten o ritmo natural dos acontecementos e máis os tempos da infancia. O propio Domènech mantén un diálogo virtual con Carl Honoré –escritor, periodista e estudioso do movemento Slow. Pódese ver a entrevista completa en educacionlenta.blogspot.com .

No artigo “Por una pedagogía del caracol”, Gianfranco Zavalloni, fai unha proposta educativa na que se propoñen estratexias didácticas para a ralentización, metafóricamente chamada pedagoxía do caracol. Entre elas destacamos: perder tempo para falar, debuxar en vez de fotocopiar, ou aprender a asubiar na escola.

Para quen queira afondar máis neste movemento social, contrario ao enfoque hamburger, escolmamos a seguinte bibliografía:

Elogio de la lentitud”, de Carl Honoré, RBA, 2005.

Elogio de la educación lenta”, de Joan Domènech, Graó, 2010.

El valor del tiempo en la educación”, de Gimeno Sacristán, Morata, 2008

Despacio, despacio: 20 razones para ir más lento por la vida”, de María Novo, Obelisco, 2010.

Pedagogía della lumaca”, de Gianfranco Zavalloni, EMI, 2008

Ozio, lentezza e nostalgia: Decalogo mediterraneo per una vita più conviviale”, de Cristoph Baker, 2006.

Elogio de la pereza”, de Tom Hodgkinson, Bronce, 2005.

Cómo ser libre”, de Tom Hodgkinson, Aguilar, 2008.

Neste vídeo de animación reflictese á perfección a présa coa que todos transitamos polo sistema educativo, pola sociedade e pola vida, para, finalmente, ter unha saca baleira.

Competencias profesionais

In ActualizArte on 16/09/2010 at 23:00

A pasada fin de semana, lemos no suplemento dun xornal, un artigo titulado ¿Por qué Julia es una maestra 10?. Julia Resina, unha mestra que nunca sufriu acoso escolar nin estrés, vista por 36 dos seus alumnos e alumnas de 5 promocións diferentes. A dobre páxina unha fotografía de todos eles cos seus comentarios, entre os que destacamos:

“Siempre ha estado comprometida con la educación y lo transmitía.” “Se preocupaba de que cada alumno avanzara en su educación y en su felicidad.” “Lo que hace especial a Julia es que enseñaba desde el cariño y de manera igualitaria” “Te daba motivos para que estudiases.”

Á vista destes comentarios pensei, tantas investigacións sobre cales deben ser as competencias profesionais do profesorado, tanto debate, e velaí van; tan só cómpre preguntarlle a alguén a cantos profesores recorda e por que motivo; na meirande parte dos casos son coincidentes, e redúcense aos xa expostos no artigo.

Aínda así, e por ser un pouco máis sistemática; fai tempo lemos o libro “Diez nuevas competencias para enseñar”, do sociólogo Philippe Perrenoud, publicado en Graó no 2004, que é todo un referente. Recolle en 10 puntos os grupos de competencias que debe reunir un bo profesional do ensino:

1. Organizar e animar situacións de aprendizaxe.
2. Xestionar a progresión das aprendizaxes.
3. Elaborar e facer evolucionar dispositivos de diferenciación.
4. Implicar ao alumnado na súa aprendizaxe e no seu traballo.
5. Traballar en equipo.
6. Participar na xestión da escola.
7. Informar e implicar ás familias.
8. Empregar as novas tecnoloxías.
9. Afrontar os deberes e os dilemas éticos da profesión.
10. Organizar a súa formación continua.

O mesmo Perrenoud, sintetízaas na cita que segue: “Decidir en la incertidumbre y actuar en la urgencia es una forma de caracterizar la experiencia de los profesores, que realizan una de las tres profesiones que Freud llamaba imposibles, porque el alumno se resiste al saber y a la responsabilidad”. Pódense ler partes dalgún capítulo, na ligazón da editora.

Os comentarios dos ex alumnos e alumnas, tamén me fixeron recordar os que teño escoitado dunha mestra galega, nunca suficientemente recoñecida, Antía Cal, fundadora do Colexio Rosalía Castro de Vigo, cuns principios educativos, aínda “modernos” e avanzados para os tempos actuais. Grande amiga e compañeira de Marta Mata desde os tempos nos que asistía ás Escolas de Verán de Rosa Sensat. Como xa fixéramos no seu momento, recomendamos a lectura do libro “Este camiño que fixemos xuntos” – no que Antía Cal, narra a súa vida-, a todas aquelas persoas interesadas na renovación pedagóxica e no compromiso coa mellora do ensino en Galicia. Facilitamos, tamén, acceso a un artigo sobre ela, publicado na revista EDUGA nº 50.

Cal é a LIX de calidade?

In ActualizArte on 13/09/2010 at 21:00

Se houbo unha constante ao longo de todo o 32º Congreso IBBY foi falar da Literatura Infantil e Xuvenil de calidade (LIX) –aínda que non tiven o pracer, supoño que sería igual en todas as anteriores edicións do encontro internacional-, mais para os profanos xurde inmediatamente a pregunta: que é o que diferenza un libro de calidade doutro que calificaríamos de mediocre? É obxectivable ? Pódese cuantificar?

Tratouse decote a necesidade de orientar aos mediadores, docentes, axentes de dinamización cultural…, para que elixan lecturas de calidade, pero cales son estas? Ou deixámolo á arbitrariedade dunha crítica que en moitas ocasións opina avalándose en criterios que pouco teñen que ver co “peso” da obra?

Trala intervención de Teresa Colomer, na rolda de preguntas, pedíronselle pautas. Ela respondeu que pouco sabemos dos motivos polos que un libro conecta cos lectores. Valorar a calidade é moi complexo, continuou; na comida, na bebida, na arte…, faise por comparación; se alguén non pode comparar, non pode saber se algo é máis bo ou menos malo. Pero segundo ela, ata o libros mediocres son necesarios; serán un referente. Remitiunos a Emili Teixidor. Este autor catalán, no seu artigo “Estrategias del deseo o trucos para leer”, gañador do VI Premio Periodístico sobre a lectura da FGSR, no 2005, di que “todos os lectores buscan nos libros unha metáfora da felicidade.”, será logo, que os libros de calidade son os que abren unha porta á esperanza. Recomendamos encarecidamente a lectura deste artigo.

E recomendamos, tamén, a lectura de “Siete llaves para valorar las historias infantiles”, obra dirixida por Teresa Colomer, para a FGSR, publicada no 2002 e froito dun seminario no que participaron, entre outros, L.M. Cencerrado, Antonio Ventura, Teresa Corchete, Xabier P. Docampo e moitos máis expertos en LIX. Estrutúrase en oito capítulos, sete deles centrados en aspectos integrantes dos libros álbum, sendo o oitavo a visión de conxunto. Ao remate de cada un deles, da unhas pautas sobre cuestións a ter en conta con respecto a cada un deses elementos constitutivos da obra.

No 1º capítulo trátase sobre a imaxe e a súa relación cos textos infantís. O 2º imaxina o itinerario dun lector que se familiariza progresivamente coa forma que teñen as historias da nosa cultura. O 3º, parte da idea de que os libros lle falan aos nenos e nenas a través do conxunto de voces dos seus narradores. O 4º alude á experiencia estética, á forma na que se fusionan as artes plásticas e a literatura. O 5º céntrase na posibilidade de multiplicar ou expandir a experiencia propia a través da vivencia dos personaxes. O 6º trata da posibilidade de ampliar as fronteiras do contorno coñecido a través dos libros. E o 7º, contempla os libros como unha porta de entrada do lector na vida.

