A nosa achega á educación infantil

Archive for the ‘ReflexionArte’ Category

Vivir as matemáticas

In ReflexionArte on 07/11/2017 at 07:33

IMG_7041

Asisto con estupor ao desembarco das dúas “metodoloxías innovadoras” de moda –que nin son metodoloxías nin innovadoras-, que agora dan título e contido a unha morea de actividades formativas, cursos, charlas e grupos de traballo: as matemáticas ABN e a robótica en infantil. Aínda que xa hai un tempo que veño escoitando cantos de serea deses dous fenómenos emerxentes, ata o de agora non quixen dedicarlle tempo pois pensei que serían tan efémeros coma outros predecesores, pero ao parecer a cousa vai a máis e quizais cómpre poñer o foco sobre eles. En ambos casos a xustificación que se fai da súa arribada á educación infantil é do grande aporte que supoñen ao coñecemento matemático dos máis pequenos, sumado a que como se desenvolve tan “exitosamente” en niveis superiores, é bo adestrarse neles xa dende o momento da entrada na escola.

Cóntanme dunha papelería que agora no lote de material que se lle pide aos nenos de entre 3-6 anos non pode faltar unha caixa de palillos e un caderno de matemáticas, así como que na dotación de aula uns robots que ata teñen cabida nas bibliotecas escolares…, vivir para ver, así nos vai coas matemáticas e coa lectura!  Responsabilizo disto á formación do profesorado, a quen é capaz de xustificar un sensentido en base ao currículo, e tamén a quen cala e outorga, deixando facer “innovacións” dese calibre, quizais seducidos polas estratexias de marketing coas que se adobían.

Onte vin a un pequeno dando chimpos, e pensei que era un desas brincadeiras de calquera neno da súa idade, o que me sorprendeu foi que ao preguntarlle que facía díxome que estaba sumando, que xa sabía sumar porque as sumas facíanse saltando. Podería pensar que era unha desas confusións que ás veces teñen os cativos, pero como xa me introducira no divertido mundo do “algoritmo” de contado me decatei de que na súa escola seguirían o método e traballarían coa “recta numérica”, como pomposamente gustan de chamar a unha alfombriña que seica dota aos pequenos de toda a sabedoría matemática xunto con moreas de tuppers cheos de tapóns e de atados de decenas de palillos.

Como estou moi desconectada das innovacións educativas, primeiro quixen informarme sobre a xustificación didáctica e pedagóxica destas modas, tralo cal, fun dereitiña á miña biblioteca para desintoxicarme e botei man dos meus referentes no eido das matemáticas, de cada un dos cales deixo aquí unha pequena cita:

El niño reinventa la aritmétrica, de Constance Kamii publicao en Visor de libros en 1986.

“La tercera razón reside en que los procedimientos que los niños inventan surgen de lo más profundo de su intuición y de su manera natural de pensar. Si favorecemos que ejerciten su forma genuina de pensar, en lugar de exigirles que memoricen reglas que para ellos carecen de sentido, desarrollarán una base cognitiva más sólida y una mayor seguridad. Los niños que se sienten seguros aprenden más a largo plazo que aquellos que han sido instruidos de un modo que les hace dudar de sus propios razonamientos.”

Repensar el aprendizaje de las matemáticas. Matemáticas para convivir`comprendiendo el mundo, de Carlos Gallego Lázaro en Graó, 2005

“Las experiencias matemáticas son adecuadas cuando convierten los procesos de aprender en procesos sociales de elaboración, de descubrimiento o de invención sobre situaciones reales que estén reguladas por continuas evaluaciones del progreso.”

Vivir las matemáticas, de María Antonia Canals publicado en Octaedro-Rosa Sensat en 2001.

“Podemos afirmar que en todas las experiencias de la vida de los niños se hallan presentes los elementos necesarios para hacer matemáticas, mejor dicho, los elementos capaces de desencadenar esta acción. Estos elementos se refieren siempre a los aspectos siguientes: cantidades de elementos y acciones entre ellos, formas y posición de los objetos y magnitudes físicas mensurables. También en todas las experiencias vividas hay aspectos de organización y de estructura lógicas. Todo esto es lo que hace que podamos afirmar que en toda experiencia vivida hay potencialmente una actividad matemática. (…)

En definitiva, para que la actividad de una persona pueda denominarse como propiamente matemática es necesario que la experiencia haya implicado y puesto en funcionamiento su pensamiento lógico.

De seguido volvín ler o currículo de educación infantil,

Bloque 1. Medio físico: elementos, relacións e medida. Este bloque recolle os contidos que potencian o desenvolvemento do pensamento lóxico-matemático a través dos cales a nena e o neno intentan interpretar e comprender o mundo, favorecendo as nocións de tempo, espazo, causalidade, cuantificación e a resolución de problemas que se presentan na súa vida cotiá. Así, para coñecer e comprender como funciona a realidade, a nena e o neno indagan sobre o comportamento e as propiedades de obxectos e materias presentes no seu contorno: actuando e establecendo relacións cos elementos do medio físico, explorando e identificando os devanditos elementos, recoñecendo as sensacións que producen, anticipándose aos efectos das súas accións sobre eles, detectando semellanzas e diferenzas, comparando, ordenando, cuantificando, pasando así da manipulación á representación, orixe das incipientes habilidades lóxico-matemáticas. (pp 53-54)

Non teñen cabida!

