A nosa achega á educación infantil

Posts Tagged ‘Reggio Emilia’

Viaxe de estudos a Reggio Emilia 2015

In InformArte on 03/10/2014 at 06:48

Onte compartimos a través da rede a convocatoria da viaxe de estudos ás escolas de Reggio Emilia para os días 30, 31 de marzo e 1 de abril do ano 2015, unha oferta de Diip (deseño, infancia, innovación e proxectos), rematando o prazo de inscrición o 25 de febreiro. Inclúe:

  • Visita á cidade de Reggio Emilia.
  • Encontros coa comunidade cidadá.
  • Presentacións por parte de pedagogos, atelieristas, mestres e familias.
  • Presentación e análise de proxectos de investigación desenvolvidos nas escolas da municipalidade de Reggio Emilia (0-3 e 3-6).
  • Visitas a escolas 3-6 e unha escola primaria.
  • Visita ao centro Internacional Loris Malaguzzi.
  • Visita ao Centro de Reciclaxe Creativa, REMIDA.
  • Visita ao atelier Raggio di Luce.
  • Visitas ás exposicións.
  • Visita ao Centro de Documentación e Investigación Educativa.
  • Transporte en autobús aos centros.
  • Intérpretes en lingua castelá.
  • Pausa Caffé.
  • Petisco de despedida.

Desprazamentos e hospedaxe non incluída.

Para matrícula e desprazamentos pódese solicitar axuda a través da convocatoria anual reintegro individual de gastos por asistencia a actividades de formación do profesorado non universitario. Deixamos como mostra a ligazón ao procedemento para o ano 2014, xa que logo a do 2015 aínda non foi publicada.

Nós visitamos estas escolas no ano 2010, así vimos cumprido un dos nosos desexos profesionais acariñados desde o mesmo momento en que soubemos da existencia desta iniciativa. Desta visita demos boa conta en InnovArte a través de catorce entradas que se poden atopar baixo a etiqueta “Reggio Emilia”, nas que relatamos:

Escolas de Reggio Emilia

Reggio 1ª: A maleta de Reggio Emilia

Reggio 2ª: contextualización

Reggio 3ª: liñas de forza

Reggio 4ª: proxección ao exterior

Reggio 5ª: escoitar e conversar cos nenos e nenas

Reggio 6ª: o traballo por proxectos

Reggio 7º: nenos e nenas con dereitos especiais

Reggio 8ª: un raggio di luce

Reggio 9ª: o plurilingüísmo

Reggio 10ª: a participación social e cidadá

Reggio 11ª: a participación privada

Reggio 12ª: a documentación dos procesos educativos

Reggio 13ª: experiencias de traballo

A experiencia paga moito a pena.

Advertisements

Centros Aeiotü

In InformArte on 14/01/2013 at 07:29

Grazas á profesora da USC Lina Iglesias Forneiro soubemos da existencia dunhas escolas infantís en Colombia que seguen o modelo de Reggio Emilia, os centros Aeiotü, creados por iniciativa da ONG La Fundación Carulla que persegue como obxectivo a transformación do país a través da infancia, centrando as súas actuacións nos cinco primeiros anos de vida dos nenos/as, determinantes do posterior desenvolvemento físico, social, emocional e cognitivo.

No seguinte vídeo institucional podemos ver como os centros Aeiotü nos que acollen a nenos de familias con altos ingresos, subvencionan centros noutras zonas desfavorecidas (o que en Colombia supón o 68% das crianzas de 0-5 anos), ou que cada neno favorecido subsidia a outros dous nacidos en peores condicións sociais. No futuro pretenden acadar unha cobertura educativa de 15.000 postos involucrando a máis de 1000 educadores, para o que establecen alianzas con institucións públicas e privadas, replicando os centros Aeiotü baixo un modelo de franquicia social.

Unha iniciativa senlleira de calidade que pretende o empoderamento da infancia.

Como visitar as escolas de Reggio Emilia, Pistoia ou San Miniato

In FormArte on 10/04/2012 at 06:54

Son moitas as persoas que nos están a preguntar a maneira de visitar estas escolas italianas, emporiso, velaí a nosa experiencia:

Reggio Emilia

Hai unha Rede educativa reggiana no estado español (SAREL), con Alfredo Hoyuelos ao frente. Case todos os anos organizan unha viaxe de estudos, non hai máis que facerlles a consulta.

 A outra opción, é contactar directamente con Reggio Children, no seu web hai información sobre visitas, cursos e másters.

Pistoia

Teñen un web no que indican a posibilidade de realizar visitas e estadías de estudo. Os contactos poden ser Donatella Giovannini, d.giovannini@comune.pistoia.it  ou Fiorella Serafini f.serafini@comune.pistoia.it .

San Miniato

La Bottega di Geppetto é o centro de formación e documentación dos servizos de atención á infancia da Comunidade de San Miniato. No seu web atópase información sobre cursos, estadías e contacto. Barbara Pagni, pagni@bottegadigeppetto.it  é a coordinadora destas accións.

É moi doado, non hai máis que querer ir.