De seguro que cando eliximos unha obra ten máis que ver con cuestións emocionais e totalmente subxectivas, polo que é interesante coñecer os ítems observables nunha obra para considerala de calidade. “Siete llaves para valorar las historias infantiles” xunto con “La formación del lector literario”, son lecturas altamente recomendables, para profesionais da educación, especialmente para integrantes de equipos de dinamización da biblioteca escolar.

A educación motor de futuro

In ActualizArte on 07/09/2010 at 00:02

Na nova estratexia europea para o 2020 a educación é un dos cinco obxectivos prioritarios para acadar unha saída sostible da crise económica e para o cambio de paradigma. Enténdese a educación como un dos motores de medra económica e de emprego para os vindeiros anos.

Cada década a Unión Europea fixa unha estratexia que se traduce en obxectivos cuantitativos para cada ámbito de acción. Así, ata o de agora, falábase dos obxectivos da Axenda de Lisboa, e dos que xa comentamos, a nivel europeo e estatal noutras entradas deste blog.

Xa que estamos a referirnos á “utopía necesaria”, ao noso entender, o mellor documento prospectivo sobre o valor futuro da educación, aínda válido e totalmente actual, foi elaborado no ano 1993, encargado por Federico Mayor Zaragoza á Comisión Internacional sobre a educación para o século XXI, presidida por Jacques Delors. O coñecido como Informe Delors ou “La educación encierra un tesoro”, título inspirado nunha fábula de La Fontaine. Redactado en base a seis orientacións: educación-cultura, educación-cidadanía, educación-cohesión social, educación-traballo-emprego, educación-desenvolvemento, educación-investigación-ciencia. Complétase con temas transversais máis directamente relacionados co funcionamento dos sistemas de educación: tecnoloxías da comunicación, os docentes e o ensino, e a financiación e xestión.

Queremos recomendar a súa lectura a todas as persoas interesadas no poder transformador da educación. Quixemos “recuperalo” porque queremos telo presente ao longo de todo o curso que agora iniciamos.

Os dous principios establecidos no mesmo – os catro piares básicos da educación e a educación ao longo da vida- son un compendio aplicable en calquera momento, en calquera país e en calquera época.

Hai que educar para aprender a ser, para aprender a coñecer, para aprender a facer e para aprender a vivir xuntos. Bela maneira de resumir as competencias básicas que se deben adquirir a través da educación.

A partir de aí pouco máis se pode dicir sobre a educación como motor de futuro.

Obxectivos da Educación para a década 2010-2020. PLAN DE ACCIÓN 2010-2011

In ActualizArte,LexislArte on 07/09/2010 at 00:01

O pasado 17 de xuño, o Consello Europeo marcou as metas a conseguir daquí ao 2020 para mellorar os niveis de educación. Tendo como referencia ese documento, a nivel estatal e como punto de partida, estableceuse un Plan de acción 2010-2011, cun conxunto de actuacións específicas que se revisarán e renovarán anualmente.

Este plan de acción que se artilla sobre os 12 obxectivos europeos, apoiarase nunha serie de programas como son:

-a mellora do rendemento escolar do alumnado

-a modernización e flexibilización do sistema educativo

-a modernización e internacionalización das universidades

-o impulso ao aprendizaxe de linguas estranxeiras

-un plan estratéxico para a Formación Profesional

-a información e a avaliación como factores para mellorar a calidade da educación

-a formación do profesorado

-a dimensión social da educación en todos os niveis

Nada novo e nada vello. Estes obxectivos tanto podían ser válidos fai dez anos como poderán selo dentro de cincuenta anos. Non fai falla consultar a bola de cristal. O único que pode diferencialos son as medidas nas que se traduza.

Lemos con moito interese as fichas nas que se concreta o paquete de medidas planificadas polo goberno español porque, cando nos remitiron este Plan de acción, alguén nos indicou que as referidas á educación infantil, estaban recollidas, na súa meirande parte no obxectivo xeral 1º: “El éxito educativo de todos los estudiantes” (pag 28-42). Confeso que mentres esperaba a que se abrira o documento pensei que por fin se ía ter en conta a importancia determinante da EI, tanto para o desenvolvemento persoal como para o futuro discorrer académico do alumnado. Tamén pensei que o ministerio faría mención á necesidade de ir un paso máis alá no ciclo 0-3, non falando só de provisión de postos escolares, senón de promoción da calidade efectiva deste primeiro chanzo educativo. Supuxen que, sendo como é un ciclo no que a meirande parte das prazas ofertadas son en centros privados, contemplaría a supervisión do carácter educativo por parte da inspección. Ata esperaba ver algunha referencia ao fomento da coordinación entre os dous ciclos infantís, 0-3 e 3-6; e como non, que se instara ás comunidades autónomas a que dunha vez, estipularan os requisitos mínimos dos centros 0-3 –algo que veñen adiando desde o ano 2007.

Ben, das 15 medidas previstas para a consecución deste primeiro obxectivo, que contan cunha dotación de preto de 200 millóns de euros, tanto para o 2010 como para o 2011, as catro primeiras refírense a EI; son as que segue:

1. Ampliar e avaliar o Plan Educa3, aumentando a oferta de prazas no primeiro ciclo de Educación Infantil.

2. Transformar de maneira progresiva, en prazas de EI, a oferta de atención aos nenos de 0 a 3 anos de idade que non está considerada como tal.

3. Aumento da oferta de prazas para ciclos formativos de Grado Superior de EI.

4. Recoñecemento das competencias profesionais adquiridas a través da experiencia laboral e de aprendizaxes non formais obtidos en centros para atención a nenos de 0 a 3 anos e oferta de formación para obter o título de Técnico Superior en Educación Infantil.

Sabemos que un documento programático coa amplitude do Plan de Acción non pode ter un gran nivel de concreción, pois esta característica converteríao en algo de difícil lectura e interpretación; sabemos que as actuacións polo miúdo dependerán das distintas comunidades autónomas. Tan só queremos recordar que a calidade en infantil hai que cifrala en algo máis ca en “ladrillos”, persoal ou materiais. Pero iso ben pode lograrse a través da formación do profesorado, da innovación e da ordenación académica.

Confiamos en que a estas alturas non sexa preciso convencer a ninguén do valor da educación infantil; para nós, tanto como a universitaria.

Centros infantís, escolas de vida

In ActualizArte on 18/06/2010 at 18:57

A piques de pechar o curso, levamos unha grata sorpresa; coma todos os usuarios de SEM, recibimos unha mensaxe na que se nos informa de que EDUGA, a Revista Galega do Ensino, inicia a súa andaina dixital, dedicando o seu nº 58 á educación infantil.

Un formato áxil, intuitivo e accesible desde calquera punto con conexión á rede, permítenos ler algúns dos artigos que integran o formato clásico e xa referencial de EDUGA.

Experiencias escolares, artigos de opinión, investigacións e reflexións entorno as escolas infantís; poética e acertadamente denominadas no seu editorial, “Centros infantís, escolas de vida”.

Malestar docente

In ActualizArte on 03/06/2010 at 15:42

Fai oito ou nove anos, proliferaban as publicacións, estudos e investigacións sobre o malestar docente. Foi o gran tema na educación. As novas responsabilidades do profesorado, tanto técnicas, organizacionais, sociais, etc, dicíase, acababan provocando que fosen un dos colectivos profesionais máis afectados pola depresión,a fatiga psíquica, o estres e outras doenzas, e ata se pedía a consideración de profesión de risco. Debatíase tamén se as variables individuais modulaban ou influían nas variables organizacionais que conducían ao estado de profesor queimado. Disto habería moito que falar. Hai “moitas luces e sombras”. Poida que primeiro fose preciso volver a mirar o dicionario e cada un deses termos.

A comezos do mes de maio presentouse “Retrato canalla del malestar docente”, obra dun profesor de ensino secundario, Juan José Romera López, publicado na editorial Toromítico. É unha sorprendente reflexión sobre o estado actual do ensino nos centros educativos.

