A nosa achega á educación infantil

Arquivo do autor

Educación e compromiso cívico no Xardín do Recordo

In CativArte,EmocionArte,FamiliarizArte on 17/06/2017 at 10:02

As persoas que nos seguen saben da nosa teima por conectar a realidade educativa e a realidade social con experiencias que favorezan a educación nos dereitos humanos e a aplicación deses coñecementos na vida, seguindo, entre outros, os mandados da UNESCO para a educación no Desenvolvemento Sostible que instan á configuración de novas metodoloxías nas que os coñecementos académicos, as competencias cognitivas e as claves para o exercicio dunha cidadanía activa estean intimamente imbricadas. Así, sempre tentamos proporcionarlle ao noso alumnado vivencias nas que participe a comunidade e que ao fin revertan sobre ela axudando a mellorala. Cómpre lembrar que fixemos noso o lema de Eduardo Galeano: cousas pequenas de xente pequena en lugares pequenos que poden cambiar o mundo.

Dende o comezo deste curso iniciamos unha relación de colaboración co proxecto do Xardín do Recordo no Pazo do Faramello, un xardín público memorial á traxedia de Angrois no 2013. Estreáramos alí o outono contribuíndo coa plantación dun exemplar de cercis canadensis (árbore elixida pola Escola de Paisaxismo Juana de Vega para simbolizar cada unha das 81 vítimas do accidente de Angrois); asistimos á caída das follas das árbores do amor, emocionámonos coa súa floración na primavera e coa volta da súa follaxe con forma de corazón; celebramos cada nova incorporación de árbores grazas ás visitas doutros centros educativos e fómolo vendo medrar pouco a pouco. Con tal motivo, agora, quixemos darlle o peche a este curso no mesmo lugar pero con toda a nosa comunidade á que foramos facendo partícipe de todas as nosas achegas.

Abonda dicir que non somos partidarias das celebracións de peche de curso que tanto se estilan coma festivais e macrofestas nas que o consumismo, a falta de calma e de reflexión son o denominador común. Emporiso, a nosa alternativa tiña que ser máis serena, sen esas divisións entre escola e comunidade na liña de actores ou espectadores e, ao tempo, xeradora de compromiso cidadán. Unha merenda coas familias nunha pracenteira tarde no lugar do que tanto nos oíron falar, facéndoos parte tamén do proxecto do Xardín do Recordo foi a nosa opción.

O pasado 15 de xuño citámonos todos os grupos de 5º de EI no xardín coa consigna de que cadaquén tiña que aportar o mellor de seu para contribuír ao benestar de todos: merendas, doces, refrescos, cantos e música, papaventos, xogos e enredos, conversas e miradas cómplices sobre o que nos une a todos, as nenas e nenos.

Pero a comunidade somos máis ca docentes, alumnado e familias, é a sociedade en xeral e o entorno social en concreto, así fomos moitas máis as persoas que colaboramos para facer desta tarde un recordo especial da vida escolar en educación infantil.

Cando contamos algunhas das nosas experiencias, adoitan sorprender as colaboracións que logramos ao que respondemos que como norma xeral a xente bríndase gustosamente con todo o que teña que ver coa educación dos pequenos, sempre e cando se lle pida que mostren aquilo que mellor saben facer, aquilo que lles gustaría transmitir á infancia. Non pode haber imposicións senón apertura, se de verdade abrimos a escola aos cidadáns igual levamos grandes sorpresas.

Neste caso, o ilustrador Leandro Lamas, tan coñecido pola súa creatividade coma pola súa xenerosidade e compromiso con outros modos de vida máis respectuosos, quixo realizar unha ilustración que se converta en imaxe do Xardín do Recordo.  Trasladala a un cartel para estar á vista dos visitantes foi tamén xentileza da empresa local Rótulos Axeitos, asiduo colaborador nas nosas experiencias.

DSCN5057

Non faltou a vertente artística coa extraordinaria intervención do escultor Marcos Mariño, un creador que, ao longo da tarde e á vista de todos, coas súas motoserras foi dándolle forma a un tronco dunha árbore derribada polos temporais do pasado inverno ata transformala nunha alegoría do Xardín do Recordo na que non faltan os símbolos inconfundibles do Pazo do Faramello, o Sol e a Lúa.

Mención especial merece tamén a compaña da fotógrafa Elena Cerviño que cada día nos agasalla nas redes coas súas miradas sensibles, especialmente as referidas ao Xardín do Recordo, así grazas a ela imos sabendo ata dos cambios que lle pasan desapercibidos á meirande parte dos visitantes.

A nosa contribución na nosa liña, poemas e letras, para que quen visite o xardín saiba os nomes en galego das especies arbóreas que o integran e poidan deleitarse coa lectura de poemas de escritores da terra que lle falan aos ríos, ao vento e aos bosques.

E tamén unha recomendación para camiñantes, visitantes e peregrinos sobre como pasear pola lendaria senda da Traslatio Xacobea e Camiño Portugués que discorre paralela ao Xardín do Recordo: os vinte puntos do “Manual do bo paseante” de Raimon Juventeny publicado en Faktoría K de libros trasladados a laxas de pizarra para que a cada pouco vaian impregnándose do espírito dos bos paseantes.

Como non podía ser doutro xeito, todo o noso agradecemento ao artífice do Xardín do Recordo, Gonzalo, quen coa súa xenerosidade,  compromiso coa memoria, coa educación e co futuro nos acolle nos seus eidos sempre cun agasallo, neste caso cun exemplar de cotinus máis coñecido como árbore das pelucas, que tamén foi plantado coa axuda de todas as mans, aportando o noso gran de terra a este proxecto que naceu da súa iniciativa pero precisa de que todos arrimemos o ombreiro.

DSCN4956 - copia

Grazas a todos por facer desta tarde un recordo especial nun lugar moi especial.

Levo no peto…

In AlfabetizArte on 23/05/2017 at 09:09

img_3394.jpg

img_3355.jpg

A nosa intervención plástico-poética para o tendal dos poemas fíxose arredor da poesía “O meu peto” de Ana Mª Fernández, recollido no libro Versos da tarde laranxa (2016) publicado en Galaxia.

IMG_3454

A condición para a escolma poética dos tendais é que estes fixeran referencia á natureza, á auga e aos camiños, neste caso cumpríase e o soporte non podía ser outro ca unha bata de mestra chea de petos.

img_3389.jpg

Velaquí o resultado e proceso de elaboración.

Poemas no tendal

In AlfabetizArte on 23/05/2017 at 08:03

IMG_3370

Promovido polo Servizo de Dinamización Lingüística de Ames, nestes días pódense ver polo concello tendais con poemas escritos en galego. Dende hai uns anos, con motivo do mes das Letras Galegas todos os centros educativos colaboran nalgunha intervención conxunta que serva para pór a poesía ao alcance de toda a cidadanía así noutras edicións sementáronse poemas polas vilas e aldeas.

Nesta ocasión, nesta terra de ríos (Tambre e Sar) e camiños (o Camiño de Santiago e o de Fisterra), quixéronse aproveitar os paseos fluviais, regatos, fontes e lavadoiros para tender poemas ao modo no que xa se facía desde o medievo en España e Portugal coa chamada literatura de cordel.

Onte, primeiro día desa acción poética, había unha chea de expectación arredor dos tendais, familias acompañando aos seus fillos e fillas para ver a peza de roupa que tenderan por cada unidade dos centros educativos de Ames. Alí permanecerán ata finais do mes de xuño, permitindo que quen queira poida deleitarse coa lectura e coas realizacións plásticas dos nenos e nenas.

Os nosos parabéns, iniciativas coma “Entre ríos e camiños, poemas no tendal” colocan a cultura ao alcance de todo o mundo e mostran o que dende as escolas se fai por ela.

Tendais de poemas no Paseo fluvial de Bertamiráns do CEIP A Maía e do CEIP Agro do Muíño.

IMG_3389

Tendais de poemas no Milladoiro da EEI Milladoiro espertando a curiosidade dos peregrinos na súa última etapa do Camiño a Santiago de Compostela.

Tempada de chícharos

In EncienciArte on 21/05/2017 at 12:19

IMG_3234

Adoitamos dicir que para vincular os pequenos coa realidade non hai nada mellor ca abrir as portas da escola a todo o que a sociedade e a contorna nos brindan; iso si, coa única condición de que solten o as consabidas fichas. Tocar, apalpar, ulir, escoitar, observar…, son os pasos previos que darán lugar a un monllo de actividades que calquera poder circunscribir aos obxectivos e contidos da etapa.

A primavera cos seus froitos sempre nos dá unha chea de ocasións de aprender, mostra diso é o que nos sucedeu cando unha nai nos dixo que ao seu fillo do que máis lle estaba a gustar nestes días era debullar chícharos, algo que quería compartir cos seus compañeiros e compañeiras.

Chegou cunha saca chea de chícharos, e xa nos amosou como diferenciar os que estaban cheos dos que estaban aínda pequechos; el facíao tanto polo tacto como polo seu renxer ao apretalos. Medir, comparar, contar, pesar, facer estimacións, observar como é cada gran, saborear o doces que son os máis tenros, saber de como nacen da semente que é o mesmo que se come, das súas variedades e ata de cancións populares, alimentación, preparacións todo isto foi o que os chícharos nos brindaron.

Ver fotografías.

Retamos a quen queira a que nos demostre que cunha ficha ou cunha aplicación informática se pode facer o mesmo. O máis sinxelo sempre dá máis xogo educativo ca calquera requintado material didáctico.

Queremos insistir nisto, agora que todas as editoriais andan a presentar os seus inxentes lotes de fichas para infantil, tanto para 3-6 coma para 0-3, algo que nos ten absolutamente perplexas: meniños e meniñas que aínda toman biberón xa teñen material estandarizado para ir á escola! Pero de que valen tantos cursos, tantas publicacións, tantas experiencias respetuosas cos seus intereses e coa súa neurobioloxía. Isto é inaudito! Onde temos a cabeza as persoas que nos dedicamos á educación da infancia?

Música de concerto: “Seres fantásticos”, “El agua” e “Las aves”

In MusicArte on 19/05/2017 at 21:25

Temos tendencia a recorrer sempre aos mesmos fragmentos de música clásica, así agradecemos tanto a descuberta destes tres libros da editorial Océano travesía. En cada un deles unha selección de 20 escollidas pezas recollidas nun CD que acompaña a uns magníficos libros, nos que se dá unha información tanto sobre o autor como sobre a obra así como dos aspectos a atender nese corte grazas a unha guía de audio. Compleméntase coas suxestivas ilustracións de Claudia Legnazzi. O libro contén ao final un glosario de términos musicais, unha listaxe cos créditos dos audios e un cadro cronolóxico dos compositores e períodos musicais que se percorren no libro.

Tres libros-disco singulares, ricos e necesarios.

Introducción a la música de concierto: Seres fantásticos

Desde los tiempos más remotos, gnomos, hadas, brujas, duendes, elfos y otros personajes fantásticos han provocado admiración, temor o simpatía, tanto en niños como adultos, y nos han ayudado a explicar los misterios insondables de nuestra existencia. Sus presencias y poderes sobrenaturales han inspirado también a músicos de todas las tradiciones. Este libro ilustrado con CD recoge una muestra de esas creaciones.

Introducción a la música de concierto: El agua

Los ríos, los lagos, los océanos y las fuentes han servido de inspiración a infinidad de compositores a lo largo de la historia. El agua ha permitido a numerosos músicos crear obras centradas en el tema de este líquido vital. Son composiciones que nos invitan a soñar y a imaginar este elemento mediante recursos sonoros. Su transparencia, el sonido que hace al correr, las tonalidades que adquiere el mar… estos y otros aspectos han sido traducidos a hermosos sonidos que, desde el barroco hasta nuestros días ha traído hasta nosotros piezas memorables. Este libro –tercer volumen de la serie Introducción a la Música de Concierto– constituye otra extraordinaria invitación para acercar a los pequeños a lo mejor de la música universal.

Introducción a la música de concierto: Las aves

Los seres humanos siempre han admirado y envidiado el vuelo y el canto de las aves. Tal vez por eso, desde tiempos muy remotos, músicos de las más diversas culturas han tratado de imitarlas o evocarlas con su propia voz o con otros instrumentos musicales. Este libro presenta 20 obras musicales desde el siglo XVI al siglo XX. Contiene textos explicativos y un cd de las composiciones ejecutadas por grandes intérpretes. Se trata pues de una magnífica introducción la música.

Neste vídeo pódese ver unha entrevista a Ana Gerhard, escritora e responsable da selección musical.

Pedras, paus e cunchas

In CativArte,Uncategorized on 18/05/2017 at 20:07

final-baja-una-casa-bien-abierta-tapa

Descubrimos as ilustracións de Claudia Legnazzi e quedamos engaioladas co proceso de creación do libro “Una casa bien abierta”, emporiso aquí o deixamos para que serva de inspiración neste tempo de paseos pola beira do mar.

10007471_764254180286097_481420939379729152_n

Claudia Legnazzi é arxentina, ilustra libros para nenos e mozos desde fai vinte anos. Ten recibido moitos premios, entre outros o Runner-up no Noma Concurso de Ilustración en Xapón. No 2002 obtivo o Primer Lugar no Catálogo de Ilustradores de CONACULTA, e tamén o Gran Premio do Xurado no Noma Concurso de Ilustración da Unesco Asia. Moitos dos seus traballos expóñense no Chihiro Art Museum de Tokio, especializado en ilustración infantil de todo o mundo.

Clases ao aire libre

In EncienciArte on 04/05/2017 at 22:16

IMG_3010

Nesta nova cruzada por naturalizar a vida dos máis pequenos, estanse a desenvolver iniciativas que van dende o máis radical ata outras máis paulatinas en función da acollida e compromiso que atopan na comunidade educativa, así como do ideario do centro. Colexios que desenvolven parte da xornada na rúa deprendendo a partir do que van atopando, e outros que están a reverdecer os seus espazos exteriores. En calquera caso, é unha tendencia á alza. Aínda así, hai quen di que gustaría de facelo pero que a normativa do centro non llelo permite; pois haberá que ir dando argumentos e rabuñando horas para sacar os nenos á rúa.

O vindeiro día 18 de maio, temos como pretexto unha iniciativa internacional que fomenta levar as clases a fóra. Aprendiendo al aire libre, na última convocatoria logrou que se adheriran preto de catro mil centros de todo o mundo. E para quen nos pregunta que poden facer, como programar a xornada, nós aconsellaríamos que se deixasen levar. A modo de suxestión deixamos unhas fotografías que non precisan de moita explicación mais calquera da profesión pode intuír os obxectivos e contidos que encerran.

Se aínda así quedasen dúbidas dos beneficios da natureza para os nenos e nenas, recomendamos o visionado deste vídeo.

Natureza illada, envasada e esterilizada

In EncienciArte on 02/05/2017 at 00:00

IMG_2284

Hai uns días asistimos á charla de A necesidade de naturalización do entorno escolar, do escritor e comunicador ambiental Antonio Sandoval, encadrada na XVII Campaña municipal de animación á lectura do concello de Santiago. Foi un verdadeiro pracer escoitar o motivo polo que escribiu o libro “A árbore da escola”, publicado en Kalandraka coas ilustracións de Emilio Urberuaga, e así arrinca o seu alegado a favor da naturalización dos centros, instándonos mesmo á “desobediencia civil” (parafraseando a Thoureau), xa que logo, somos os docentes os que temos que tomar a iniciativa de que por enriba das normativas construtivas, dos regulamentos dos centros e das demandas de seguridade e limpeza das familias, está o benestar físico e psicolóxico dos nenos, que precisan sen máis dilación da vitamina N (natureza), da que fala Richard Louv, pois todos adoecen do trastorno polo seu déficit. Deu razóns dabondo para convencernos de que de seguir como ata o de agora, a saúde dos pequenos verase resentida no futuro, con tal motivo foi debullando todos os  acordos asinados nesa liña por sobranceiras organizacións internacionais.

Coma sempre, o problema radica en que os que alí estabamos non precisábamos de que nos persuadira, en troques hai moitos docentes que non queren saber nada de meter a natureza nas aulas nin de levar as aulas á natureza; comodidade, falta de tempo, responsabilidades, etc. son os argumentos que esgrimen avalándose na lexislación vixente e nos regulamentos dos centros educativos que veñen a dárllela razón. Entón non queda outra ca de volvernos todos activistas da renaturalización das escolas.

En verdade, xa somos moitos e moitas as que estamos convencidos de dar esta viraxe cara o verde; xa se están a ver iniciativas como a das escolas bosque, a naturalización de patios, escolas que desenvolven gran número de actividades no exterior, etc., son pequenos pasos, que acabarán configurando unha tendencia da que, pouco a pouco, se farán eco os medios de comunicación coa súa conseguinte aceptación social. Hai xa brotes verdes.

A nós o que nos preocupa son os sucedáneos que poden saír desa liña, todos eles deliberadamente impostos polo mercado: o negocio das actividades dos nenos na natureza, a perversión da idea xenuína en prol do beneficio económico. Chegado este momento do curso no que facemos saídas didácticas cos cativos, hai xa un nicho emerxente no que poderíamos agrupar a todos aqueles que en unha sesión de mañá ou tarde nos ofrecen unha experiencia “inesquecible” na que a modo de time lapse os nenos poden sementar, ver agromar, colleitar e procesar (pan, leite, viño, mel) en tan só un minutos, ou por un case nunca módico prezo montar a cabalo, darlle de mamar a un xato, incubar e ver como nacen os poliños dos ovos que eles recolleron no galiñeiro. Todo ilo respectando os controis de seguridade sanitaria, alimentaria e animal ou vexetal e acompañado polas explicacións de persoal especializado en cada caso. É dicir, estamos a levar aos pequenos a parques temáticos da natureza, onde esta se nos presenta illada, envasada e esterilizada.

Paradoxos da educación, para ensinar o natural recorremos ao artificial. Para facer iso, case que mellor poñerlles un vídeo na escola. Sabemos de certo que os nenos volverán contentos, algúns mesmo verán o que nunca viron, pero non é iso o que debemos pretender ou mellor dito non é así como lograremos pór á infancia en contacto coa natureza.

Se en verdade queremos renaturalizar a vida dos pequenos hai dúas condicións que non deberíamos perder de vista:

-A natureza hai que normalizala, en maior ou menor medida, ten que estar presente na vida cotiá, no día a día de cada neno e nena. Non se trata de facer unha requintada experiencia anual senón máis ben dunha pentasensorial vivencia diaria. Sempre será mellor poder coidar dunhas plantas que sementaron nunhas macetas preparadas por eles e das que levaron conta dos días ata que as viron agromar, medrar e frutificar, que unha espectacular visita, aínda que sexa á horta de permacultura do Xigante Verde ou aos novos xardíns colgantes de Babilonia.

-A compoñente afectiva non hai que desdeñala; ao igual que sucede coa animación á lectura, coa educación en valores, coa educación en xeral, ensinamos máis co exemplo  que coas leccións maxistrais, e nós, os docentes temos que ser os mediadores entre a vivencia coa natureza e os pequenos. Non precisamos de requilorios dos expertos en plantas, en xardinería, en agricultura ou en gandería, precisamos amosar o pracer que nos produce o contacto co medio natural; se somos quen de transmitirlles iso xa podemos dar por ben feito o noso labor. Sobresaturamos de didactismo o que ten que entrarnos polo simple goce.

É moito máis sinxelo e moito máis barato do que pode parecer, a pregunta que nos asalta sempre é, e logo porque non o facemos? En verdade cremos que realizamos algo significativo pola natureza, celebrando unicamente un día dedicado á nai Terra, ao medio ambiente, á auga ou aos bosques.

As saídas hai que desenvolvelas en espazos naturais-naturais, válome da redundancia para diferenzalos doutros de carácter educativo-lúdico-artificial, dos que sen desbotar o valor das súas actuacións non poden ser substitutivos ou usurpar o lugar de seu que lle corresponde  á contorna natural tal e como a podemos atopar sen ir a un espazo creado ad hoc.  Estar na natureza non pode ser ir a unha aula máis, ten que ser unha vivencia que ás veces nin precisa de explicacións, tan só da admiración e da recreación, requirindo logo da calma e do sosego.

Mentres non entendamos isto a naturalización das escolas pode ser unha cuestión decorativa ou unha experiencia lúdica anual, pero non acadaremos os obxectivos de mellorar as condicións de vida e saúde dos nenos nin de que “termen da paisaxe”, como ben dicía Marilar Aleixandre no seu descurso de ingreso na RAG no sentido de coidala, mirar por ela e sustentala.

IMG_2599

Ler é un pracer cando é pracenteiro

In AlfabetizArte on 05/04/2017 at 11:42

IMG_2750

Esta afirmación de pé de banco encerra a sinxela fórmula da animación lectora; non sei por que se lle dá máis voltas, descoñezo por que se fan cousas tan rebuscadas desde as bibliotecas escolares tratando de inocular o virus da lectura. A clave non lles é outra que procurar que a lectura sexa un acto pracenteiro. Somos seres hedonistas, falo no sentido filosófico, a procura do pracer pode ser froito dun comportamento positivo educado, porén non debe ser visto como algo malo. A industria ben o sabe, por desgraza, moitos mestres recomendadores de lectura, non, así se explican o libros que lles poñen entre as mans aos pequenos, as horas que escollen para ler ou a batería de traballos que lles propoñen a posteriori case como castigo por ler.

Sobre isto temos falado moito neste blog, pero quedábanos por dicir as asociacións gorentosas que se poden facer para que ese momento da lectura sexa aínda máis pracenteiro. Cando lle preguntamos ás persoas adultas sobre os seus momentos de lectura, hai quen menciona o lugar onde le (baixo unha árbore, ao carón dunha xanela, no seu sofá preferido…), outros comentan sobre as parellas da lectura (un café, un bombón, unhas galletas…), outros das horas de ler (ao espertar, pola noite xa na cama, despois de comer…). Nós, os/as docentes, non; poñemos a ler aos nenos cando nos peta, como nos peta e o que a nós nos peta, sen moverse nin distraerse con nada. Por que nos custará tanto entender que eles poden gozar ou rexeitar a lectura ao igual que o facemos nós polas condicións, polos libros ou polos tempos inadecuados.

Por que non procuramos que a experiencia lectora sexa enriquecida con un ambiente proclive? Por que non aproveitamos un día de sol para ler no campo, ou por que non lles deixamos petiscar un pequeno agasallo doce ao tempo que escoitan un conto?

Moito cambiaría o conto se así o entendésemos!

 De seguido recollemos aquí o artigo “O primeiro chanzo da animación á lectura”, no que afondábamos neste tema, publicado no Caderno de Análise A Fondo (124, 13/11/15) de Sermos Galicia, coordinado por Francisco Castro, cuxo título era “Dos contos á lus do candil á cultura da imaxe”, no que expoñíamos a nosa visión xunto con Antonio G. Teijeiro, Concha Costas e Jacobo Fernández.

IMG_2765

Cada vez que comezo cun novo grupo de alumnado persigo sen tregua ese momento máxico que se crea cando logro que vinte e cinco nenas e nenas de tres anos estean engaiolados escoitando un conto. Hai quen pensa que isto é algo sinxelo, xa que logo, todos os cativos gustan dos contos. Pode ser, mais non é o mesmo. Unha cousa é que atendan e outra ben distinta é enredalos no fío da historia e levalos prendidos ata o desenlace. Ás veces mesmo me sento coma a bruxa da casiña de chocolate tratando de conquistar a Hansel e Gretel para encerralos e logo engordalos ben antes de papalos.

Así cando me preguntan como facer animación á lectura en infantil, sempre contesto o mesmo: lendo moito, lendo ben e lendo a miúdo. Ler, ler e ler. Ese é o segredo ou fórmula máxica para facer lectores. Hai outras moitas estratexias, ora ben, nunca debemos esquecer que os medios non poden solapar o fin. Cando reflexiono sobre os ralos éxitos de todos os esforzos que se están a facer dende bibliotecas, escolas e outras institucións para o fomento da lectura, hai veces que penso que, ao mellor, o que falla é que malia que se fan grandes exposicións e campañas sobre o libro, presentacións, xogos de rol, xincanas ou encontros con autores, lese pouco nas aulas, nas casas e nos espazos públicos. Esta afirmación pode parecerlle desatinada a máis dun, pero cómpre poñer sobre a mesa e dilucidar o que pretende cada un dos implicados: vender libros, ter público, mostrar resultados ou facer lectores. Máis das veces quedámonos na monda e non chegamos ao corazón.