Sentindo o mar

In CativArte on 26/11/2010 at 07:59

Unhas compañeiras da Pobra –con algunhas delas coincidimos na visita a Reggio Emilia- levan xa un tempo intentando trasladar a filosofía de traballo coa arte reggiana ás súas escolas unitarias. Para ilo contan coa colaboración dun atellierista –piar fundamental naquelas escolas do norte de Italia-; unha persoa con formación específica que saiba introducir aos nenos e nenas nos procesos de creación artística.

O curso pasado, xa expuxeran o resultado desa colaboración con Manuel Teira -obras sobre a auga-, e o pasado día 19 de novembro abriron unha nova exposición “Sentindo o mar”, neste caso asesoradas pola artista Mónica Montero, desde o seu blog La luna que se mece eternamente, pódense ver algunhas das obras realizadas, ao igual que desde o web Desde Pobra.com.

Salientan as compañeiras o dobre obxectivo que perseguían con esta mostra que estará aberta ata o día 10 de xaneiro na Casa de Cultura da Pobra:

-Por unha banda amosar o produto resultante dun proceso que se considera aínda máis importante que o produto.

-Amosarlle á veciñanza o que se fai na escola, ao igual que se facía nas escolas de Reggio, unha apertura á sociedade para acadar unha valoración do feito educativo e artístico.

Parabéns para elas e máis para quen as apoiou nesa iniciativa de introducir na escola “persoas expertas” na creación e na linguaxe artística. Un paso adiante na mellora da calidade da educación infantil e da súa valoración social.

Composición sonora

In MusicArte on 18/06/2010 at 18:56

Coñecemos en Reggio Emilia un proxecto titulado “Paisaxes sonoros” que nos pareceu moi interesante e con moitas posibilidades.

A dotación de material das aulas reggianas é ben distinta das nosas; xa comentamos nalgunha ocasión que alí é difícil atopar material comercial, dese material do que nunca vemos cheas as nosas aulas. Non hai pezas plásticas de vivas cores a proba de dentadas, non hai bonecas educativas, nin xogos didácticos de última xeración; non, alí hai pedras, ramas de árbores, cunhas, botellas, parafusos, arandelas, botóns, pezas metálicas…, todo da vida real, non especialmente deseñado para nenos con todos os criterios internacionais de seguridade. Eses obxectos de distintas texturas, materiais, tamaños, pesos, usos, etc, permiten, ao manipulalos, descubrir un mundo de sensacións e poñen a proba a creatividade, enxeño e intelixencia dos nenos e das nenas.

Todos eles producen sons, de distinta intensidade, ton e altura. Con eles experimentan e gozan as criaturas ao longo do día. Noutra ocasión xa nos estenderemos con máis detalle. Hoxe, tan só queremos amosar unha versión das composicións sonoras, realizado nas nosas aulas e que a mais do pracer da descuberta libre, nos permite traballar conceptos numéricos, tamaños, secuencias espaciais, orde e tempo. Á vista da fotografía, pouco máis que engadir a non ser que cadaquén organizouna segundo os seus gustos. Tantas “partituras” como momentos de realización.

Froitas e verduras

In FamiliarizArte,InformArte on 05/06/2010 at 09:00

Que lle pasa aos cativos coas froitas e verduras?, por que as rexeitan? Todos os estudos sobre alimentación infantil constatan que consumen cantidades moi por debaixo do que sería aconsellable; nestes, tamén se analiza, se estes produtos da horta se consumen habitualmente nas súas casas.

Tan só meter as palabras “verdura e nenos” nun buscador de Internet, e aparecen centos de resultados con consellos para introducilas escondidas, disfrazadas ou ocultas. Ao mellor o erro está aí, tratamos de enganalos, como se de algo malo se tratara. Nós, que temos organizado que cada día tomen un tipo de alimento no petisco de media mañá, sorprendémonos de como traen a froita os mércores: mondada, partida, esmagada, sen carabuñas -non vaia ser que a traguen-, oxidada, irrecoñecible pola falta de zume e de textura…, en tupper para comela con garfo ou culler, pero se os nenos sempre morderon e adentaron a froita e non lles pasou nada! Así, case ninguén comería a froita! Habería moito que falar sobre isto…

Nas escolas italianas, na entrada, a piazza, teñen unha pequena mesa co menú do día e os ingredientes que o compoñen: un repolo, lentellas, allos porros ou pasta, o que sexa, todo colocado cunha estética moi coidada e perfectamente etiquetado. Así, aínda que coman unha crema de verduras, saberán de que está feita, e como é ese alimento no seu estado óptimo de frescor. Malia que nos pareza estraño, moitos nenos non saben como é unha leituga ou un tomate antes de chegar ao prato. Aqueles comedores escolares reggianos eran como os dunha casa de aldea: alacenas con tarros con legumes, con pasta ou con conservas; ramalletes de herbas aromáticas secas, froitas de tempada, arranxos de mesa con produtos da gastronomía local. Deste xeito, están en contacto diario co que consumen e coñecen as súas distintas formas de preparación. Nos nosos comedores, pendurados das paredes están Mickey, Pluto, Goofy, Donald ou Daisy, que parecen as imaxes máis apropiadas para os ollos de nenos desta idade. Noutra ocasión falaremos de como cada día dous nenos/as axudan ao persoal de cociña a preparar a comida, a poñe a mesa e a servir aos seus compañeiros. Tan só manipulando, probando e saboreando os alimentos poden descubrir as súas propiedades, as súas características e sentir ganas de degustalos.