Non nos cremos capaces de superar a reseña de Mariano Fernández Enguita no seu blog Cuaderno de campo, polo tanto copiámola textualmente. “En medio de este gris panorama he encontrado algo muy refrescante: Retrato canalla del malestar docente, magnífico libro de Juan José Romera López, profesor malagueño (Ediciones Toromítico, 2010) que me ha enganchado de principio a fin y he devorado en un par de días, sólo porque otras obligaciones me han impedido hacerlo en uno. Una profesora de bachillerato quemada y resabiada, mezcla de señora Rottenmeyer y Marujón celtibérico, apabulla a un joven profesor con la voz de la experiencia, es decir, con toda la colección de tristes banalidades que hoy alimenta el runrún de tantos claustros. Romera desgrana el discurso típico y tópico del malestar docente mediante la afortunada fórmula de una sucesión de correos electrónicos que la veterana envía al novato, y lo hace con gracia, hasta el punto de que el lector llega a sentir simpatía por los dislates de la protagonista. Pero también se toma el trabajo de glosarlos, recorriendo tanto la versión banal de esos tópicos como su expresión ilustrada por tantos analistas del desastre educativo e intelectuales despistados que han llegado a alinearse irresponsablemente con ellos. Siendo tan amplia la temática que exigiría un trabajo enciclopédico desmontarla en detalle, el recurso a las breves glosas no puede pretender ni pretende tanto, pero sí llega, y muy bien, para mostrar la precariedad y la debilidad de los fundamentos de ese discurso circular y autista, pero cada vez más ruidoso. Una lectura muy recomendable.”

Cando menos hai que lelo para descartar que esteamos queimados/as; sempre se dixo que os de infantil eran os menos afectados. Ou para recoñecer a algúns asistentes aos claustros.

Crecer jugando

In ActualizArte,FamiliarizArte on 25/05/2010 at 14:30

A Fundación Crecer Jugando ten como obxecto a promoción do dereito ao xogos dos nenos e das nenas. Publican estudos e investigacións sobre o xogo e o xoguete.

Desde esta páxina pódense descargar as revistas publicadas:

Juego, juguete y seguridad

Juego, juguete y salud

Juguetes y género

Juguetes para niños. Criterios para adultos

Jugar en familia

El valor de los juguetes y el juego

El juego y el juguete en educación infantil

Cómo elegir el juguete adecuado

El juguete en la escuela

El juguete un reflejo de la historia

Educar a mirada, a man e o pensamento

In ActualizArte on 14/05/2010 at 09:08

Cando falamos da educación visual e plástica na educación infantil, ou da educación artística, ou de arte (en) infantil, sempre pensamos que o obxectivo prioritario destas actuacións nas aulas é o de educar a mirada, a man e o pensamento. É unha expresión brillante, mágoa, non é nosa, correspóndese co título do libro publicado en Graó “La educación visual y plástica hoy. Educar la mirada, la mano y el pensamiento”, publicado no 2001, para nós segue a ser un referente. Nel participa Marta Berrocal, moi coñecida nas actividades de formación do profesado galego de infantil, así como Amparo Fosati, ou Manuel González Ramos, entre outros, que tamén colaboraron en outras dúas publicacións posteriores, dentro da mesma colección “Didáctica de la educación visual y plástica”. Desde a rede, pódese acceder a algúns capítulos.

La educación visual y plástica hoy. Educar la mirada la mano y el pensamiento”, coordinado por Jordi Caja, publicado en Graó no 2001. No capítulo 2, “Expresión plástica y educación infantil”, pregúntanos se todos entendemos o mesmo por expresión plástica; aborda os seus valores educativos, o papel do/a docente, os obxectivos, contidos, actividades, avaliación e espazos para a plástica. Dedica, tamén, un apartado ao proceso gráfico infantil.

Menús de educación visual y plástica. Siete propuestas para desarrollar en el aula”, coordinado por Marta Berrocal, publicado en Graó no 2005. Ao modo das culturas orientais que incorporan dez ou máis pratos á mesa, este libro presenta ideas e recursos prácticos organizados en sete propostas con títulos tan suxestivos como “La línea, ¡qué lío!”, “Un compás sin música”, “En busca del color perdido” ou “El retrato, una cuestión de narices”.

Figuras, formas, colores: propuestas para trabajar la educación plástica y visual”. Nel trátase que a arte e o artístico para ser valorados deben ser ensinados e aprendidos. No capítulo dedicado á educación infantil analiza as tres dimensións e a representación do tempo.

El Adarve

In ActualizArte on 11/05/2010 at 10:47

El Adarve é un dos mellores blogs que coñecemos –polo seu contido, para o profesorado en xeral, do nivel que sexan; ou mellor aínda, é recomendable para calquera persoa.

É un blog onde se recompilan os artigos de Miguel Ángel Santos Guerra publicados no xornal “La opinión de Málaga”; nestes cun estilo vivo, fresco e sinxelo vai tratando temas actuais e suscitando sempre unha reflexión profunda. Como mostra facilitamos a ligazón a:

“Déjate de cuentos”

“Eso no se puede hacer”

“La niña de las oes”

“La mamá se echó a llorar”

“¿Viene “PISA” del verbo pisar?”

El pato en la escuela o el valor de la diversidad

In ActualizArte on 06/05/2010 at 20:58

Na anterior entrada facíamos alusión á obra do profesor Miguel Ángel Santos Guerra, “El pato en la escuela o el valor de la diversidad”, dispoñible na rede, das publicacións da Obra Social de CAM. Composto de fábulas a través das que o autor presenta a situación que se vive nas escolas onde a preseza de nenos e nenas de diferentes países, culturas, razas e relixións é do máis habitual. O título de cada un dos capítulos xa é do máis suxestivo: “El dromedario no es un camello defectuoso”, “”La gallina no es un águila defectuosa”, “Personas desagradables”, “La cigarra postmoderna” ou “Pulgas amaestradas”, entre outros.

No mesmo o seu autor, postula: “La intervención diferenciadora es ética ya que no hay nada más injusto que tratar igual a los que son radicalmente desiguales. Lo cual supone un conocimiento de cómo es cada uno, de cómo es su contexto y su historia. Lo cual exige unha actuación metodológica y evaluadora que se adapte a las características de cada uno.”

Ao longo de 60 páxinas, analiza como a diversidade nos enriquece a todos, e como unha escola que atende ás diferencias é un lugar onde todos e todas se senten ben e aprenden.

Moi recomendable a súa lectura.

Blogs en infantil

In ActualizArte,TICArte on 05/05/2010 at 23:01

No nº 401 de Cuadernos de Pedagogía, publícase o artigo “Trabajo por proyectos y blogs, una sintonía perfecta“, no que se expón como o uso de blogs con nenos e nenas de infantil axuda a traballar, entre outras, a competencia lingüística, xa que lles permite escribir, falar e comunicarse coas súas familias. Sabemos que a experiencia non é posible en todos os contextos porque non todas as familias teñen acceso á rede, pero en calquera caso é unha excelente maneira de ir rexistrando o traballado ao longo do curso. Deste modo, eles tamén coidan máis as súas producións e, sen dúbida, é un xeito de que o uso das TIC na aula teña unha finalidade máis alá do lúdico ou do simple entretemento.

Ben, un paso máis na alfabetización dixital do noso alumnado. Vemos moitos blogs de aula moi interesantes, tamén moitos que, desafortunadamente, cumpren coa sentenza de “novas tecnoloxías para vellas pedagoxías”.

Por que non aprendo?