Ler é un proceso persoal e colectivo que ten moitos implicados. Eu neste caso estou a falar coma docente, pero non me esquezo de que ante todo son lectora, son mediadora de lectura, son incitadora de lecturas, son compradora de libros, e son cidadá. Deseguido irei explicando o que lle pido a cadaquén.

Cando dicía ao comezo que quería enganchar cun conto canto antes ao meu alumnado é porque son das que penso que ler é un pracer cando é pracenteiro. Isto pode parecer de pé de banco, pero non tanto. Ler é moitas cousas, faise con múltiples finalidades, velaí a distintas funcionalidades da lingua escrita, sen embargo con cativos que non son quen de ler por si mesmos, o que temos que mostrarlles é que ler é un acto especial. Lerlle a nenos e nenas non pode ser unha mera rutina, nin un oco na programación escolarou tan só a motivación dunha secuencia didáctica. O momento do conto ten que ser especialmente gorentoso, desexado por eles, de modo que devezan por que a mestra colla un libro entre as mans. Emporiso, condición básica é que os e as educadoras sexamos persoas apaixonadas pola lectura. Se non é así, nótasenos a farsa. De cando en vez, circula polas redes sociais a afirmación de Emilia Ferreiro, sobre que si os mestres non len non poden transmitir o pracer por ler, e continúa esta reputada investigadora arxentina, dicindo que, desgraciadamente, os mestres non len. Sabémolo, non nos enganemos. Hai mestres que se aburren e que aburren lendo. A miúdo pregúntome por que nos plans de estudos dos futuros mestres non se inclúe ensinar a contar historias. Sei que hai materias sobre a literatura infantil cunha visión histórica e didáctica, pero imaxínense o que cambiaría o conto se as facultades de educación se encheran de contadores que tiveran que conseguir que a xente os escoitara ou se nas oposicións -entre outras cousas- se lle pedira a os futuros docentes que conquistaran ao tribunal coa lectura dun relato ou fragmento dun libro. Cando me din o que fan algúns mestres na “Hora de ler” dos centros de primaria, sempre me lembro daquel profesor de Daniel Pennac en “Como una novela” que abría a súa carteira e sacaba libros dos que lle daba petiscos aos seus alumnos para abrirlles o apetito lector. Dirán que é difícil, ben, pois vaiamos ao máis doado e factible: cando menos poñamos como condición –lóxica- aos integrantes dos equipos de dinamización da biblioteca escolar que sexan lectores. Así, ao mellor, as compras, selección, recomendacións de lectura e actividades de fomento responderían a un criterio literario que fora máis aló de modas, de novidades, de temas do momento ou de datas no calendario.

A seguinte pregunta que me farán será sobre recomendacións de lectura para animar á ler. Aí vén o verdadeiramente difícil, porque así como calquera lector ou mestre ten un fondo de biblioteca que sempre funciona, queda unha boa porción de libros que debemos escolmar unha vez coñecemos ao lector ou lectora. Velaquí a verdadeira interacción entre o mediador/a de lectura e o lector, e a importancia de que o mediador sexa un gran lector. O peor que se lle pode facer a un lector en proceso é darlle libros que non o enganchan. Pero isto non só é responsabilidade do recomendador, aquí entra tamén a dos editores. Queixábame días atrás ao meu libreiro de cabeceira da frustración que sentira porque mercara unhas novelas destacadas en webs especializadas, nos medios e nos escaparates das librerías, que non fun quen de rematar. El dicíame que nos últimos tempos se estaba a notar a desaparición do oficio de editor en prol do economista editorial. Ben, pois pensen señores editores do que se di de pan para hoxe e fame para mañá, do dano que se fai defraudando a un lector.

Canto aos formatos da lectura, sei das indicacións da IFLA, malia todo, hai pouco sentinme reconfortada cando lin a Roberto Casati, afirmando en “Elogio del papel” que a verdadeira lectura en profundidade ten que facerse no formato libro, e que nas escolas hai que volver á lectura en voz alta. Non somos uns nostálxicos, tan só pensen no obxectivo que pretendemos, non noutros, tamén importantes, pero neste caso secundarios. En infantil, un “conto de boca”, como din eles, non ten comparación con outras modalidades máis visuais, seica máis interactivas –imposible-, ou máis tecnolóxicas. Sospeito que nas outras idades acontece o mesmo, pero así como botamos a rir cando lle preguntamos a unha persoa adulta se leu un libro e nos di que non pero que viu a película, parece que a fascinación polos aparellos nos atordou a mirada.

Neste balance que estamos a facer sobre a animación á lectura, non podería esquecer o papel das familias. Cando un pequeno me di que o seu pai ou nai lle le un conto na cama, nin sequera me preocupo polos seus escasos atributos literarios –frecuentemente de personaxes ou series televisivas-, porque para min, o vínculo afectivo que se establece coa lectura de por medio, está por enriba da súa ínfima calidade. Un neno ou unha nena que asocia un conto a un momento de pracer, de calor, de tenrura ou de alegría, ten moitas probabilidades de seguir buscando iso nos libros o día que sexa quen de ler só.

Neste momento, no que se publican máis libros infantís ca nunca, lograr que os cativos lean é máis difícil ca nunca, porque non só se trata de enganchalos a ler senón de loitar contra todos os adversarios que lle xurdiron á lectura, emporiso, o papel das bibliotecas, das industrias culturais e dos medios comunicación, da cidadanía en xeral é crucial, e poida que non estean dándoo todo pola lectura. En calquera caso, eu desde a miña aula seguirei cativando aos pequenos. A min de pequena engaioláronme os contos da nosa tía Victoria; que nos repetía sempre os mesmos –non máis de tres ou catro-, con eles sandaba, consolaba, adurmiñaba e acariñábanos, hoxe en día, segue a facer o mesmo cos seus sobriños netos, e polo de agora, aínda lle vai gañando a partida a “Pocoyó”.

IMG_2770

Pechábase este caderno con esta dupla aseveración borgiana: 1ª que o paraíso, de existir, debe de ser unha biblioteca; 2ª e que ler é unha das formas da felicidade. Para Francisco Castro de atendermos esa mensaxe “igual seriamos máis felices”.

As risas do mundo

In AlfabetizArte,CativArte on 04/04/2017 at 22:36

IMG_2864

Nunha actividade da biblioteca escolar do centro encomendáronnos representar plasticamente un fragmento dun poema de Gabriela Mistral:

“Doña Primavera de aliento fecundo

se ríe de todas las penas del mundo”.

Durante uns días estivemos a pensar como facelo, reflexionando sobre o que quería dicir “aliento fecundo”, como podía rirse de todas as penas do mundo e, en definitiva, sobre como sería Doña Primavera.

Comezamos polo máis doado, como sería a risa da primavera; tivémolo claro: tiña que ser en gha, gha gha, xa que mudando a vogal parecía ter outros matices. A pregunta que nos asaltou de inmediato -vendo a diferenza de escribilo en galego ou en español, foi si riría igual noutros lugares do mundo. Debemos apuntar que gustamos moito de traballar con onomatopeias, escribirlas, e mesmo ilustrarlas. Hai un gran número de páxinas en internet que nos facilitan a escrita da  risa en distintos idiomas, sendo algunhas moi curiosas. Estaban tan interesados que quixeron elaborar una listaxe para poder compartila coas súas familias. Así estivemos xogando coas risas de dona Primavera.

img_28631.jpg

A montaxe final foi moi sinxela. Eliximos as cores que enchen a paisaxe que vemos a través do ventanal. Usando ceras acuarelables preparamos unha base  con esas cores. sobos colores. Sobre o lenzo escribimos o poema e finalmente engadimos uns bocadillos coas risas da primavera en idiomas.

Tan só nos quedaba a dúbida de esa xente doutros países ría coma nós ou ría reproducindo os sons da escrita.

Un pequeno traballo de investigación, de vocabulario, de lingua, de escrita, de participación das familias, de representación plástica e de consenso que nos mantivo interesados ao longo duns días.

Neve quente

In EncienciArte on 08/03/2017 at 18:49

A celebración dos aniversarios non fai máis ca traernos agasallos inesperados. Nesta ocasión un neno quixo expoñernos o seu gusto pola neve, da que goza cando viaxa á vila dos avós zamoranos, de modo que no porexpan colocaron escenas familiares en paisaxes nevados. Asemade, quixo facerlle unha demostración aos compañeiros de como simular neve con tres cueiros e auga.

Feita a súa proposta, todos quedamos desconcertados; os pais xa tomaran a precaución de enviarme unha ligazón a un vídeo co proceso.

Insistiunos moito en que había que cribar moi ben as boliñas que están no medio do algodón do cueiro, xa que logo son elas as que logran ese efecto.

IMG_4695

Con todo, quixemos comprobar se malia todo o algodón non semellaría ás folerpas, emporiso preparámolo noutras cubetas ás que tamén se lle engadiu auga.

Engadimos líquido e xa de inmediato comeza da solidificar e ao remexer mesmo parece unha nevarada.

Fomos tocando e a sensación é húmida, fresca, non compacta pero, por suposto, a temperatura ambiente, porén os nenos comezaron a dicir que era neve quente.

Desta mañá, destacamos a coidadosa preparación da familia para que o neno puidera explicárllelo aos compañeiros; a rigorosidade “cuasi científica” da exposición, a expectación dos asistentes, así como toda a experiencia de traballo coa vista e co tacto.

Entroido rosaliano

In RebelArte on 24/02/2017 at 17:14

16938894_10208936866364328_4052358618777997526_n

A vida sempre nos sorprende cunha reviravolta máis aló da nosa imaxinación. Pensabamos que xa nada máis teríamos que dicir sobre o Entroido e resulta que este ano coincidiu co día dedicado a Rosalía de Castro (lembrándonos o seu nacemento nunha data neutra, inocua, que non interfire con nada), así houbo quen viu a ocasión e pensou en “matar dous paxaros dun tiro” co nunca visto ata o de agora, facendo os disfraces máis orixinais de Galicia: nenas e nenos caracterizados de Rosalía. Pensarían que así conxugaban a cultura coa celebración pagán por excelencia, manifestación senlleira da tradición popular galega. Que desatino! Pero haberá alguén neste país que lles diga que non están a facerlle ben nin a cultura, nin ao Entroido nin á educación. Como pode ser que aínda haxa medios de comunicación que reproduzan esa barbaridade? Acaso na CRTVG tampouco hai ninguén con sentidiño?

En verdade, o Entroido sempre foi un tempo de saltar por enriba de todos os poderes, pero isto xa roza o sacrilexio. Agora ben, quen lles vai afear o desatino, quizais os que promoven que para enxalzar a figura literaria de Rosalía se faga una carauta ou os que piden que fagamos un mannequin challege?.

Aquí andamos algo confundidos. E no caso da educación aínda máis porque parece que o nunca feito é innovador; e non señores hai cousas que nunca se fixeron porque sempre se pensou que eran parvadas. Facer caretas é facer caretas, exercítanse as habilidades manuais e plásticas. Facer de “estatuas” é aguantar un tempo sen pestanexar nin mover un músculo. Ora ben, celebrar a obra e a figura de Rosalía, a nosa poetisa máis universal é outra cousa. E coñecer na escola as celebracións típicas como é o Entroido, tamén é outra cousa, que non pasa por que as mestras se teñan que vestir daquilo polo que devecen no seu foro interno co pretexto de facérllelo pasar ben aos nenos, nin porque o centro se transforme nun sambódromo.

Aquí fai falla que alguén veña a dicirlle á escola que se está equivocando de lado a lado. Pero xa saben vostedes…, mentres o pasemos ben, haxa bo ambiente escolar e as familias estean contentas, tira para diante. A ver quen lle pon o ramo ao asunto. E quen llelo vai pór: as voces autorizadas do mundo da cultura ou a consellería?; Quen vai ser o valente que lle diga ao emperador que vai espido.  Porque certamente estamos nus. A dúas ou tres voces discordantes coa euforia e banalización da cultura acábaselles tillando de rancios, aburridos, amargados e augafestas e os que aínda conservan a conciencia (cultural ou pedagóxica) pero teñen outros obxectivos, miran para outro lado e deixan que corra a auga, non vaia ser que perdan clientes, vendas de libros, seguidores ou amizades nas redes sociais.

Hai uns días escoitámoslle a Francisco Castro, director da editorial Galaxia, que se a Xunta lle quixera facer un favor ás Letras Galegas, debería mantelo como día laboral, para que así se conmemorase co motivo polo que foi concibida e non no que se trastocou, coma unha ponte no mes de maio que co bo tempo convida a facer turismo pero non a celebrar a nosa lingua e literatura galega. Leva toda a razón, agora veremos quen é o valente que saca ese festivo do calendario laboral e escolar, habería que ver como se poñían de punta os tour operadores.

Pois o mesmo acontece co que estamos a dicir pero, quen lle vai pór freo a isto quizais o profesorado que sempre foi moi comprometido coa cultura, coa lingua, coa educación, coas tradicións e cos valores? Sincera e lamentablemente, a día de hoxe, non o creo.

Sabemos que o amigo Leandro Lamas nos desculpará por empregar a súa fermosa acuarela para esta entrada do blog tan desesperanzada. Facémolo porque, coma el, mantemos a ilusión porque se redescubra a Rosalía coma unha muller de rabiosa actualidade, adiantada ao seu tempo e rabuda porque non aceptaba os condicionantes do momento no que lle tocou vivir. Emporiso queremos fuxir de imaxes de muller chorona ou doutras que xa son souvenirs. Rosalía é moito máis ca todo iso e está por enriba de disfraces ou de carautas, pero temos que crelo e non deixar que a convertan noutra cousa.

Celebrando os aniversarios co xornal (I)

In AlfabetizArte,CativArte on 08/02/2017 at 21:09

img_4353

Continuando na liña iniciada o curso pasado, cada vez que un alumno ou alumna está de aniversario celebrámolo, dun xeito diferente ao convencional, cunha elaboración plástica sobre unha páxina do xornal dese día na que seleccionaron unha nova que lles gustou.

Tralo éxito das creacións do ano anterior, que deran lugar á exposición “50 anos en 9 meses”, na reunión inicial coas familias do alumnado, facilitámoslle unha folla informativa na que se lles explicaba o modo de realización e a súa participación nesta data tan significativa na vida dos seus fillos e fillas. Aceptaron de moi bo grado e así o vimos desenvolvendo dende o comezo de curso, primeiro cos que aínda faltaban por cumprir os catro anos e agora xa cos de comezo de ano que fan cinco.

img_4352

Consta de dúas partes que expoñeremos de seguido nesta entrada do blog e noutra titulada “Singularizándonos no grupo”.

Cómpre recordar que na aula temos carteis por cada mes do ano ilustradas coas fotografías dos nenos/as que naceron neles. Así imos levando a conta dos meses que faltan e dos que veñen por diante.

No día no que un neno ou nena está de aniversario, a mestra encárgase de mercar un xornal (cada vez diferente), e dedicamos un bo tempo a ler as novas que máis chaman a nosa atención, especialmente a do homenaxeado. Aquí son determinantes os gustos persoais, as fotografías das que se acompañen ou o impacto que teña esa nova nas súas vidas (ben porque a escoitaron na televisión, porque se fala dela nas casas ou porque os vincula con algo coñecido). Adoitamos ir marcando as que más lle gustan e logo finalmente elixe. Lémola con detemento, falamos sobre ela (a veces ata pode dar pé a desenvolver un pequeno traballo), e fixámonos especialmente na data que figura en cada una das páxinas. Recalcamos que o día no que el ou ela fixeron catro ou cinco anos, aconteceu iso.

Logo, para deixar unha presenza, tal e como gustamos, empregando dúas cores (unha condición que tamén impuxéramos o pasado curso), escriben o seu nome e mailo número de anos que cumpre. Aquí xogamos moito con distintas grafías para que vexan que hai variadas formas de escribir unha mesma letra ou número, procurando non ocultar a data e a nova pola que escolleu esa páxina. Unha vez seca, pasa para un cadro de cristal que lle temos reservado desde comezo de curso no que figura a súa fotografía e o texto: “Reservado para …, –/–/2017”.

Pola súa parte ás familias, pedímoslle que busquen na rede novas que sucederon no día no que naceu o seu fillo ou filla (hai páxinas web ou hemerotecas que o permiten). Temos que salientar e agradecer a colaboración que nos están a dar, preparando carteis ou composicións con esa nova que lles gusta vincular ao nacemento do neno ou nena. En función do formato, envíannola por correo electrónico ou en soporte físico, e na aula dedicámoslle un tempo a saber por que a elixiron. Unha vez coñecida tamén a gardaremos baixo a elaboración plástica realizada na clase.

En verdade dedicámoslle tempo, pero tampouco hai nada que nos impida facelo; parécenos ben interesantes as oportunidades que nos están xurdindo ao fío de cada celebración, a máis dese nexo que imos establecendo entre a vida dos pequenos e o que acontece no mundo no que viven. No xornal hai novas que nin nos van nin nos veñen, outras que lles gustan moito, páxinas que sempre atraen a súa atención (pasatempos, previsións meteorolóxicas, anuncios ou programación televisiva); en calquera caso e pouco a pouco imos sabendo como se organizan os xornais e a información que conteñen, como recollen contido tanto nos titulares, no corpo do texto, coma nas fotografías ou pés de foto. Paseniño, non é o noso obxectivo principal, iso irá calando ao longo das cando menos vinte e cinco lecturas de xornal que faremos.

img_4279

Na aula coa celebración dun aniversario hai unha serie de rituais a realizar: ser o encargado nese día; tacharse da listaxe na que figura con 4 anos para anotarse na columna de 5; tomarlle a medida do pé agora con un ano máis (ver “As medras dos pés”); elixir o libro que quere que leamos ou a dramatización, canción ou baile a realizar. O día do aniversario ten que ser unha data moi especial para ese neno ou nena, algo para anhelar que chegue, algo para recordar, algo para devecer por que volva a suceder.

img_4265

O importante para nós, saír dos sendeiros consumistas nos que se converten as celebracións e vinculalos coa realidade facéndoos abrirse un pouco do egocentrismo propio destas idades, e por suposto ir construíndo a súa historia, gardando recordos fermosos e deixando pegadas dos fitos importantes das súas vidas.

Singularizándose no grupo

In CativArte on 08/02/2017 at 00:38

IMG_2867

Continuación de celebrando os aniversarios co xornal.

Na liña de querer facer dos aniversarios unha data especial, na que cada neno e nena se sinta protagonista e único, falamos a comezo de curso coas súas familias para solicitar a súa colaboración para que lles axudasen a plasmar nunha intervención os seus gustos e afeccións.

img_4255.jpgdefault

Con tal motivo e como soporte mercáronse unhas placas de porexpán, non é que sexa a que opción que máis nos gusta por motivos obvios, pero había que buscar algo que fose doado de atopar para as familias e non demasiado custoso. Sobre elas e coa axuda das familias, nos días previos á data do aniversario, pegan, insiren ou penduran elementos que lles recorden aquelas cousas que os fan felices, que lles gustan moito ou coas que se senten máis unidos aos seus familiares.

img_4220.jpg

Agora van chegando á aula e non deixan de sorprendernos. Temos miniexposicións de temas do máis variados que fan que cada un deles sexa diferente e singular de entre todo o grupo. Á vista deles non hai dúbida, son o reflexo de personalidades ben distintas que gustan de coñecer as bandeiras dos países, os deportes, os planetas, as bolboretas, as flores, maquinaria de xardín, a Patrulla Canina, etc.

img_4370.jpg

img_4196

No día do aniversario cada neno ou nena trae a súa montaxe e expónllela aos compañeiros con explicacións coas que amosan os seus coñecementos específicos sobre este tema. Estamos marabillados cos motivos que os levaron a esas inclinacións e cos saberes que posúen sobre elas.

img_4479.jpg

img_4252

img_4321.jpg

Está sendo unha fonte de aprendizaxe para todo o grupo ao tempo que un modo de singularizarse fronte aos iguais.

img_4219

Ao remate de curso teremos vinte e cinco reflexos inconfundibles da personalidade e dos saberes de cada un deles.

img_4225

img_4224.jpg

img_4221

img_4223.jpg

default

Clásicos InnovArte: Entroido

In RebelArte on 07/02/2017 at 23:33
grafobrahires_00316

“Máscaras”, Maruja Mallo

Para todas as persoas que nos seguen dende fai sete anos, xa non é preciso recordarlles cal é a postura de InnovArte no referido a certos tópicos escolares, pero tamén somos conscientes que hai moita xente que se fixo seguidora do blog nos últimos anos e non chegou a esta información, con tal motivo poñemos aquí á vosa disposición, algunhas das nosas opinións neste caso, con motivo do Entroido.

“A banda do trapo” (2010)

“Disfraces de Entroido” (2011)

“Festivais, disfraces, excursións e outros” (2012)

“Disfraces en serie na escola” (2013)

“Como sobrevivir ao Entroido e non perecer no intento” (2014)

Sete anos de InnovArte

In EmocionArte on 28/01/2017 at 12:10

Fai hoxe sete anos botou a andar o blog InnovArte e que dicir que non teñamos dito xa con motivo de cada un dos seus aniversarios: que non esperabamos estar presentes tanto tempo, que non contábamos coa acollida que tivo, que non somos quen de agradecer todas as palabras de ánimo que recibimos, que non imaxinabamos o que nos ía supoñer esta andaina, que xa non concibimos o noso traballo sen InnovArte…, todo certo e todo xa sabido.

Cada 28 de xaneiro destes últimos sete anos fomos relatando a nosa sorpresa e o noso agradecemento por todo canto nos supuxo o blog, en cada un deles pensabamos que probablemente sería o derradeiro, o medo a aburrir ou a aburrirnos é a nosa principal preocupación. Logo imos andando no tempo e hai períodos abondosos e períodos de seca, -adoitamos dicir que paros biolóxicos para rexenerar-, ata que un día volven a nós as ganas de contar o que facemos e imos tirando de InnovArte.

Cada vez estamos máis convencidas de que a imaxe de InnovArte, Spiral Jetty, é a mellor metáfora visual do noso estado. Esta intervención do realizada por Robert Smithson no Lago Salgado de Utah, muda cada día, sendo máis visible ou menos visible en función da altura das augas, pero en calquera caso está aí desde 1970 e sempre hai alguén que sucumbe fascinado perante esta obra senlleira do Land Art, da que só se pode apreciar na súa magnitude desde a lonxanía.

spiral_jetty5

Fotografía George Steinmetz

Sempre dicimos que comezamos a escribir o blog como un acto de catarse contra o tradicionalismo e inmobilismo da escola infantil, na que xa se consolidaron tantos rituais sen sentido en tan poucos anos que mesmo dá medo, na que ás veces parece que só se mira cara riba tratando de emular aquilo que precisamente se lle critica aos niveis superiores. É posible que as primeiras xeracións de mestras de infantil (daquela preescolar), tras case que trinta anos de exercicio xa esteamos cansas de defendernos das críticas e das demandas que se nos fan; é posible, agora ben, claudicar non é o mellor favor que lle podemos facer aos pequenos. Emporiso InnovArte volca os seus esforzos nas persoas que están en período de formación inicial, para que saiban tomar o relevo, pero hai algo que nos últimos tempos nos está arrepiando, estamos a ver profesorado novel máis rancio, máis acomodaticio e menos motivado do que nunca poderíamos imaxinar. Cómpre unha reflexión desde as facultades e desde os procesos selectivos de oposición, de non ser que sexa iso o que pretenden intencionadamente. Haberá que ver se hai discursos paralelos, por un lado salientamos as metodoloxías activas e respectuosas coa infancia (mesmo as alternativas) e polo outro consolidamos a escola pobre de expectativas, a escola chea de aparellos, chea de programas de emocións pero baleira de corazón e de sentir.