Malia que non somos partidarias dalgúns xogos de ordenador, descubrimos “Caras cocineras” que nos permitiu xogar a construír distintos rostros e expresións con froitas, ao estilo do libro “Que tal vexetal?”

EIM La Caracola

In ActualizArte on 29/04/2010 at 17:21

Onte tivemos ocasión de visitar a Escola Infantil 0-3 A Caracola na zona de Novo Mesoiro na Coruña. Fomos invitadas polo ASESOR de infantil do CFR da Coruña, Javier Rouco; si, con maiúsculas, porque cando tanto se anda a falar da formación do profesorado é bo que se saiba que hai grandes profesionais, que asesoran, que acompañan ao profesorado no seu proceso de medra profesional, que axudan e que abren novas vías; e iso nótase decontado, cando se ve a corenta mestras que pola súa conta e trala xornada de traballo viaxan desde distintos puntos para coñecer unha experiencia nova, cando se ve que contrastan opinións co asesor, cando se ve que comparten con el as súas inquedanzas…, non nos cabe dúbida, é un asesor respectado, é unha figura que se ve como necesaria pola súa achega á formación. Ademais tivo a xentileza de invitarnos as mestras da zona de Santiago que viaxamos a Reggio recentemente.

O motivo da visita era coñecer a escola porque a súa directora formouse nas Escolas de Reggio Emila e tratou de implantar esta filosofía neste barrio novo da Coruña. Por outra banda, tamén é unha escusa para que as do ciclo 3-6 vaiamos coñecendo o que se fai en 0-3, non vaia ser que logo nos pase coma cando os nenos van para primaria. Desde que nos recibiu, Bea, a directora insistiu en que non é unha gardería, que é unha escola infantil ao igual cas nosas. Antes de nada facilitounos un folleto que recolle una “Carta aberta ás novas familias da EIM A Caracola” de onde extractamos o seguinte:

Integra a REIM da Coruña, é un centro de inspiración reggiana e afortunadamente, a aposta arquitectónica (ten forma de bucina, de aí o seu nome) é moi semellante ás italianas con espazos abertos e diáfanos para que os nenos e as nenas non estean reducidos/recluídos nas aulas. Segundo entramos xa nos atopamos na Piazza ese espazo aberto multifuncional e que serve de distribuidor central de todo o conxunto así como de zona de xogos (recanto disfraces, xogo heurístico, etc). Contan co Atelier, ese espazo de diálogo plástico artístico no que os cativos aprecian as calidades dos materiais e interactúan con el. No centro do complexo hai un xardín interior no que se desenvolven experiencias sensoriais coa natureza; cun deseño ao estilo oriental conta cun estanque, zona de plantas aromáticas e zona de tarima de madeira para xogos. O comedor, xunto coa cociña é o espazo onde entran en contacto cos alimentos, coas súas texturas, preparacións, etc. Os menús están compostos de alimentos ecolóxicos e cunha presentación nada convencional. Neste momento todas as unidades están desenvolvendo un proxecto que lles permite coñecer a gastronomía e cultura de distintos puntos xeográficos (China, España, Italia, Marrocos…). Apostan, tamén, polo aleitamento materno, polo que se lles brinda axuda ás nais que traballan para que poidan seguir alimentando de xeito natural aos seus fillos/as.

O seu proxecto pedagóxico está contextualizado e adaptado ás características propias do lugar no que se atopa e ás das familias. Traballan en Parella Educativa, dúas educadoras con igual categoría profesional e igual compromiso co grupo. Teñen, tamén, colaboración de persoas do programa de inserción laboral de FADEMGA. Fomentan experiencias de iniciación ao inglés a través do xogo dramático e da música. Para este centro, unha das pezas fundamentais son as familias; cando chegan polas mañás, resérvase un tempo para o diálogo entre os nenos, a educadora e a familia. Complétase a carta con información sobre horarios e calendario, recordando en cada ocasión que isto non é unha gardería senón unha escola infantil 0-3.  Continúa.

Reggio 13ª: experiencias de traballo

In ActualizArte,InformArte on 24/04/2010 at 15:16

Loris Malaguzzi acostumaba dicir que “para facer boa educación debemos pechar os libros de psicoloxía, pedagoxía e didáctica”; para él, no ensino, precísanse persoas que teñan un perfil profesional con un punto de vista amplo e complexo para poder realizar cos nenos e coas nenas, experiencias, non só educativas, senón, culturais e sociais; que ás veces a excesiva formación en psicoloxía e pedagoxía ou didáctica, non permite despregar.

Hai xa bastantes anos, Morata, publicou “Escuelas infantiles de Reggio Emilia. La inteligencia se construye usándola”, recompilación de diversos artigos de experiencias nas escolas, publicados na revista “Bambini” entre os anos 1985-1990.

Na actualidade, parte desta obra está dispoñible na rede. Nela atopase recollido como se concibe o xogo; cal é o rol dos espazos nas escolas reggianas, para eles o terceiro educador; a historia do atelier; o traballo con títeres e marionetas; a experiencia de cociñar; o descubrimento do engaiolante mundo dos signos, e moitos outros, que poden axudar a comprender como é a praxe nestas escolas.