In ActualizArte on 03/05/2010 at 16:37

Como novidade editorial na XXIX Feira do Libro de Santiago, e relacionada coa educación, salientamos a publicación “Por que non aprendo?” de Silvia Caride López na editorial Galaxia, que o recolle no seu web deste xeito:

“Por que non aprendo? é un libro escrito cun afán eminentemente práctico, nunha linguaxe accesible e con vocación de servir de axuda a todos aqueles (pais, nais, profesionais do ensino, orientadores…) que queren enfrontarse á problemática das dificultades de aprendizaxe. Cun estilo claramente didáctico, procurando a sinxeleza e evitando a terminoloxía especializada, Silvia Caride López explícanos como podemos axudar os nosos fillos/as en todo o que teña que ver coa súa aprendizaxe. A autora recorre a casos concretos e á súa experiencia profesional para mergullarnos nun camiño que conduce directamente ao fin que moitos pais e nais perseguen: axudar os seus nenos e nenas no camiño longo da educación. Porque cando hai unha dificultade de aprendizaxe non hai que desesperarse, senón atopar os vieiros para a súa solución.”

Lectura sinxela e accesible sobre un tema complexo.

Inglés en infantil

In ActualizArte on 02/05/2010 at 20:27

No ano 2009, publicouse “O inglés en infantil: unha porta ao plurilingüísmo”, un libro dirixido ao profesorado especialista en lingua estranxeira que imparte en educación infantil, coa finalidade de fornecelo de propostas de traballo que exemplifican como ha de concibirse a exposición ao inglés nesta etapa, unha etapa idónea para comezar a sentar as bases da futura competencia plurilingüe e intercultural do alumnado.

Ao longo da obra, faise un intento de que o profesorado especialista coñeza as características do desenvolvemento dos nenos e nenas de infantil; de como se traballa nestas idades; cal é o enfoque metodolóxico; como se pode e debe facer unha labor conxunta entre as titoras e as especialistas; finalmente, completase cunhas exemplificacións didácticas, para 3, 4 e 5 anos, así como unha para aulas mixtas. Recolle tamén un apartado de bibliografía e recursos para o profesorado.

De interese para o profesorado en xeral, non só para o de lingua estranxeira.

Todas las madres del mundo

In ActualizArte on 02/05/2010 at 20:26

A última obra de Gustavo Martín Garzo leva por título “Todas las madres del mundo”, publicado en Lumen.

“La relación de una mujer con sus hijos suele ser el reflejo de los mejores y peores trazos de su personalidad. En este manual poco ortodoxo, Garzo dibuja cincuenta retratos de madre, empezando por las “madres trapecistas”, que no pueden abandonar el brillo de la carpa de un circo para dedicarse de verdad a sus hijos, siguiendo por las “madres niñas” que juegan con sus hijos como si fueran muñecas o las madres que finalmente no son madres, pues han decidido perder al hijo que esperaban, hasta las madres que ya no están, y desde el más allá se comunican con sus hijos. En estos espléndidos retratos, teñidos de ese punto de locura que distingue a Gustavo Martín Garzo en los mejores momentos de su escritura, se nos habla de todas las mujeres que han vivido o algún día vivirán la experiencia de ser madres, un hecho en apariencia simple pero que cambia el modo en que miramos el mundo y la vida.

É posible que segundo vamos lendo vaiamos identificando algunhas nais coas que temos trato.

No seu web podemos empezar a ler “Las madres trapecistas”, “Las madres pulpo” ou “Las madres pez“.

La Caracola II

In ActualizArte on 29/04/2010 at 17:21

Esta escola, funciona en réxime de explotación, o edificio é propiedade do concello de A Coruña, pero fixo unha concesión de explotación por vinte anos á entidade privada que a xestiona. Isto sucede en moitas outras na nosa comunidade e tamén en Reggio Emilia. Escolariza a 87 nenos e nenas en 6 unidades; dúas aulas de lactantes (0-1 ano), dúas de camiñantes (1-2 anos), e dúas de medianos e maiores (2-3 anos). O custe de cada neno/a por ano supón unha achega económica do concello de 1430€ e de 1210€ para cada familia, que pode ter unha redución en función dos niveis de renda familiares. Hai uns custes complementarios que se corresponden aos servizos de comedor, almorzos, merendas e ampliación de horario.

Nada máis entrar, chamou a nosa atención en primeiro lugar a serenidade e paz que se respira, sempre de fondo, música ambiental. A continuación, destacamos que á porta de cada aula, exposta nun atril está, ao estilo reggiano, a libreta do día. Ese sistema de recollida de información que permite que as familias saiban o que estiveron a facer os seus fillos ao longo do día. É algo tan sinxelo como un caderno de espiral, en cada folla recóllense as actividades do día. A modo de exemplo: “Martes 16 de marzo. Experimentamos con la temperatura del agua y observamos como cambia el tacto de las telas de colores cuando las metíamos en un cubo de agua fría como la nieve o en uno con agua caliente como el sol”; todo isto con texto e debuxos para que os propios nenos poidan dar explicacións. “25/03/10. Ya echábamos de menos practicar el arte del manchado. Y hoy lo hicimos con frutas!! A que mola la silueta de la manzana. También manchamos con kiwi, plátano y fresa. Ah, y no olvidemos la pera, de la que además comimos un cacho”. Pois deste xeito tan sinxelo, vaise facendo un diario de clase que axuda tanto ás educadoras, ao equipo para o seguimento do proxecto, como ás familias. Anotan o máis significativo de cada día: aniversarios, a elaboración de títeres, a sesión de lingua estranxeira, a experimentación con obxectos metálicos, etc.

O outro espazo que nos gustou foi o que elas denominan a sala dos tesouros e nós chamamos o Mini-REMIDA. Unha habitación onde gardan as hamacas para o tempo de descanso dos nenos e nenas que quedan ao comedor e onde almacenan, perfectamente clasificado o material de uso común, tanto o convencional como estes “tesouros” da reciclaxe: tubos papel hixiénico, tapas, cepillos de dentes usados, pompóns, etc. Deste xeito conséguese ter os espazos de aula liberados de atrancos, diáfanos, para que os nenos se movan con liberdade, e non como moitas das nosas aulas que mesmo parece que temos o síndrome de Diógenes, disto xa falaremos noutra ocasión, do sentido de propiedade individual do que adolecen moitas e moitos profesionais do ensino.

Indagamos o tipo de supervisión que reciben, tanto a nivel proxecto educativo -non esquezamos que forman parte do sistema educativo, coma de coordinación con outras escolas 0-3 do concello e da comunidade; así como sobre se existía algún tipo de contacto coas escolas 3-6 futuras receptoras deste alumnado.

Rematou a visita cun petisco de despedida preparado polo persoal de cociña do centro e cunha presentación que xa quixeran moitos servizos de cattering. Organizado en tres zonas ou ambientes que recordan os piares fundamentais da escola: a auga-azul, a natureza-amarelo e a creatividade-vermello. Aí tamén tivemos ocasión de facer unha posta en común da impresión que nos causara o centro. Unha compañeira de 3-6, nun arranque de sinceridade, e impresionada polo alí visto, confesou, “e agora que imos a facer nós cando nos cheguen estes nenos?”.

Parabéns ao equipo de La Caracola e grazas por expoñerse á nosa mirada, que sempre parece que imos facendo a “proba do algodón”, buscando o fallo, pero aquí non temos nada que dicir máis que noraboa, e adiante que se acadastes isto en seis meses, de seguro que volveremos en moitas outras ocasións. O noso agradecemento de novo a quen propiciou esta visita, Javier Rouco, como unha sesión de formación para os grupos de traballo que coordina.

Rematamos insistindo unha vez máis, na necesidade da coordinación entre as escolas 0-3 e as 3-6, dúas realidades ata o de agora distintas pero na actualidade parte da mesma etapa educativa, e que na meirande parte das localidades só nos separa unha rúa.