Ben é certo que quen queira xustificar ese tipo de matemáticas que estamos a analizar, de seguro que tamén atopará argumentos no anteriormente exposto, máis todos nós sabemos que non é o mesmo. O que pasa é que como agora disque vivimos nun mundo visual, á xente resultalle máis doado ver un vídeo en youtube ca ler un libro, así quedamos pampos vendo mestras que en troques de facer fichas no papel, fanas no chan igualiño de repetitivas aburridas e desconectadas da realidade. Como somos tan modernos e queremos empatar cos nenos, atribuímoslle a un robot a capacidade de ensinarlle aos nenos cooperación, linguaxe, lateralidade, direccionalidade , cando iso, os profesionais da educación infantil sabemos de sobra que só se pode facer a partires do propio corpo, non do corpo dun fedello.

Coa de oportunidades que nos brinda a vida cotiá para introducir a linguaxe e iniciarnos nos procesos lóxico matemáticos, desafortunadamente, unha vez máis, deunos por seguir métodos estandarizados.

 

Advertisements

O ben-estar/estar-ben un dereito da infancia

In ReflexionArte on 19/11/2016 at 11:38
c4ec17661f486c5647fc7a1d484b8873

Chema Madoz

Con motivo da conmemoración do Día Universal do Neno, as redes sociais e medios de comunicación encheranse de denuncias de situacións de vulneración dos seus dereitos, de ausencia flagrante na atención ás súas necesidades máis básicas, de manifestos, de declaracións, de citas, de exposicións, de xestos, de contos, de curtametraxes e de outras moitas accións necesarias pero non suficientes. De calquera modo, en moitos casos non pasa de aí. Pasou o día e pasou a romaría.

Nós, hoxe, queremos fixar a mirada no día a día, no cotiá, no que temos preto de nós, no que vemos (ou no que non queremos ver) nas escolas: a carencia de benestar de moitos nenos e nenas, entendendo o benestar como estar-ben ou ben-estar, o que sería o resumo e finalidade última de todos os dereitos.

Levar moitos anos no ensino e ter xa anos dabondo permítenos unha mirada comparativa da calidade de vida dos nenos. Calidade, esa palabra tan polisémica e de natureza tan multifactorial que nos últimos tempos se asocia á existencia de condicións en moitos casos irrelevantes. Calidade de vida e benestar no noso contexto fai referencia ao cumprimento dunhas características sobre o estilo de parentalidade que establecen os pais/nais cos fillos; ao establecemento dunhas normas axustadas á idade dos cativos; á atención que se lle dispensa para a cobertura das súas necesidades de hixiene, alimentación, descanso, movemento, sanitarias, educativas, relacionais, afectivas, emocionais e de apego positivo; e como non, á existencia duns referentes adultos que sexan modelos de fala, de actitude, de valores, de ser e de estar na vida. Pois aquí é onde nos atopamos o problema: no noso mundo, na nosa sociedade (non noutras distantes ou descoñecidas), hai cada vez máis nenos e nenas que carecen do anteriormente exposto. E a isto non se lle está a prestar a debida atención; non queremos dicir que pase desapercibido pero, como hai outras cuestións máis urxentes, pasa a formar parte da normalidade, dicimos que é contextual.

Os docentes temos indicios dabondo para detectar todas esas situacións: a falta de aseo ou de sono, a inxesta con voracidade, o comportamento dos pequenos, as expresións, as anécdotas ou episodios familiares que nos contan, a falta de hábitos adecuados aos distintos momentos, etc; o que podemos complementar coa imaxe que nos causan os proxenitores e coas escenas nos que os vemos xuntos (cando se despiden, cando os recollen ou cando os recibimos en titoría). Non fai fallar ser moi sagaces para conformarse unha idea bastante aproximada do seu estilo e condicións de vida así como da forma na que educan e se relacionan.

Coméntase na escola, laiámonos da mala sorte dalgúns pequenos, reprobamos a algúns pais pero pouco máis facemos. A razón é sempre a mesma, pensamos que a nosa opinión está sometida á nosa subxectividade e que é demasiado drástica a adopción de medidas xa protocolizadas polos servizos sociais. Ninguén quere meterse en conflitos cos proxenitores e argumentan que para chegar á denuncia por maltrato deben existir riscos de maior gravidade. Adoitamos dicir que non pretenden facerlle mal intencionadamente aos fillos, tan só que non saben ser pais/nais.

Poden valernos todas esas xustificacións, agora ben, cómpre recordar que o noso principal obxectivo é o benestar do neno ou nena, independentemente de que sexamos quen de comprender as adversas circunstancias dos seus pais.