Reggio 11ª: a participación privada

In InformArte on 18/04/2010 at 19:02

As escolas reciben a axuda, doazón, patrocinio ou esponsorización de empresas asentadas na zona como IKEA, Benetton, Max Mara, eléctricas, comercio local, etc, cuantificándose esta achega en máis de 5 millóns de euros. E isto en que se traduce e que “custe” lles supón?, é bo ou malo?, houbo todo tipo de opinións ao respecto. Consideramos que é unha opción interesante que non prexudica nin desfavorece ás criaturas para nada. A quen lle pode molestar que os rapaces coman en vaixelas de deseño, ou que na tenda se vendan camisetas de Max Mara con debuxos realizados polos propios nenos? Hai críticas sobre o mercantilismo de Reggio, nós non podemos coincidir con esa cualificación, ou ao menos con que teña un carácter despectivo. Saberse aproveitar do marketing e do merchandising, supoñendo melloras na calidade do servizo á infancia, para nós é un valor engadido. Na actualidade, no mundo empresarial, cando se quere cambiar a imaxe dunha corporación ou abrila ao gran público, os seus expertos en publicidade deséñanlle e vincúlannos a proxectos de solidariedade, de cooperación ou educativos. Que se mellore a imaxe dunha empresa pola participación en proxectos de educación, entendemos que lle está conferindo un grande valor ao feito educativo. Ás veces, temos unha visión un tanto reducionista e coitada sobre estas iniciativas. Xa nos gustaría que todas as grandes empresas “adoptaran” e mimaran unha escola infantil… Mentres tanto, non desaproveitemos as oportunidades que temos no noso contorno máis inmediato, que diso, as mestras de infantil, sabemos un pouco.

Reggio 10ª: a participación social e cidadá

In InformArte on 14/04/2010 at 23:23

Desde que en 1991 a revista americana Newsweek considerara a escola Diana das escolas de Reggio Emilia, como o mellor establecemento na vangarda da atención á infancia no mundo, o seu enfoque educativo atraeu a atención de todas aquelas persoas interesadas na educación infantil. Que é o que fai diferentes estas escolas? En primeiro lugar, a maneira na que xorden; en segundo lugar, o seu proxecto educativo; e en terceiro, o modelo de xestión por parte da comunidade. Vexamos.

No ano 2003, créase no concello de Reggio Emilia a Institución de Escolas e Nidos de Infancia, como instrumento xurídico que garante a autonomía de xestión administrativa, cultural e pedagóxica. Ten como finalidade xestionar e potenciar o funcionamento e calidade do servizo á infancia. Mantén convenios de colaboración con fundacións, entidades privadas, universidades, con Reggio Children, coa Asociación Internacional de Amigos de Reggio Children e co Centro Internacional Loris Malaguzzi.

A participación cidadá artíllase en cada escola ou nido, a través do Consello de Infancia Cidadá, estrutura democrática que promove a participación e corresponsabilidade da cidadanía, integrada por pais, nais, educadores, pedagogas e cidadáns, recollendo os seus principios na Carta do Consello da Infancia.

No territorio de Reggio Emilia, existen 80 servizos para criaturas de 0-6 anos: 55 escolas de infancia (3-6); 23 nidos (0-3); 5 nidos-escola (0-6); 3 espazos de encontro para adultos e nenos de 1-3 anos. Algúns nidos ofrecen servizos por horas, os nidi part-time; e moitas delas, despois do tempo educativo brindan un horario prolongado para conciliar a vida laboral dos proxenitores, así como un servizo nos meses de verán. Pouco menos da metade son de xestión directa do concello, case o mesmo número pola FISM (Federazione Italiana Scuole Materne), outras xestionadas polo estado e outras por cooperativas a través de convenios coa Institución. Contan cun Regulamento orgánico común.

Para o mantemento destas prestacións, as familias fan unha achega económica proporcional á renda familiar; en 0-3 de entre 61-490 €, en 3-6 de entre 61-199€. Estímase o custe anual por neno en 10.596€ (0-3) e 7.884 € (3-6). Os fondos para o seu mantemento proveñen das arcas municipais, das achegas do estado e das donacións, ingresos polas actividades formativas, publicacións, congresos, exposicións, eventos, etc.

Reggio 9ª: o plurilingüísmo

In InformArte on 14/04/2010 at 23:22

As asistentes preguntaron se nas escolas reggianas non se facía un achegamento á lingua estranxeira –inglés- e se era impartido por profesorado especialista ou por profesorado de infantil, o eterno dilema. A súa resposta foi que alí contaban con “mediadoras lingüístico-culturais”.

O incremento da presenza de nenos/as e familias de nacionalidade non italiana, fixo precisa a creación dun instrumento que lles ofrecera a posibilidade de participar plenamente na experiencia educativa do nido e da escola infantil. No curso 2005/06, púxose en marcha o proxecto “Cultura en xogo. Diálogo e mediación” e inseriuse a mediadora lingüístico-cultural no tramo 0-6, pero non limitada a intervencións esporádicas ou en resposta a emerxencias. As 7 mediadoras proveñen de Gana, Marrocos, Nixeria, China e Albania. Dedícanlle 8 horas semanais a cada centro que distribúen entre as actividades con nenos e as de atención e encontro coas familias. A presenza das mediadoras lexitima e valoriza no centro o uso de diversas linguas por parte dos nenos e das súas familias, ao mesmo tempo que a súa presenza dá voz á subxectividade dos nenos, axudándolles a comprender a e a expresar os seu pensamentos e sentimentos.