EIM La Caracola

In ActualizArte on 29/04/2010 at 17:21

Onte tivemos ocasión de visitar a Escola Infantil 0-3 A Caracola na zona de Novo Mesoiro na Coruña. Fomos invitadas polo ASESOR de infantil do CFR da Coruña, Javier Rouco; si, con maiúsculas, porque cando tanto se anda a falar da formación do profesorado é bo que se saiba que hai grandes profesionais, que asesoran, que acompañan ao profesorado no seu proceso de medra profesional, que axudan e que abren novas vías; e iso nótase decontado, cando se ve a corenta mestras que pola súa conta e trala xornada de traballo viaxan desde distintos puntos para coñecer unha experiencia nova, cando se ve que contrastan opinións co asesor, cando se ve que comparten con el as súas inquedanzas…, non nos cabe dúbida, é un asesor respectado, é unha figura que se ve como necesaria pola súa achega á formación. Ademais tivo a xentileza de invitarnos as mestras da zona de Santiago que viaxamos a Reggio recentemente.

O motivo da visita era coñecer a escola porque a súa directora formouse nas Escolas de Reggio Emila e tratou de implantar esta filosofía neste barrio novo da Coruña. Por outra banda, tamén é unha escusa para que as do ciclo 3-6 vaiamos coñecendo o que se fai en 0-3, non vaia ser que logo nos pase coma cando os nenos van para primaria. Desde que nos recibiu, Bea, a directora insistiu en que non é unha gardería, que é unha escola infantil ao igual cas nosas. Antes de nada facilitounos un folleto que recolle una “Carta aberta ás novas familias da EIM A Caracola” de onde extractamos o seguinte:

Integra a REIM da Coruña, é un centro de inspiración reggiana e afortunadamente, a aposta arquitectónica (ten forma de bucina, de aí o seu nome) é moi semellante ás italianas con espazos abertos e diáfanos para que os nenos e as nenas non estean reducidos/recluídos nas aulas. Segundo entramos xa nos atopamos na Piazza ese espazo aberto multifuncional e que serve de distribuidor central de todo o conxunto así como de zona de xogos (recanto disfraces, xogo heurístico, etc). Contan co Atelier, ese espazo de diálogo plástico artístico no que os cativos aprecian as calidades dos materiais e interactúan con el. No centro do complexo hai un xardín interior no que se desenvolven experiencias sensoriais coa natureza; cun deseño ao estilo oriental conta cun estanque, zona de plantas aromáticas e zona de tarima de madeira para xogos. O comedor, xunto coa cociña é o espazo onde entran en contacto cos alimentos, coas súas texturas, preparacións, etc. Os menús están compostos de alimentos ecolóxicos e cunha presentación nada convencional. Neste momento todas as unidades están desenvolvendo un proxecto que lles permite coñecer a gastronomía e cultura de distintos puntos xeográficos (China, España, Italia, Marrocos…). Apostan, tamén, polo aleitamento materno, polo que se lles brinda axuda ás nais que traballan para que poidan seguir alimentando de xeito natural aos seus fillos/as.

O seu proxecto pedagóxico está contextualizado e adaptado ás características propias do lugar no que se atopa e ás das familias. Traballan en Parella Educativa, dúas educadoras con igual categoría profesional e igual compromiso co grupo. Teñen, tamén, colaboración de persoas do programa de inserción laboral de FADEMGA. Fomentan experiencias de iniciación ao inglés a través do xogo dramático e da música. Para este centro, unha das pezas fundamentais son as familias; cando chegan polas mañás, resérvase un tempo para o diálogo entre os nenos, a educadora e a familia. Complétase a carta con información sobre horarios e calendario, recordando en cada ocasión que isto non é unha gardería senón unha escola infantil 0-3.  Continúa.

Reggio 13ª: experiencias de traballo

In ActualizArte,InformArte on 24/04/2010 at 15:16

Loris Malaguzzi acostumaba dicir que “para facer boa educación debemos pechar os libros de psicoloxía, pedagoxía e didáctica”; para él, no ensino, precísanse persoas que teñan un perfil profesional con un punto de vista amplo e complexo para poder realizar cos nenos e coas nenas, experiencias, non só educativas, senón, culturais e sociais; que ás veces a excesiva formación en psicoloxía e pedagoxía ou didáctica, non permite despregar.

Hai xa bastantes anos, Morata, publicou “Escuelas infantiles de Reggio Emilia. La inteligencia se construye usándola”, recompilación de diversos artigos de experiencias nas escolas, publicados na revista “Bambini” entre os anos 1985-1990.

Na actualidade, parte desta obra está dispoñible na rede. Nela atopase recollido como se concibe o xogo; cal é o rol dos espazos nas escolas reggianas, para eles o terceiro educador; a historia do atelier; o traballo con títeres e marionetas; a experiencia de cociñar; o descubrimento do engaiolante mundo dos signos, e moitos outros, que poden axudar a comprender como é a praxe nestas escolas.

Autobiografía dun libro

In ActualizArte on 22/04/2010 at 07:45

Dado que mañá é o Día do Libro queremos recomendar un que nos gustou moito polo seu orixinal enfoque, “Las aventuras de un libro vagabundo”. O seu protagonista descríbese así: “Nací el 17 de junio de 1983, a las 16.37, en la imprenta de La Manutention, en Mayenne. Formato: 16,5 centímetros x 12,5centímetros. Peso: 230 gramos. Número de páginas: 224. Tipografía: Garamond. Cuerpo: 12. Tipo de papel: papel volumen de 90 gramos. Seis dibujos de Jean Mulatier. Tirada: 800 ejemplares numerados de 1 a 800, y veinte ejemplares sobre papel Japón numerados de I a XX con la ilustración de la cubierta y grabados originales de Marc Pessin. Y varias erratas, como cualquier edición original que se precie…”

Que sentirá e pensará un libro ao saír do prelo? O pequeno libro cóntanos as súas aventuras, os distintos lectores que ten oportunidade de coñecer; unha vida cos seus riscos, ao tempo que dá un repaso á industria editorial.

Rematamos cunha cita do seu autor, Paul Desalmand: «Sólo hay dos cosas que pueden cambiar realmente a un ser humano: un gran amor y la lectura de un gran libro»

Un libro sobre o galego para o Día do Libro

In ActualizArte on 18/04/2010 at 19:05

O pasado sábado presentouse en Bertamiráns o último traballo do profesor Henrique Monteagudo, un ensaio que leva por título “As razóns do galego. Apelo á cidadanía”, publicado por Galaxia. Foi desas ocasións nas que lamentamos que as intervencións non foran transmitidas polos medios para que puideran chegar a un gran número de persoas. Tanto a intervención de Víctor F. Freixanes como a do propio Monteagudo foron memorables. Nuns días nos que se están a espallar os datos sobre a perda de galegofalantes, son de agradecer as visións optimistas; pero non dun optimismo inxenuo, senón daquel que nace da crenza no que se está a facer ben; daquel optimismo que busca os puntos fortes das malas novas, e sobre todo do optimismo que nace da razón e da procura do sentidiño común. Nunha tarde de choiva de palabras, a dicir deles, que son os dous moi poéticos, trataron de desvincular o conflito lingüístico de todas esas connotacións que tratan de colgarlle: a de minoritario, a de sectaria, a política, a de que ten que decidirse na educación … , tan só trataron de identificar a lingua como unha marca de calidade de Galicia e dos galegos, o que nos diferenza dos demais, pero que non nos vai supor ningunha eiva, todo o contrario, é un valor engadido que nos abre moitas portas cun mínimo esforzo.