A neglixencia no trato aos nenos está tipificada coma unha forma de maltrato infantil, así como o abandono educacional, sendo moito máis frecuentes do que pensamos, abonda con ver algunhas das súas formas:

-Neglixencia física cando non se lles prové de alimentación adecuada, vestido e condicións de salubridade no fogar, de supervisión adecuada para evitar riscos físicos ou accidentes por descoido, ou cando deixalos sen comida é unha ameaza ou castigo.

-Neglixencia educativa, tanto por non levalos á escola con regularidade e normalidade de horarios, como polo tempo que se lle permite aos cativos a exposición ás pantallas.

-Neglixencia psicolóxica e emocional, cando aos pequenos se lles ignora, se lles deixa sos ou en soidade, cando as ameazas e os abusos verbais forman parte da súa cotidianeidade.

-Neglixencia médica, cando os coidados sanitarios son inapropiados á idade e condicións de saúde dos nenos ou cando non se seguen os procedementos e instrucións recomendadas polos médicos

Desafortunadamente seguro que moitas e moitos de nós a estas alturas xa temos un neno ou nena en mente, é que podemos facer desde a escola?

Non é unha inferencia nin unha intromisión velar polo benestar dos nenos. Escoitar e falar cos pais, aconsellalos, facerlles ver que nos decatamos de esas anomalías na atención dos seus fillos, mesmo facilitarlles os contactos con organismos e institucións que poden axudalos ao tempo que, advertilos que de persistir esas situacións de risco, antepoñeremos o benestar do neno ou nena sobre todas as demais cousas.

Insistimos unha vez máis en que na escola hai que educar nos dereitos, pero tamén cumprir coa nosa responsabilidade de garantir o acceso de todos os nenos a eses dereitos. Non é unha cuestión de valentía senón de compromiso profesional.

Resultado de imagen de chema madoz

Chema Madoz

Acollida nos centros: sentido e sensibilidade

In ReflexionArte on 10/06/2015 at 06:08

“Magical Thinking”, Bo Bartlett, en Children in Art History

A raíz da entrada anterior na que relatábamos o agasallo que preparáramos para a visita ao centro de primaria, foron moitas as persoas que nos escribiron contándonos que nos seus centros non tiñan contemplado a presentación en primaria nin a acollida de alumnado das escolas 0-3. Ao tempo preguntábanmos como facela. Nós, unicamente dicimos que só se pode levar a cabo con sentido e sensibilidade, do contrario é mellor non facela. Se isto se entende coma un “protocolo” máis é mellor deixalo.

Todos nós temos vivido as experiencias de ser recibidos nunha casa por compromiso ou con cariño e afecto. Pois isto é o mesmo. Si recibimos ou nos reciben para cumprir cunha encomenda e o entendemos/entenden coma unha actividade fixada, será unha rutina máis das moitas que hai sen sentido.

Nós entendemos que o paso ao centro de primaria é para o noso alumnado un rito de tránsito dunha idade infantil a outra xa de nenez, eles así o ven. Saben que é un dos sinais da medra. Teñen sentimentos ambivalentes, por unha banda sábense cómodos e felices na escola infantil pero ao tempo queren vivir a experiencia de ir ao centro dos grandes. Mesmo aceptan a perda dos “privilexios” dos que gozan aquí en prol de ser maiores.

Emporiso, o día que visitemos o centro de primaria hai que entendelo case coma unha cerimonia. A preparación do itinerario, a elaboración dos agasallos para os anfitrións, a realización do camiño que nos separa, a recepción e a estancia alí deben ser moi coidados e por suposto adaptados á idade e sentimentos dos pequenos. No centro receptor non deben proceder como si se tratara dunha visita institucional dunha embaixada, non fai falla amosar todas as instalacións e riquezas do centro, non é preciso pasar unha mañá enteira matando o tempo, non fai falla proxectar vídeos promocionais. Fai falla sentido e sensibilidade.

É necesario que os nenos e nenas vexan que hai unha relación de respecto e proximidade entre os docentes dos dous centros xa desde que se saúdan e se presentan , é preciso que perciban que son esperados, que sintan que alí serán atendidos con cariño. Isto é o máis difícil, porque é desas cousas que ou sae de dentro de natural ou non hai protocolo que o poida finxir.

Tratándose de varias unidades, nós apostamos por unha visita en varios días; xa sabemos que haberá quen apunte o custe do autobús (en caso de ser necesario), o trastorno que ocasiona nos dous centros (que non será tanto), ou outro tipo de escusas. Sexa o que sexa, cómpre recordar que non é o mesmo unha atención para 25 (que xa son moitos), ca para 100 (aí pérdense os detalles). En moitos casos é posible a visita a pé, pisando e tomándolle a medida (figurada) á distancia que nos separa (ás veces unha rúa, outras pasar dun edificio a outro, noutros casos nin sequera iso).

É ben raro que no centro receptor non haxa irmáns (amigos) dos nenos/as que se incorporan, tanto de 0-3 coma de 3-6. Pois eles son sempre o mellor comité de benvida. Eles saben o que lles gusta amosar do seu centro, eles saben como acariñar aos visitantes. Preguntado o noso alumnado sobre o que máis lle gustou da visita, case todos coinciden en que ver aos seus irmáns. Dá para pensar; nós planificando outras cousas máis complicadas e resulta que era así de sinxelo.