Será como a sociedade e a vida mesma:  soñamos cos ideais e coa utopía pero logo conformámonos co fácil co que non nos supón moito esforzo nin moitos desgustos.

Pois xa imos adiantando que a InnovArte aínda lle quedan folgos para seguir poñendo o punto de mira nesas discrepancias e para amosar as nosas alternativas ao que cuestionamos.

Por un ano máis.

Para facer memoria.

Por que Spiral Jetty como imaxe do blog?

Un ano de InnovArte

Dous anos de InnovArte

Tres anos de InnovArte

Catro anos de InnovArte

Cinco anos e mil post de InnovArte

O vento do inverno

In CativArte on 20/01/2017 at 20:50

Aló polo outono xurdiunos o problema de representar plasticamente o vento. Foi trala lectura do poema “Ese vento” de Ana Mª Fernández, recollido no libro Versos da tarde laranxa publicado en Galaxia e dende aquela andabamos a darlle voltas. Buscamos inspiración na obra de artistas e ilustradores, pedimos axuda a outras persoas, pero non acababa de satisfacernos.

Ese vento/que fala en asubío./Ese vento/que ole a pel de esquío./Ese vento/que as follas ergue e deita./ Ese vento/que a xente trae dereita./Ese vento/que vén devagariño./Ese vento/que sopra no camiño./Ese vento que nace nas montañas./Ese vento/xa fala das castañas.

De onde vén o vento?, onde nace?, onde se agocha cando desaparece?, de que está feito?, estas e outras moitas preguntas xurdiron ao fío dos nosos debates, motivo polo que tivemos que buscar información, o que nos tivo ocupados por longo tempo. Ben é certo que logo sucedéronse outras actividades e deixamos o asunto a repousar un pouco, ata que agora á volta de vacacións, xa metidos de cheo no inverno, o vento era outra cousa ben diferente, tiña outra cor, outra temperatura e outro temperamento. Xa non nos acaricia, aguillóanos;  xa non trae o recendo das castañas, só ule a frío; xa non é de cores cálidas, é dun branco borrallento; xa non xoga con nós, empúrranos. Con todo,  o noso maior problema era representar o movemento dos seus refachos de vento, a súa friaxe e matices dentro do branco da néboa e da xeada.

Noutras entradas do blog temos amosado como gustamos de actividades como son o recordado, enrolado e pregado de papel, das que non é preciso abundar nas súas vantaxes canto a coordinación motriz, malia que nos últimos tempos foron moi deostadas na escola infantil. Froito de moitos deses traballos e con outros moitos elementos de refugallo fomos facendo a nosa interpretación do inverno, para máis tarde, cada neno e nena elaborar a súa propia, así como poñerlle un título.

Cando abrimos portas e xanelas, a corrente de aire crea ese efecto de movemento que tanto buscabamos, ás veces ata lle poñemos un ventilador e música de fondo (sons do vento na natureza) e daquela estamos totalmente satisfeitos. Con todo, é posible que aínda lle deamos outra volta.

Maneiras de representar o que sentimos, maneiras de sentir co que representamos.

Ver presentación.

Pegadas indelebles

In CativArte on 20/01/2017 at 19:48

img_4215

Nestes días de xeadas, co perigo de esvarar polo patio do colexio, reparamos nas solas dos zapatos, nomeadamente naquelas que son as máis axeitadas para evitar escorregar. Así descubrimos a variedade de gravados e de relevos que hai no seu calzado. Tras tocalas e apreciar co tacto a súa rugosidade ou suavidade, vimos algunhas tan vistosas que decidimos facer un calco con ceras brandas. Ao tempo fomos atendendo a que botas diferentes poden ter solas iguais ou viceversa. Pé dereito, pé esquerdo, tamaños, contornos, plantas, talóns, etc, foron moitas das descubertas desa mañá.

Deseguido fixemos un traballo de creatividade: cadaquén pensou que pegadas lle gustaría ir escribindo polo chan, na neve, na area ou no barro, asunto complicado cando algúns decidiron que a solas de cada pé serían diferentes; daquela, que escrita irían deixando as súas pegadas.

Pero isto non rematou aí, continuamos pensando nas pegadas dos animais e nas das cousas. Sempre nos sorprende a súa capacidade de observación: as pegadas do po, as que deixamos no bafo das cristaleiras, no chan despois de fregalo, as dos avións no ceo ou as dos barcos no mar. Pegadas efémeras ou indelebles que deixan a súa escrita.

img_4216

Nada máis que unha actividade ao fío da realidade que se prolonga nun traballo de pensamento, imaxinación e creatividade.

Concellos e éxitos na educación

In PremiArte on 18/01/2017 at 20:35

O Premio de Pedagoxía Marta Mata 2016 estanos a dar moitas máis alegrías das que podíamos imaxinar, así  o concello de Ames, no que traballamos, tivo a ben homenaxearnos cun recoñecemento público da corporación municipal pola obtención deste prezado galardón educativo. Calquera pode imaxinar o que iso supuxo para nós e para a nosa familia, xa que logo é o lugar no que nacemos e vivimos.

Con todo, o que nos pareceu máis salientable foi esa sensibilidade de cara aos éxitos educativos que acontecen no concello, algo que tamén percibimos co recoñecemento que se lle fixo aos estudantes gañadores de diversos premios ao esforzo académico. Dicimos que un concello que se gaba desas conquistas vai no bo camiño, porque os éxitos educativos son éxitos da sociedade e da cidadanía.

Nós aprendemos a facer escola nun concello que deixou unha fonda pegada en nós, Muros. Tivemos a sorte de que ao comezo da nosa andaina profesional chegamos a un lugar onde cada mes nos reuníamos todos os directores dos centros educativos do concello e todas as responsables das escolas infantís unitarias, de modo que había un coñecemento común do que estaba a acontecer nos diferentes niveis educativos. Todo isto debíase ao bo facer da técnico municipal de educación, Madó Santos Maneiro e á actitude construtiva dos representantes educativos das diferentes formacións políticas. Isto que case parece de ciencia ficción, alí era unha realidade. Haberá quen diga que era froito do momento e do perfil profesional dos integrantes, é posible; pero sería o desexable entroques de ser un lugar onde lanzarse acusacións e reproches totalmente condicionados pola política e alleos ao interese educativo.

Foto de David Santomil.

Os tempos foron mudando e non é o mesmo traballar nun concello pequeno coma nun concello coma Ames, así ás veces sentimos mágoa de que se estean a facer tantas cousas nas escolas e nos concellos e que sen embargo non saben as unhas das outras, ou chocan entre elas. Emporiso, nas nosas palabras de agradecemento, fieis ao noso estilo, non puidemos desaproveitar a ocasión para facerlle dous apuntamentos á corporación municipal co ánimo de suscitar unha reflexión.

Aquí deixamos o texto completo da recepcion-na-casa-do-concello-de-ames-18 e un corte deses dos puntos.

Así, na nosa liña, van permitirnos que aproveitando o auditorio lles fagamos dous apuntamentos con respecto ao papel dos concellos na educación.

1º Estamos convencidas de que a calidade das nosas escolas pode ser un motor de dinamización dun lugar, dunha bisbarra ou dunha rexión. Hai experiencias escolares que colocan ás súas vilas nos mapas pedagóxicos, e créannos se lle dicimos que aló onde imos nós falamos dos centros amienses como prototípicos do amplo espectro social que se pode atopar na escola pública galega, dispensándolle unha educación de elevadísima calidade a todos os nenos e nenas. E iso, señores representantes dos grupos políticos dálle creto a un lugar. Aquí aínda temos que crelo, pero pensen por un intre en tantos sitios onde a xente elixe o distrito onde vivir en función da calidade das súas escolas. Pensen en concellos como Pamplona, Reggio Emilia, Trento, Pistoia ou Budapest a onde “peregrinamos” os mestres para poder coñecer as súas escolas, facendo que este “turismo pedagóxico” sexa motivo de orgullo e de riqueza para os seus habitantes.

Vostedes téñeno. En Ames hai bos centros, bos docentes, boa calidade educativa e máis ensinantes por metro cadrado que en ningún outro lugar. Aprovéiteno.

2º A calidade houbo tempos nos que ía asociada á cantidade, hoxe en día non, porén ao mellor non fai falla ter tanto de todo senón pouco, bo e coherente. Indo ao que nos ocupa, nas últimas décadas afloraron todo tipo de actividades extraescolares para ocupar aos cativos, e hai abondas, mesmo de máis, así estamos sobrestimulándoos. Os nenos e nenas, precisan descanso, serenidade, escoita e mesmo tempo para aburrirse, quédalles moita vida por diante, así que sexan vostedes un concello pioneiro e déanlle unha volta a todo iso devolvéndolle a tranquilidade aos cativos. Durmir unha sesta, dar un paseo polo monte, escoitar os paxaros, ler un libro á beira dos nosos ríos, andar en bicicleta, pode ser tanto máis beneficioso para eles que os hinchables, festas, actuacións, contacontos e foliadas varias cos que os temos entolecidos vulnerando todos os seus dereitos e todos os principios educativos. Se hoxe formulásemos unha aposta ou desexo, diríalles que os vinculen coa natureza. O noso Val da Maía ten de todo canto a biodiversidade, cultura e tradicións, non precisamos máis que achegar os nenos e nenas a elas. Fagan un concello que mire cara a infancia, evitando solapamentos, inferencias, intromisións, e sobre todo o hiperactivismo sensentido que invade a vida dos pequenos e pequenas. Fagan coma algúns concellos avanzados, creen unha comisión de persoas expertas na infancia que se pregunten e opinen sobre todo cando se lles ofrece aos pequenos, valorando a súa idoneidade. Hai xente válida dabondo. Aprovéiteno.

Foto de Isabel Ab.

 Vaia desde aquí o noso agradecemento e o noso ofrecemento a colaborar en todo aquilo que poida supoñer unha mellora á calidade educativa das nosas escolas e do noso concello.

“Un mundo de familias”

In ContArte on 30/12/2016 at 14:10

un-mundo-de-familias

Hai unha expresión moi galega para cando queremos referirnos a unha grande variedade de cousas, dicimos “un mundo de…”, pois así debemos entender o título do libro que hoxe compartimos, xa que logo recolle vinte e catro tipos de familias e abre a porta a outras moitas que se nos poidan ocorrer tal e como lle sucedeu á súa autora que fala de historias que coñece ou que lle contaron.

Estas datas adoitan ser de encontro de grupos humanos, ás veces con nexos familiares e outras sen eles, pero que hai algo que tira por eles para xuntalos con motivo destas celebracións anuais, de modo que pode ser unha boa ocasión para ver de que tipo de “familia” formamos parte:

-seremos familias funambulistas que ás veces tambalean, pero volven a poñerse en marcha para atopar o equilibrio e evitar a caída;

-seremos familias nómadas para as que un infindo lazo de amor e afecto que se burla dos desprazamentos, dos medios de transporte e dos adeus;

familias alacena ás que lle apaixoa reunirse e pasar tempo xuntos sen buscar excusas para facelo;

familias mar de nubes onde un pode caer sen sufrir, porque regalan cariño, protección e o amor necesario;

familias orquestra que ás veces ensaian e desafinan, equivócanse, corrixen e volven a comezar;

familias faiado que cada vez que conquistan un retrinco do pasado doman un anaco do presente;

familias Babel que malia que dominan varios idiomas cren que a mellor palabra é a mellor dita: a que coida, calma, divirte ou aclara, a palabra que estamos esperando;

familias arco  da vella  nas que hai máis dunha cor en todo: na pel, nas paredes, na roupa…;

familias ás, que as colecciona porque cren que son a mellor menciña para a triste enfermidade de vivir separados;

familias bosque, ás que lle preocupa a cor do ceo, a intensidade da choiva ou a dirección do vento;

familias arca que pensan que familia son todos, tamén os primos e os amigos, e sobre todo eses outros seres que viven con eles;

familias retallos, desas que non se crean dunha soa vez senón despois de varios intentos, con xente  que decidiu darse unha segunda oportunidade para atopar a felicidade;

familias Amazonas, familias biblioteca, familias bolboreta, familias zen, familias foguete, familias estuche, familias macedonia, familias caravana, familias collage…, hai tantas familias coma seres humanos di a autora que tenta facer unha clasificación delas en función dos seus soños, así hai familias que soñan coa igualdade, outras con reunirse, con crear, con aprender, coa xenerosidade ou coa natureza.

No prólogo a propia autora di que se preguntou moitas veces sobre o que é unha familia e que chegou á seguinte conclusión:

“Algo así son para mí las familias: una especie de negocio que en realidad es muy simple. Se trata de compaginar el amor con la voluntad y el cariño con el esfuerzo. En base a esos ingredientes y gracias a la disposición de muchos, el mundo está lleno de grandes familias que día a día demuestran que vivir juntos hace que la vida sea mucho menos complicada y más bella. Al fin y al cabo, ese afán de hacerlo todo más sencillo y más agradable es uno de los motivos por los que se construyen estructuras familiares.”

81neyafsnbl

Á descrición de tantas familias, engaden un “Dicionario ilustrado de familias” onde din o que lle aportan a estes células sociais Aficciones, Besos, Comidas, Diversión, Espacios, Fotos, Gracias, Hilos, Infancia, Juegos, Kilos, Leyendas, Mimos… e así ata a Z dos zapatos que deixan xuntos moitas familias  para que os Reis Magos lles deixen agasallos, cando precisamente o agasallo máis grande é precisamente que uns cantos pares de zapatos descansen xuntos durante unha fría noite de xaneiro.

Unha delicia de libro para atopar e atoparse, para descubrir e descubrirse, para ler sos ou en familia ( sexa do tipo que sexa).

Un mundo de familias” de Marta Gómez Mata e Carla Nazaret publicado en Comanegra en 2015.

A palabra xusta de Antía Cal: compromiso coa educación

In InformArte on 27/12/2016 at 10:46

CARTEL_GALEGO

Onte polo serán estreouse en Vigo o documental “A palabra xusta” arredor da vida de Antía Cal, mestra fundadora do colexio Rosalía de Castro, no que a diario lle pedía aos seus alumnos que definiran coa “palabra xusta” o aprendido na xornada. Nós non tivemos a fortuna de ser discípulas dela, así que nos custa moito reducir a unha palabra a impresión que nos causou o filme, con todo cremos que “compromiso coa educación” pode ser un bo intento. Aínda así non estamos nin preto da metáfora creada por Miguel Piñeiro, o seu director que, cunha grande sinxeleza, sen alardes nin circunloquios, logra retratala dun modo fidedigno e inconfundible: Tita en Muras facendo camiño polas corredoiras, polos montes, pola beira do río, abrindo portas e fiestras para deixar entrar a luz ao tempo que vai debullando as súas vivencias e recordos acompañada de fotografías familiares e de fragmentos das cartas que lle enviaba o seu marido Antón Beiras. Certamente, a máis do seu valor por plasmar a vida desta mestra innovadora e afoutada,  é unha beleza de documental, moi emotivo, nótaselle ben que foi feito desde o respecto e a admiración.

As persoas que seguen este blog, saben do noso aprecio por Antía Cal de quen temos falado en múltiples ocasións: con motivo da concesión do Premio Trasalba no 2012 co libro “Sementar no futuro“,  da entrevista que lle fixeron en Preescolar na Casa TVG, pola reportaxe publicada en EDUGA 50 ou pola publicación do libro “Este camiño que fixemos xuntos” na editorial Galaxia. Dende a coñecemos no ano 2005 na súa casa de Domaio, quedounos presente o seu agradecemento profesional pola Asociación de Mestres Rosa Sensat así, cando agora nos concederon a nós o XXXVI Premio de Pedagogía Marta Mata, ela foi das primeiras persoas a quen llelo comunicamos e á volta de recollelo pasamos unha tarde xuntas rememorando as súas aprendizaxes profesionais derivadas das Escolas d´estiu de Cataluña.

Vendo o gran número dos que foron os seus alumnos e alumnas que onte a acompañaron e se emocionaron coa cinta, podémonos facer unha pequena idea do lles supuxo ter a Tita como mestra; con todo, para as persoas que non tivemos esa fortuna, é moi recomendable ver o documental, é máis, cremos que sería aconsellable o seu pase nas Facultades de Educación, para que os máis novos saiban o que era innovar nos anos 60 do século pasado e de como se consolida unha vocación docente, con lectura, con amizades, con conversas, co amor pola cultura galega, coa escoita dos nenos e das súas familias, con moita alegría e mesmo con outra tanta rebeldía.

estreno-documental-palabra-xusta-3_g

Faro de Vigo

Para nós onte foi un deses días para o recordo e ben aproveitado porque nos reunimos na editorial Galaxia co seu novo director, Francisco Castro e con Malores Villanueva que será quen coordine a edición e galego do noso libro “Os fíos de infantil;  no que arredor dun café tamén partillamos coa nosa amiga Selina Otero, xornalista de O Faro de Vigo, sobre a presencia/ausencia nos medios das boas novas educativas; e a máis pechamos o día co broche do visionado do filme. O que sempre dicimos recordando a Galeano: cousas pequenas, de xente pequena en lugares pequenos, facendo as súas pequenas achegas á educación.

Para quen queira aproveitar, os días 26 e 26 de decembro en Vigo, o 19 e 20 de xaneiro en Santiago de Compostela, máis información aquí.

estreno-documental-palabra-xusta-5_g

Faro de Vigo

Pintando o fondo do mar

In CativArte on 23/12/2016 at 09:35

img_4107

Gustamos moito de contar coa axuda de persoas “expertas” na clase que poñen o seu coñecemento e habilidades ao servizo das nosas dúbidas ou problemas. Nesta ocasión recorremos á experiencia da amiga Amalia Costa Bouzas, unha artista plástica que, entre outras moitas temáticas, ten especial predilección por plasmar fondos mariños, pozas e reflexos na auga nas súas obras.

Ao longo deste outono, climatoloxicamente tan bondadoso, o noso alumnado e as súas familias aproveitaron para dar moitos paseos pola beira do mar, dos que sempre nos traían agasallos (cunchas, anacos de madeira, pedras e area) que queríamos ter presentes na aula para rememorar eses momentos tan pracenteiros para eles, así, pedíranme que fixera un cadro con eles. Realizamos unha presentación que tiñamos nun recuncho da aula xunto con outras coleccións de cunhas, pero non acababa de ser totalmente do seu agrado xa que logo, dicían non lles recordaba o mar, nin ulía a mar…, o que nos pedían era todo un reto.

img_4035

Velaquí un dos nosos problemas aos que había que buscarlle solución. Emporiso solicitamos a colaboración de Amalia. Chegou chea de recursos: fotografías de pozas mariñas que lle serven de inspiración, cunchas, anacos de madeira e de cristal pulidos polo mar, algas, corais e pedras.

Tras mostrarlle todo isto e conversar sobre o obxectivo que pretendían púxose mans á obra: cun taboleiro de madeira e pigmentos díxolles que recrearía un fondo mariño. A sorpresa veu cando como utensilio para pintar sacou un secador de pelo. Non daban creto ao que vían, ía pintar cun secador, isto superaba todas as nosas anteriores extravagancias.

En verdade, tras todo un proceso no que foi acomodando a pintura co efecto do vento, o resultado é espectacular polos efectos creados así como polas texturas que foi deixando que mesmo semellan a auga en movemento sobre a area.

Tralo secado, non quedou máis que engadir os elementos.

img_4095

Agora si están satisfeitos do resultado, isto si que lles recorda unha desas pozas nas que eles adoitan xogar nos días de praia. Nós tamén o estamos por todo o rico proceso que nos conduciu a este resultado  froito de moito debate e de moito pensar para resolver un problema.

img_4111

A Escola Bosque Amadahi e o Pazo do Sol e a Lúa, un binomio máxico

In EmocionArte,EncienciArte on 10/12/2016 at 12:31

15304286_926171527518492_2421923518069668334_o

Hoxe queremos relatar unha desas nosas experiencias de vida con ida e volta malia que nesta ocasión non participou directamente o noso alumnado xa que logo, nós non fomos máis ca mediadoras ou propiciadoras dunha descuberta e dun encontro especial entre a tribo da Escola no Bosque Amadahi en Dexo, a maxia do Pazo do Faramello e moitas outras persoas que dun xeito ou doutro queremos facer a nosa achega para a re-naturalización da educación.

Coma en moitos contos comeza con dous protagonistas que de primeiras non se coñecían.

No mes de novembro a Facultade de CC.EE da Coruña convidounos  a InnovArte a dar unha charla ao alumnado que está a realizar o Practicum, xunto con outras experiencias entre elas a da Escola no Bosque Amadahi en Dexo. Nós sabíamos da existencia desta escola que toma a filosofía de tantas outras xa moi estendidas en países coma Alemaña, Dinamarca ou Canadá pero nunca tiveramos ocasión de coñecer a súa idiosincrasia. Escoitando a Paz Gonçalvez, a súa directora, espertouse en nós o desexo de coñecela in situ, así llelo manifestamos e convidounos a ir cando gustaramos, de modo que xa pechamos unha visita para uns días máis adiante.

Por outra banda, as persoas que seguen o noso blog saben que no mes de setembro demos inicio ao outono cunha visita do noso alumnado ao Pazo do Faramello e que, dende aquela, comezamos unha historia de engadidos na que en cada volta volvemos a encontrarnos mantendo vivo un vínculo que se estableceu entre os nosos nenos e o, para eles, Pazo do Sol e da Lúa. Desde o primeiro momento, Gonzalo, o seu dono, manifestounos o seu interese por darlle unha vertente educativa ao lugar de O Faramello, tirándolle especial proveito pedagóxico-lúdico ao bosque e ao Xardín do Recordo sen mediar máis interese có da divulgación ambiental e o fomento do compromiso social e educativo, de modo que, dende aquela, InnovArte faille algunhas suxestións nesa liña.

Así foi como xuntando estes dous elementos, pensamos que sería bo que se coñeceran en primeiro lugar en Dexo-Oleiros acompañándonos na visita a Amadahi. Naquela ocasión, a máis do responsable do Pazo viñan con nós dúas técnicos municipais de educación, Anayansi e Aída, persoas tamén moi comprometidas con buscar alternativas máis reais ás actividades extraescolares dirixidas aos cativos.

Esta primeira toma de contacto tivo lugar o pasado 21 de novembro, día no que caían chuzos de punta alá pola Costa Ártabra, o que non nos disuadiu de pisar o monte, as fragas, as rochas e os cantís polos que corren e deprenden os nenos e nenas da Escola Bosque Amadahi. Da man das responsables educativas de Amadahi coñecemos a vida cotiá nesta escola non convencional na que se priman as relacións escola-familia e na que os nenos son artífices das súas aprendizaxes sendo parte activa no seu propio proceso educativo xa que logo, as súas percepcións, os seus intereses, as súas singularidades e os seus gustos son os fíos cos que se vai andamiando o seu coñecemento, sempre coa axuda respectuosa das mestras, das monitoras e mesmo da veciñanza. Dicir que quedamos impresionados é pouco, Amadahi fíxonos volver a mirada ao básico, ao sinxelo, ao carente de adobíos irrelevantes. Alí cada lugar ten nome e ten sentido: a horta, a entrada, o portelo das palabras, o misterioso túnel vexetal de loureiros, os lugares de xuntanza, as árbores, mesmo a un bambán que demos en chamar o “máis fermoso do mundo” porque na súa cadencia trasládate desde o bosque ao mar. Aínda escoitando unha charla de Paz ou visitando o web un non se pode dar unha idea aproximada da sensibilidade e sentido educativo que alí se respira.

