A nosa achega á educación infantil

Nove anos de InnovArte

In EmocionArte,ReflexionArte on 30/01/2019 at 10:14
24724_h2048w2048gt.5

Robert Smithson, Spiral Jetty, 1970, color film de Edward Cella, 2019

Cada vez que botamos a mirada atrás e lembramos como xurdiu InnovArte Educación Infantil sentimos un chisco de vertixe. Nunca poderíamos imaxinar que aquela decisión que tomamos unha tarde do mes de xaneiro de 2010 nos proporcionaría tantas satisfaccións profesionais e, como non, tamén persoais. Ao longo destes anos pasaron moitas cousas, traballamos arreo pola educación, mantivémonos ao corrente do que sucede nas escolas infantís, na formación, na Universidade, na profesión, nas familias e na sociedade. Neste tempo houbo etapas de publicación intensa no blog e outras de paro biolóxico, pero polo de agora non pensamos en despedirnos del. Case todos os días temos ganas de contar, de compartir ou de reflexionar sobre o que vemos, o que escoitamos ou o que lemos, pero non sempre dispoñemos de tempo e de folgos para facelo. Algo así sucedeu nestes últimos meses, os compromisos adquiridos, a preparación de colaboracións e o traballo a pé de obra nas clases, impediron que nos dedicarmos de cheo a InnovArte. Con todo, non deixa de sorprendernos que o número de visitas diarias se mantén, vese que é un referente profesional para moitas persoas de moi diversos países. Todo un recoñecemento ao noso traballo. Mil grazas aos que estades con nós dende os seus inicios e tamén aos que o ides descubrindo día a día.

A máis da carga de traballo, ás veces tamén nos bota para atrás o desánimo. Sucumbimos a el coma calquera. Cando vemos certas prácticas de aula, cando lemos posicionamentos educativos que supoñen unha involución en todo o ata agora acadado, cando vemos o que se promove dende algunhas institucións dedicadas á formación do profesorado de infantil, cáenos a alma aos pés. Daquela sentimos que se perdeu todo o que fora unha paulatina conquista. É bastante desolador, unicamente atribuíble á falta de lectura e de coñecemento. Impera o criterio de quen nunca pisou unha aula nin viu un neno diante, de quen non respecta á infancia nin cre no cerne da educación. Discursos de gurús que repiten lugares comúns, imaxes de escolas de deseño e temáticas absurdas non fan máis ca meter desacougo no corpo dos que de verdade cremos na escola infantil, mesmo nos fan sentir que estamos noutra dimensión, igual fóra de xogo. O peor disto é que os que temos unha base e unha bagaxe, malia os momentos de baixón, temos argumentos dabondo para levar a contra pero, que pasa co profesorado que se está a iniciar ou aínda a formar? Poden chegar a pensar que ese é o camiño a seguir.

Emporiso, aínda que pasemos temporadas sen ganas de loitar contra o sen sentido, sabemos que temos a obriga de defender unha escola onde as nenas e os nenos sexan o centro de toda acción educativa. Para recuperar os folgos dedicámonos a ler aos clásicos que eran moito máis modernos hai unhas décadas que agora mesmo. A parte do fondo de biblioteca de cadaquén e dos referentes que todos mencionamos pero xa esquecemos, aconsellamos botar man da magnífica escolma e tradución da Biblioteca de pedagoxía da editorial Kalandraka, proxecto coordinado polo profesor Antón Costa. Que nutritivo resulta ler en galego a María Montessori, Jean Piaget, a Tonucci, ou lembrar a obriga social dos docentes coa Escola de Barbiana e con Paulo Freire, así como retrotraernos ás nosas motivacións iniciais coa “Carta a un profesor mozo” de Philippe Meirieu. É unha cura detox altamente recomendable.