Un recibimento agarimoso (do alumnado e do profesorado), unha pequena actividade nunha aula ou na biblioteca, compartir o momento do petisco de media mañá e uns xogos co alumnado de primeiro xa poden ser suficientes. Non fai falla máis, a cuestión é que perciban que alí van estar a gusto. De iso se trata non?

O problema é que cando se planifican estas actividades, ás veces, pénsase máis en impresionar ao profesorado que en causar boa impresión ao alumnado. Non confundamos. Non mesturemos nisto as tirapuxas e complexos “históricos” entre os distintos ciclos (0-3, 3-6, EP). Non se trata de evidenciar as diferenzas mirando case con desdén o que fan os do nivel anterior; é xusto o contrario. Recordemos que o obxectivo é procurarlle benestar e tranquilidade ao alumnado, non que os docentes se sintan superiores, iso terán que arranxalo noutro momento e lugar. Todas e todos somos profesionais que traballamos pola educación da infancia, independentemente da etapa na que traballemos.

Os departamentos de orientación, as direccións e os equipos de ciclo deberían ser os encargados de planificar esta actividade, que loxicamente ten que ir máis alá da mera visita, xa que logo en algún outro momento haberá que sentarse a falar sobre os nenos e as nenas que entran no centro. Non deberíamos reducilo ao trámite burocrático do traspaso de informes.

Pero como dicíamos ao comezo, todo isto depende do respecto polo traballo dos que nos precederon e do compromiso polo benestar do alumnado.

Sentido e sensibilidade é o único que se precisa. Nada máis, e nada menos.

Mestras insolidarias coas mulleres?

In ReflexionArte on 26/01/2015 at 08:19

Chema Madoz

Na fin de semana tivemos ocasión de falar devagar cunha amiga mestra á que levábamos tempo sen ver, así démoslle un repaso ás nosas vidas e puxémonos ao día canto ás inquedanzas profesionais. Ela que é mestra de infantil desde hai case trinta anos, díxonos que estaba vendo unha precarización na nosa profesión e unhas reclamacións sociais sobre a escola que mesmo a estaban preocupando por todo o que levaban consigo.

Contounos que días atrás unha nai acusouna de insolidaria coas mulleres porque tivo que chamala para cambiar ao fillo que se mexara; xa por teléfono lle dixo que acababa de conseguir un traballo tras un longo período de paro e que, así de boas a primeiras, non podía dicirlle á súa empregadora que tiña que saír para mudar ao fillo no cole, xa que logo se arriscaba a que a botaran á rúa. A nosa amiga seica aínda quedou con mala conciencia, pero para ela o debate sobre o mudarlle a roupa aos nenos nas escolas non ten cabida. Ela que empezou a traballar cando preescolar era 4-6 anos, esas cuestións eran feitos illados e a ninguén se lle pasaba pola cabeza que unha mestra lle cambiara os cueiros aos cativos; logo, polas demandas, meteron a calzador aos de 3 anos nas escolas de segundo ciclo, respondendo máis ás presións sociais que a unha división acorde coa evolutiva dos nenos/as. Daquela, as esixencias sobre as mestras de infantil víronse incrementadas con esa petición que rexurde cada comezo de curso.

Á nosa amiga quedoulle a acusación rebulindo na cabeza, non porque queira mudar cativos, senón porque habería que pensar noutra solución. Duroulle ata que foi buscar comprensión noutra nai, neste caso unha muller profesora universitaria, sempre á defensa dos dereitos sociais, feminista, militante en grupos de esquerda, etc, quen lle dixo que ela nunca entendera que a chamaran da escola para mudar as nenas, que parecía mentira que fixeran iso, cando a mestra tamén as curaba cando levaban un golpe, asoáballes os mocos e consolábaas cando choraban. Ela, á súa maneira, e desde o seu punto de vista, tamén a acusou de insolidaria. Non soubo que dicirlle, agás preguntarlle que facía ela polos seus alumnos, máis alá do estritamente académico.

Preguntábanos esta mestra si se nos verá como insolidarias, agora que hai tanto engano canto á liberación das mulleres;  cando os medios de comunicación non fan máis ca mostrarnos a mulleres que acadan postos de poder que se gaban de poder simultanear a carreira profesional e familiar, saltando do paritorio ao despacho dinamitando o que foron conquistas históricas nos dereitos laborais das mulleres. Seremos nós insolidarias cando se poñen todos os medios para que os nenos pequenos estean máis horas confinados nos centros ca os presos de réxime aberto. Seremos nós insolidarias cando ata as empresas de pro, para favorecer o desenvolvemento profesional das mulleres, se ofrecen a financiarlle a conxelación de óvulos para cando teñan tempo de ser nais. Seremos nós insolidarias cando as mulleres con medios buscan nais de día como alternativa para o coidado das súas crianzas. Seremos nós insolidarias cando hai mulleres que por non poder cumprir cos requirimentos do coidado dos fillos adoptan bebés reborn, para así darse o gusto de ser nais sen asumir as responsabilidades que supón telos e sen prexudicar aos pequenos.