Engaiolados como estábamos, trala visita, conversamos sobre a educación e as achegas que cadaquén pode facer, así o dono do Pazo convidounas a coñecer o seu lugar, a correr pola súa, tamén “aula con ceo, auga e árbores” e a plantar unha árbore no Xardín do Recordo o que de inmediato foi acollido con alegría e xa artillaron unha visita coa tribo Amadahi para o día 8 de decembro. Tras unha primeira toma de contacto que fixo Paz Gonçalves ao Faramello a finais de novembro, xunto coa súa compañeira María perfilaron como discorrería este día tan especial para os pequenos e as súas familias. Malia que querían que fose un encontro íntimo por tratarse da primeira saída do curso, pensamos que persoas poderían acompañarnos nesa aventura na que non poderían faltar Gloria Mosquera e Tomi do grupo musical Mamá Cabra -que van todas as fins de semana a facer con eles cantos na Marola (illote emblemático da costa de Dexo)-, e uns amigos comúns da Facultade de CCEE de Lugo -os profesores Lina Iglesias Forneiro e Uxío Otero Urtaza (director do Máster de Dirección de Actividades Educativas na Natureza)-, así como Anayansi e Aída, Esther e Asun -piares fundamentais no Xardín do Recordo- e nós de convidadas, asistimos a ese encontro tan máxico.

15284987_10210273242900967_8066134805726412891_n

Sentimos non poder ilustrar con fotografías o discorrer da xornada, a razón é que non dispoñemos das autorizacións de uso de imaxe, motivo polo que vos convidamos a visitar o Facebook de Amadahi e alí poderedes ver algúns momentos tales como o da chegada ao Xardín do Recordo;  o paseo ata a fermosa pontella romana de Francos; a plantación de dous exemplares de cornus florida, que completaron deixando como recordo pedras-palabra e un bastón-corazón;  a entrada ao Pazo ao carón da Rocha nai e do trono celta onde nos fixeron sentar por quendas a Gonzalo, a InnovArte e a Gloria e Tomi para facernos entrega dun agasallo moi especial, un toro dunha árbore pintada polos nenos nas que plasmaron mensaxes como “Quen comparte o seu bosque comparte o seu corazón” na dedicada ao anfitrión, ou “Maxia de nen@s” na dedicada a nós.

img_1260

Unha vez dentro xa era hora de xantar, momento tamén especial no que as familias sacaron das súas mochilas elaboracións caseiras para compartir entre todos mentres partillábamos sobre a vida e a infancia, ao tempo que íamos petiscando nun gorentoso pan con forma de árbore amasado por todos os nenos.

15417077_1191023990978069_575435427_n

Xa na sobremesa unha sorpresa máis, Gloria e Tomi sacaron os seus instrumentos musicais puxéronse a cantar as cancións preferidas da tribo Amadahi.

15424586_1191023887644746_999322245_n

A xornada rematou cun paseo pola lendaria senda da Traslatio Xacobea co cantareiro río Tinto a un lado e polo outro coas recentes reforestacións que se fixeron no bosque de O Faramello para así eliminar especies invasoras devolvéndolle o lugar de seu ás árbores autóctonas. Finalmente despedida e agradecementos que se prolongaron ate o lusco e fusco.

15423562_1191024087644726_1531878059_n

Quizais por iso demos en denominar esta experiencia coma un binomio máxico. Énos imposible relatar a atmosfera especial que se creou nese lugar neste día no que ata a climatoloxía colaborou; é moi difícil describir o que senten unhas mestras cando ven que outra educación é posible; non é doado contar como se constata que a natureza debe ser unha aliada e protagonista educativa, polo que tomaremos unhas palabras de Paz Gonçalvez:

“Síntome emocionada polo que provoca Amadahi….curiosidade, sorrisos …e sobre todo ganas, ganas de vincularse a Natureza, de aprender a través de ela, de amala con mimos , pequenos e grandes, achegándonos a ela a través de cancións, da escoita…As primeiras familias e María fan que todo isto sexa máis doado.”

Esperamos asistir a outros moitos encontros entre nós ou entre outros grupos que teñan a sensibilidade suficiente para entender que a natureza non é un tema a tratar unha quincena ou un trimestre na escola ou para celebrala no día 5 de xuño, moi pola contra é o noso medio máis natural emporiso hai que propiciar todo tipo de encontros entre os nenos e ela salientando todas as compoñentes que interveñen neste proceso: afectivas, emocionais, cognitivas, sensoriais e moitas outras que non se poden anticipar pero que sempre nos agardan agochadas para sorprendernos.

15356011_1191023914311410_78108997_n

Grazas á Escola Bosque Amadahi e ao Pazo do Faramello por deixarnos estar.

15416148_1191024097644725_975959722_n

Escolas de Barcelona (II). Escola Pompeu Fabra: aberta á sociedade

In InformArte on 30/11/2016 at 12:58

img_1238

Continuación de Escolas de Barcelona (I). Cando íamos pola rúa tratando de localizar a Escola Pompeu Fabra, preguntámoslle a varias persoas por onde ir e xa nos sorprendeu o comentario dunha muller que nos dixo que sabía dela porque tiña un “patio aberto” ao que de cando en vez levaba aos seus fillos, así, en efecto cando demos con ela, o primeiro que vimos foi unha grande pancarta que convidaba a entrar no patio, así como que era un centro sostible.

dscn4821

Nada máis entrar xa quedamos marabilladas pola vida que se vía: movemento, exposicións, información para as familias e alumnado; ao ver á súa directora, Leo Carbonell, corroboramos que o centro era o seu fiel reflexo e viceversa.

 Trátase dunha escola de infantil e primaria dunha liña, con máis de cincuenta anos de historia, malia que neste edificio levan tan só trece. Cóntannos en primeiro lugar como funciona o do patio aberto froito dunha colaboración municipal pola cal, tralo remate lectivo, o patio pode ser empregado como lugar de recreo pola veciñanza, polo que o concello ten asignado un monitor para velar polo correcto uso das instalacións tanto das exteriores como interiores, así a biblioteca, tamén baixo a supervisión dun monitor, utilízaa calquera neno/a para ler ou para facer os deberes. Asemade teñen establecidos convenios con entidades sen ánimo de lucro para a cesión de espazos (basket, ioga, acrobacias, danza, patinaxe…), por un alugueiro simbólico. Todo o recadado vai para unha bolsa para axuda á realización de saídas e colonias escolares para alumnado cuxas familias non teñen medios (nisto colaboran estreitamente con Servizos Sociais).

Aconsellárannos visitar esta escola porque dende hai moitos anos traballan por talleres, así foi das primeiras cuestións polas que preguntamos, polo que nos explicaron que ao ter xornada partida, lle dedicaban catro tardes semanais, deixando a mañá para todas esas actividades máis de grupo. Teñen cinco talleres nos que cada neno ou nena pasa unha semana en cada un:

Jugem: actividade física e/ou lúdica, xogo simbólico (a casiña é unha habitación perfectamente acondicionada na que xogan 5-6 nenos)

Parlem: desenvolvemento da expresión oral

Pensem: habilidades de pensamento

Descubrir: actividades científicas

Expresem: linguaxe plástico

Unha vez todos os nenos pasaron por todos os talleres, varíanse as propostas. Destacable tamén é que para o alumnado de 3 anos se contempla un tempo de descanso trala comida.

dscn4798

Canto á distribución do espazo, non sendo un centro de deseño espectacular nin concibido a priori, sorprende o aproveitamento que se fai del. Así salientamos:

Patio: ao que teñen acceso directo todas as aulas de infantil e no que fan dúas quendas de patio para evitar saturación de nenos (Infantil-1º,2º EP e máis tarde o resto dos niveis); conta con dous planos:

-zona de area, con todo tipo de xoguetes para amontoar, cavar, arrastrar ou montar construcións efémeras.

dscn4802

-zona de cemento: canchas, xogos de son, terraza con bancos no medio da horta, e no que mesmo se permiten un día á semana convertelo en patio con rodas (patíns, patinetes, triciclos e bicicletas).

Sumado a iso, hai recunchos como a zona chillout, rocódromo, xardín dos olores, etc.

Continuando a nosa visita polo centro, segue a sorprendernos  o uso racional do espazo e dos recursos, así hai unha zona onde se almacenan todos os recursos lúdicos/didácticos/educativos, para deste modo compartir entre as aulas e evitar a saturación nas mesmas. De igual modo, a aula de plástica a máis do espazo para a creación e exposición, hai unha zona de almacenaxe de todo tipo de materiais, perfectamente clasificados e organizados para que todo o profesorado do centro poida acceder a eles. Aquí cómpre salientar o rol do profesor de plástica, quen ademais é o coordinador da estética e das intervencións artísticas que se fan no centro; apúranse a puntualizar que non é un censor senón un orientador/asesor artístico, o que nós asimilamos de inmediato ao atellierista das escolas reggianas.

Visitamos tamén a aula de inglés e alí mantivemos unha interesante conversa sobre a decisión do centro de non introducir a lingua estranxeira na educación infantil, xa que logo argumentan que os pequenos teñen dabondo con consolidar as dúas linguas oficiais, sen contar con que hai nenos con outras linguas maternas. Esta medida cren que debidamente exposta ás familias é aceptada por todos ao marxe da presións social existente por meter todas as linguas imaxinables na educación infantil.

Dende logo foi moi acertada a recomendación de que visitaramos a Escola Pompeu Fabra malia que se tratou dunha visita moi breve puidemos palpar de inmediato que estabamos nun centro cunha traxectoria, cunha reflexión educativa e cunha postura clara sobre o prioritario e o secundario, como mostra abonda ler devagar a súa “Carta de compromiso educativo”; para tomar nota para os nosos centros.

Para afondar máis aconsellamos a visita ao web do centro.

dscn4824

Non nos queda máis que agradecer a Rosa Sensat que nos facilitaran a visita a estes dous centros, esperando que poidamos coñecer outras en vindeiras estancias en Barcelona.

Escolas de Barcelona (I). Escola Bressol Municipal Els Patufets de Navas (0-3): sentido e sensibilidade

In InformArte,Uncategorized on 30/11/2016 at 11:54

img_1224

Aproveitando a nosa estancia en Barcelona con motivo da entrega do XXXVI Premio de Pedagogía Marta Mata 2016, pedímoslle á Asociación de Mestres Rosa Sensat si nos podían xestionar a visita a dúas escolas de infantil o que nos facilitaron con toda eficacia e cariño Mercè Marles e máis a directora da revista In-fan-cia. As escolas propostas foron Els Patufets (0-3) e Pompeu Fabra (3-6), das que deseguido daremos conta.

Escola Bressol Municipal Els Patufets de Navas

Xa nos advertiran de que sería bo chegar cedo a este centro para poder asistir ao momento no que se acollen dos nenos e nenas das mans das súas familias, así estabamos na porta ás 8:30 da mañá nunha escola dun barrio do ensanche de Barcelona, sita nun complexo moderno que xunta un centro de 3ª idade, un centro cívico e a propia escola, todo ilo enriba dun garaxe. Isto que vimos de dicir, non se convertera nunha eiva senón máis ben nunha potencialidade do centro pois traballan conxuntamente no Plan Comunitario do barrio de Navas, pensando no que como centro de infancia poden aportarlle á comunidade, procurando a coherencia de todos os centros de Navas nas súas intervencións sociais.

Recíbenos na porta a súa directora, Clara Salido, ao tempo que lle vai dando a benvida a pequenos e familias. Sorpréndenos ver a moitos pais ou avós, explícannos que se debe a que algunhas nais pediron concentración de xornada laboral de modo que empezan a traballar máis cedo, motivo polo que son os homes os que se encargan de deixalos na escola.

img_1231

O centro ábrese a un espazo-patio sobre o que a directora nos dixo que andaban a darlle voltas, pois viran a imposibilidade de facer un espazo verde por ter debaixo o garaxe e haber perigo de filtracións, así o cubriran con area de praia de modo que mesmo parecía un área recreativa  dun recuncho da costa, coas súas mesiñas merendeiros, con xogos de madeira, con pás e caldeiros, tendo todas as estancias un acceso directo a ela desde o interior, así como unha pequeniña solaina que permitía o xogo exterior mesmo nos días de choiva.

dscn4779

Xa só accedendo ao recinto do centro se notaba unha sensibilidade e unha sutileza extraordinaria, o que fomos constatando segundo íamos avanzando polos distintos espazos e saudando a nenos, familias e traballadoras.

Non hai demasiada profusión decorativa porque cren que non se deben saturar demasiado os estímulos; isto ao parecer está moi reflexionado coas familias así como argumentada a súa razón de ser, especialmente para evitar a sorpresa dos pais ao chegar os primeiros días e ver ambientes tan espidos. Con todo, teñen conformado un equipo de traballo para crear ambientes, non centrándose en cuestións decorativas, senón noutros aspectos tan cruciais como poden ser a iluminación, a accesibilidade, o ton de voz e o xesto. Así van facendo axustes dos que deixan constancia nun rexistro dos cambios que realizan nos espazos e a razón de por que os fan. Participan ademais nunha comisión municipal creada coa finalidade de que de cara á construción de novas escolas, se poidan facer achegas para a mellora do deseño e da distribución dos espazos.

dscn4784

Nalgunha estancia atopamos pais/nais dentro, explicáronnos que era acorde coa súa concepción escolar na que a apertura e a vivencia do cotiá son piares fundamentais, malia todo as persoas adultas teñen que interaccionar con todo o grupo sen interferir, pola contra, si se quedaron por un demanda dos seus fillos, teñen un lugar específico onde facelo, fóra da mirada dos demais nenos. Recordan continuamente que a mestra non é unha substituta da nai, asumen o seu rol docente o que non lles resta afectividade. Ao remate da xornada falan persoalmente con cada unha das familias -polo que lle preguntamos se non tiñan exposto como en moitas escolas un libro no que se fixera un resumo do día, descartaron esa opción porque tras debatelo moito concluíron que non todos os nenos fan o mesmo e así sería falsear ou concederlle máis importancia a unha actividade sobre a outra.

dscn4788

Os nenos poden cambiar libremente de estancia, respectando que as rutinas se realizaran co grupo de referencia, entre elas a do descanso, algo sobre o que aínda andan a matinar para mellorar o espazo dormitorio.

dscn4783

Xa nos anticipara o día anterior o profesor Miguel A. Essomba, Comisionado de Educación e Universidades de Barcelona, que as escolas bressol estaban en pleno proceso de cambio volvéndose a remunicipalización das mesmas, deixando a xestión externa ata agora vixente. Dicíanos que era un proceso complexo pero que coidaban podía mellorar a concordancia de todas elas na prestación do servizo.

Rematamos cun café no que tivemos ocasión de partillar con distinto persoal do centro, laboral e educativo, notando en todas elas a ilusión de ser parte dun proxecto de vida e de futuro.

dscn4789

Para quen queira saber máis, aconsellamos a visita ao web de Clara Salido a súa directora, membro tamén da xunta reitora de Rosa Sensat, do que salientamos artigos como: “Acoller ao neno á vida”, “Infancia, sociedade e educación“, ou “Que esperamos da escola? Vivir o cotiá, oportunidades de aprendizaxe”.

Sensibilidade, profesionalidade, reflexión sobre a práctica, respecto polo neno e polas súas familias e vinculación coa comunidade poderían ser algúns apuntamentos resumo da visita.dscn4794

Os nosos parabéns á Escola Bressol Els Patufets de Navas e todo o noso agradecemento por permitirnos coñecela.

InnovArte Premio de Pedagogía Marta Mata 2016

In PremiArte on 30/11/2016 at 08:09

img_9027-1

Onte polo serán recibimos en Barcelona o prestixioso Premio de Pedagogía Marta Mata 2016 polo libro “Los hilos de infantil. InnovArte Educación Infantil”, que será publicado en español pola editorial Octaedro, en catalán por Rosa Sensat e, agora tamén, en galego pola editorial Galaxia.

Hai moito tempo que acariñabamos a idea de reunir nun libro algunhas das experiencias más significativas de InnovArte e así o fixemos con motivo de concorrer ao premio que convoca dende fai 36 anos a Asociación de Mestres Rosa Sensat.

A modo dunhas tecedoras que imos realizando un cobertor co que arroupar aos nosos cativos, introducimos vinte fíos ou constantes que sempre están presentes nas nosas prácticas escolares; poderían ser máis ou menos, pero son en definitiva os que nós consideramos deben guiar a educación dos nenos e nenas e que, desafortunadamente, se están a esquecer a favor doutros menos relevantes. Se logramos que os pequenos gocen coas súas conquistas, descubran aos outros, aprendan a manifestar os seus afectos, conecten coa Natureza e coa arte, valoren as pequenas cousas, xoguen e gocen, usen a lóxica para a vida achegándose ao pensamento científico e á sabedoría popular, se admiren coa beleza do cotián, esperten os sentidos, solten a lingua, se abran ao non académico, celebren a vida, aprendan a gardar recordos fermosos, descubran a contorna máis inmediata, se inicien no amor polos libros e a lectura, gocen da súa infancia como nenos, todo isto sumado a que sexan quen de manifestar agradecemento polo que a vida e as persoas lles dan, cremos que pouco máis e pouco menos se pode pedir ás aprendizaxes a realizar na etapa infantil. Para ilustralo con exemplos, recollemos máis de setenta experiencias de vida realizadas co noso alumnado. Non podiamos soñar con mellor respaldo para esta maneira de entender a escola que a do Premio Marta Mata 2016. Como sempre dicimos, mil grazas ao xurado por considerar que facemos unha achega de interese á educación infantil.

Para nós, Rosa Sensat é un colectivo con presenza na nosa vida profesional desde os inicios a través da revista In-fan-cia e representa os valores cos que os seus fundadores deron comezo a esta andaina de máis de cincuenta anos na formación do profesorado e na renovación pedagóxica, de modo que este premio nos fai sentir máis preto dos seus ideais, que tamén son os nosos.

Nunca agradeceremos dabondo o apoio de tantas persoas amigas que sempre nos deron azos para facer medrar InnovArte, plasmando nunha publicación o devir de seis anos do blog. Vai por vós e por todos os que confiades nas nosas achegas.

Deixamos aquí as nosas palabras (discurso-mm16) á hora de recoller o premio, con elas esperamos explicar o que nos conduciu a isto, xunto co noso orgullo de ser galegas e de traballar na escola pública galega.

Premi pedagogia Marta Mata 2016: “Los hilos de infantil” de Mª de los Ángeles Abelleira i Mª Isabel Abelleira from Rosa Sensat on Vimeo.

Fáltannos palabras para describir o que onte sentimos cando fomos poñéndolle cara a tantos membros de Rosa Sensat aos que coñecíamos a través dos seus artigos e dos seus libros. Tampouco somos quen de narrar o noso orgullo e satisfacción ao escoitar a glosa dos motivos polos que elexiron o noso libro en palabras de Antoni Poch, un mestre que dixo que ata fixera unha viaxe virtual polo noso Val da Mahía para coñecer o concello de Ames e as localidades de Bertamiráns e O Milladoiro e así contextualizar as experiencias escolares que lera. Lembrou tamén, que llelo dedicamos aos nosos pais, Manolo e Lina, os que nos ensinaron que é a educación o que nos fai mellores.

Acte de lliurament del Premi de Pedagogia i els guardons Marta Mata 2016 from Rosa Sensat on Vimeo.

15272194_1252860878111107_777787495236693461_o

Despois viñeron todas as referencias na prensa catalana e galega, das que deixamos aquí a ligazón: La Vanguardia (30/11), Faro de Vigo (30/11), ABC.es (29/11), Faro de Vigo (01/12), Diari de l´Educació , así como no web de Rosa Sensat.

Agora a esperar a telo xa nas mans, primeiro en catalán e en galego e logo en español, mentres tanto volveremos pola sé desa asociación senlleira da renovación pedagóxica que agora tamén é xa a nosa casa.

dscn4837

Mil grazas a todas as persoas que ao longo destes días compartiron con nós a nosa alegría e que nos enviaron palabras de respecto profesional, ben persoalmente, por teléfono ou polas redes sociais.

Sempre en débeda con todas e todos vós.

O ben-estar/estar-ben un dereito da infancia

In ReflexionArte on 19/11/2016 at 11:38
c4ec17661f486c5647fc7a1d484b8873

Chema Madoz

Con motivo da conmemoración do Día Universal do Neno, as redes sociais e medios de comunicación encheranse de denuncias de situacións de vulneración dos seus dereitos, de ausencia flagrante na atención ás súas necesidades máis básicas, de manifestos, de declaracións, de citas, de exposicións, de xestos, de contos, de curtametraxes e de outras moitas accións necesarias pero non suficientes. De calquera modo, en moitos casos non pasa de aí. Pasou o día e pasou a romaría.

Nós, hoxe, queremos fixar a mirada no día a día, no cotiá, no que temos preto de nós, no que vemos (ou no que non queremos ver) nas escolas: a carencia de benestar de moitos nenos e nenas, entendendo o benestar como estar-ben ou ben-estar, o que sería o resumo e finalidade última de todos os dereitos.

Levar moitos anos no ensino e ter xa anos dabondo permítenos unha mirada comparativa da calidade de vida dos nenos. Calidade, esa palabra tan polisémica e de natureza tan multifactorial que nos últimos tempos se asocia á existencia de condicións en moitos casos irrelevantes. Calidade de vida e benestar no noso contexto fai referencia ao cumprimento dunhas características sobre o estilo de parentalidade que establecen os pais/nais cos fillos; ao establecemento dunhas normas axustadas á idade dos cativos; á atención que se lle dispensa para a cobertura das súas necesidades de hixiene, alimentación, descanso, movemento, sanitarias, educativas, relacionais, afectivas, emocionais e de apego positivo; e como non, á existencia duns referentes adultos que sexan modelos de fala, de actitude, de valores, de ser e de estar na vida. Pois aquí é onde nos atopamos o problema: no noso mundo, na nosa sociedade (non noutras distantes ou descoñecidas), hai cada vez máis nenos e nenas que carecen do anteriormente exposto. E a isto non se lle está a prestar a debida atención; non queremos dicir que pase desapercibido pero, como hai outras cuestións máis urxentes, pasa a formar parte da normalidade, dicimos que é contextual.

Os docentes temos indicios dabondo para detectar todas esas situacións: a falta de aseo ou de sono, a inxesta con voracidade, o comportamento dos pequenos, as expresións, as anécdotas ou episodios familiares que nos contan, a falta de hábitos adecuados aos distintos momentos, etc; o que podemos complementar coa imaxe que nos causan os proxenitores e coas escenas nos que os vemos xuntos (cando se despiden, cando os recollen ou cando os recibimos en titoría). Non fai fallar ser moi sagaces para conformarse unha idea bastante aproximada do seu estilo e condicións de vida así como da forma na que educan e se relacionan.

Coméntase na escola, laiámonos da mala sorte dalgúns pequenos, reprobamos a algúns pais pero pouco máis facemos. A razón é sempre a mesma, pensamos que a nosa opinión está sometida á nosa subxectividade e que é demasiado drástica a adopción de medidas xa protocolizadas polos servizos sociais. Ninguén quere meterse en conflitos cos proxenitores e argumentan que para chegar á denuncia por maltrato deben existir riscos de maior gravidade. Adoitamos dicir que non pretenden facerlle mal intencionadamente aos fillos, tan só que non saben ser pais/nais.

Poden valernos todas esas xustificacións, agora ben, cómpre recordar que o noso principal obxectivo é o benestar do neno ou nena, independentemente de que sexamos quen de comprender as adversas circunstancias dos seus pais.

A neglixencia no trato aos nenos está tipificada coma unha forma de maltrato infantil, así como o abandono educacional, sendo moito máis frecuentes do que pensamos, abonda con ver algunhas das súas formas:

-Neglixencia física cando non se lles prové de alimentación adecuada, vestido e condicións de salubridade no fogar, de supervisión adecuada para evitar riscos físicos ou accidentes por descoido, ou cando deixalos sen comida é unha ameaza ou castigo.

-Neglixencia educativa, tanto por non levalos á escola con regularidade e normalidade de horarios, como polo tempo que se lle permite aos cativos a exposición ás pantallas.

-Neglixencia psicolóxica e emocional, cando aos pequenos se lles ignora, se lles deixa sos ou en soidade, cando as ameazas e os abusos verbais forman parte da súa cotidianeidade.