Gústannos os discursos que buscan o achegamento nas diferenzas, gústanos que as diferenzas se debatan e se decidan tras unha boa argumentación e gústanos a xente que traballa por aquilo no que cree. Non podemos caer no papanatismo e repetir consignas que outros nos transmiten, moitas das veces cunhas intencións nada claras. Galicia está formada por unha sociedade plural e respectuosa, non hai porque contrapoñer unha lingua á outra, o que hai é que renovar os discursos en defensa da lingua, e Henrique Monteagudo apunta con seriedade e rigorosidade cales son as claves destes discursos. Como muradán que é, recordounos un dito mariñeiro que ven dicir algo así, como que cando se navega non só hai que atender o estado do mar –o inmediato, o presente- senón tamén que, non hai que perder de vista o ceo, as estrelas -o futuro-, para saber a onde vamos.

Un libro para agasallarnos no Día do Libro.

Lecturas italianas

In ActualizArte on 05/04/2010 at 22:51

Sempre que viaxamos procuramos levar algunha lectura ambientada no país que imos visitar; neste caso, unha boa amiga agasallounos co libro “O armiño dorme” de Xosé A. Neira Cruz e publicado en Galaxia. Relata os últimos días de Bia de Medici, unha muller que vive a experiencia amorosa na Florencia do século XVI. Unha delicia chea de sensibilidade, coma todas as obras do autor. Gañadora de moitos recoñecementos nacionais e internacionais. Catalogada como de literatura xuvenil pero apta e interesante para o público adulto.

A estadía en Reggio Emilia tamén quedará para sempre vinculada ao libro “Antón Chéjov” da autora italiana Natalia Ginzburg e publicado en Acantilado. A miña compañeira de viaxe, coñecedora da miña debilidade polos contos do escritor ruso, sorprendeume con esta pequena xoia na que se narra a vida breve do autor, cun tono bastante semellante ao empregado por “un dos mellores retratistas da alma humana”, Antón Chéjov, autor de, entre moitos, “El beso” ou “La dama del perrito”, que por certo, estase a representar nos circuitos teatrais galegos baixo o título de “El juego de Yalta-Afterplay”, da man da compañía Teatro do Atlántico. Neste web pódense atopar moitos dos seus contos.

Admisión nos centros educativos

In ActualizArte on 08/03/2010 at 22:57

Xa estamos en pleno proceso de solicitude de admisión nos centros educativos. Chegan as familias inquedas por si conseguirán praza para os seus fillos ou fillas, esta é a súa principal preocupación, pero tamén teñen moito interese por coñecer o centro, o seu funcionamento e os servizos que oferta.

Sería un bo momento para ir preparando un folleto informativo para entregarlles, ben á hora da solicitude, ben durante o período de matriculación ou mesmo na reunión informativa que se manteña coas familias de alumnado de novo ingreso. As posibilidades son varias, tal e como se recolle no capítulo 4 “Exemplos de planificación”(pax.73), da publicación “E ti… vas á escola? O proceso de adaptación”. Nela, malia que se centra no proceso de adaptación, enténdese que este comeza desde o mesmo momento de solicitude de praza no centro educativo. Alí, tamén atopamos distintos modelos de folletos informativos sobre a escola.

A comezo de curso, recordaremos a lectura do poema que deu título á publicación “E ti… vas á escola? As dúbidas do pitiño” de Azucena Arias Correa, e que se atopa na páxina 123.

Guía para a elaboración de proxectos coeducativos

In ActualizArte on 07/03/2010 at 22:57

A “Guía para a xestión de proxectos coeducativos” é un documento aposta pola introdución da perspectiva de xénero nos centros de ensino. Está pensado para apoiar a labor dos equipos docentes no desenvolvemento de proxectos de igualdade, dando claves para traballar coeducativamente. Coeducar implica revisar os materiais didácticos, o uso que se fai da linguaxe, a distribución que se fai dos tempos e dos espazos entre os nenos e as nenas, o reparto de responsabilidades, etc. Como anexos recolle recursos para a coeducación e o marco lexislativo para a igualdade no ensino.

Sería bo que despois de tanta conmemoración do día da muller e da loita pola igualdade, miremos un pouco para o noso contorno de traballo máis inmediato e analicemos se a igualdade é un feito real. Non se trata de ver só si se separan os nenos das nenas o si se lle encargan tarefas e responsabilidades distintas, tamén hai que mirar a documentación dos centros, como nos proxectamos ao exterior; é incrible, pero certo, que nos escritos oficiais de moitos centros se emprega unha linguaxe totalmente sexista, malia que poida estar dirixido por mulleres e que a meirande parte do persoal sexa feminino.

Camiñan descalzas polas rochas

In ActualizArte on 07/03/2010 at 00:35

O maltrato de xénero ou a violencia sexual son temas que se abordan nos relatos que compoñen o libro “Camiñan descalzas polas rochas” co que Amnistía Internacional quere resaltar a universalidade dos abusos dos dereitos humanos das mulleres.

O poema de Ana Romaní dálle título á obra, que conta cos versos de Iolanda Castaño, Rosa Aneiros, Paula Carballeira, Anxos Sumai, Carmen Blanco, Marilar Aleixandre, María Reimóndez, Helena Villar Janeiro, Ana Expósito e Marica Campo. Mulleres; once escritoras e dez ilustradoras,: Noemí López, Rebeca López, Nuria Díaz, Almudena Aparicio, Ánxeles Rodríguez Ferrer, Marina Seoane, María Lires, Carmela González, Ana Pillado e Aurora López. 21 autoras.

Agasallo para todas as mulleres

In ActualizArte on 03/03/2010 at 16:01

Nós tamén merecemos un conto …, ou dous. No Día da Muller Traballadora un fermoso agasallo. Dous contos que poñen en valor o papel das mulleres, a súa sensibilidade, a súa forza e sabedoría; da autora Encarna Otero, cunhas ilustracións moi orixinais de Elisa Gallego Picard, publicados por Galaxia. Deses contos que cada vez que se len, aprécianse novos matices.

O branco país sen neve. “Unha nena soñaba nun branco país sen neve (…) A nena sabía que para poder cumprir o seu soño debería de ler; falar; escribir; buscar; aprender; soñar e agardar; coa sabedoría infinda que só dá o tempo…”

A serea do mundo. “Teño unha boa amiga no mar: é unha serea. (…) É unha serea sabia, quere percorrer os mares e os océanos para así coñecer as xentes que habitan nas súas beiras, falarlles, sorrirlles e compartir con elas as súas sabedorías.”

Pablo Pineda

In ActualizArte on 25/02/2010 at 23:14

No nº 398 de Cuadernos de Pedagogía, aparece “Pablo Pineda una persona Down, en tierra de nadie”, unha entrevista co mozo síndrome de Down diplomado en Maxisterio e a piques de rematar os estudos de Psicopedagoxía que protagonizou a película “Yo, también“, merecedora de moitos premios nacionais e internacionais, entre eles dous Goya na última edición.

Para reflexionar un pouco: “Yo de síndrome de Down tengo los estigmas pero nada más; mis conocimientos me han hecho una persona como las demás. (…) Lo que soy es más producto que de lo biológico, de mi entorno social; he podido adquirir conocimientos gracias al lenguaje y a la ayuda de los demás. Esto me parecía muy importante y se ha confirmado en mí, porque yo puedo aprender siempre que los contextos me ayuden.”

 A asociación Down Galicia, ten elaborado un documento con estratexias para favorecer a inclusión do alumnado en centros de educación infantil. Dispoñen tamén dunha webquest para sensibilizar ao alumnado de secundaria con relación ás persoas con Síndrome de Down.

A Editorial Galaxia, dentro da colección ¿E que?, publicou o libro “Miña irmá ten Síndrome de Down” que pode axudar a que se viva na aula con normalidade a diversidade.