Non cremos que sexa preciso afondar máis, nin falar de valores, de inter e multiculturalidade, de respecto, de plurilingüísmo, de aceptación, de valoración,  de atención á diversidade …

Reggio 8ª: un raggio di luce

In EncienciArte,InformArte on 14/04/2010 at 14:22

Nas escolas reggianas hai unha serie de aspectos que, dun xeito ou doutro, sempre se tratan: o traballo artístico, o traballo coa luz e o traballo co son. Pouco a pouco irémolo vendo. Sen pretender caer no “receitario” velaí van unhas ideas e apuntamentos que poden dar lugar a grandes proxectos coa luz.

-A presenza constante da tavola luminosa, moble moi sinxelo, ao estilo dunha mesa, case dunha artesa, cunha placa de cristal ou plástico translúcido, que deixa pasar a luz de dúas lámpadas que hai no seu interior. Este foi o modelo inicial, agora xa se comercializan cun deseño máis sofisticado. E que fan coa tavola luminosa?, case todo, é incrible como cambian as cores, como se aprecian as súas mesturas sobre ese soporte lumínico. Cóbrena de area e xogan a trazar liñas, formas, debuxos…, ou mesmo con arxila ou plastilina. Con flores, pétalos e follas, con cunhas ou cristais, realizan composicións que se realzan polo efecto da luz. Cuberta cun plástico transparente permite pintar con témpera ou acrílico, por certo os murais non os fan sobre papel kraft senón sobre plástico transparente, deste xeito ao penduralos do teito ou das xanelas non impide o paso da luz. Tamén os vimos xogando a superpoñer varias capas de papel de seda ou acetatos de cores, o que lles brinda a posibilidade de ver as mesturas e gamas ou variacións dunha mesma cor; impresionante o proxecto que realizaron sobre se todos os brancos son iguais (empregando distintos materiais con distintas texturas todos eles brancos). A menor escala fan o mesmo cun retroproxector. Aquí andamos “piando” polos encerados dixitais e agora vai resultar que todas as “modernas” que fomos a Reggio Emilia vagamos polos sotos dos colexios recuperando o desprezado retroproxector.

-Os xogos de luces e sombras, creando ambientes escuros ou simplemente baixando as persianas e deixando que a luz que se filtra polas súas fendas sexa un elemento de xogo sobre o corpo dos rapaces. As cores da sombra.

-Tubos luminosos, son como unhas mangueiras transparentes que no seu interior levan pequenas lámpadas (como as que se empregan para iluminar exteriores no Nadal), con elas xogan a trazar sendeiros ou a enrolalas no corpo.

-Acetatos de cores nas xanelas que permiten filtrar a luz solar dando lugar a xogos coas cores. Tamén vimos varios círculos de acetato superpostos e con perforacións de distintos tamaños que cada vez que se xiran cambian o efecto da luz a modo dun calidoscopio.

-A medida da sombra ao longo do ano, as variacións pola ausencia de sol. Noutra entrada deste blog, e a raíz dunha exposición sobre a sombra organizada polo Museo Thyssen, xa fixéramos unha proposta de traballo.

-A iluminación das cidades, un proxecto interesantísimo.

-A presenza de espellos por todas partes, as imaxes que reflicten, a luz que recollen e devolven.

-O teatro de sombras con personaxes creadas por eles mesmos con materiais de refugallo ou útiles de cociña.

En todas as escolas hai un obradoiro de luz un elemento que fascina ás criaturas. E no Centro Internacional Loris Malaguzzi atopamos  o Atelier Raggio di Luce, unha exposición interactiva dirixida a alumnado, educadores e familias para que coñezan as múltiples facetas da luz. Un lugar de investigación, experimentación e inmersión nun entorno no que a luz e as súas diversas formas poden ser investigadas a través da exploración, provocando o asombro e a curiosidade. Un lugar de investigación sobre o ensino da ciencia nova.

Reggio 7ª: nenas e nenos con dereitos especiais

In InformArte on 13/04/2010 at 22:55

Cando visitábamos as escolas, algunhas compañeiras preguntaban se alí non se escolarizaban nenos con necesidades educativas especiais; loxicamente, e como en calquera outro centro, podía haber ou non. Explicáronnos a consideración “especial” que teñen estas criaturas. A primeira, e máis importante –non é unha cuestión de nomenclatura-, chámanlles nenos e nenas con “dereitos especiais”, isto como dicimos é máis ca unha denominación, cambia substancialmente a súa consideración.