-Neglixencia médica, cando os coidados sanitarios son inapropiados á idade e condicións de saúde dos nenos ou cando non se seguen os procedementos e instrucións recomendadas polos médicos

Desafortunadamente seguro que moitas e moitos de nós a estas alturas xa temos un neno ou nena en mente, é que podemos facer desde a escola?

Non é unha inferencia nin unha intromisión velar polo benestar dos nenos. Escoitar e falar cos pais, aconsellalos, facerlles ver que nos decatamos de esas anomalías na atención dos seus fillos, mesmo facilitarlles os contactos con organismos e institucións que poden axudalos ao tempo que, advertilos que de persistir esas situacións de risco, antepoñeremos o benestar do neno ou nena sobre todas as demais cousas.

Insistimos unha vez máis en que na escola hai que educar nos dereitos, pero tamén cumprir coa nosa responsabilidade de garantir o acceso de todos os nenos a eses dereitos. Non é unha cuestión de valentía senón de compromiso profesional.

Resultado de imagen de chema madoz

Chema Madoz

Pintando a pel das árbores

In Uncategorized on 18/11/2016 at 18:17

Continuación de “A pel das árbores”.

Buscando imaxes da cortiza das árbores demos co web de Cédric Pollet, un fotógrafo botánico e arquitecto paisaxista que percorre o mundo fotografando a pel das árbores; ten publicado libros e realizado exposicións con esas espectaculares fotografías así como imparte obradoiros para escolares nos que lles explica curiosidades sobre as árbores. Da súa galería, organizada pola cor da cortiza (branca, vermella, rosa, amarelo, verde ou azul), observamos moitas fotografías, das que o noso alumnado opinaba que eran pintadas. Logo amosámoslle outras do eucalipto arcoiris e como non o coñecían insistían en que eran pintados con pintura ou con reflexos do sol, polo que tivemos que botar man de árbores que foran pintadas, como no emblemático Bosque de Oma ou no Ecoespazo O Rexo de Agustín Ibarrola, daquela quedaron engaiolados e preguntáronnos por que non pintábamos nós as árbores.

Resultado de imagen de cedric pollet

Resultado de imagen de eucalipto arcoiris

Resultado de imagen de ecoespacio o rexo ibarrola

Resultado de imagen de bosque de oma ibarrola

Tivemos que buscar unha alternativa e acordamos que pintaríamos a pel das árbores tal e como gustaramos e logo pendurariámolas coma se fose un bosque. Velaquí o resultado deste traballo plástico sobre un soporte diferente que produce sensacións visuais, efectos de movemento, olores, ao tempo que desenvolve a sensibilidade artística e estética.

Ver presentación.

A pel das árbores

In EncienciArte on 18/11/2016 at 07:41

img_3911

Levar ao alumnado a “pensar coa pel” é unha das constantes de InnovArte, así aproveitamos toda ocasión para desenvolver o sentido do tacto, verbalizar as sensacións que se perciben a través del e conectar esas percepcións con outras coñecidas ou gardalas na memoria para ser quen de rescatalas cando volvan a sentir algo semellante. O sentido do tacto aporta unha información inxente que sen embargo na escola reducímolo a duro/brando, quente/frío ou seco/mollado, pero hai moito máis, pensar coa pel pode ser o inicio de ricas aprendizaxes.

Este outono tan amable que permite tantos paseos e que convida a camiñar polo monte estanos a proporcionar “tesouros” diarios (follas, ramas, sementes, piñas, froitas…) que nos traen os nosos nenos e nenas, especialmente trala fin de semana ou festivos. Así fomos xuntando cantidade de anacos de cortiza das árbores, polo que pensamos en facer algo especial con elas, dedicándolle un tempo a saber máis da pel das árbores.

Tocar, sentir e poñerlle nome ao que perciben.

Comparar en función da suavidade ou aspereza.

Pesar comparando grosor e tamaño.

img_3917

Sentir a calor ou o frío que emana da pel das árbores.

img_3914

Coñecer outros seres vivos que habitan na cortiza das árbores.

img_3897

Ver as pegadas (sucos, gretas, fendas, regañas ou cicatrices)  que deixan as medras e a vida nas árbores.

Ver a estrutura da cortiza en función da variedade das árbores.

img_3902

Con tal motivo fixemos unha saída a un monte próximo á escola e alí puidemos observar con lupas, medir cos brazos, tocar, palpar e abrazar as árbores,  gozar correndo entre elas, así como facer calcos da súa pel.

img_3937

img_3957

Ver presentación.

Sempre dicimos que para pensar coa pel, a primeira condición e sacarlle o lapis e o folio das mans e deixarlles tocar de todo e sen medo.

Apuntamentos para o Prácticum

In FormArte on 10/11/2016 at 23:26

dsc_0113Convidáronnos a participar nunha xornada dirixida ao alumnado de EI da Facultade de CCEE da Universidade da Coruña que neste momento está a realizar o Prácticum II. Malia o reticentes que somos a falar en público aceptamos porque, desde os inicios, un dos motivos de InnovArte é ser unha achega á formación do profesorado, tanto na inicial coma na permanente.
Pedírannos que faláramos do blog e que dedicáramos un pouco de tempo a expoñer a nosas visitas ás escolas italianas de Reggio Emilia, Pistoia e San Miniato, pero nós quixemos centrarnos nos fíos ou constantes que deberían estar sempre presentes nas aulas de infantil. Cremos que, nestes tempos nos que as experiencias escolares son coma estrelas fugaces no universo das redes sociais, cómpre recordalos xa que logo, moitas veces quedamos apampados coa súa orixinalidade ou coas imaxes das que se acompañan e, co seu resplandor, esquecémonos de preguntarnos para que se fan, por que xorden, que pretenden e a que se suman. Abondan experiencias pero fallan os discursos, as fundamentacións e a reflexión sobre a praxe educativa; así en máis das ocasións vense actuacións contraditorias. E isto é o que nós pensamos debíamos transmitirlle aos futuros mestres, ensinarlle a afondar máis alá da superficie, instalos a rascar o verniz “innovador”, novidoso ou de moda co que se adobían, indagando sobre a súa verdadeira esencia educativa.
Nós non é que teñamos a resposta, pero cando menos temos o hábito de analizarnos a nós mesmas, de cuestionarnos e de ser quen de reconducirnos para non desviarnos moito daquilo que cremos debe ser a escola infantil, do que debe estar presente na vida dos pequenos, e tamén de cal é o rol das mestras ou mestres sen confundilo con outros axentes, tamén educativos, pero non docentes.

dsc_0115
Así que, a modo dos fíos cos que ao longo de tres anos imos tecendo un cobertor co que arroupamos a noso alumnado, hai uns eixos que constantemente aparecen en cada unha das nosas actuacións e que teñen que ver co espertar dos sentidos, co facelos conscientes do seu lugar no mundo, das súas medras, da percepción que os demais teñen deles, da súa capacidade de expresarse coas palabras, coa arte, cos xestos e coas súas accións. Cremos que pouco máis e pouco menos se pode esperar da función da escola infantil, sen embargo a día de hoxe estanse a esquecer a favor doutras cuestións que non son máis ca medios, non fins en si mesmas, caso por exemplo das tecnoloxías ou de programas de todo tipo: matemáticos, de lectura, de escrita ou das -omnipresentes e pesimamente traballadas- emocións.
Agradecemos que nos brindaran a oportunidade de expoñer o discurso InnovArte e valoramos moi positivamente a organización desta xornada no medio do período de prácticas escolares do alumnado, porque tal e como lle manifestábamos á súa responsable, é bo non perder de vista ao alumnado durante un cuadrimestre, hai que axudarlles a asimilar e interpretar o que están a vivir nas escolas facendo unha viaxe continua entre a teoría e a práctica.

dsc_0117
Poida que as prácticas en centros sexan do máis determinante na configuración dos futuros mestres –abonda toda a literatura e investigación feita nese campo- e malia todo é algo que aínda non está totalmente coidado. Sábese ben da incidencia dun bo ou dun mal titor de prácticas na formación do estudante así como na dos mestres noveles e sen embargo desde as universidades non se establecen e aplican criterios rigorosos para a súa selección. O alumnado adoita facer a escolla por motivos que van desde a comodidade, a proximidade ou a amizade e iso ten tantas posibilidades de saír ben coma de saír mal. Lamentablemente, máis das veces, a sabedoría adquirida limítase a coñecer de primeira man os vicios que lastran a escola, as razóns do non por sistema ou o abismo entre o que debe ser e o que é. En moitas ocasións tamén se perde a comunicación cos titores da facultade ou limítase a un render contas do traballo a presentar sobre o desempeño na aula, que tamén, en moitas ocasións, é pura ficción porque non lles deixaron tocar pelota e foron convidados de pedra, meros observadores ou no peor dos casos, mandadeiros para manualidades. Mágoa de formación desaproveitada. Aínda nos queda moito por mellorar nese aspecto, pero é bo ir poñendo as primeiras pedras tal e como fixeron con esta xornada.
Vaian desde aquí o nosos agradecementos e parabéns xunto coas demandas da revisión das eivas do período de prácticas escolares dos mestres. É polo ben de todos, nomeadamente, polo ben da ensinanza.

“Días de outono”

In ContArte on 08/11/2016 at 13:11
img_3795
Nos días de outono
hai follas de cores
e ventos que escriben
polos corredores
maiúsculas verdes,
puntos amarelos,
carreiros de pingas,
letras de marmelos,
gráficos de ramas,
marxes de erbedelos,
alfabetos de auga,
conversas dos regos.

Nos días de outono,
tranquilos e moitos,
hai cores nos campos,
nas nubes nos froitos.

Chegou ás nosas mans o novo poemario de Ana María Fernandez, “Versos da tarde laranxa”, publicado na editorial Galaxia, e dende aquela andamos a gozar coa lectura das súas poesías cheas de imaxes, de cores, de sons, de musicalidade e de lirismo.

9788498657234

“A chuvia”, “Ese vento”, “O meu libro”, “Falemos”, “Agasallos” ou “Poesía porque si”, sabemos de certo que nos darán xogo para moitas ocasións.

img_3784-2

Ás veces lemos polo gusto de que os poemas nos fagan cóxegas no oído, na pel e no corazón; outras para recrear coa imaxinación e outras para regalarlle a vista a todos os que pasen polas nosas aulas.

img_3785-1

Con “Días de outono” déronnos ganas de representalo con acuarelas e completalo con follas.

img_3782

Velaquí algunhas das diferentes visións.

“¿Qué educación queremos?”

In ActualizArte on 07/10/2016 at 19:39

Hai tempo que, por saúde profesional, deixamos de escoitar as noticias educativas que enchen torticeramente os medios de comunicación; tal e como adoitamos dicir sempre se quedan enredados nas mondas porque non teñen ningunha intención de chegar ao miolo do asunto, que dito sexa de paso, non lle interesa a ninguén dos que se dedican a pontificar nas tertulias ou nas columnas de opinión, os que por certo tampouco saben moito do que é estar minuto a minuto nas escolas. Facendo retrospectiva cremos que o noso punto de desconexión co fío da actualidade foi a raíz do debate arredor do “Libro blanco da educación”, logo para rematalo viñeron todos os discursos dos postulantes ao “Gran pacto educativo” cada un deles coa súa propia idea para redimir e salvar a nosa, segundo eles, maltreita educación e xa non puidemos aturar máis. Dende aquela iniciamos unha viaxe ao pasado pedagóxico, á lectura dos grandes da educación, dos que non twittean todos os días, agás cando alguén se acorda deles con motivo do aniversario do seu pasamento. Sorprende a súa contemporaneidade e a súa vixencia e preguntámonos porque ninguén recorre a eles, será que non dan conferencias TED (cómpre lembrar acrónimo de: tecnoloxía, entretemento, deseño).

Por que nos custará tanto aceptar o que está ben sen querer cambialo a cada golpe de vento; por que se ten sacralizado a innovación per se; innovar será incorporar melloras ao feito ou tirar por terra todo o que hai; cantos máis ensaios-erros teremos que soportar ata que alguén de decate de que a quen desgastan é aos que traballamos pola mellora da escola.

Tanta tecnoloxía, tanta nova materia, tantas emocións de colores, tanto emprendemento, tanto discurso van xa nos ten fartas.

9788499217376

Non sabemos ben, en calquera caso, nesta nosa cura pedagóxica sentímonos reconfortadas cando atopamos o libro “¿Qué educación queremos?” de Pilar Benejam publicado en Octaedro, que xa na súa introdución  apunta:

“Hay que tener la humildad y el placer de aprender de quienes nos han precedido y partir de su discurso para repensar, reformular y mejorar aquellas ideas que han sido base y el fundamento de la educación que queremos. Si estas ideas fueran nuevas, no serían básicas. Basta ya de desorientar a los maestros pretendiendo empezar siempre de nuevo. Esta soberbia, compañera fiel de la ignorancia, es un pecado frecuente en el mundo de la educación, porque se declaran obsoletas algunas aportaciones sin haber agotado y, en ocasiones, sin haber estudiado sus posibilidades, ¡cómo si estuvieran de vuelta sin haberse ido! Los cambios deben basarse en una apreciación bien digerida de las aportaciones anteriores, aceptando que la experiencia futura siempre puede comportar cambios y mejoras.”

Xa desde o inicio a autora apunta o risco que corre por colocarse na marxinalidade de non seguir as consignas de moda, e deseguido vai debullando aspectos de suma relevancia educativa como son:

-As finalidades da educación

-Que se entende por coñecemento

-Que se entende por aprendizaxe

-As metodoloxías e a práctica docente

-Como ensinar

-Razón, emoción, valores e acción

-A avaliación entendida como unha pedagoxía

-A profesión docente e a formación do profesorado

Pilar Benejam expón e argumenta neste libro o seu pensamento e a súa práctica, ela que sempre levou con orgullo o de ser mestra, di que non hai mellor teoría ca unha boa práctica. Di que cando o escribiu xa cunha idade avanzada, faino desde o coñecemento, a serenidade e a benevolencia que dan a experiencia, a reflexión e a memoria.

Poida que sexa necesario que nestes momentos de incerteza se escoiten as voces de persoas con experiencia acreditada, falando da dignidade da profesión docente, da súa complexidade, das súas esixencias, da satisfacción de traballar con nenos, nenas e mozos e da responsabilidade social que representa.

Para ler devagariño.

A definición dun neno: “Éranse muchas cosas”

In ContArte on 01/09/2016 at 21:52

eransemuchascosas_p

Chegamos a este libro da man da amiga Pilar de KunArte, coa que entre outras moitas cousas compartimos a visión da infancia e dos pequenos como diversos, cambiantes, creativos, imaxinativos, non suxeitos a estereotipos nin clixés que os constrinxen.

12742355_588941074603470_3787656895142096720_n

Á vista deste álbum ilustrado con collages e de texto suxestivo, un pode ter meridianamente claro que un neno ou unha nena sempre nos poden sorprender: poden ser xigantes, o vento, unha acrobacia, un salto mortal, unha velocidade sobrehumana, unha pluma que cae paseniñamente ou o universo enteiro.

lupe-estevez-maribel-ganso

“Las personas somos por naturaleza un compendio de contradicciones y puntos opuestos, una mezcla de sentimientos, ideas concretas y conceptos abstractos. Somos un fantástico collage. De esta evidencia surge esta historia cargada de imágenes y palabras inspiradas en el mundo de la infancia.”

lupe-estevez-maribel-ganso-3

Unha boa recomendación para comezar o curso coa mirada aberta ás infindas posibilidades dos nenos e das nenas.

lupe-estevez-maribel-ganso-2

Éranse muchas cosas“, Lupe Estévez e Maribel Ganso, publicado en Kókinos. Para saber máis pódese visitar o blog das autoras, onde incluso se pode ver o proceso de elaboración.

As medras dos pés

In EncienciArte on 02/03/2016 at 06:54

img_2659

Ao longo dos tres anos que permanecemos cun grupo, temos por costume establecerlle distintos puntos polos que eles mesmos iran constatando as súas medras. Así temos na aula un panel con cintas métricas, unha por cada neno ou nena, no que anotamos os cambios que se producen na altura, e outro para evidenciar os cambios no peso. Pero sempre lles dicimos que as medras se notan noutros moitos aspectos: na fala, na autonomía, na capacidade de relacionarse, etc, malia que iso sexan cousas que non podemos medir cun metro. Polo de agora, tratándose pequenos de tres anos, imos establecendo esas rutinas que nos acompañarán en toda a etapa da súa escolaridade en infantil.

IMG_2452IMG_1878

Non adoitamos prestarlle moita atención ás medras dos pés, malia que aí se notan moito os cambios, así que este ano decidimos facelo, pero queríamos que fose dun modo que nos permitise velas individualmente e con respecto ao grupo.

Tras moitas voltas iniciais facendo a contorna dos pés,  comparando coas dos compañeiros, e pensando como evidenciar as medras de cada un, tras moito buscar na rede información sobre como medir os pés, finalmente demos cunha maneira de facelo e expoñelo da que estamos bastante satisfeitos.

Cando comezamos, fixémoslle a contorna a todos e aproveitando que estaban descalzos, mirábamos o número que indicaba o zapato e anotabámolo. Rematadas todas as plantillas, xuntámolas e decatámonos de que non había grandes diferenzas, o que nos levou a pensar que ás veces, o tamaño do pé non se corresponde exactamente co número do calzado, e por suposto, tampouco coa contorna dese zapatón ou bota. Falamos cunha nai que ten unha zapatería que nos deixou unha plantilla que ten as medidas en centímetros e máis na talla estándar europea. Pero o mellor foi cando unha compañeira mestra nos trouxo uns medidores de pés. Aí xa establecemos claramente a medida de cada un, tanto calzados coma descalzos.

img_2653

Agora había que pensar en como rexistrábamos os cambios de modo que fosen moi evidentes para eles.

Pedímoslle ás familias que anotasen sobre unha plantilla que lles facilitamos, a medida do pé dos seus fillos ao nacer, cando tiñan un ano, dous e tres. Houbo hasta quen nos mandou a pegada en escaiola feita aos poucos días de nacer, e tamén houbo quen nos mandou patucos ou zapatiños de cando eran moito más pequenos.

Coa medida do pé de cada ano fixemos unha contorna en acetato de cor, unha por cada ano (1, 2, 3), colocámola sobre unha folla de acetato transparente na que fotocopiamos as medidas estandar, así unha vez que se superpoñen, pódese ver con claridade como lle medrou o pé.img_2782

img_2784

Entanto, buscamos información sobre as razón polas que medraban os pés, a que se debían, se tan só medraban as dedas, as unllas, ou que era, o que nos levou a todo tipo de hipóteses. Tamén falamos da correspondencia entre altura/anos/medida dos pés.

img_2666

Chegou un momento no que había que saber máis desta parte tan importante do noso corpo. O primeiro que fixemos, foi ir a verlle os pés a Pepe, o esqueleto da biblioteca. Aí quedaron pampos da cantidade de ósos que tiñan os pés. Tamén lle tomamos a medida a Pepe.

img_2668

img_2672

En todas as nosas procuras de información, descubrimos o libro “Teño uns pés perfectos” de María Solar, que nos permitiu saber moitas máis cousas.

Agora, temos expostas na cristaleira todas as medras dos nosos pés, porque así, coa entrada de luz, vense moito mellor. Permanecerán aí ata que se vaian da escola, daquela, levaranas coma recordo das súas medras, xunto coas cintas métricas das medras de altura e peso. Farémoslle unha caixa especial nas que garden as medras en infantil. Pero aínda queda moito para iso. Mentres tanto, cada vez que un neno ou nena está de aniversario -entre outras moitos rituais que realizamos e que xa contamos nunha entrada anterior-, tomámoslle a medida do pé.

img_2722

img_2746

Di María Solar en “Teño uns pés perfectos”, que Melchor Sabichón podía ser o neno máis listo do planeta, sabía de dinosauros, de estrelas e de planetas, de case todo, menos dos seus pés. Porque, “Ás veces, un preocúpase só de saber sobre temas e asuntos afastados e esquece a importancia que teñen as cousas que están moi, moi preto”.

img_2771

Nós así o pensamos, emporiso, quixemos dedicarlle un tempo a coñecer as medras que se producen no seu corpo, neste caso, nos pés.

Ver presentación de todo o proceso.

O mundo de Khoa Le

In ContArte,Uncategorized on 01/03/2016 at 06:45

6e695d38125125f497342546c0827371

Aló polo mes de novembro descubrimos o libro “Sol y luna” de  Khoa Le, unha historia que relata a necesidade da alternancia da noite de do día para a vida na Terra. Quedamos engaioladas coas orixinais, ricas e serenas ilustracións da autora, unha vietnamita que mostra unha percepción e sensibilidade exquisita plasmada na abundancia de detalles na que nada está de balde.

Agora descubrimos catro novos libros seus publicados na editora San Pablo. Dicímoslle a todo o mundo que Khoa Le fala da vida, da natureza e dos seus tempos , ou dos conflitos cotiás na vida dun neno -chorar, non querer bañarse ou peitearse-, e sen embargo os seus libros non teñen ese tufo didáctico que se detecta a tantos outros.Ela conta historias, non dá leccións.

“Sol y luna”

sol y luna-CVR.indd

Las hermanas Sol y Luna reinan en el cielo, pero están celosas una de la otra. Una noche deciden averiguar quién es más importante y cambian sus horarios, pero se dan cuenta de que causan un montón de problemas. Este maravilloso cuento, escrito e ilustrado por la artista vietnamita Khoa Le y presentado en un cómodo formato y con una excepcional cubierta plastificada en 3-D, hará las delicias de niños y mayores. Sol y Luna ha sido galardonado con el Premio Samsung KidsTime que otorga el Consejo Nacional de Fomento del Libro de Singapur.

“La princesa de las nubes”

NUINUI_Cop-Cloudy-Princess-ES.indd

La dulce princesa vive feliz en las nubes, pero quiere descubrir el mundo que está debajo de ella. Un día desciende a la Tierra, cada vez más abajo, hasta que algo inesperado sucede. Este maravilloso cuento, escrito e ilustrado por la artista vietnamita Khoa Le y presentado en un cómodo formato y con una excepcional cubierta plastificada en 3-D, hará las delicias de niños y mayores.

“Simón el llorón”

simón el llorón-portada.indd

Simón nunca pierde la oportunidad de coger un berrinche porque piensa que así conseguirá todo lo que se propone. Sin embargo, un día sus padres deciden no hacerle caso, y Simón llora tanto que inunda toda la  casa y se forma un río, y luego, un mar de lágrimas… Este maravilloso cuento, escrito e ilustrado por la artista vietnamita Khoa  Le y presentado en un cómodo formato y con una excepcional cubierta plastificada en 3-D, hará las delicias de niños y mayores.

“¡Vaya pelos!”

vaya pelos-portada.indd

Tony no quiere peinarse, no le gusta que nadie le toque la cabeza. Su pelo está tan enredado que dos pajarillos deciden hacer su nido en él.  Y cuando los pájaros comienzan a cantar y crecen sus primeros polluelos, empiezan los problemas para Tony… Este maravilloso cuento, escrito e ilustrado por la artista vietnamita Khoa Le y presentado en un cómodo formato y con una excepcional cubierta plastificada en 3-D, hará las delicias de niños y mayores.

“No me quiero lavar”

no me quiero lavar-portada.indd

A Sebas no le gusta nada el agua. Nunca se baña, y en la suciedad que le cubre cada día un poco más, se multiplican unos invitados no deseados: las temidas bacterias. Para derrotarlas, Sebas tendrá que llegar a un acuerdo con el agua, ísu peor enemigo! Este maravilloso cuento, escrito e ilustrado por la artista vietnamita Khoa Le y presentado en un cómodo formato y con una excepcional cubierta plastificada en 3-D, hará las delicias de niños y mayores.