Será que as mestras en troques de ocuparnos da educación dos pequenos teremos que asumir o seu coidado para que así as nosas conxéneres poidan ter unha vida profesional plena.

Que é ser nai hoxe, que é ser muller profesional, que é a conciliación, que é a crianza de fillos…

A nosa amiga quedou matinando sobre a acusación de insolidaridade coas mulleres e a nós deixounos coa cabeza quente sobre as supostas conquistas femininas no mundo de hoxe.

Inicio do 2015

In ReflexionArte on 08/01/2015 at 07:55

2015

Chegounos esta felicitación de Aninovo dunha familia amiga -xente que vive entre as palabras, os libros, a lingua e a cultura- e gustounos tanto que lle pedimos que nos deixaran publicala no inicio do blog no 2015.

Cremos que esta imaxe condensa todas aquelas arelas e desexos que farían o mundo e as persoas  un chisco mellores.

Así, con teimosía, esperanza, agarimo, sinceridade, honestidade, dignidade…, InnovArte, no 2015, seguirá intentando facer unha achega á mellora da educación infantil.

Ventura e boa sorte na volta ás aulas.

Peche do ano 2014: a forza do optimismo

In ReflexionArte on 23/12/2014 at 09:42

Imaxe de Jardines de México

Achegándonos cara o remate do ano, é case un ritual facer balance do acontecido neste período, e en poucas ou en ningunha ocasión anterior pode ser tan negativo. Xa é imposible recordar as noticias malas coas que nos bombardearon os medios de comunicación. Poucos “mitos” nos quedan en pé. Xa non se sabe quen é bo e quen un interesado, parece que ninguén se move polo ben alleo e da sociedade. Dá a impresión de que vivimos nun mundo de egoístas, cobizosos, avariciosos, mentireiros, corruptos, desvergoñados, descarados e inmorais. Pero isto non é máis ca o que nos queren facer ver. Pode ser que o que nos venderon coma ídolos teñen todos os pés de barro, pero isto non é máis ca froito desa ilusión óptica e da materia coa que a construíron. Talvez sigue habendo xente boa, a mesma ca o pasado ano e que o anterior e o anterior. Habela haina, pero esas boas persoas e as súas boas accións nunca ocuparon nin ocupan espazo nos medios, nin nos xornais, nin nas redes, nin na radio, nin na televisión, pero, con todo, existen; o que pasa é que a ninguén lle interesa salientar o bo traballo, as boas accións, a boa xente. O que vende é o mal, o negativo, enchendo de pesimismo o mundo, contaminando o presente, o futuro e tamén o pasado. Agora que tantos protocolos se asinan para loitar contra a contaminación e o feísmo, deberan facerse tratados nos que se prohibira este tipo de contaminación. Que resolvan os delitos onde teñen que resolverse e que nos deixen tranquilos aos que nada temos que ver.

Parece mentira, pero a sensación de porcallada, de sucidade non se queda só onde a hai senón que se estende a todos os ámbitos, facendo que todos nos miremos mal entre nós. Todo se converteu no plató dun reallity show. Agora, perante calquera actuación, mesmo as casuais ou non intencionadas, xa lle aplicamos o filtro da presenza de bacterias de maldade.

Emporiso, e de cara ao ano que en breve comezaremos, pediríamos que manteñan a porcallada lonxe. Que non nos contaminen co pesimismo.

Hai poucos días, buscando entre os meus libros, atopei un de Luís Rojas Marcos que merquei anos atrás, titulado “La fuerza del optimismo”. Recordei que deixara unha páxina marcada na que este psiquiatra, argumentando o poder do optimismo. Contaba que a NASA, para a selección dos seus astronautas empregaba como criterio a capacidade de optimismo.

“La NASA, que elige con exquisito cuidado a los candidatos a astronautas, aparte de valorar su preparación científica y experiencia aeronáutica, considera entre las características personales más deseables el talante optimista. Esta disposición positiva debe reflejarse en una abundante dosis de confianza en sí mismos y en la mentalización de que su suerte está en sus manos; en un espíritu emprendedor y una actitud audaz y al mismo tiempo serena ante los desconocidos retos e imponderables; en una buena disposición para convivir y trabajar en equipo; en la habilidad para resistir el aburrimiento, la soledad y la incertidumbre; y en la aptitud para compartir la duda y el miedo.”

Daquela parecérame incrible que en algo que supoñía de extremado control da especialidade e competencia técnica, se tivera en conta esa calidade tan humana e persoal. Asemade, pensara que non sería un mal criterio para a selección dos e das docentes, porque o optimismo –e o pesimismo- é contaxioso, transmisible e educable. E a verdade é que hai escolas nas que abundan máis os/as pesimistas ca os optimistas, e a nosa infancia e mocidade precisan coñecemento pero, tamén, e por riba de todo, alegría e optimismo. Laiámonos de que os mozos de agora son uns descridos, como non o van ser se fomos os adultos os que nos encargamos de ensinarlles a mirar a maldade e o interese en troques de salientar a bondade, a xenerosidade e o altruísmo. En que poden crer eles, se a nosa xeración foi a encargada de “sacar todo á luz”, desmitificándoo todo e amosándolle a vida en cru.