Recordando cal é a nosa función (hoxe diluída entre parvadas burocráticas que non levan a ningures), cal é a función da escola e da educación para a sociedade recuperaremos a enteireza de ánimo e seguiremos a defender as aulas normais, esas que aínda tendo case todo en contra (tendencias, orzamentos, consideración ou orientación do centro), nun acto de responsabilidade social (heroicidade) dano todo día a día para que os nenos e nenas sexan quen de razoar, pensar, cuestionar, axuizar, argumentar, defender posicionamentos e actuar coma cidadáns de pleno dereito nunha sociedade democrática. Que non é pouca cousa. O resto -robóticas, programas disto e do outro (con siglas que agochan banalidades ou obviedades), e “adestramentos” de habilidades en situacións ficticias ignorando as posibilidades que brinda a realidade- é o que hai que erradicar evitando que colonice o terreo porque ninguén opón resistencia ou porque é moda.

Agora seica os blogs xa non son tendencia, seica di máis unha imaxe de Instagram ca un artigo. Nós non o cremos. Non queremos restarlle importancia ás imaxes agora ben, se entre estas e o público non media unha explicación, cadaquén pode interpretala como queira. Queremos ter seguidores polo discurso non pola beleza das instantaneas. Así InnovArte aínda quedará un tempo para ReflexionArte ou para RebelArte, segundo conveña máis; e como non, para ofrecer alternativas ou recomendacións.

LRYB3557

Para rematar, un ano máis no aniversario, ofrecemos imaxes de Spiral Jetty a nosa imaxe de cabeceira dende o momento de creación. A intervención de Robert Smithson no lago Salgado de Utah, que sigue aí corenta e nove anos despois da súa realización,  mudando día a día, véndose afectada polos cambios climáticos, polos visitantes e polo paso do tempo, pero mantendo inalterable a súa estrutura e concepción inicial. A nosa metáfora.

Mil grazas a quen se toma a molestia de lernos, de seguirnos e de recomendarnos.

Por que Spiral Jetty como imaxe do blog?

Un ano de InnovArte

Dous anos de InnovArte

Tres anos de InnovArte

Catro anos de InnovArte

Cinco anos e mil post de InnovArte

Sete anos de InnovArte

Oito anos de InnovArte

Saga/fuga de galegofalantes en infantil

In ReflexionArte on 15/12/2018 at 07:21

peligros_ipad_smartphones

Hai uns días comentei coas compañeiras que constataba que cada vez lle resultaba máis dificultoso aos pequenos seguir os contos en lingua galega. Miráronme arrepiadas como se pensaran que apostaba polo castelán por vir a ser algo así como o alemán para o Deporte Canino internacional. Preguntáronme se sería que as historias que lle conto son demasiado complexas para nenos de tres anos, se o vocabulario non sería requintado de máis. Neguei todo iso. Tiven que expoñer polo miúdo o que me levaba a tal afirmación, de como me decataba de que non captaban o sentido completo do texto, tan só dunhas palabras soltas. Insistín que non era con termos xa carentes de vínculo para eles, como acontece en “Cando Martiño tivo ganas de mexar na noite de Reis”, e o neno de debaixo da cama saca unha locomotora cun vagón e un penico, obxecto arestora descoñecido para eles grazas aos cueiros “dulces sueños”, porén quedan un chisco desconcertados ata que volven a enganchar coa cantadela “o tren de Martiño, chu, chu, chu”. Non, non é iso. Perden o fío do conto. Suxerín que fixesen a proba elas mesmas. A min suxeríronme que cambiara de contos.

Marchei matinando se perdera a feitura coma contadora.

Hai uns meses, a comezo de curso, fomos convidadas á presentación do estudo sociolingüístico “A lingua no Agro do Muíño”, no que se recollen os resultados do traballo realizo polo EDNL do CEIP Agro do Muíño no noso concello, Ames, coa colaboración do Servizo de normalización municipal e o Seminario de Sociolingüística da Real Academia Galega. Expúxose a importancia deste estudo xa que é o primeiro que se fai nun concello periurbano con unha demografía tan alta e cun perfil poboacional que permite tirar conclusións. O máis salientable foi a constatación de que a perda de galegofalantes se produce na infancia, a diferenza do que acontecía fai quince anos cando o traspase se daba na adolescencia. Apuntouse tamén a contradición flagrante entre o que manifestaban as docentes, as educadoras 0-3 e monitoras de actividades extraescolares sobre uso lingüístico e os datos obtidos dos nenos/as. Cadrou que moitas das persoas que estabamos alí eramos mestras, de infantil a maioría, e galego falantes case todas. Así que ante tal resultado mesmo houbo miradas desacougadas cara nós: que estamos a facer na escola infantil para que os nenos muden a lingua vehicular. Polas nosas cabezas pasou un balance das veces que nos diriximos a eles nunha ou noutra lingua. Tralos apocalíticos vaticinios sobre a fin do galego, fixemos acto de contrición e propósito de emenda, prometendo non ser tan a vaicheboa.