5bd00f2407b70de15f640580e07d76df

Celebrando os aniversarios con arte

In CativArte on 11/01/2016 at 00:41

IMG_2830

Cada vez que comezamos cun novo grupo de alumnado, na reunión inicial coas familias, xa lles anticipamos que, na aula, celebraremos os aniversarios dun modo diferente ao habitual. A razón que lles expoñemos é que nin os mesmos nenos saben cantas veces os festexan –cando menos tres ou catro: coa familia (no día), cos e coas amigas (na fin de semana), no comedor escolar (a finais de mes), cos avós (no domingo)…-; así que na escola hai que tratar de fuxir de celebracións na mesma liña consumista, facendo nese día algo que os faga sentir especiais e que sexa para recordar. Ao tempo, hai que intentar que os aniversarios sumen as medras de todos e de todas.

Neste curso, adaptamos unha idea que vimos na rede en Jugaryjugar, de entre as moitas e moi interesantes que propoñían. Ao inicio, pedímoslle a cada neno e nena un lenzo de pequeno tamaño, pendurámolos na parede e sobre cada un deles puxemos unha nota na que hai a fotografía de cada neno e o texto: “Reservado para…, e a data o aniversario”. Cando chega o día, descolgamos o lenzo (que forma parte do conxunto de todos os do alumnado, profesorado e persoal que ten relación co grupo), e nese momento, o/a homenaxeado/a, píntao ao seu gusto. Dado que se trata de nenos de 3 anos, puxemos como condición que só empregarían dúas cores, as súas favoritas, e que empregarían os utensilios e técnicas que prefiran (chorreando, salpicando, cos dedos, rolos, brochas, esponxas, pinceis…).

O conxunto de lenzos acompáñase dun panel feito coas fotografías dos nenos e das nenas segundo os meses de nacemento e cun almanaque; así ninguén se despista e levan a conta do que falta para o seu aniversario.

O día que hai celebración, repetimos un ritual, no que se traslada o nome do neno ou nena para a columna que corresponde (3, 4, 5 ou 6 anos), e táchase na que estaba ata o momento; de seguido descólgase o lenzo, elixe cores e utensilios, e rodeado/a dos compañeiros, pinta o seu cadro; explícalle aos demais o que representa, e de novo, vólvese a colgar no seu sitio. A continuación, observamos como vai cambiando pouco a pouco esa obra colectiva que pecharemos a final de curso para expoñer a todo o centro.

Ceos, mares, campos de flores e noites estreladas, integrarán esa intervención artística, tan persoal ao tempo que tan de grupo.

“Espacios en armonía”

In ActualizArte,Uncategorized on 20/12/2015 at 07:19

Portada de Espacios en armonía

Tras un longo período sen noticias dela, recibimos con alegría a nova achega pedagóxica de Beatriz Trueba Marcano, “Espacios en armonía. Propuestas de actuación en ambientes para la infancia”, que de seguro, se converterá nun referente na formación do profesorado, campo que ela domina por dentro e por fóra, xa que logo, ao longo de moitos anos foi asesora de formación.

Había moito tempo que un libro non nos tocaba tan certeiramente; quen non sente en multitude de ocasións as discrepancias entre o que se pensa, o que se di e o que se sente. Velaquí o punto central da mellora profesional: lograr concordar esas tres “voces” que todas escoitamos, que outras veces acalamos, e coas que e mesmo nos contrariamos.

En canto o lemos, escribimos unha reseña para RELAdEI, a Revista Latinoamericana de Educación Infantil que podedes continuar lendo desde aquí.

Toda una generación de docentes de infantil tenemos entre nuestras referencias bibliográficas  “Talleres integrales en educación infantil” de Beatriz Trueba Marcano, un libro publicado en 1999 en el que se nos presentaba una propuesta de organización del escenario escolar, que aún a día de hoy, sigue siendo innovadora, motivo por el que está presente en todas las citas sobre organización del espacio. Así, recibimos con alegría la nueva aportación de esta maestra de infantil y asesora de formación, desempeño que la ha llevado a ser conocida tanto por sus publicaciones como por sus intervenciones en múltiples foros de educación infantil.

En palabras de la autora, “Espacios en armonía”, es el fruto de dos años de trabajo, en los que a partir de un artículo y animada por un editor, decide plasmar sus reflexiones alimentadas por su experiencia en los centros y en el asesoramiento formativo, lo que le ha supuesto un enorme esfuerzo de pulido de lenguaje ya que los tópicos pedagógicos están tremendamente contaminados. En esa linea, plantea como eje la importancia de los paradigmas que sustentan nuestras prácticas y la manera en que se manifiesta la relación entre el hacer, el decir, el pensar y el sentir como maestros. He ahí la clave, ¿cuántas veces nuestro pensamiento entra en clara contradicción con nuestra praxis?, ¿en cuántas ocasiones lo que decimos no se corresponde con lo que realmente sentimos sobre la educación?

Ler en RELAdEI.

Para quen queira coñecer outras publicacións:

-“Talleres integrales en educación infantil. Una propuesta de organización del escenario escolar, en Ediciones de la Torre en 1999.

-“Modelos didácticos y materiales curriculares en educación infantil“, en Investigación en la escuela nº 33, 1997.

“El paraguas”

In ContArte on 01/12/2015 at 07:40

 

descarga

Ás veces, e sen contalo, atopamos un tesouro nas librerías. Neste caso, trátase de “El paraguas” , un libro con música incluída, editado en Pastel de Luna, e grazas ao que descubrimos outros da mesma editorial.bf73bf_7b99fa70524e4cf1a5f428f887ab06b1

.descarga (1)

É un libro inusual, dos  que poñen o maxín en funcionamento, unha  fermosura do que podemos botar man en infinidade de momentos  e con moi diversos motivos: para deleitarnos, para inspirarnos, para crear, para profundar nas súas mensaxes implícitas, etc. É un libro sen idade, nin tema, así que calquera poderá empregalo para o que desexe: ler, inventar historias, dramatizar, evocar, representar plasticamente, falar do que nos diferenza e do que nos iguala…

images (1)

“El paraguas”, é un álbum ilustrado sen ningún texto, a cada páxina que pasamos fai que creemos unha nova historia. Comeza coa imaxe dun paraugas amarelo na porta dunha casa nunha rúa calquera, ao que pouco a pouco se lle van unindo outros paraugas de distintas cores no percorrido que fan polos espazos coñecidos dunha vila calquera. É altamente suxestivo e mesmo sinestésico. Acompáñase dunha música de piano especialmente composta para el.

Segundo o ilustrador, Jae Soo Liu, “El paraguas”, ocorréuselle mentres vía desde unha xanela como chegaban os seus alumnos ao instituto nun día chuvioso, baixo os paraugas non había diferenzas, eran todos iguais. E iso é o que pretende contar o libro.

Dong Il Sheen, o compositor, di que o tema está composto só por tres notas Do-Re-Mi, con variacións para contar o que vai sucedendo cada páxina.

Aquí, pódese saber máis do álbum e escoitar un fragmento da música que evoca as gotas de choiva.

images

Antía Cal, a palabra xusta

In ActualizArte,VisionArte on 30/11/2015 at 22:15

Témoslle un grande afecto a Antía Cal, motivo polo que nos alegramos de saber que se fixo un documental sobre a súa visión e traxectoria no eido da educación dos nenos e das nenas, que leva por título “Tita, a palabra xusta”. Presentouse a finais de novembro en Muras, o seu lugar de nacemento, onde é coñecida como Tita a do Mesón.

Nesta ligazón, pódese acceder a unha moi recente entrevista que lle fixeron no programa ZigZag diario da  TVG co gallo do documental dirixido por Miguel Piñeiro.

Sempre pensamos que a Antía Cal non se lle agradece dabondo a labor que desenvolveu pola modernización da educación galega, establecendo lazos con institucións como Rosa Sensat, introducindo o inglés nas aulas sen que isto lle restara espazo ao galego, fomentando a participación real das familias no proceso educativo, e sobre todo salientando a cultura galega.

Desde aquí , xa falamos en varias ocasións sobre a entrañable e afoutada Tita:

-con motivo da presentación do seu libro “Este camiño que fixemos xuntos” publicado na Editorial Galaxia no 2006, co limiar de Xesús Alonso Montero, do que recomendábamos a súa lectura;

-do recoñecemento á súa labor, co Premio Trasalba no 2012 , para o que a Fundación Otero Pedrayo editou o libro Antía Cal. Sementar no futuro“;

coa entrevista que lle fixeron desde o programa Preescolar na casa, na CRTVG no 2012;

-coa entrevista que lle fixo Gena Borrajo para a revista EDUGA 50, “Antía Cal Vázquez: unha vida de superación“.

Cremos que todo o profesorado debería saber dela e do seu legado…, mágoa que non sexa tema de oposicións, que parece que é o que lle dá “transcendencia” aos pedagogos e as escolas (entre as que nunca están as galegas).

InnovArte en KunArte

In CativArte on 28/11/2015 at 23:34

Unha das grandes satisfaccións que nos dá o blog é a de poñernos en contacto con xente que, aínda que xeográficamente distante, nos é moi próxima nas visións sobre a infancia. Así fomos convidadas  a un foro que deixou unha moi grata pegada en nós. No mes de novembro alá fomos a Vitoria-Gasteiz a participar no programa Ikusi Makusi de KunArte,  o Centro de Innovación Artística y pequeña infancia un proxecto abeirado ao Teatro Paraíso, unha iniciativa que cómpre difundir, tanto pola súa orixe e motivación coma pola súa traxectoria e labor que desenvolven na actualidade, que os fixo merecedores de moi prestixiosos premios e galardóns ao longo dos 38 anos que levan traballando polo teatro.

Unha visita ao web de Teatro Paraíso xa nos dá unha idea do proxecto global que realizan, destinado tanto á representación de obras de moi alta calidade, como á educación-formación de espectadores (nenos/as, familias e educadores). Isto, xunto coa conversa telefónica que mantivemos con Pilar, e a asistencia á representación da obra “Nómadas” na Coruña, fixo que desde o primeiro momento nos entusiasmáramos coa proposta dunha “charla en familia” na marabillosa casiña que teñen en Abetxuko Pueblo, na que a cada paso que dabamos, sacábamos unha nova idea inspiradora de cada un dos recunchos e espazos.

Nós tiñamos o encargo de falar sobre como introducimos a Arte nas nosas aulas a través das pequenas cousas, así fixemos unha presentación dalgunha das experiencias publicadas en InnovArte, e, por suxestión das nosas anfitrioas, rematamos cun “remake” da intervención “As chaves están en infantil”. Isto foi o de menos, porque o magnífico desa fin de semana foi coñecer in situ o bo facer de KunArte, coincidindo co Festival Internacional de Teatro infantil de Vitoria-Gasteiz. Asistir a representacións como a da compañía Teloncillo Teatro, dirixidas a pequenos e ás súas familias, cunha exquisita posta en escena e trato co público, fixo que eleváramos  moito os nosos criterios de valoración dunha representación teatral infantil.

Partillar sobre a educación na artes, sobre a vida ou sobre o que nos apaixona a cadaquén e vivir momentos tan agradables nunha fermosísima “cidade verde”, farán que manteñamos un gran recordo dunha iniciativa tan senlleira como é KunArte. Grazas mil a todo o equipo, mil grazas a Pilar, Rosa, Elena, Irene, Ana  e Tomás, seguide dándonos tantos froitos do voso proxecto de xuventude.no

Animar a ler en infantil

In ActualizArte on 13/11/2015 at 21:54

12243597_10206810048162531_383304542891030687_n

No mes de novembro, Francisco Castro editor e escritor, púxose en contacto con nós para convidarnos a participar no Caderno  de análise 124  A fondo do xornal  Sermos Galiza, centrado nesta ocasión na promoción da lectura.

Agora, con el nas mans, consideramos que “Dos contos á lus do candil, á cultura da imaxe” resultou un número ben interesante.  Francisco Castro, o coordinador do caderno, iníciao cun artigo que leva por título “Máis gramática e menos fantasía”, no que sostén que non só lendo se fai fomento da lectura, tamén escribindo, xa que logo, aprendendo a escribir, aprenden a ler, e así inclúe a creación pensando que poida que escribindo quizais aprendan a amar a literatura. Propón que se incorpore, tamén,  a escritura creativa coma unha rutina curricular, o que require -como non-  da formación do profesorado.

Segue o número cunha entrevista a Concha Costas, presidenta de Espazo de Lectura, realizada por Xabier P. Iglesias, onde reivindican que a lectura é un factor socializador que nos permite unha cidadanía crítica.

Jacobo Fernández Serrano, debuxante e autor de literatura infantil, fala da banda deseñada na escola, do cómic, que coa súa natureza híbrida, ofrece infindas posibilidades para un educador, mesmo se permite un vaticinio no que os ve, xunto coa novela gráfica, coma unha das grandes apostas do mundo editorial na escola.

Antonio García Teijeiro escribe un suxestivo artigo que leva por título “Cultivar coa poesía as emocións do alumnado” no que xa comeza afirmando que os seres humanos precisamos da poesía.  Coma docente e coma escritor, sostén que a poesía pode axudar a cambiar a liña de conduta de nenos e adultos, e e malia todo non ten presenza dabondo nas aulas, está ao marxe. Defende a poesía en voz alta, poesía para sorprender, para gañar a atención dos rapaces, para emocionar. E segundo el, as razóns para que a poesía non entre nas aulas é porque os ensinantes non foron educados nela, emporiso, ofrece un camiño para iniciarse botando man da literatura de tradición oral, seguindo cos contos rimados, dando paso deseguido aos romances, e logo as cancións (poemas en música). Pero sobre todo, considera que a clave está na convicción de que a poesía ten valores para  a formación das persoas.

Nós, falamos de como enganchar ao alumnado “pola orella” e levalo ao mundo dos libros, a través de contos, -ben contados, ben escollidos- se perseguir máis nada que o pracer da escoita. Afirmamos que ler, ler e ler é a única fórmula máxica ou segredo para facer lectores,  e lamentablemente, fanse moitas actividades de fomento (exposicións, campañas ou díasde), pero lese pouco nos centros, nas aulas, nas bibliotecas, nas casas, nos espazos infantís.

O caderno péchase cunha conclusión a cargo de Francisco Castro na que fai un alegado a favor da lectura xa que ler só produce beneficios. Non ten absolutamente ningunha contraindicación.

Como sucede sempre, estes argumentos a favor da lectura só os lerán as persoas que xa len, ás que non len deixaraas igual, pero aos que lemos darannos razóns para continuar co noso empeño.

Ausencias e presencias

In InformArte on 12/11/2015 at 00:48
Chema Madoz

Chema Madoz

Hai veces nas que a vida nos deixa tempo para proxectarnos e outras nas que hai que facer traballo cara dentro. A ausencia de InnovArte nestes últimos tempos foi debida a unha desas épocas nas que hai que coidar máis do que nos rodea. Mesmo valoramos que chegara o momento de pechar un capítulo.  Con todo, non deixou de medrar, non hai día no que non recibamos solicitudes de amizade a través das redes sociais, maiormente de estudantes e persoas que opositarán en breve. Isto énchenos de satisfacción e danos azos para pensar que o traballo desenvolvido ao longo de seis anos, aínda está vixente, sendo de utilidade para moita xente. Pouco máis se lle pode pedir,  isto, ata nos fai crer que somos coma Frederick, o ratiño poeta de Leo Lionni que durante as épocas de escuridade se alimentaba cos raios de sol colleitados durante o verán.

Queremos agradecer todas as mensaxes que recibimos estrañadas polo parón do blog, ao tempo que nos daban razóns ou ánimo para continuar. Sentimos ben non poder aceptar todas as invitacións que nos fixeron para participar en actividades, eventos ou publicacións, pero noutra será.

Aínda así, non deixamos de ler, de descubrir e de comezar a andaina cun novo grupo, de modo que, agora que clarexa o horizonte, iremos compartindo o vivido.

InnovArte finalista autonómico para o Premio FAD

In PremiArte on 22/07/2015 at 07:42

logo

O día 22 de xullo recibimos a grata noticia de que o proxecto presentado por InnovArte Educación Infantil foi seleccionado como finalista autonómico para o Premio a la Acción Magistral 2015 convocado pola FAD (Fundación de Ayuda contra la Drogadicción), a Comisión Nacional Española de Cooperación coa UNESCO e BBVA, que ten como obxectivo galardoar e dar a coñecer proxectos de promoción de valores sociais realizados por docentes de centros educativos de Infantil, Primaria e Secundaria de toda España.

O Premio FAD que vai pola súa 11ª edición, nesta convocatoria engadiu unha nova categoría, a de Proxectos en Rede, pola que concorremos co título “(Re)conquistando el territorio de la infancia. InnovArte Educación Infantil: el valor de los pequeños gestos”. Pensamos que era unha boa ocasión para expoñer aquilo que levamos seis anos defendendo, que non é outra cousa que entender que toda acción educativa sobre os valores sociais ten que ser a suma de un constante traballo diario dos pequenos xestos, por enriba das grandes accións “efemerizantes” que se fan con motivo da celebración dun día marcado no calendario escolar.


IMG_0573

Unha vez pechado o prazo de presentación, en cada Comunidade Autónoma reúnese unha comisión conformada por representantes da FAD e persoas expertas en educación así como membros da administración educativa, quen seleccionan os proxectos que representarán a esa comunidade. Na segunda fase, a FAD reúne unha comisión nacional que escolmará un gañador por cada unha das tres categorías. Isto terá lugar no mes de setembro, porén temos que esperar. Malia todo, para nós xa é un logro pensar que o discurso InnovArte chega tan lonxe e ten tanta aceptación. En máis dunha ocasión tivemos a sensación de que íamos contracorrente, abonda botar unha ollada ás redes sociais nos “días especiais” nos que se conmemoran os distintos valores, para comprobar que parece que todo se reduce a iso, e logo xa non hai máis que facer. Unha da primeiras entradas de InnovArte, aló por xaneiro de 2010, xa trataba sobre esa cuestión, “Folclorización de las conmemoraciones escolares”; logo viñeron outras moitas nesa liña que se poden ler na categoría RebelArte unha das máis acariñadas por nós porque é onde volcamos toda a xenreira que nos produce esa “perversión do feito educativo”. Pero InnovArte é moito máis ca un berro desesperado, é unha xanela na que mostramos a nosa maneira de facer. Así, cando criticamos algo, sempre amosamos alternativas que, ao noso entender, son máis coherentes cos principios educativos, cos intereses e coa formación dos nenos e nenas para a promoción de valores prosociais. Neste momento, tras seis anos de traballo e 1050 entradas, no blog, pódense atopar exemplos dabondo para lograr comprender que a conciencia cidadá, social, persoal ou medioambiental ten que ser froito dun continuum no que non teñen cabida as incoherencias, que tan pronto detectan e nos reprochan os pequenos, malia que tratemos de saturarlle o entendemento cos fastos de celebracións que cada vez se asemellan máis a calquera outra cousa festiva que ao que deben ser.

Certamente, InnovArte é moito máis ca un proxecto escolar desenvolvido nas súas aulas por dúas mestras de dous centros educativos galegos, o CEIP A Maía e a EEI Milladoiro, trátase dunha acción educativa que se abre a milleiros de persoas (docentes, familias, educadores, estudantes, e outras moitas interesadas na formación dos máis novos); así o vén constatando a través da súa presenza no mundo virtual, así como en todas as accións formativas nas que é convidado a participar (cursos, congresos, xornadas, medios de comunicación e revistas especializadas). Recoñecementos como os premios Mestre Mateo 2011, o Francisco Giner de los Ríos 2012, ou ser seleccionado para representar a España na Rede Iberoamericana de Educación Infantil, déronlle unha proxección ao blog coa que non podíamos contar no momento no que comezamos esta andaina.

Vaia por diante o noso agradecemento á comisión autonómica, porque, insistimos, para nós, xa é un recoñecemento de que o discurso InnovArte é compartido desde eidos tan senlleiros como son a propia administración educativa, a Universidade e institucións cuxa finalidade principal é a mellora educativa e promoción de valores prosociais.

Deixamos aquí a ligazón ao proxecto presentado, á noticia recollida no xornal La Voz de Galicia, así como a un vídeo no que condensamos o que é InnovArte, as súas constantes e porque entendemos que debemos Re(conquistar) o territorio da infancia.

InnovArte na UIMP-A Coruña 2015

In FormArte on 09/07/2015 at 16:33

No mes de xullo tivemos ocasión de presentar InnovArte Educación Infantil no curso de verán que organiza conxuntamente o Ministerio de Educación coa Universidade Internacional Menéndez Pelayo na sede de A Coruña. Tratábase da actividade formativa “Aprendizaje creativo e innovación docente” dirixido por César Bona e Mar Jimenez, no que quixeron presentarlle aos asistentes algunhas das experiencias que se desenvolven en distintos centros do territorio estatal que teñen como denominador común a procura dun novo modo de achegarse ao alumnado colocándoo no centro da acción educativa e facéndoo protagonista do seu proceso de aprendizaxe.
Para nós foi un auténtico luxo “compartir cartel” con representantes de experiencias escolares senlleiras como son os centros Amara Berri ou Ashoka -as escolas changemaker -considerados entre os máis innovadores do país-, e con responsables do centro galego CEIP Francisco Vales Villamarín de Betanzos, recente gañador do premio nacional de educación inclusiva. Non se esqueceron tampouco das iniciativas de escolas pequenas, moito menos coñecidas que as anteriores, pero que grazas ao pulo de docentes entusiastas realizan unha labor tan innovadora, así entramos na xanela máxica de Domingo Santabárbara que nos cargou as pilas a todos os asistentes coas súas experiencias “frikis” coa tecnoloxía; ou do proxecto dos protectores planetarios de Juan Antonio Rodríguez Bueno. O programa completouse con conferencias como a da profesora universitaria María Acaso que fixo toda unha declaración de intencións baixo o título: “Prometo no utilizar dos veces la misma unidad didáctica”, complementada por Eva Morales, ou a de Francisco Javier Estella Rabal que nos ensinou a iniciar o uso do cine nas escolas así como a realizar curtametraxes. O curso iniciouse cunha videoconferencia de Guillem Ferrer Reynes -un personaxe que non coñecíamos pero que hai que coñecer así como a súa web Poc a poc– iniciador dun movemento en Mallorca co que pretenden inspirar, implusar e crear accións locais para o coidado da Terra, da alma e da sociedade cun activismo de servizo que integra ecoloxía, espiritualidade, economía da felicidade e a educación nunha atmósfera de espíritu libre e de servizo á comunidade.
Nós, InnovArte Educación Infantil, impartimos a nosa conferencia sobre o que se converteu no leit motiv do blog, a defensa do patrimonio dos nenos e das nenas, a súa infancia, que cada vez se está vendo máis mermada, en tempo e en calidadade de experiencias, por causas que proceden tanto do contexto social, do familiar e do académico. Expuxemos a nosa firme crenza no valor dos pequenos xestos e do compromiso “real” de todos coa mellora da calidade da atención á infancia sen estar esta mediada por intereses mercantilistas e/ou alleos aos nenos, e sen confundir tampouco os ámbitos asistenciais, educativos e do lecer, malia que hai unha liña moi delgada que os separa.


César Bona, pechou o ciclo formativo presencial dunha semana coa súa visión dos retos e desafíos cos que se atopan os docentes hoxe en día. Por non extendernos demasiado, deixámosvos unha ligazón a un artigo que escribimos sobre el para RELAdEI pola profunda impresión que nos deixou.

Na nosa xeira formativa, tan só nunha ocasión tivemos ocasión de participar nun curso de verán da UIMP en Santander, pero tanto daquela como nesta edición de A Coruña, a organización, o trato dispensado e a calidade dos conferenciantes, fan que teñamos unha moi elevada opinión sobre esta modalidade de formación, que se desenvolve en épocas non lectivas de modo intensivo ao longo dunha semana, sendo tan proveitoso o programa establecido como a oportunidade que nos brindan de estar en contacto con outros docentes e profesionais propiciando intercambios que nos enriquecen en todas as facetas, tanto persoais coma profesionais. Coma sempre contan cunha fase presencial e logo cunha de traballo que se prolonga ao longo dun trimestre, vendo así a posibilidade de implementar o aprendido no propio contexto escolar, sendo titorizados por algún dos conferenciantes ou coordinadores do curso. Cremos que esta opción formativa é case un premio para todos os participantes, algo que todos deberíamos probar nalgunha ocasión, polo que aconsellamos estar ao tanto das convocatorias anuais que publican no web do Ministerio de Educación.
Coma sempre, detrás dunha grande iniciativa, cómpre recoñecer o traballo silente de quen o organiza, neste caso, vai a desde aquí todo o noso agradecemento a Beatriz Fernández Pazos e Mar Jiménez, dúas docentes, arestora, persoal da administración educativa do Ministerio, que nos levan a pensar que, afortunadamente,en todos os eidos, hai grandes profesionais  que, dun xeito ou doutro fan o posible por elevar a calidade educativa, dando o mellor de si mesmas.