Nunca aturei o dito de que un optimista é un pesimista mal informado; un pesimista é un cinsento, nin máis nin menos; un gafe que atrae aquilo no que pensa. Pódese estar informado e, con todo, tratar de manter unha realista actitude vital de esperanza nas persoas e na sociedade. Emporiso, como peche do ano, pedimos que no 2015 poidamos cambiar un pouco a nosa mirada negativa e sandar o noso optimismo, tendo como obxectivo a procura da alegría propia e allea.

Boa entrada de ano para todas e todos.

Avaliar en infantil (3ª parte)

In ReflexionArte on 18/12/2014 at 07:40

Pásame sempre, cando remato de cubrir os boletíns informativos para as familias do alumnado asáltame a dúbida, ou mellor dito, teño a seguridade de que non reflectín os cambios producidos en cada un dos nenos e nenas, nin tan sequera os máis importantes. Se calquera persoa collera algunha desas follas informativas non se podería dar nin unha vaga idea de quen están falando. Isto non é cousa de agora, como dicía, pasoume sempre: cos boletíns XADE ou con calquera outro que empreguei ao longo da miña vida profesional. Cando os estou cubrindo e vou alá polo quinto ou sexto, teño a sensación de que noutro momento podería dicir outra cousa, preocúpame o como os entenderán as familias, e paréceme que converten aos nenos/as nuns iguais aos outros, cando en realidade son tan diferentes.

Ben sei que na nosa formación nos falan de instrumentos de avaliación coma listas de control, diarios de clase, anecdotarios, etc, etc, pero a min non me aportan moito máis e por riba xéranme a mala conciencia por non empregalos cando, na práctica, calquera sabe que iso é imposible de levar a cabo estando cinco horas ao cen por cen con 25 cativos. En calquera caso, non estamos a falar dos medios senón da forma na que se avalía.

Tan só hai dous feitos que me calman a mala conciencia dos boletíns: as conversas coas familias, e sobre todo, a avaliación que fago co alumnado (a diario, periodicamente, ao remate de trimestre).

Como en breve tamén lle dedicaremos no blog unha entrada á programación, alí xa explicaremos máis polo miúdo como planificamos a diario a sesión de traballo, e como logo dedicamos un tempo para facer unha valoración conxunta do realizado así como do axuste desa planificación. Parece algo do todo lóxico, calquera na súa vida persoal ou profesional, previamente, debe planificar en que vai empregar o seu tempo e esforzo na xornada, e ao rematar, valorar se acadou o proposto; do contrario, terase que analizar que fallou, a planificación ou o traballo. Este é un exercicio, para nós, diario co noso alumnado. Calquera neno ou nena, de antemán, debe saber ou ter uns trazos, do que vai pasar ese día na aula ou na escola. Logo poden xurdir imprevistos (que case sempre xorden), pero esa rutina (que case nunca aparece nin se fala dela nas programacións diarias) debería ser unha constante, porque lle aporta seguridade aos nenos, porque lles axuda a estruturar o tempo, porque lles permite organizar con lóxica e coherencia as tarefas; e finalmente, porque lles inculca un hábito fundamental na vida e do que carecen moitas persoas: a capacidade de planificar con sentido o tempo e o esforzo. Isto é elemental pero non habitual; hai quen se bota ao camiño sen saber para que, con que, canto tempo lle levará nin a onde chegará. Un neno ou unha nena, non poden estar cinco horas na incerteza de non saber o que vai acontecer nese tempo.

Planificar ao inicio da xornada e valorar o feito ao remate, é un modo de avaliar o realizado, o seu axuste e a validez dese traballo. De igual modo que facemos cando pechamos unha tempada, cada un deses bloques de tempo que se corresponden case sempre con ciclos naturais nos que se realizan unhas actividades propias dese tempo: á volta do verán, o inicio do outono, o tempo dos froitos, o previo as vacacións de Nadal, a invernada… Cadaquén dividirao como considere ou como cadre, pero sempre hai un tránsito, e nese momento, nós, ao peche de cada un deses bloques facemos co alumnado unha valoración do traballado e do pouso que nos deixa.

E chegado o remate de trimestre tamén hai que dedicar un tempo específico a esta labor. Por desgraza, un dos aspectos negativos da avaliación, é que introduce presión na vida dos cativos. As familias, por inercia adoitan dicirlle aos fillos/as  “a ver como veñen as notas”; é algo inevitable que case todos fan, iniciando unha especie de chantaxe que os acompañará ao longo de toda a súa vida académica. O peor é que na idade do noso alumnado, para eles é case un “misterio” a mensaxe que portan nesa folla que vai cos traballos escolares e que os pais/nais len con avidez. Emporiso, e porque cremos que a avaliación ten que ser enriquecedora para todos e non atemorizadora, nós dedicamos tempo para falar cos nenos/as sobre o contido deses boletíns.