Cando se escolariza un neno destas características, refórzase o persoal de aula cunha persoa máis; pero non para atender en exclusiva ao neno, senón para axudar a “normalizar” a situación de toda a clase. Neste caso en lugar de parella educativa, serán tres as persoas que se corresponsabilicen do grupo. Logo en función da especifidade da atención que requira, poderán intervir no centro persoal sanitario ou de servizos sociais (equipos de atención temperá, fisioterapeutas, etc). No ano 2008, escolarizáronse 45 nenos e nenas con “dereitos especiais” e incrementáronse as plantillas con 40 educadores de apoio, así como 1 coordinadora pedagóxica de referencia para velar pola súa inclusión real.

Unha fermosa denominación que mira cara a educación inclusiva. O gran reto que temos a día de hoxe nas escolas é o de pasar dun enfoque tradicional da integración escolar de alumnado con n.e.e. a un enfoque inclusivo; lograr converter os centros educativos nun contorno comprensivo capaz de acoller e atender adecuadamente a diversidade de necesidades do alumnado. Unha escola inclusiva é aquela que ofrece a todo o seu alumnado as oportunidades educativas e as axudas precisas (curriculares, persoais e materiais) para o seu progreso académico e persoal. Pero aínda a día de hoxe nos nosos centros acontecen cousas como que se identifica ao alumnado integrado; os servizos de apoio céntranse no alumno/a; téndese a apoiar de xeito individualista e a meirande parte das veces fóra do contexto-aula; o profesorado titor tende a “desresponsabilizarse”; e descóidanse os aspectos máis sociais da aprendizaxe.

No artigo “Inclusión y sistemas educativos” teremos ocasión de ler as diferenzas entre integración-inclusión, así como as condicións e factores clave para facer unha escola inclusiva.

Reggio 2ª: contextualización

In InformArte on 12/04/2010 at 22:25

Reggio Emilia é unha cidade de 140.000 habitantes, capital da provincia homónima na rexión da Emilia Romaña. Cidade cun pequeno casco histórico, -semellante ao de Pontevedra, e na que se aprecia un estilo tranquilo, pracenteiro e cunha grande calidade de vida para os seus habitantes; resulta chamativo ver como se desprazan grandes e pequenos en bicicleta a todas partes. Desde esta ligazón e premendo sobre o plano do casco antigo da cidade podemos ver fotografías de distintas localizacións.  A cidade expandiuse e nela poden atoparse obras de arquitectura modernas tales como unha ponte realizada polo arquitecto español Santiago Calatrava. A poboación procedente do estranxeiro estímase nun 14%.

Como empeza este proxecto educativo motivo da nosa viaxe? Ao rematar a Segunda Guerra Mundial, en 1945, a xente do pobo decide construír unha escola para os nenos; ao principio autoxestiónanse, ata posteriormente conseguir a xestión municipal. Os cambios que se producen na sociedade a comezos dos anos 50, co éxodo do campo á cidade e coa incorporación da muller ao traballo, fan que as escolas se vexan como algo necesario, o que fai que o concello decida apostar pola creación de novas escolas, chegando a 58 en 1980 (entre nidi e scuole). Isto supuxo unha grande competencia para as escolas católicas que iniciaron unha campaña de desprestixio. Resultounos curioso saber, a tenor da súa calidade educativa, que a oferta para 0-6 na actualidade está composta por: 40% escolas comunales; o mesmo número de relixiosas e un 20% estatais. Tamén dicir que coincidindo coa nosa presenza, estábanse a celebrar a eleccións, algo que os tiña un pouco inquedos polas consecuencias que poderían ter os resultados electorais nas políticas para a infancia; por fortuna para eles, todo segue igual.

Desde o seu comezo contaron co liderazgo pedagóxico de Loris Malaguzzi ademais de colaboracións como a de Gianni Rodari e a axuda de Bruno Ciari.

Reggio 3ª: liñas de forza

In InformArte on 12/04/2010 at 22:24

Como moitas das compañeiras que integrábamos o grupo de estudo, nós xa tíñamos coñecemento destas escolas desde hai moitos anos; no noso caso debémosllo a cursos de formación organizados por Lourdes Taboada, así como ás conferencias dos profesores Miguel Zabalza Beraza e Lina Iglesias Forneiro, logo viñeron as lecturas posteriores. Pero sempre nos quedábamos con aspectos de organización de espazos e dalgún proxecto desenvolvido, especialmente os relacionados coa arte xa que tamén tivéramos ocasión de escoitar en Santiago a Vea Vecchi, tallerista dunha das escolas. Ao mellor é preciso ir alí para ser quen de apreciar a “esencia” do proxecto educativo, aquelo que dicía Malaguzzi de “que si se fan cousas reais, tamén son reais as súas consecuencias”.

Nun artigo de Alfredo Hoyuelos, un dos maiores difusores de Reggio en España, poderemos ver en que consiste o seu proxecto educativo.

Que é o que fai distintas estas escolas? A modo de rebumbio de ideas o que máis nos sorprendeu:

-A coherencia e cohesión dos equipos profesionais que integran o persoal das escolas, así como o seu sentido de identidade e pertenza a un grupo; e podemos asegurar que non se trata dun “discurso aprendido”. Alí ten tanto peso, no seu eido, a cociñeira das escolas como a pedagoga ou a atelierista; cadaquén fala da súa achega ao proxecto, sen interferencias pero con un fío común, e todas se senten satisfeitas do que aportan e lles aportan os nenos.