Intervención artística final: As chaves están en infantil

In CativArte on 19/06/2015 at 06:15

Ao longo destes tres anos mantivemos un xogo co noso alumnado no que lle dicíamos que a mestra tiña unha chaves máxicas coas que logramos abrirlle a cabeza, o corazón, os sentidos, a mirada ou o pensamento. Agora que se van con todo aberto, pregunteille se non me deixaban aquí as chaves para poder axudarlle a outros nenos e nenas a abrirse. Emporiso decidimos facer unha intervención artística que fose un recordo, unha metáfora dese noso xogo.

Nós, sempre dicimos que a arte é unha linguaxe que nos permite expresar ideas con outros recursos, os plásticos. É fundamental que comprendan que unha obra é unha forma de expresión, porén cando facemos traballo artístico, non se trata de copiar obras de autores máis ou menos senlleiros, senón que entendan que son outros modos de representar o mundo. Neste caso, pese a aparente sinxeleza do resultado, coidamos moito o proceso e todo ten un significado.

Unha vez acordamos que faríamos un cadro coas chaves que empregamos, redactaron unha nota para pedirlle ás familias que colaboraran con nós na achega de chaves que xa non utilizaran nas casas, explicándolle que era para a nosa última intervención artística. Así xuntamos cincuenta de todos os tamaños, modelos e formatos: hainas grandes, pequeniñas, chaves de armarios, de portas, de coches, tubulares, de dobre punto, de seguridade, de caixas, de portal…

Logo fomos decidindo que podía simbolizar cada unha delas: a chave coa que abrimos os segredos, os ollos, o oído, a bondade, a timidez, os sentimentos, a sensibilidade …, e por suposto unha chave persoal coa que se abriu cada un deles e delas. Sobre cada unha delas escribiuse a súa función.

No último día, trouxéronos unha desas chaves grandes e antigas (de hórreo ou muíño) e decidimos que esa sería a chave mestra que podía abrir todo.

Como soporte, tras dous intentos, decantámonos por un lenzo grande sobre o que cada un deles escribiu varias veces o seu nome con ceras acuarelables, de modo que unha vez aplicada a auga, cada cor de cada nome fusionouse cos outros creando unha paleta multicolor onde os nomes permanecen esvaídos por debaixo das cores. Como calquera pode imaxinar, isto non se lle ocorreu a eles, pero si se lles explicou a razón pola que se facía así. Todo responde a un motivo, é unha metáfora e así hai que facérllelo ver.

Feita a montaxe, búscase un título, decantándonos pola proposta dunha nena que escribe “As chaves máxicas abretodo”.

Agora que xa baleiramos a aula, recollemos todos os seus traballos, os carteis cos seus nomes, quedando todo de novo espido e en branco para volver a comezar con outros nenos e nenas, saben que ese cadro quedará comigo e que cada vez que o vexa recordarei como se foron abrindo estas vinte e cinco persoas, que cando chegaron á escola aínda tiñan moitas portas pechadas. Tan só foi preciso atopar a chave adecuada para lograr que cada un nos amosara o que tiña agochado dentro ou para que deixara entrar as boas calidades coas que agora van equipados.

Para nós, unha das mellores metáforas visuais que temos feito, unha das máis cheas de significado e de vida. Sen contar que ten un dobre sentido, mesmo unha afirmación e unha reivindicación da nosa función profesional: que ninguén dubide que as chaves están en infantil.

Ver presentación

Chaves

Para acceder ás intervencións artísticas finales doutros cursos:
2012-13: Water painting
2011-2012 Tall painting
2010-2011 Drip painting
2013-2014 Ice painting e Milladoiro 11_14

Acollida nos centros: sentido e sensibilidade

In ReflexionArte on 10/06/2015 at 06:08

“Magical Thinking”, Bo Bartlett, en Children in Art History

A raíz da entrada anterior na que relatábamos o agasallo que preparáramos para a visita ao centro de primaria, foron moitas as persoas que nos escribiron contándonos que nos seus centros non tiñan contemplado a presentación en primaria nin a acollida de alumnado das escolas 0-3. Ao tempo preguntábanmos como facela. Nós, unicamente dicimos que só se pode levar a cabo con sentido e sensibilidade, do contrario é mellor non facela. Se isto se entende coma un “protocolo” máis é mellor deixalo.

Todos nós temos vivido as experiencias de ser recibidos nunha casa por compromiso ou con cariño e afecto. Pois isto é o mesmo. Si recibimos ou nos reciben para cumprir cunha encomenda e o entendemos/entenden coma unha actividade fixada, será unha rutina máis das moitas que hai sen sentido.

Nós entendemos que o paso ao centro de primaria é para o noso alumnado un rito de tránsito dunha idade infantil a outra xa de nenez, eles así o ven. Saben que é un dos sinais da medra. Teñen sentimentos ambivalentes, por unha banda sábense cómodos e felices na escola infantil pero ao tempo queren vivir a experiencia de ir ao centro dos grandes. Mesmo aceptan a perda dos “privilexios” dos que gozan aquí en prol de ser maiores.

Emporiso, o día que visitemos o centro de primaria hai que entendelo case coma unha cerimonia. A preparación do itinerario, a elaboración dos agasallos para os anfitrións, a realización do camiño que nos separa, a recepción e a estancia alí deben ser moi coidados e por suposto adaptados á idade e sentimentos dos pequenos. No centro receptor non deben proceder como si se tratara dunha visita institucional dunha embaixada, non fai falla amosar todas as instalacións e riquezas do centro, non é preciso pasar unha mañá enteira matando o tempo, non fai falla proxectar vídeos promocionais. Fai falla sentido e sensibilidade.

É necesario que os nenos e nenas vexan que hai unha relación de respecto e proximidade entre os docentes dos dous centros xa desde que se saúdan e se presentan , é preciso que perciban que son esperados, que sintan que alí serán atendidos con cariño. Isto é o máis difícil, porque é desas cousas que ou sae de dentro de natural ou non hai protocolo que o poida finxir.

Tratándose de varias unidades, nós apostamos por unha visita en varios días; xa sabemos que haberá quen apunte o custe do autobús (en caso de ser necesario), o trastorno que ocasiona nos dous centros (que non será tanto), ou outro tipo de escusas. Sexa o que sexa, cómpre recordar que non é o mesmo unha atención para 25 (que xa son moitos), ca para 100 (aí pérdense os detalles). En moitos casos é posible a visita a pé, pisando e tomándolle a medida (figurada) á distancia que nos separa (ás veces unha rúa, outras pasar dun edificio a outro, noutros casos nin sequera iso).

É ben raro que no centro receptor non haxa irmáns (amigos) dos nenos/as que se incorporan, tanto de 0-3 coma de 3-6. Pois eles son sempre o mellor comité de benvida. Eles saben o que lles gusta amosar do seu centro, eles saben como acariñar aos visitantes. Preguntado o noso alumnado sobre o que máis lle gustou da visita, case todos coinciden en que ver aos seus irmáns. Dá para pensar; nós planificando outras cousas máis complicadas e resulta que era así de sinxelo.

Un recibimento agarimoso (do alumnado e do profesorado), unha pequena actividade nunha aula ou na biblioteca, compartir o momento do petisco de media mañá e uns xogos co alumnado de primeiro xa poden ser suficientes. Non fai falla máis, a cuestión é que perciban que alí van estar a gusto. De iso se trata non?

O problema é que cando se planifican estas actividades, ás veces, pénsase máis en impresionar ao profesorado que en causar boa impresión ao alumnado. Non confundamos. Non mesturemos nisto as tirapuxas e complexos “históricos” entre os distintos ciclos (0-3, 3-6, EP). Non se trata de evidenciar as diferenzas mirando case con desdén o que fan os do nivel anterior; é xusto o contrario. Recordemos que o obxectivo é procurarlle benestar e tranquilidade ao alumnado, non que os docentes se sintan superiores, iso terán que arranxalo noutro momento e lugar. Todas e todos somos profesionais que traballamos pola educación da infancia, independentemente da etapa na que traballemos.

Os departamentos de orientación, as direccións e os equipos de ciclo deberían ser os encargados de planificar esta actividade, que loxicamente ten que ir máis alá da mera visita, xa que logo en algún outro momento haberá que sentarse a falar sobre os nenos e as nenas que entran no centro. Non deberíamos reducilo ao trámite burocrático do traspaso de informes.

Pero como dicíamos ao comezo, todo isto depende do respecto polo traballo dos que nos precederon e do compromiso polo benestar do alumnado.

Sentido e sensibilidade é o único que se precisa. Nada máis, e nada menos.

Presentando as nosas credenciais no centro de E.Primaria

In EmocionArte on 05/06/2015 at 13:00

Si calquera de nós tivera que presentarse perante unha persoa coa que vai convivir os vindeiros seis anos, de seguro que no primeiro momento non lle amosaba un informe. Con toda probabilidade falaríalle de quen é, como é, dos seus gustos, afeccións, inquedanzas e do que din outras persoas del.

Ao meu alumnado chegoulle o momento de coñecer o centro e os/as docentes cos que cursarán a Educación Primaria, así quixemos se presentaran como as persoas que son. Con tal motivo e como agasallo para os nosos anfitrións decidimos elaborar unha carta de presentación na liña do que viñemos facendo nestes tres anos: un cadro composto por 25 caixas –todas diferentes, todas de distintos formatos, dimensións, tamaño e distintos sistemas de apertura. Sendo cada unha única, logran un conxunto artístico e ademais compoñen un texto:

“Presentándonos: somos máis ca un grupo de nenas e nenos, somos 25 persoas únicas, extraordinarias, especiais, diferentes, irrepetibles, marabillosas e singulares. Así somos, somos así.”

Dentro de cada caixa unha descrición de si mesmo/a feita por cada neno e nena, unha carta dos seus familiares falando do fillo ou filla, e un autorretrato. Pouco máis se pode dicir que aporte tanta información e revele tanto sobre cada un deles.

Cando nos puxemos mans á obra, pensei que tería que ser eu quen esbozara o perfil de cada un deles. Aínda así, decidín facer unha proba en pequeno grupo e pedinlle que escribiran a súa presentación. En verdade non tiña a seguridade de que foran quen de facelo. O resultado deixoume admirada; quedei pampa cando os vin escribindo “Eu son… son moi divertido, gústanme os tractores e os camións e as patacas fritas (…)”, “Me gustan los libros sobre dinosaurios y veo Clan”, “Yo soy… soy marroquí, fui a marrocos el año pasado a ver a mi abuela, no como carne de cerdo como vosotros”, “Eu son… son moi bo rompín un brazo 2 veces e corto pinos coa motosierra e coa máquina do lombo corto herba.”, “Yo soy… como de todo y me gusta que me den abrazos”. Tan só levantaban a cabeza para pedirlle axuda aos compañeiros á hora de escribir algo que lle entrañaba algunha dificultade. Quedei emocionada e admirada. Creo que nese momento fun consciente da labor desenvolvida ao longo destes tres anos. Aquí vin un resumo de tantas lecturas, tantas conversas, tanto traballo sobre o emocional, a diversidade, a autoestima, etc.

Logo envieille unha nota ás familias na que lles explicaba o que estábamos a facer e solicitaba a súa colaboración para escribir unha carta na que presentaran ao seu fillo ou filla. O pasado luns chegaron, e foi entrañable ler o que din os pais sobre os nenos/as e ver a reacción que lles producía escoitalo e que o escoitaran todos os compañeiros. Malia que nos encantaría que vírades os textos que escribiron, cremos que entran no terreo da privacidade, porén non os publicamos.

O autorretrato complementou a presentación.

Ao tempo, cada un seleccionou a caixa que quixo e decorouna ao seu gusto. Despois chegou o momento da montaxe. Tivemos que calcular a medida do soporte que precisaríamos para poder expoñer as caixas permitindo a apertura de cada una, 70×70. Logo engadir o texto e o nome de cada un; pintar o panel, pegar as caixas con silicona. E finalmente introducir as presentacións dentro das caixas.

Feito o cadro, quixemos acompañalo dunha carta miña dirixida ao titor ou titora de primaria na que lle explico a intencionalidade deste agasallo.

Como xesto de vínculo entre a vida na escola infantil e a súa nova vida en primaria, traspasámoslle un obxecto moi querido para todos nós, o galo de Barcelos que nos anunciou o tempo todos os días, para que así siga anticipándolles se poden xogar no exterior, se poden ver o sol, se o día estará anubrado ou se choverá, e como non, que lles recorde de onde veu.

Envolvemos o agasallo, asinámolo todos e trala camiñada –fomos a pé, xa que logo non hai unha grande distancia-, entregámolo orgullosos e emocionados.

Cremos que cumprimos co noso obxectivo, que malia que son un grupo, se entenda que son a suma de infindas calidades, características, habilidades e potencialidades de 25 persoas marabillosas.

Ver presentación.

Sinaturas, rúbricas e pegadas dactilares

In CativArte on 04/06/2015 at 06:49

IMG_1435

Continuando no noso intento para que entendan que son persoas únicas e irrepetibles, xa nos últimos días do curso, amosámoslle un xesto persoal que os diferenza de todas as demais persoas, a súa sinatura e a pegada dactilar.IMG_1420

En infantil, é unha conquista cando recoñecen o seu nome de entre os outros e cando son quen de escribilo. A estas alturas todos poden facelo, emporiso quixemos ir un pouco máis alá e falarlle das sinaturas, o que non lles é descoñecido, porque teñen visto en moitas ocasións persoas asinando un documento ou en soportes do máis inverosímiles no caso dos autógrafos dos seus deportistas ou artistas favoritos. Pero ata o de agora a eles nunca se lle pedira que asinaran.

Emporiso, en primeiro lugar buscamos na clase documentos asinados: comunicacións do centro, notas dos seus pais/nais, dedicatorias en libros, cadros …, e preguntámonos a razón que os levou a asinalos. Buscamos información e imaxes na rede e vimos moitos tipos de sinatura: lexibles, non lexibles, con rúbrica ou sen ela, con símbolos, etc. Eu ensineille como asino en función de se é algo moi importante ou se é algo máis informal. Logo preguntámoslle como asinaban os seus pais; con tal motivo enviamos una nota ás casas pedíndolle aos membros da familia que lle amosasen a súa sinatura. Ao tempo íamos dicíndolle que a sinatura é algo que nos individualiza e nos distingue dos demais, anticipándolle que de agora en diante haberá ocasións nas que lle pidan que estampen a súa -como para o DNI ou no cole de primaria-, de modo que era interesante que fosen pensando niso e facendo prácticas ata acadar unha que sempre sexa o máis parecida (isto ben sabemos que é complicado para eles, o que non é óbice que para que non llo expliquemos).

IMG_1406

Ao tempo, tamén lle fomos falando doutra forma de asinar, a pegada dactilar, dos seus usos e da razón do seu emprego, de como se pode identificar unha persoa polas liñas que traza a pel nos seus dedos.

IMG_1439

Aproveitando que tiñamos un soporte sobrante -dos dous que preparamos para as chaves-, decidimos deixar outra obra recordo do paso polo centro de un grupo composto por vinte e cinco persoas únicas e diferentes, coas súas sinaturas e pegadas dactilares.

IMG_1437

Na nosa liña, sempre apostando polos pequenos xestos que nos axudan a recoñer a nosa individualidade sumado ao valor de ser parte dun grupo.

Vida programada ou vida real na escola infantil

In RebelArte on 04/06/2015 at 06:29

Chegando case ao remate do curso, decatámonos de todas as pequenas cousas que encheron a nosa vida na aula e que nos axudaron a aprender, a convivir e a mellorar como persoas. Malia que entran dentro do normal e habitual, ningunha delas estaba contemplada nas programacións que entregamos no mes de setembro. Con todo, estamos moi satisfeitas e agradecidas por todas esas oportunidades que nos brindou a cotidianeidade, máis ca de ningunha outra actuación programada con antelación por nós mesmas, polo equipo de ciclo/nivel ou polos de dinamización. Hai tempo que queríamos escribir sobre isto, porque cada vez máis, e froito da presión burocrática -que enche e perverte as nosas horas de labor docente-, esíxenos programalo todo. E visto o visto, non sabemos ben para que. A escola infantil, debería ser, cando menos, un reduto libre da febre programadora. A escola infantil, debe ser un lugar para aprender vivindo e para vivir aprendendo pero na vida real, non na ficticia vida académica. A comezo de curso, debería esixírsenos una proposta educativa, que non é unha programación. Unha proposta educativa é unha declaración das nosas intencións canto a todas esas cousas que acaban producindo tantos desgustos, discrepancias e debates entre as compañeiras. Pero sempre sucede o mesmo, non lle dedicamos tempo a iso porque xa sabemos que haberán diferenzas, entón entregamos programacións –que de antemán sabemos non cumpriremos e que non leremos as das compañeiras- e logo pasa o que pasa: choques, discrepancias, saturación e sensación de levar dobre vida (unha dentro da aula e outra de cara aos supervisores). A ninguén que actúe con sentidiño lle pode coller na mesma folla do mesmo documento “traballamos por proxectos didácticos que xorden dos intereses espontáneos do alumnado” ou “empregamos unha metodoloxía activa de base construtivista” e de seguido unha batería de programacións semanais, quincenais, mensuais ou trimestrais, así como todo o programado polos diferentes equipos do centro. IM-PO-SI-BLE!

Aquí hai algo que non cadra. Só caben dúas posibilidades: ou mentimos na definición metodolóxica ou ben na realización das programacións. Non pode ser. Non casan unhas afirmacións coas outras. Pero a ninguén parece importarlle esta “insignificancia”. Tamén cabe a posibilidade de que o que lle chaman “traballar por proxectos” non sexa tal. Puidera ser que estean enganados nas editoriais e en moitas aulas e que denominen traballar por proxectos o que en realidade é traballar por centros de interese que dan lugar a unidades didácticas. Así pode ser. E non pasa nada, pero entón haberá que axustar a xustificación didáctica. Haberá quen diga que iso non é máis ca un erro de denominación, pero é un erro de concepción metodolóxica e didáctica; que como dicía antes, non pasa nada, pero cada unha destas formas de entender traballo docente supón unha praxe distinta. Isto sería longo e precisaríamos moito tempo para explicar que traballar por proxectos (que nós non o facemos) é máis ca poñer un cartel coas preguntas “Que sabemos?, que queremos saber?, onde atoparemos información?”, e logo poñerlle diante aos nenos/as fichas fotocopiadas. Todos e todas sabedes do que estamos a falar.

Nós en realidade, escribimos hoxe para reivindicar a vida real na escola, non a vida programada (baixo calquera epígrafe: unidades, proxectos, secuencias, etc). Cremos que é o que nos está fallando, pero isto debe sustentarse nunha sólida formación do profesorado, na súa versatilidade e capacidade de adaptación ao que xurde espontaneamente, sabendo sacarlle proveito didáctico. Non se nos escapa que isto carrexa serias complicacións, xa sen entrar nas derivadas das interpretacións subxectivas e persoais do que é relevante e do que é irrelevante, nin nos problemas de coordinación entre titoras-especialistas e apoios, nin tan sequera no que se entende como coordinación internivel, interciclo entre outras cousas para o establecemento de items de avaliación conxuntos. Imaxínense vostedes o que sería se cada mestra se dedicara a prestarlle atención a un neno que entra pola porta cunha invitación para o circo, ou cunha fotografía do seu irmán acabado de nacer, ou coa nova de que ardeu un monte preto do seu domicilio. Todo isto, é o normal e si sabemos escoitar ao nenos, pode dar lugar a unha inesgotable fonte de aprendizaxe, o que non é normal é que esperemos á primeira quincena de marzo que é cando temos o “proxecto” do circo, ou para o mes de xuño que é cando falamos do medio ambiente e dos incendios.

Ao mellor o problema está en que desde algún sitio lonxano, alguén nos empezou a pedir cousas absurdas que todos e todas lle fomos dando para que non se agraviara aínda sabendo que eran unha ficción, pero máis tarde, todas esas ficcións tomaron corpo de realidade, por ser algo polo que nos poden pedir contas, xa que logo está contemplado nos regulamentos. Algún día haberá que deixar de mentir e dicir que infantil non é coma un ciclo de Formación Profesional, cun temario e uns contidos exactos a impartir de forma perfectamente secuenciada. Infantil é unha prolongación da vida no espazo escolar onde o importante é vivir, convivir e aprender a ser e iso non se pode programar sen coñecer aos pequenos, sen saber deles e sen telos en conta. Do contrario, chegaremos a final de curso e descubriremos que non cumprimos nada do fixado, e isto queridos seguidores de InnovArte, pode conducir a que o mestre máis innovador ou a mellor mestra do mundo poida ser reprendida e/ou amonestada.

Hai que decidir a quen gardamos lealdade e fidelidade: aos papeis ou á educación dos nenos. Emporiso e desde xa, nas memorias de remate de curso e nas programacións do inicio hai que deixar de mentir e contar o que en realidade facemos, que non é pouco, nin é para agochalo.

Na escola infantil, vivimos e aprendemos da cotiadianeidade da vida real.

Modelando a sombra

In CativArte on 01/06/2015 at 06:05

Estes días de atrás, grazas ao bo tempo, puidemos permitirnos xogos co sol e coas sombras. Xa o tiñamos feito noutras ocasións, pero agora e tras o traballo coa sombra sobre o reloxo analemático, fixémolo dun xeito máis coidado, xa buscando a sombra de deseño. Axudáronos moito as suxestivas fotografías do libro “¡Asómbrate!” de Cecile Gabriel publicado en SM, que nos fai adiviñar o que se agocha tras as sombras e os reflexos.

Inicialmente estaban máis ocupados en reproducir as posturas que viron nas imaxes ca na sombra que producían, pero cando entenderon en que posición lograban a mellor sombra, comezaron modelala. Non é doado e o control da sombra require moito ensaio. Ademais a sombra que produce o sol é diferente de cando xogamos a facela co retroproxector, esta vai “pegada” aos nosos pés. O seguinte paso xa foron as composicións entre varios e o uso de elementos do patio para lograr sombras curiosas. A partir de aí non dábamos atendido tanta chamada para fotografar as súas creacións.

O que sentimos é que non damos atopado o libro “Filiberto e o xastre de sombras” de Benoît Perroud, publicado en Kalandraka editora en 1999, xa que logo, víñanos ao fío deste noso xogo.


Unha fonte inesgotable de creatividade e diversión.

Ver presentación.

Sombras

Coas sobras fanse as festas

In CativArte on 01/06/2015 at 06:03

“Coas sobras fanse as festas” é un dito moi galego, especialmente referido á cociña, que nos vén a falar de que non se debe tirar nada, que todo se pode aproveitar e, con enxeño e creatividade, lograr creacións tanto máis ricas cás iniciais. Nós é algo que tentamos transmitirlle ao noso alumnado, coma unha das aprendizaxes máis importantes da etapa. Podemos incardinalo en consumo responsable, en sostibilidade, en creatividade ou no queiramos, do que se trata é de que comprendan que hai que explorar e esgotar todos os posibles usos dun material antes de desbotalo.
Agora, xa de cara ao remate de curso, andamos facendo limpeza e orde do material de clase. Así atopamos unha grande cantidade de anacos de ceras brandas que por pequenas xa non resultan cómodas para pintar. Entón decidimos darlle dous usos, así resultou “Ceras fundidas” e “Lenzos ao forno”, que podedes ver con máis detalle no blog de aula de 4 anos.
En Ceras fundidas, cadaquén fixo as combinacións que quixo para lograr esas cores que non hai nas caixas de ceras: un azul mar ou de ceo anubrado, un verde monte de toxos, ese vermello imposible, ou esa “cor carne/pel de verdade”, mesmo para peles escuras. Colocadas en moldes de silicona, metéronse por un breve tempo no forno, e logo deixáronse arrefriar no frigorífico ata o día seguinte. Agora darémoslle uso nos grandes murais ou carteis.