Nós mesmos, na clase, en conxunto, facemos unha “avaliación” dos logros acadados no trimestre, así como dos puntos fortes e dos aspectos precisados de mellora. Comentámoslle que nos imos xuntar todas as mestras que estamos con eles e que falaremos destas cuestións. Logo, tamén lles avanzamos algúns dos items contemplados nos boletíns para que eles, individualmente, pensen sobre o dominio que teñen neses puntos. É relativamente doado que cada un deles saiba valorar se “emprega adecuadamente as tesoiras”, si “se esforza por rematar as tarefas”, “se sabe respectar as quendas de palabra”, “se recolle o material”, etc, etc. Si se fai a proba, pódese comprobar que as súas “avaliacións” son ben certeiras, emporiso insistimos en que isto non pode ser un misterio para os nenos. Hai que dedicarlle tempo, nada máis ca iso e cambiar dinámicas. Cubrir os boletíns e preparar os cartafoles co material ao remate de trimestre, son labores que case sempre fan as mestras sen contar cos nenos/as cando en realidade son ocasións magníficas para facer un balance do realizado, do aprendido e do que nos queda por aprender.

Nós, que case a diario subimos novas nos blogs de aula, tamén botamos man destes para facer balance. Ver e comentar cada unha das entradas do blog, coas novas, coas fotografías, coas informacións do día a día, abrir ese almacén e facelos conscientes de todo o realizado no trimestre, constitúe para nós un recurso inestimable da memoria da clase, que nos permite visualizar toda a vida escolar destes últimos tres meses: aniversarios, celebracións, actividades sorprendentes, novas, incidentes …, É coma se miráramos un album de fotos que permite conservar o recordo dun tempo de aprendizaxes, de afectos, de sorpresas, de emocións, mesmo de enfados, en definitiva un tempo que vivimos xuntos no que compartimos, aprendemos e ensinamos.

Esta é a avaliación que nos gusta e que nunca poderemos reflectir nun boletín, nun informe ou nunha acta, pero que, de facela así, estamos convencidas de que é unha fonte de aprendizaxe, non de control. Tan só hai que dedicarlle tempo co alumnado; non debe ser realizada pola mestra en soidade coa única compaña do ordenador. Ao remate de trimestre, en troques de ir ás carreiras, hai que deixar un tempo para mirar atrás e tamén cara diante.

Desde que o estudiamos na Facultade, repetimos coma papagaios que a avaliación ten que ser global, continua, formativa, cualitativa, criterial, persoal e participativa, pero en verdade, cremos que non se entende ben o significado e alcance destas características.

“Los cansados”

In FamiliarizArte,ReflexionArte on 27/11/2014 at 07:43

Todas as mestras (e mestres) de infantil nos sentimos orgullosas cando, cara finais de ciclo, botamos a vista atrás recordando como era o noso alumnado cando entrou na escola e valoramos os cambios acaecidos neles nestes tres anos. Esta é a grande satisfacción do noso traballo. Sempre nos parece que xa os encarreiramos ben: falan e manifestan actitudes de compañeirismo, de responsabilidade co medio e coa sociedade, saben ducias de maneiras coas que ocupar o seu tempo, gozan cos libros, refírense con afecto ás persoas coas que se relacionan … O que non sabemos é o que pasa despois. Logo, cando vemos nos medios episodios de violencia familiar ou escolar, cando vemos comportamentos vandálicos, cando os vemos absortos cos seus smartphones incomunicados coa súa contorna, cando os escoitamos en programas televisivos falando dos soños (ser famosos, ir de shopping, non facer nada…), daquela, preguntámonos que é o que pasou en tan só dez anos.

Non paramos de darlle voltas a isto; lemos, reflexionamos, analizamos, pero nunca atinamos no que nos equivocamos, escola, familia e sociedade. Hai quen cre que é un problema educativo, hai quen lle bota a culpa á familia, hai quen pensa que a clave está na disciplina, e quen pon o acento na liberdade,  ou no cambio de enfoque, do tipo que sexa.

Emporiso, mercamos este libro cando o vimos na librería. “Los cansados”, preséntase coma unha novela (que non o é) que penetra no mundo descoñecido dos fillos e no non menos descoñecido dos “postpais”. Os cansos son os fillos adolescentes, que polo xeral dormen cando os demais están espertos; mozos e mozas que deixan todo prendido, nada apagado; todo aberto, nada pechado; todo empezado, nada rematado. Michele Serra, o seu autor, ten unha mirada implacable cara os fillos e cara os pais, e narra os conflitos, as ocasións perdidas, o sentimento de culpa, preguntándose que é o que pasou, como pasou e onde nos perdemos.

Xa nas primeiras páxinas atopamos unha reflexión que fai o pai que dá para moito pensar.

“Pienso en lo fácil que ha sido quererte de niño. En lo difícil que es seguir haciéndolo ahora que nuestras estaturas se han emparejado, tu voz se asemeja a la mía y reclama por tanto el mismo tono y volumen, las dimensiones de los cuerpos son las mismas.