Fiquei uns días levando conta veces que vulneraba aquilo do equilibrio lingüístico.

Hai unhas semanas entrevisteime cos pais dunha cativa que apunta unha posible falta de atención así como unha fala chea de reiteracións, estridente e histriónica. Nun momento estrañámonos porque eu pensei que na casa falaban castelán e eles pensaban que era eu dado que agora esa é a lingua empregada polo nena. Falando de todo un pouco, tamén descubrín que dende que era bebé empregaran a tablet (as series de animación) para facela comer, ir para a cama, estar calada, etc.

Maldicín as tablets e smartphones e pensei fotocopiar un artigo sobre o prexuízo que ocasionan na nenez.

Hoxe volvín a darlle unha volta ao asunto coa miña irmá e daquela xuntamos o que lles contei anteriormente: as nosas percepcións sobre a escasa comprensión do galego, a fuga de falantes en infantil, así como a alarmante baixada na idade de acceso a dispositivos e subida de horas de permanencia. E velaquí teñen a explicación:

En efecto, a meirande parte das series de animación e videoxogos que enganchan aos cativos son en castelán, así que xa saben onde está a porta por onde foxen os nosos inocentes tránsfugas lingüísticos, que abandonan a que lle escoitan á nai/pai/familia/mestra/monitoras pola que falan uns personaxes de ficción que non lles dan de comer, nin os coidan cando están enfermos, nin os ensinan, nin os meten na cama, nin lle contan contos tradicionais ou clásicos, nin lle fan aloumiños pero danlle aceleración, subidón de adrenalina, excitación, aventura e foguetes de cores.

Matinei apesarada porque isto non hai quen o pare.

Se nas series de animación decidiran empregar unha lingua morta, poden ter a seguridade de que en menos dun lustro estaría rediviva; quen vería aos cativos a falar latín, arameo, dálmata copto ou córnico.

Así que instamos aos organismos encargados da dinamización da lingua galega a pensar se poñer en nómina aos personaxes de Neox, Clan e Disney Channel, sen perder de vista a “Masha y el oso” que malia ser en ruso conta con dezasete millóns de seguidores infantís que comprenden os reducidos diálogos, palabras frase, honomatopeas e ruídos varios. Ou pola contra, aliarse coas administracións de familia, educación, sanidade, tecnoloxía e xustiza para facer unha campaña na que se diga claramente que o abuso de pantallas afecta seriamente á intelixencia dos pequenos, tipificando como abandono educativo o consentimento dos proxenitores dun uso prolongado de dispositivos en idades temperás.

Xa veremos no que remata todo isto.

“Os fios da infância”

In EmocionArte on 04/12/2018 at 23:07

51VPnjf0OdL._SX346_BO1,204,203,200_ (1)

Hai veces nas que se facemos unha revisión de pequenas cousas do pasado e mesmo parece que estas eran unha preparación do que estaba por vir. A edición do noso libro no Brasil é unha delas. A conexión a través de InnovArte primeiro con Alejandra Dubovick da Escola Fabulinus de Bos Aires e logo con Tais Romero de Pedagogía Subjetividade en Sao Paulo, foron decisivas para que isto fose unha realidade. Nunca poderemos agradecerllo dabondo, nin a elas nin á editorial Phorte por confiar no criterio de Tais e apostar pola publicación. Despois de levar tres anos barallando a posibilidade de impartir un curso en Brasil, no mes de novembro redondeouse coa presentación do noso libro.