-O asumido que está na sociedade a importancia da educación dos máis pequenos. Falaremos máis en detalle da participación social e cidadá.

-O ambiente “real” que se aprecia nas escolas; nin unha soa imaxe Disney Factory, apenas material infantil comercial, nada de cores rechamantes nin figuras infantilizadas; todo o que alí se atopa pode verse en calquera casa ou calquera espazo adulto.

-A actitude de escoita activa de cara aos nenos e nenas; vímolo, non é literatura pedagóxica.

-A documentación do proceso educativo, e de como se lle dá a coñecer ás familias.

-A participación activa das familias; ollo, dicimos participación, non colaboración.

Moitas incrédulas que viaxaban connosco, empeñábanse en preguntar unha e outra vez se alí non había conflitos se os rapaces non pelexaban, se non tiñan nenos con n.e.e., sobre cantas persoas estaban nas aulas, a ratio alumnado, se non tiñan currículo, se os inspectores non andaban enriba deles, se traballaban por proxectos…, parece que non é doado asumir que as cousas se poden facer doutro xeito e ben.

Logo tamén estaban as descridas, as que dicían que iso tamén se facía aquí…, sentíndoo moito, e co coñecemento que podemos ter da educación infantil en Galicia e en España, estamos en disposición de dicir que non hai nada semellante aquí; pode que nalgunha escola se realice unha actividade que poida gardar algún parecido, pode que algunha aula estean organizados os materiais de forma semellante, sempre iniciativas individuais, pero non coñecemos ningún concello, cidade, ou localidade onde todas as escolas respondan a un mesmo proxecto, onde todos os profesionais asuman ese proxecto, onde toda a sociedade o coñeza e onde este sexa unha sinal de identidade.

Algúns dos apuntamentos aquí feitos, serán tratados en máis detalle en entradas posteriores.

Unha das condicións que se impoñen aos participantes é que non se poden tomar imaxes das escolas, nin fotografías nin vídeos. Atopamos algún que outro en internet, a meirande parte deles antigos, pero serven para facerse unha idea.

Reggio 4ª: proxección ao exterior

In InformArte on 12/04/2010 at 22:24

Moitas veces queixámonos de que o traballo que facemos nas aulas non é recoñecido pola sociedade, poida que o que falle de base é que ese traballo para ser recoñecido, previamente debe ser dado a coñecer. Cantas veces amosamos o que facemos?, e que é o que amosamos?, é suficiente para que se saiba o que se fai no día a día?, reflicte a realidade do noso traballo?, é iso polo que queremos ser recoñecidas?, cantas veces abrimos as portas das nosas aulas?, cantas veces levamos a clase ás rúas ou ás prazas? Pensemos, nalgúns casos deixámonos ver no Entroido, no magosto, nalgunha exposición e pouco, moi pouco máis.

En Reggio Emilia, desde os primeiros tempos, unha vez á semana montaban os nenos nuns camións e levábannos ás prazas, aos parques, ás rúas e alí, diante do asombro inicial dos cidadáns, realizaban os seus traballos, sobre a arquitectura urbana, sobre a xente, sobre a arte, etc, isto constátano as fotografías que nos amosaron. A día de hoxe seguen a facelo. É preciso que a sociedade saiba o que se fai nunha escola cos nenos, pois do contrario só terán unha idea moi difusa aquelas persoas con fillos en idade escolar. E por certo, en ningún caso vimos nenos camiñando agarrados a un ridículo gusanito ou a unha corda, nin con carnéts pendurados do pescozo ou camisetas “corporativas”; camiñaban e movíanse coma calquera cidadán pola rúa, sen gardas que paren o tráfico ou un séquito de pais e nais velando pola manada. Normalidade en calquera actuación, que non atracción.

O primeiro punto de encontro do grupo de estudio cos responsables de Reggio Children foi nun lugar moi significativo para nós, o teatro Ariosto, aquel para o que os nenos das escolas ilustraron o telón (sipario) co seu famoso “Bestiario”. Este proxecto, xunto con outros como “El parque es…”, “Una guía de la ciudad por los niños”, “Paisajes sonoros”, “La bicicleta”, etc, veñen a confirmar ese compromiso da cidade cos nenos e dos nenos ca cidade.

Falaremos da entrada da sociedade nas escolas e de como estas se abren á participación cidadá.

Reggio 5ª: escoitar e conversar cos nenos e nenas

In InformArte on 12/04/2010 at 22:24

Sorprendeunos ver como os profesionais das escolas de Reggio non dan respostas aos nenos, senón que saben facer as preguntas adecuadas en cada momento. Isto é unha arte; preguntar aquilo que pode axudalos no seu desenvolvemento cognitivo, aquilo que poida supoñerlle un conflito para que finalmente lles axude a avanzar nas súas aprendizaxes. E sobre todo, ver como son capaces de escoitar como é a cultura da infancia, que moitas veces non se corresponde coas ideas que os adultos teñen sobre a infancia.

Sobre a escoita e a conversa nas aulas, versa un artigo de Uri Ruíz Bikandi, “Conversar con los niños”, publicado na revista Aula de Infantil, nº 51, o que di: “Interesarse por el niño, por la niña, es ponerlo en el centro, es decir, tenerlo de referencia para lograr entender quién es -qué piensa, qué quiere, cómo interpreta- y actuar en consecuencia.”