El amor natural que se siente por los hijos de niños no es un mérito. No requiere habilidades que no sean instintivas. Incluso un idiota o un cínico es capaz de ello. (…) Es años más tarde, cuando tu hijo (el ángel inépto que te hacía sentir como un dios porque lo alimentabas y lo protegías; y a ti te gustaba creerte poderoso y bueno) se transforma en un semejante tuyo, en un hombre, en una mujer, en definitiva, en alguien como tú, cuando quererlo exige las virtudes que cuentan. La paciencia, la fortaleza de ánimo, la autoridad, la severidad, la generosidad, la ejemplaridad…, demasiadas, demasiadas virtudes para quien, mientras tanto, trata de seguir viviendo.”

Unha visión dun “pai titubeante”, que co seu “relativismo ético”, considera que esta xeración de snobs de novo cuño, precisan facer da necesidade virtude, xa que logo “habeis llegado a un mundo que ya ha agotado todas las experiencias, digerido todos los alimentos, cantado todas las canciones, leído y escrito todos los libros, librado todas las guerras, hecho todos los viajes, amueblado todas las casas, inventado y luego desmontado todas las ideas…, y pretender, en este mundo usado, oíros exclamar: “¡Qué bonito!”, veros avanzar entusiastas siguiendo caminos consumidos por millones de pasos, eso no, no queréis -podéis, debéis-concedérnoslo.

Cremos que é unha lectura recomendable coa que, por momentos, nos sentiremos reflectidos, mesmo cando o pai, coa sinceridade que impregna todo o libro se pregunta “Cuántas veces, en lugar de mandarte al carajo, hubiera debido abrazarte. Cuántas veces te abracé y, en cambio, hubiera debido mandarte al carajo.”

Mestras maiores con nenos/as pequenos/as

In ReflexionArte on 07/10/2014 at 06:54

Desde que lemos o artigo, “Maestras mayores con niños pequeños”, publicado na revista Aula de infantil nº 66, sobre o que agora abriron un foro no web da editorial, andamos a matinar arredor do tema: que é máis adecuado para os nenos pequenos, unha mestra nova ou unha mestra maior?
Poida que esta pregunta non debera formularse, pero faise, o mesmo que se fai sobre a idoneidade da idade dos pais, malia que cadaquén ten os que lle tocan. Aínda así, aos pais maiores e as mestras maiores adoita pasárselle esta pregunta pola cabeza. Aos novos non tanto.
Pouco temos que engadir ao exposto pola autora Clara Guindulain, e que comeza así:

Cuando me planteo esta cuestión, y pienso en las diferencias entre maestros mayores y jóvenes, lo primero que me viene a la mente es preguntarme qué necesita un niño de educación infantil de su maestra: afecto, seguridad, tranquilidad, firmeza, límites, atención, orden, conocimiento, sensibilidad, alegría, ilusión por la vida… Todo esto puede ofrecerlo una maestra mayor, y también una maestra joven, es más una cuestión de talante que de edad.
Nosotras, las maestras mayores, además de ser maestras, somos personas, de la misma manera que lo son las maestras jóvenes. Pero quizá sí que hay algunas vivencias que experimentamos de manera diferente, precisamente por ser más mayores, y porque los años vividos muy probablemente han hecho cambiar nuestra mirada.
Agora ben, en máis dunha ocasión temos falado disto neste blog, así como dos motivos que conducen ás mestras de infantil experimentadas a pasarse para primaria.

Certamente, hai un momento no que todas pensamos que xa non temos os mesmos folgos ca cando eramos novas, e que puidera ser que isto privara aos cativos de actividades que pouco a pouco vamos adiando cada vez máis. En ocasións, tamén somos conscientes da grande diferenza que hai entre nós e os pais/nais do noso alumnado, o que nos fai notar os cambios xeracionais.
Poida que nesta reflexión haxa que diferenciar varios planos: o de como se sente unha mestra maior con nenos pequenos; o de como se senten os nenos pequenos (e familias) cunha mestra maior; e o das diferenzas de opinión/percepción entre as mestras máis noveles e as máis veteranas (isto dáse tanto en infantil coma en calquera outro nivel de ensino).
Nos dous primeiros supostos coincidimos plenamente co exposto no artigo, é máis unha cuestión de talante ca de idade. Canto ás diferenzas de opinión, sen querer atribuírllas á idade –pois danse ata nos grupos máis homoxéneos-, pensamos que tanto a experiencia ou a falta de veteranía poden ser unha fonte de enriquecemento recíproca, sempre e cando non nos deixemos levar por prexuízos: nin todas as mestras maiores, por ser maiores, están queimadas, nin todas as mestras novas, por ser novas, están cheas de ideas frescas e innovadoras. Hai de todo, emporiso, innovación, desgaste, rutina, deixadez, canseira ou forza non son palabras que vaian irremediablemente unidas a mestras novas ou experimentadas. A que si debería estar sempre presente é respecto. Respectando e escoitando darémonos conta do que nos aporta a frescura ou inxenuidade profesional das novas, e a experiencia e bagaxe das maiores.

Diferenzas tan sutís son para pensar pero nunca para pesar nunha balanza, pois non ten precisión dabondo para medilas.