Aprendendo a ser pais

In ActualizArte on 22/02/2010 at 13:45

O programa nº 30 de Redes para la ciencia, Eduard Punset entrevista a Jay Belsky que investiga sobre a influencia e efectos nos nenos da escolarización temperá; que el aconsella non facer ata os 4 ou 5 anos. Centra os seus traballos sobre a importancia dos coidados e atencións familiares nos primeiros anos de vida dos nenos. As súas afirmacións poden parecer un pouco provocadoras, pero non faltas de razón, na entrevista di: “A triste verdade é que nalgúns países pagamos máis por aparcar o coche que por aparcar aos nosos fillos.” Pon en tela de xuízo as políticas asistenciais de moitos gobernos en troques de facilitar axudas para que as familias se ocupen dos seus fillos.

Facilitamos a transcrición da entrevista.

Alfabetizacións múltiples

In ActualizArte on 16/02/2010 at 00:11

O nº 398 de Cuadernos de Pedagogía , de febreiro de 2010, aborda no “Tema del mes” as alfabetizacións múltiples. Os aparellos tecnolóxicos do século XXI levan consigo a comprensión doutras linguaxes e códigos culturais que posibilitan que o alumnado, actuando como emisor activo -xa non só como receptor pasivo-, adquira e exercite a fala, a escrita e desenvolva habilidades de pensamento crítico.

Inclúe unha entrevista a Henry Jenkins, considerado o McLuhan do século XXI, quen afirma “è preferible pensar nun mundo no que os estudantes aprenden cun libro na man e un rato na outra, que nun no que se lle ensina que a cultura do libro é tan fráxil que ten que ser protexida fronte ao ordenador”. Nesta mostra a súa visión de como coexisten e se complementan a cultura dixital e a do libro, e de como esta sairá reforzada. Fala tamén das achegas dos conceptos de cultura participativa e de intelixencia colectiva ao eido da educación e do rol que deberá asumir o profesorado.

A entrevista a Henry Jenkins pódese consultar nos gratuítos de CP, así como no seu blogue, no que se recolle unha versión máis ampla da entrevista en catro partes, “El aprendizaje en una cultura participativa: una conversación acerca de los nuevos medios y la educación”, e artigos de interese publicados noutros medios. Recomendamos “Los niños como narradores de historias: la fabricación de TikaTok”.

Elogio de la educación lenta

In ActualizArte on 11/02/2010 at 22:34

Días atrás, estábamos nunha librería ollando as novidades publicadas no ámbito pedagóxico e atopamos un libro escrito por un “gurú”da mercadotecnia e da publicidade que se internaba no mundo da educación e dicía que o gran problema que tíñamos os profesionais do ensino é que non nos sabemos adaptar ao mundo actual, no que todo vai ás presas, no que o que importa é o impacto emocional que alude aos instintos máis primarios básicos, tal e como fan os expertos en publicidade. Dicía así mesmo, que deberíamos empregar o “zapping” nas nosas clases, un cambio continuo e rápido de temas, de actividades, de mensaxes…

Xusto ao seu carón había outro titulado “Elogio de la educación lenta” de Joan Domenech, publicado en Graó, deste si recordamos o seu título. Sería casualidade que estiveran xuntos, ou sería a man intencionada do libreiro ao colocalos no andel? Lemos a recensión e acabamos mercándoo. Velaí vai: “Los movimientos de la lentitud plantean alternativas a la aceleración que condiciona nuestras vidas: comida, desplazamientos, relaciones personales… Todo está impregnado por una velocidad que no deja saborear el sentido de las cosas y nos aboca a una sociedad neurótica y despersonalizada.

Más, antes y más rápido no son sinónimos de mejor. Aplicar esta afirmación en la escuela y en la educación es una de las cuestiones a las cuales el autor intenta dar respuesta en este libro en que se replantea el tiempo, no desde el punto de vista organizativo, sino con la intención de encontrar nuevas dimensiones que den sentido, entre otros, a la diversidad de ritmos de aprendizaje. La educación lenta es un paradigma que no pretende hacer las cosas a poco a poco, sino saber encontrar el tiempo justo para cada uno y aplicarlo en cada actividad pedagógica. Educar para la lentitud significa ajustar la velocidad al momento y a la persona.

Hacer elogio de la educación lenta tiene sentido hoy y aquí en tanto que representa el elogio de un modelo educativo entendido como la pieza clave en el proceso de humanización de la sociedad. El tiempo no puede colonizar nuestras vidas y las de la escuela, sino que hay que devolverlo a los niños y niñas y al profesorado para que pueda ser un tiempo vivido plenamente y, por tanto, plenamente educativo .”

Dá para pensar un pouco na nosa praxe educativa, moitas veces enleada nun activismo sen moito sentido; en ocasións estamos máis preocupadas por rematar unha actividade que por escoitar o que os nenos e nenas nos queren dicir e por respectar os seus ritmos persoais, o que nos acaba crispando a nós e máis a eles; e cando recapacitamos, pensamos se pagou a pena. E se a vida xa é acelerada de por si, procurémoslles na escola ese espazo de tranquilidade, de serenidade, de escoita, de reflexión sobre o que se está a facer para evitar que todo se converta nunha trangallada. Logo non nos queixemos de que están acelerados e de que non hai quen poida con eles.

A raíz desta publicación, a editorial Graó co apoio da Federación de Movementos de Renovación Pedagóxica (FMRP), abriron o blogue da educación lenta; “esta iniciativa ten como obxecto promover unha educación axeitada aos ritmos e necesidades dos nenos e nenas, das familias e dos profesionais da educación.”

Neurociencia, educación e pensamento contemplativo

In ActualizArte on 05/02/2010 at 19:41

Os capítulos 49 e 50 do programa televisivo “Redes” de Eduard Punset centráronse na confluencia de neurociencia, educación e pensamento contemplativo, con motivo da celebración do congreso “Educando ciudadanos para el mundo del siglo XXI”, en Washington DC, no outono de 2009. Entre os participantes, o Dalai Lama, Daniel Goleman e Linda Darling-Hammond. Tratan de dar respostas, entre outras cuestións, a como deben evolucionar os sistemas educativos para formar á cidadanía do futuro, que se debe contemplar na formación do profesorado, ou cal é a achega da tradición contemplativa budista á educación da infancia.

Capítulo 49: “Educar para fabricar ciudadanos”. Transcrición da entrevista a Linda Darling-Hammond e Robert Roeser.

Capítulo 50: “Meditación y aprendizaje”. Transcrición da entrevista a Linda Lantieri e Mark Greenberg.

UNICEF. El cuidado infantil en los países industrializados: transición y cambio

In ActualizArte on 01/02/2010 at 17:36

Queremos incluír no blogue o informe de UNICEF El cuidado infantil en los países industrializados: transición y cambio. Una tabla clasificatoria de la educación y los cuidados durante la primera infancia en los países economicamente avanzados, Report Card Innocenti Nº8, porque malia ser do ano 2008 é de absoluta vixencia e interese.

“ Estase xerando un gran cambio na infancia nos países máis ricos do mundo. A xeración de hoxe en día é a primeira na que a maioría recibe durante gran parte da primeira infancia algún tipo de coidado infantil fóra do fogar. Ao mesmo tempo, as investigacións neurocientíficas están demostrando que as relacións afectuosas, estables, seguras e estimulantes cos coidadores durante os primeiros meses e años de vida son esenciais para todos os aspectos do desenvolvemento do neno. Conxuntamente, estes dous avances formulan cuestións urxentes ao público e aos políticos nos países da OCDE. Dependendo da resposta que se lles dea, a transición no coidado infantil representará un avance ou un revés para os nenos de hoxe en día e o mundo de mañá.”