Toda unha experiencia para recordar desde a primeira toma de contacto co país. Sentirnos tan respectadas e mimadas é algo inigualable. Foron días intensos.

Coñecer á nosa anfitriona en Sao Paulo, poñerlle cara a con quen levabamos tempo falando, Tais Romero con quen contamos colaborar en moitas ocasións máis. Ela, muller entusiasta, entregada á formación do profesorado, con avidez por saber o que acontece ao outro lado do océano, organiza viaxes pedagóxicas as escolas máis destacadas de España, Italia, Portugal e Arxentina, ao tempo que divulga as boas prácticas educativas do seu país. O seu cariño, tesón e creatividade na procura de vías non coñece límites. Xa queda por sempre vinculada a nós a máis de ser a tradutora do libro e encargada do limiar nesta edición.

Coincidir presentando o libro coas representantes de Fabulinus, alí coñecidas polas Alés (Alejandra Dubovick e Alejandra Cipitelli) xunto con Pamela. Esta escola, creada por elas á súa imaxe e semellanza é xa un referente en América do Sur e contamos que moi pronto o sexa tamén en España cando saian á luz as súas publicacións en castelán. A conexión Arxentina-Galicia, unha vez máis, funcionou extraordinariamente, esperamos poder repetir e visitar Fabulinus que se converteu no noso novo referente canto a bo facer profesional.

Contar a nosa experiencia na Universidade Católica de Sao Paulo.

IWIB7284

Publicar con Phorte Editorial, entrar a formar parte do seu catálogo e do seu proxecto Phorte Educacional. Nunca agradeceremos dabondo os detalles e atencións de Beth, responsable editorial, así como á doce Nicole e as nosas discretas correctoras de estilo que tanto se entusiasmaron coa publicación. E por suposto ao dono, Fabio un visionario, que se deixa levar máis polas súas intuicións ca polos intereses comerciais, así creou un proxecto que abrangue máis de dez mil metros cadrados con coidada arquitectura, espazos para o relaxo con xardíns verticais e que dá emprego a máis de duascentas persoas ás que se lles nota o entusiasmo e implicación total no que fan. O agarimo co que nos acolleron lévannos a pensar que non puidemos ter máis sorte coa nosa editora brasileira. Oxalá se cumpra o que dicía Fabio sendo esta a primeira vez de moitas.

Tomar contacto coas compañeiras do Brasil, descubrir que temos máis en común ca en diferenza con elas; sentir que temos un fío que nos une. Volvemos abrumadas, pola acollida e receptividade ao discurso InnovArte. A “noite dos autografos” será un fito inesquecible para nós.

Ter a posibilidade de coñecer o colexio español en Sao Paulo, Miguel de Cervantes, grazas á mediación do xornalista galego Paco Vila. Un complexo impresionante ao carón do estadio de Morumbí que puidemos visitar acompañadas da súa directora, unha estremeña encantadora. Partillar co profesorado (entre eles dous galegos) que imparte en infantil vendo os seus proxectos, instalacións e parque do xogos do que envexamos a granxa, o estanque e o chafarís. E que “Fios da infância” pase a formar parte da súa biblioteca.

Poder visitar algúns museos senlleiros como son a Pinacoteca do Brasil, o MASP ou todo o complexo de Ibirapuera coa Bienal de Arte de Sao Paulo (cunha sección dedicada ao material do kindergarten de Friedrich Fröbel) ou o MAM.

Pisar a cidade, as súas rúas, mercados e barrios con profundos contrastes sociais.

E por riba, ver as portas que nos abre a nosa lingua materna, decatándonos de que o galego é unha riqueza malia o que uns poucos pensan.

Foi unha experiencia inesquecible. Todo o noso agradecemento a Tais Romero quen co seu tesón e empeño nos proporcionou este agasallo da vida, a máis de descubrirnos a autores, lugares e persoas marabillosas. Contamos volver, xa é un dos nosos proxectos de cara ao vindeiro ano.