En lenzos ao forno, tratouse de colocar os anacos de cera sobre un lenzo que se introduciu no forno ata que comezaron a fundir, daquela, ou ben se lle deixou derreter ou se moveu para lograr outros efectos de movemento.

Cos de 5 anos seguimos outro procecemento: derretemos ao sol sobre o lenzo virutas de ceras das tonalidades dos ramos de flores cos que nos agasallan para así intentar plasmar todo ese abano de cores que nos brinda  natureza e que é imposible pintar cunha única cor.

IMG_0864 IMG_0871

IMG_0983 IMG_0984

Admiradores de nubes

In CativArte on 27/05/2015 at 06:44

O pasado verán, unha amiga que ben nos quer (a nós e a InnovArte) trouxonos como agasallo do Museo Magritte de Bruxelas, unha publicación inspiradora  “Imagine dans les nuages de Cécile Gabriel en Mila éditions; un libro de imaxes de ceos con nubes, que se prestan a deixar voar a imaxinación.

Desde aquela estivemos dándolle voltas ao que poderíamos facer coas nubes. Vimos ducias de actividades plásticas, pero finalmente acabamos decantándonos pola opción máis sinxela: deitarnos na herba e tan só mirar as nubes. Isto tamén merece unha reflexión, porque as mestras parece que lle temos que buscar o lado didáctico-productivo a todo o que facemos: se lemos un conto hai que facer un debuxo ou un resumo, se imos a unha visita hai que facer unha redacción …, de tal modo que acabamos pervertendo e confundindo obxectivos tan elevados, líricos e artísticos como poden ser gozar escoitando as olas do mar ou os paxaros, mirando o ceo ou ulindo unha paisaxe. O básico, o elemental, o sinxelo, sen máis adobíos, ben feito como unha actividade pracenteira, pode producir tantos máis beneficios -á persoa e á creatividade- ca calquera outra actividade moito máis historiada.

A nosa amiga, tamén nos facilitou información sobre Asociación ibérica de observadores de nubes que casualmente se xuntaron no mes de setembro en Sarria (Lugo) co ánimo de compartir os seus coñecementos sobre as nubes, como atopalas, fotografalas ou observalas. Non sabíamos da existencia desta sociedade, pero pareceunos ben interesante.

Tamén paga a pena entrar no web de The cloud apreciation society e botarlle unha ollada ás súas galerías de imaxes de nubes clasificadas por tipoloxías, polas cousas ás que semellan, as súas favoritas, etc. Tamén teñen o apartado “As nubes na arte” na que podemos ver obras plásticas nas que as nubes teñen un especial protagonismo, o de “Vídeos de nubes”, con gravacións espectaculares, e o de “Nubes na poesía”, cunha boa escolma, malia que toda ela en inglés.

Certamente a admiración das nubes podería dar lugar a un gran número de actividades que de seguro se lle están a ocorrer a quen nos está lendo, agora ben, poida que nesta recta final de curso, co adianto da calor do verán, o mellor que podemos facer polo noso alumnado e ensinarlles a recrearse coa beleza que nos brinda de balde a natureza e na que moitas veces nin reparamos. Deitados cunha soa consigna, deben dicir “A min paréceme …”, evitando a visións únicas, xa que logo, en algo tan subxectivo como é a percepción non valen as afirmacións tallantes como “É un dragón” ou “Esa nube é un crocodilo”. Tan só iso: creatividade, serenidade e respecto, pouco máis lle pode pedir a unha sesión educativa.

Sementando para os que veñen detrás

In EncienciArte on 26/05/2015 at 17:57

Desde o outono gardáramos na aula unhas cabazas que pouco a pouco foron secando, outras estragándose, mentres unha se conservou intacta. De cando en vez sacudíamos as secas para axitar as pebidas. Agora que chegou o momento de sementar, abrímolas para ver o que atopábamos. Descubrimos que tiñamos semente dabondo para encher o colexio de cabazas, iso si conseguimos que nazan e se logren.

Buscamos información na rede e soubemos que as cabazas precisan de terreos amplos para estenderse, soleados e con humidade. Agora que conseguimos que nos pechasen un espazo exterior, contamos con todo iso, entón decidímonos a plantar, aínda sabendo que tardarán tres meses en dar froito, alá polo mes de setembro ou outubro, cando este grupo xa non estará neste centro, pois pasarán para primaria. Con todo, gustounos a idea de plantar para os que veñen detrás, deixándolles un pequeno agasallo que servirá para vincular unha promoción saínte con outra entrante.

Ver presentación.

Son estes pequenos xestos os que nos gusta inculcarlle a o noso alumnado: a xenerosidade, a transmisión dunha responsabilidade, o deixar unha pegada para o recordo … Outros o fixeron antes con nós, agora é bo que eles o fagan por outros. Saber esperar e mesmo non esperar nada máis ca facerlle a vida máis agradable aos que veñen detrás. Para nós, estas son algunhas das vivencias máis importantes que podemos compartir cos nenos e nenas na escola. Apurar os tempos están ben para os time lapse, pero o valioso require de espera.

Namorados/as da irrelevancia

In ActualizArte on 18/05/2015 at 06:35

O pasado sábado 16 tivemos ocasión de escoitar a Catherine L´Ecuyer na Coruña, con motivo da celebración das Xornadas Infancia, asombro y educación, organizadas pola Fundación Barrié. Ante todo queremos dicir que o programa era magnífico, cheo de boa xente, amigos e amigas a quen todos coñecemos pola súa labor en prol da mellora da educación infantil,  nese sentido a Fundación actúa con moito criterio e sensibilidade, sendo receptiva a todo o que se “move” neste ámbito. Pero centrarémonos na exposición de Catherine L´Ecuyer a autora do bestseller educativo (xa é difícil que isto suceda no mundo editorial) “Educar en el asombro” e o máis recente “Educar en la realidad”  do que tamén falamos hai pouco.

Cando pensamos en escribir este post dubidamos se titulalo “Mestras con pel fina ou con pel de elefante”, facendo alusión a unha expresión dela para referirse á existencia ou non nas aulas de sensibilidade perante a beleza. Acabamos decantándonos por “Namorados da irrelevancia” porque esta afirmación tocounos a fibra, xa que logo, resume á perfección todo aquilo contra o que levamos seis cursos rebelándonos en InnovArte: a primacía das chorradas educativas sobre o verdadeiramente importante. Para nós foi absolutamente reconfortante ler as reflexións de L´Ecuyer, porque é coma cando unha se encontra de fronte con alguén que pensa de forma moi semellante, aínda en contra de toda a opinión imperante. Aquí tamén nos asalta unha dúbida sobre quen son as persoas que mercaron e leron os seus libros. De seguro que docentes ou familias. Se isto é así, como é posible que lean con fruición esta crítica sobre a praxe e as concepcións educativas das familias e logo que sigan a facer o mesmo. Será un acto de masoquismo?

En calquera caso, Catherine púxolle voz ao grito desesperado de moitas persoas pedindo un cambio de enfoque para centrar a atención no que realmente é importante na infancia, nas súa vivencias e na súa educación.

Como era de esperar, a imaxe, a súa presenza, a súa voz e o ton da súa exposición, correspóndese co seu discurso: serenidade, ausencia de adobíos innecesarios e intervención certeira, directa ao gran sen perderse en xiros, nin en vehemencias, nin en fogonazos. Vai a onde ten que ir. É unha magnífica comunicadora, pero non ao modo do que agora se estila, senón coma si se tratase dunha persoa que reflexiona e fala consigo mesma. O acompañamento audiovisual é perfectamente concordante con ela, sen alardes tecnolóxicos, sen cores rechamantes, sen exceso de mensaxes: unha imaxe ben elixida e un lema ou unha pregunta breve que anticipan ou complementan a súa intervención.

Dende logo, foi un auténtico pracer poder asistir á súa conferencia, que foi seguindo fielmente os puntos tratados no libro “Educar en el asombro”, así comeza preguntándose que é o asombro, as consecuencias da súa presenza ou ausencia no feito educativo. Fala longamente da mal entendida motivación, dos efectos da sobreestimulación, do consumismo, do efecto pantalla, da xeración Baby Einstein, do respecto polos ritmos e tempos, da redución da infancia e da hipereducación. Vainos levando da man ata presentarnos a Beleza e do drama da súa ausencia na educación. Ata que finalmente nos insta a desbotar todo o irrelevante para deixar libre o campo do relevante e así poder traballar nel con sensibilidade e sentido.

Se tivéramos que recoller aquí algunha cita dos seus libros veriámonos nun apuro, xa que logo todo canto di é digno de copiar, resaltar con negriña e fotocopialo ampliado para telo exposto nas salas de profesorado, nas entradas das escolas ou nas aulas.

Non podemos máis ca recomendar a lectura de “Educar en el asombro” e de “Educar en la realidad”, así como do seu blog Apego&Asombro, no que cunha certa periodicidade vai recollendo as súas reflexións ao fío das consultas que lle fan os lectores ou asistentes ás súas conferencias.

“Cartas a la profesora Matilde”. Sobre a educación inclusiva

In ActualizArte on 13/05/2015 at 07:07

O gran obxectivo das Redes Iberoamericanas de Innovación educativa é o de poñer en contacto a profesionais dos distintos países membros para así poder compartir experiencias, accións desenvolvidas na rexión, e sobre todo o saber do profesorado. Así, agora que xa se constituíron todas elas, a OEI creounos un foro virtual no que -agrupados polas temáticas polas que fomos seleccionados- compartamos coñecemento tanto no foro específico como no xeral de todas as redes. Grazas a isto estamos a coñecer moitas iniciativas, publicacións, ligazóns etc. Nunca agradeceremos dabondo esta oportunidade.

Unha das nosas últimas descubertas foi grazas á Rede Iberoamericana de educación inclusiva, que puxo á disposición de todos a publicación “Cartas  a la profesora Matilde. Una mirada a las experiencias de inclusión educativa con estudiantes con discapacidad en Colombia” (2012), de Rafael Pabón García. Un documento producido por Alianza Educación Compromiso de todos, Fundaciones Corona, Restrepo Barco y Saldarriga Concha, Corporación Región UNICEF Colombia y Universidade de Andres y del Norte.

“Con las Cartas a la profesora Matilde se quiere contribuir, por una parte, a promover la reflexión acerca de los de­sarrollos, condiciones, posibilidades y retos de la educación inclusiva en Colombia. Por otro lado, se busca dar cuenta de ciertos aprendizajes de algu­nas experiencias desarrolladas en colegios del país, y orientadas a garantizar el derecho a la educación de estudiantes con discapacidad.”

A nós pareceunos unha proposta ben incardinada, xa que logo, artíllase sobre as preguntas que fai unha mestra sobre as súas dúbidas canto ao que significa a inclusión educativa. Así, o autor, vai dando resposta a cada unha delas e móstralle a experiencia dalgún centro educativo de Colombia que traballe nesa liña. Son nove as cuestións que relacionamos a continuación, sobre todo para tentarvos coa súa lectura, xa que de seguro que esas mesmas dúbidas nos teñen asaltado a todos e a todas nalgunha ocasión.

CARTA No. 1

¿No es más conveniente para las niños y jóvenes con discapacidad asistir a colegios especializados que garanticen su protección y cuidado, y no someterlos a las presiones y a las limitaciones de la escuela formal incapaz de prestarles la atención requerida?

CARTA No. 2

¿La educación inclusiva valora y asume a la discapacidad de diferente forma?

CARTA No. 3

¿La educación inclusiva es educación sin exclusión?

CARTA No. 4

¿Es lo mismo integrar que incluir?

CARTA No. 5

¿Es cierto que la educación inclusiva no se limita a estudiantes con discapacidad?

CARTA No. 6

¿Cuál es el desarrollo de la educación inclusiva en Colombia?

CARTA No. 7

¿Es posible una definición aceptada por todos de educación inclusiva?

CARTA No. 8

¿Cuál es el lugar de la educación inclusiva en la pedagogía?

CARTA No. 9

¿Cuáles son las dificultades de la inclusión?

Previa ás respostas a estas preguntas, “Cartas a la profesora Matilde” conta cunha introducción ben fundamentada, na que se fala do dereito á educación para todas as persoas, da educación inclusiva como transformación; dos pasos que se teñen dado da integración á inclusión, e como non, das barreiras para levala a cabo.

Un libro no que se fala nunha linguaxe que poden entender tanto os profesionais da educación coma calquera persoa interesada nestes temas.

Educar na realidade (real)

In ActualizArte,FamiliarizArte on 04/05/2015 at 19:30

Mercamos sen dubidar o segundo libro de Catherine L´Ecuyer, “Educar en la realidad”, coa seguridade de que sería tan enriquecedor coma “Educar en el asombro”. Certamente así é. Subliñamos cada parágrafo porque con todos eles nos sentíamos totalmente identificadas. Non ten desperdicio, paga a pena lelo mentres quedamos á espera de poder escoitala o vindeiro día 16 na Coruña, no marco das Xornadas de educación infantil de Educabarrié. Esperamos nos deixen asistir, pero cederiámoslle gustosamente o noso sitio a todos e todas as “abducidas polas tecnoloxías”, porque esta autora vén a botarlle un pouco de luz a todas eses mitos e falacias coas que nos queren engaiolar os que queren vender aparellos, ou os que traballan (mesmo sen sabelo) para eles.

Tal e como apunta no limiar o neuropediatra Juan Narbona, “L´Ecuyer realiza aquí un acertado análisis de los excesos derivados de una neurointoxicación de la psicología y de los procedimientos educativos apoyados en neuromitos, que no son sino una caricatura de lo que las neurociencias del desarrollo humano vienen ofreciendo. Así, la buena voluntad de los padres es manipulada al animarles al uso de dispositivos y programas informáticos “interactivos” que pueden, supuestamente, multiplicar de forma exponencial la inteligencia y saberes de los pequeños. Falta allí la acción del adulto que, bien conectado con la cabecita del niño (intersubjetividad), sabe dosificar y gestionar prudentemente lo que es apropiado en cada momento evolutivo para cada chaval.”

Tralo seu primeiro éxito editorial, esta avogada canadense afincada en Barcelona, nai de catro fillos, desmárcase da actual tendencia que casi sacraliza as tecnoloxías na educación das novas xeracións e postula a importancia de “educar na realidade”: no mundo actual, na beleza da realidade (contraposta á realidade virtual) e con realismo. Pregúntase como conciliar esas tres ideas “¿Cómo educar en el mundo actual, en la belleza de la realidad y teniendo en cuenta la naturaleza de nuestros hijos? ¿Qué lugar deben o pueden educar la NT en la búsqueda de la perfección de que la naturaleza de los niños y de los jóvenes es capaz?

Arranca expoñendo varios estudos nos que se constata que preto do 80% dos nenos e mozos do primeiro mundo pasan unha media de sete horas e pico perante as pantallas en modo multitarefa, así contestan watsApp mentres fan os deberes, xogan con videoconsolas e falan con amigos, e ven a televisión mentres cean. A primeira pregunta que nos facemos todos é como chegamos a este punto, en que se sustenta a permisividade dos pais/nais que desencadea esa situación? Pois, segundo a autora nunha serie de neuromitos que nos foron metendo polos ollos –malas e interesadas interpretacións- que proliferan e arraigan no ámbito familiar, educativo e social, creando falsas premisas sobre as que se constrúen modelos educativos que non teñen ningunha base científica e xerando unha oferta comercial cada vez máis ampla para eses produtos. Así vai analizando algúns dos máis estendidos como: que os nenos teñen unha intelixencia ilimitada, e tan só empregan o 10% do seu cerebro; ou que cada hemisferio cerebral é responsable dun estilo de aprendizaxe distinto; ou que un entorno enriquecido aumenta a capacidade do cerebro para aprender; ou que os tres primeiros anos son críticos para a aprendizaxe e polo tanto decisivos para o posterior desenvolvemento cognitivo.

De seguido vai debullando temas coma a pertinencia das pantallas na primeira infancia, se os nativos dixitais son unha “raza diferente”, fálanos da motivación, ou das vantaxes ou prexuízos da exposición temperá e prolongada as pantallas, para rematar afirmando que o que verdadeiramente importa na educación son as relacións interpersoais, o apego, a sensibilidade, a empatía, e o pensamento, algo que polo de agora non nos dan as tecnoloxías, emporiso debemos volver á realidade, a educar na realidade.

Con puntería de francotirador denuncia á imposibilidade de que se dean ese tipo de relacións entre os mediadores educativos e o alumnado en clases con ratios tan elevadas, pero que os centros e as familias prefiren escoitar que teñen aulas dixitais ca aulas de grupos reducidos. De igual modo, disecciona moitas desas aulas onde a tecnoloxía significa ter os cativos enchufados ás pantallas vendo películas comerciais, para logo ir para a casa con mochilas cargadas de deberes.

Altamente recomendable para profesorado e familias.

Para quen queira saber máis sobre ambas publicacións pode acceder ao web e blog de Catherine L´Ecuyer, Apego&asombro 

“Arte, educación y primera infancia”

In ActualizArte,CativArte on 04/05/2015 at 06:42

A Organización de Estados Iberoamericanos (OEI), estableceu entre os obxectivos das Metas educativas 2021, a mellora da atención á infancia. Así e como un dos eixes para o seu cumprimento, encarga publicacións que aporten reflexións teóricas sobre diferentes temas da educación infantil, ao tempo que ofrezan modelos de boas prácticas.

Unha das últimas que puxeron a disposición a través do portal da OEI, foi “Arte, educación y primera infancia”, co convencemento do papel fundamental que ocupa a expresión artística e creativa nos primeiros anos. O texto está organizado en dúas partes: fundamentación teórica sobre o papel da(s) arte(s) (literatura infantil, a linguaxe corporal, musical, a formación estética, ou a educación artística); e diversas experiencias desenvolvidas nos países membros. Certamente é un luxo de publicación, con artigos de relevantes pedagogos e investigadores educativos como Mª Victoria Peralta, Javier Abad, Elizabeth Ivaldi, Lía Schenck, Salomon Azar e Judith Akoschky que tratan de aportar luz sobre o que é e o que non é educación artística (manualidades). Todos eles fan fincapé no xurdimento nos últimos tempos dunha didáctica seudoerudita que hai que desterrar:

“Estas reflexiones apuntan a promover en los docentes una reflexión sincera sobre estas prácticas instaladas en la educación de la primera infancia que confunden las actividades de educación artística con el entretenimiento, la copia o repetición de modelos de imágenes, diseños, músicas, movimientos, la producción de lo útil y lo bello, la selección de los niños y las niñas considerando sus aptitudes antes que sus intereses.”

Contido do libro:

Primera parte

Educación, arte y creatividad en las infancias del siglo XXI. Elizabeth Ivaldi

La literatura en la primera infancia. Lía Schenck

El sensible acto de mirar: la educación visual en la primera infancia. Salomón Azar

El lenguaje corporal: simbología de las acciones en los espacios de juego. Javier Abad Molina

El lenguaje musical. Judith Akoschky

Interculturalidad, primera infancia y educación artística. M. Victoria Peralta E.

Segunda parte

Educación infantil y arte: una trama que entreteje buenas prácticas pensada para niños pequeños. Patricia Sarlé

¿Qué hacen estos niños aquí? Los niños de los jardines de infantes en los Museos de Arte de Buenos Aires. Patricia Berdichevsky

Conjugando ética y estética: arte en y con la comunidad • Uruguay. Alicia Milán López

Experiencias de educación artística en la primera infancia: puntos de encuentro de distintos enfoques, Colombia. Juanita Eslava Mejía

Arte y educación en la primera infancia museo Artequin • Chile. Yennyferth Becerra

Sintiendo el arte en mi ser • México. Martha Gabriela Espinosa Pichardo

A criança como protagonista da aprendizagem teatral: uma experiência de criação na escola de Educação Infantil • Brasil. Ricardo Carvalho de Figueiredo

El arte y sus lenguajes en la educación de la primera infancia: la compañía infantil la Colmenita • Cuba. Carlos Alberto “Tin” Cremata

Un libro para todos os días

In ContArte on 23/04/2015 at 08:09

Hai días do libro e libros para todos os días. Nós, hai pouco que, grazas á compañeira Vicky, coñecemos “Um livro para todos os días” de Isabel Minhós Martíns, publicado en Planeta Tangerina, esa editora portuguesa que fai que cando viaxamos ao país veciño, merquemos algunha das súas pequenas xoíñas. Isto é algo que lle recomendamos a todas as persoas amantes da LIX, pois teñen títulos inesquecibles coma “Quando eu nascí”, “Depressa, devagar“, “Este libro está a chamar-te, nâo ouves”, “As duas estradas”.

IMG_0547

“Um livro para todos os días”, na liña doutros da mesma autora, xoga coa contraposición, así, nalgunha das súas páxinas lemos:

Hai días tan grandes que parecen un mes enteiro e días que pasan nun abrir e pechar de ollos. Días para esquecer e días para lembrar. Días simples e días que son unha confusión. Días silenciosos e días con vontade de falar, días cheos e días vacíos, días reais e días irreais, días nos que nos cruzamos os brazos e días nos que nos remangamos… Hai días e días, días que non son días, e mellores días virán.

O dito, un libro sobre os días, co que todas e todos nos sentiremos identificados e que reservamos para un día coma o de hoxe.

IMG_0552

IMG_0553

Certo que está publicado en portugués, a súa lectura non entraña ningunha dificultade nin para os galego falantes nin para os casteláns.

Medindo o tempo (V): creamos un reloxo de sol analemático

In EncienciArte on 14/04/2015 at 18:26

Como dicíamos na entrada anterior, o interese pola medida do tempo e a chegada do sol levounos á elaboración dun reloxo analemático, contando coa colaboración dun astrónomo do Observatorio Astronómico da USC, Pedro Pablo Campo, quen nos fixo as medicións, trazou o analema e explicoulle ao alumnado o funcionamento deste tipo de reloxos.

O lugar elixido foi unha lomba que hai no patio do centro xa que nos resultou moi difícil atopar un espazo no que non houbese a posibilidade de que o sol quedase oculto, ou no que a sombra do edificio nos imposibilitase o funcionamento do reloxo.

Puxémonos a traballar. En primeiro lugar, foi preciso establecer as coordenadas, determinando cun punto o Norte-Sur-Este-Oeste, a continuación trazou unha liña Norte-Sur, sobre a que marcaría as posicións do gnomon (persoa) segundo os distintos meses do ano.

A continuación, marcou as horas, estando as 12:00 h. no mesmo punto que o Norte.

Logo explicounos que debido a que a hora solar non se axusta coa hora oficial, deberiamos calcular sempre 2.30 h. máis no verán e 1.30 no inverno, o que anotamos para non esquecernos, así como outra información como o lugar polo que nace o sol (Este) e onde se oculta (Oeste). Todo iso tiña que quedar de forma moi visible e gráfica para o noso alumnado e para todos os que por alí pasen.

Cos nenos e nenas fomos facendo comprobaciones sobre o correcto e axustado “funcionamento” do reloxo, aínda que é a partir de agora cando lle sacaremos proveito e cando o utilizaremos sempre que a presenza do sol nos acompañe.

Para finalizar, escribimos o nome do reloxo, analemático, e a modo de esfera rodeamos todo con lemas que adoitan figurar inscriptos en latín nos reloxos de sol antigos; nós optamos por escribilos en lingua galega:

-““Soli Soli” Só con sol

-““Sine sole Sileo” Sin sol calo

– “Sum Si Sol Sit” Son se hai sol

“Horas sinaladas, horas soleadas”

Ver presentación.