Neste Report Card analízanse as oportunidades e os riscos que representa a transición no coidado infantil. Analiza as prestacións á primeira infancia a nivel internacional con dez indicadores como: as baixas parentais remuneradas; a existencia de plans nacionais que prioricen a atención aos nenos desfavorecidos; as subvencións para costear os servizos de coidado infantil; as proporcións entre persoal e nenos 1:15 en preescolar; a formación do persoal ao coidado da infancia, etc.

Un só dato, Suecia acadou os 10 indicadores de referencia, e o resto dos países nórdicos entre 8 e 9, España só 3. Sen comentarios. Para que logo nos preguntemos que é o que sucede en Suecia coa educación. Será que é cuestión de apostar de xeito real e efectivo pola atención á infancia e non só como retórica.

Este documento debería ser de obrigada lectura, non só para todas as persoas profesionais da educación, senón tamén para todos os encargados das políticas educativas.

Intentamos facer un resumo pero saíanos de cincuenta páxinas, o documento ten cuarenta, pero non se pode prescindir de nada.

O Centro de Investigaciones Inocenti de UNICEF de Florencia, Italia, coñecido oficialmente como Centro Internacional para el desarrollo del niño, foi fundado coa finalidade de reforzar as capacidades de investigación do Fondo de Naciones Unidas para la Infancia e dar maior difusión ás actividades en defensa do neno en todo o mundo. A serie Report Card Inocenti ten como obxectivo supervisar e comparar a actuación dos países da OCDE á hora de garantir os dereitos da infancia.

Cultura infantil e multinacionais

In ActualizArte on 01/02/2010 at 17:26

O cambio das realidades económicas emparellado co acceso dos nenos á información sobre o mundo adulto alterou especialmente a infancia. Pódese entender a infancia como unha fase natural do crecemento, do proceso de converterse en adulto pero tamén se pode ver como un constructo ou creación da sociedade que está suxeita a cambio cada vez que teñen lugar transformacións sociais importantes. 

Os pais de hoxe en día non controlan xa as experiencias culturais dos seus fillos, perderon o seu papel de antano no desenvolvemento dos seus valores e da súa visión do mundo. Antes os rapaces tiñan poucas experiencias que estiveran fóra da supervisión dos seus pais ou foran actividades realizadas por eles e compartidas con outros. Na actualidade os programas de televisión, as películas, os xogos de vídeo e a música, son dominio privado dos nenos. O gran dilema da infancia postmoderna é que o acceso dos nenos á cultura infantil comercial non só os motiva a se converter en consumidores hedonistas senón tamén dana a inocencia. O acceso infantil polos medios da hiperrealidade perverteu a consciencia de sí mesmos como entidades incompetentes e independentes. Os nenos postmodernos non están acostumados a pensar e a obrar como seres pequenos que precisen permiso adulto para obrar. Por que na actualidade nos parecen os nenos tan desafiantes, tan difíciles de controlar? Poida que sexa porque non se ven a sí mesmos da mesma maneira que os ven os adultos. Os nenos na actualidade ven o mundo tal e como se lles presenta a través dos medios de comunicación. A nada que nos deteñamos na observación das series infantís vemos que os nenos viven sos, teñen os seus grupos de amigos, viaxan en naves espaciais, solucionan problemas, visitan museos, pero en poucas, moi poucas ocasións os vemos en contextos familiares, ou con adultos que os acompañen e os guíen.

Este é un aspecto que da para moito reflexionar…, aquí é onde a escola se xoga o seu papel. Como especialistas en educación, se queremos comprender o proceso educativo no século XXI, require que examinemos tanto a pedagoxía da escola como a pedagoxía cultural. Esaxerando, podemos dicir que a día de hoxe, os profesores máis importantes da sociedade non exercen o seu oficio nas escolas. O currículo dos nenos non se dita desde a administración, senón desde as compañías produtoras de cultura infantil. A cultura infantil serve como un mecanismo de refracción ideolóxica, unha forza que produce significados particulares que inducen aos nenos a interpretar os acontecementos dentro dun rango específico de posibilidades. As películas, os libros, os xogos de vídeo moldean a forma na que os nenos brancos, por exemplo, comprenden aos pobres e marxinados; como se establecen as relacións de sexo/xénero, a violencia, a xustiza. Pais e educadores teñen que apreciar a natureza desta revolución e o seu papel na formación da identidade do neno. Pero condenar ou censurar esta cultura non é a solución ao problema. Hai unha necesidade de reconceptualización da educación da infancia. A alfabetización nos medios converteuse nunha destreza necesaria para negociar a propia identidade, os valores e o benestar. Os educadores que rexeitan o estudio da alfabetización nos medios da cultura infantil son os que terán que afrontar os seus efectos.

Recomendamos a lectura do libro Cultura infantil y multinacionales  coordinado por Shirley R. Steinberg e Joe L. Kincheloe, publicado en Morata no ano 2000. Pódese acceder a partes dos distintos capítulos, entre os que destacamos “¿Son las películas de Disney buenas para sus hijos?”e “Los juegos de vídeo y el surgimiento de medios interactivos para los niños”.

Videoxogos na aula

In ActualizArte,TICArte on 31/01/2010 at 12:43

No marco do proxecto “Xogos nos centros educativos” da European Schoolnet, faise público este “Teacher´s Handbook”. O seu obxecto era analizar a situación actual de oito países europeos en materia de videoxogos aplicados á aprendizaxe.

O libro do profesorado expón con claridade as vantaxes do uso educativo dos videoxogos, así como criterios para a súa selección.

Escolas infantís de San Miniato

In ActualizArte on 31/01/2010 at 12:05

Para situarnos, taxa de escolarización de nenas e nenos de 0-3 anos dun 40% (recordemos que o obxectivo da Axenda de Lisboa para o 2010 é dun 30%, que en Galicia e no resto do estado estamos un pouco lonxe de conseguir), traxectoria de 25 anos, implicación de toda a comunidade local na xestión e na organización dos servizos de atención á infancia, nun continuo diálogo entre o mundo adulto e a infancia…, certo, estamos a falar de escolas infantís do norte de Italia.

“San Miniato es una realidad única, pero no la única realidad, como tampoco es una realidad aislada, sino el reflejo fiel de la historia pedagógica y política de muchos ayuntamientos del Norte de Italia comprometidos con la educación y muy especialmente con la educación de la primera infancia. Todos se han convertido en laboratorios de una nueva forma de
entender la infancia, la educación, la escuela, la gestión y la política.”

Aldo Fortunati na obra, La educación de los niños como proyecto de la comunidad  narra a experiencia da escolas infantís de San Miniato, inspiradas nas grandes ideas pedagóxicas de Loris Malaguzzi,entre outros. O seu contido expón a tradición do último terzo do século XX nos concellos italianos.

No web La Bottega di Geppetto. Centro di Ricerca e Documentazione sull´Infazia, pódese acceder a fotografías, documentación, programas formativos, visitas e publicacións das escolas da comunidade de San Miniato.

Aínda que é difícil pensar no futuro sen velo a través dos ollos das nenas e dos nenos, decote a infancia non está no centro dos proxectos da política, e isto é unha grande contradición. Porén, un bo proxecto de educación e de futuro, pasa primeiro pola afirmación da conciencia sobre a identidade e potencialidade da infancia e a continuación precisa de fortes alianzas para non perderse na simple retórica sobre os seus dereitos. Fai falla que os seus proxectos se vexan compartidos, tanto a nivel social e político, como a nivel técnico e de práctica cotiá do traballo cos nenos e coas familias.

Seguir

Recibe aviso de cada artigo novo no teu correo electrónico.

Únete aos outros 1.948 segidores