Reggio 6ª: o traballo por proxectos

In InformArte on 12/04/2010 at 22:23

Unha das preguntas máis repetidas no grupo de estudos e nas visitas ás escolas reggianas era se traballaban por proxectos e se eran construtivistas. A resposta foi sempre a mesma, eles teñen un proxecto educativo que responde a uns principios; Reggio é un proxecto e unha experiencia, non é unha metodoloxía. A nós quedounos unha dúbida, todas e todos entendemos o mesmo cando se fala de traballar por proxectos?, que engloba iso de ser construtivistas?, certamente cremos que hai moito confusionismo ao respecto.

Algunhas persoas téñennos preguntado neste blog se somos construtivistas, sempre respondemos que pretendemos ser construtivas e construtoras, con iso parécenos dabondo para etiquetarnos.

No último número de Cuadernos de Pedagogía, o 400 de abril do 2010, nos gratuítos atopamos un artigo do máis esclarecedor, “Los proyectos de trabajo, tejido de relaciones y de saberes”, no que a máis de ilustrarnos sobre en que consiste o traballo por proxectos, deixan claro aspectos como: os proxectos de traballo non poden asimilarse a unha aprendizaxe construtivista; os proxectos non poden meterse en libros de texto; non deben considerarse como unha igrexa ou un club que lle impón aos seus membros como ser e como pensar. Absolutamente aconsellable.

Así mesmo, e como suxestión de lectura, recomendamos a publicación da consellería “O traballo por proxectos en infantil, primaria e secundaria”, que se atopa en todos os centros e que se pode descargar desde o seu web.

Outro día falaremos do construtivismo e doutros “ismos”.

A maleta de Reggio Emilia

In InformArte,RebelArte on 05/04/2010 at 22:53

Volvemos da nosa peregrinación pedagóxica a Reggio Emilia, foco de atracción de crentes noutra escola infantil mellor. Alí nos atopamos 160 profesionais da educación, deles, preto de corenta galegas e galegos: mestres, asesores de formación dos CFR e responsables de Preescolar na Casa, entre outros.

Tres días de formación intensa que nos darán ao menos entradas no blog para trinta días… Non defraudou! Vimos, escoitamos, compartimos e reflexionamos tanto que precisamos pousar un pouco e logo ir librando devagariño. Faremos unha identificación de todo o relacionado con Reggio, para que vos decatedes de que, aínda despois de medio ano, estaremos a falar do alí visto.

A primeira reflexión: despois de varios anos nos que galegos viaxan a Reggio, cando poderemos coñecer experiencias que se desenvolvan na nosa comunidade? Ou só imos para facer turismo pedagóxico?, é unha posibilidade, Italia ten atractivos dabondo para ir alí. Cando, algunha administración educativa terá a iniciativa de crear un centro de innovación educativa de referencia para toda a educación infantil? Sabemos que o de Reggio xurdiu de seu, pero tamén se podería facer xurdir, ou non? Sería moi difícil crear un centro, con profesionais seleccionados, cun liderazgo pedagóxico forte e cun respaldo da universidade e da investigación educativa que funcionara como centro de “reciclaxe” de profesorado no que a formación e innovación se refire. Sempre que comentamos isto, alguén responde que non é posible, que atenta contra os dereitos do profesorado (polo destino neste centro), que non se poden facer estes experimentos de laboratorio. Non nos convencen eses argumentos. Todo dependerá de como se cree, con que finalidade e como se estableza a provisión de plantillas… e sobre todo, de como funcione e os resultados que acade. Dalgún xeito, así foron concibidas as escolas anexas. Non nos compracería a todos contar cun centro referencial galego en educación infantil? Pódese innovar na innovación educativa e na formación do profesorado, ou débese seguir facendo o mesmo ca sempre?

Mentres tanto seguiremos indo a Italia, veremos, entusiasmarémonos, contaremos á volta e transcorrido un tempo…, nin nos lembraremos. Pois daquela haberá que volver, motivos hai dabondo: agora en Reggio empezarán a estender a experiencia á educación primaria, será bo ir a coñecer os resultados dentro de cinco anos.

Escolas de Reggio Emilia

In FormArte,InformArte on 26/03/2010 at 00:32

Por fin chegou o momento, marchamos a Italia para visitar as escolas infantís de Reggio Emilia. Daremos cumprida información á volta. O que máis nos ilusiona, a parte de ver a organización dos espazos e dos tempos nas escolas municipais, a parte de coñecer toda a experiencia reggiana e como conciben os cen linguaxes do neno, é ver o REMIDA, o centro de reciclaxe creativo. Un centro de distribución de materiais de refugallo (papel, cartón, cerámica, cordas, botóns, fíos…), que se recollen das industrias da zona, e que permiten a realización de orixinais intervencións artísticas co alumnado. No web de Niños Reggio atopamos máis información.

A primeira sorpresa, chegamos a Bolonia para os últimos ecos do Salón Internacional do Libro Infantil, o máis importante do mundo. E en pleno Ano Rodariano, xa contaremos…

Boas vacacións para todas e todos.