A nosa achega á educación infantil

Archive for Xaneiro 2013|Monthly archive page

O bo mestre

In ActualizArte on 28/01/2013 at 07:47

image

Recentemente lemos no blogue  Observatorio de innovación educativa liderado polo filósofo José Antonio Marina, director do CEIDE, e coeditado pola pedagoga Carmen Pellicer -subdirectora do mesmo-, un post titulado O bo mestre que queremos compartir e do que recomendamos a súa lectura.

Imos buscando, como di José Antonio Marina, boas prácticas educativas, como sementes de cambio que, de savia vigorosa, sexan capaces de comerse tanta cizaña mediática que fai cambalear a esperanza de que a educación pode transformar un futuro que vemos tan incerto. E sabemos que, no fondo, todas as experiencias educativas de éxito teñen un só elemento en común: bos profesores que as incitan e acompañan, non para brillar nin presumir, senón para que os seus alumnos aprendan e medren. Por iso, moitas están ocultas e quedan no secreto da cotidianeidade de centos das nosas aulas.

Queremos desvelalas, e aos seus artífices, os bos mestres. 

Aprendemos cada día de todos eles o significado e o poder que se esconde detrás de “dar clase”, de poñerse diante dun grupo de nenos, que, aínda que só por un instante están expectantes. Algúns, cal magos do espírito, son capaces de lograr imposibles e de deixar pegadas nas súas mentes e nos seus corazóns. Como son eses protagonistas das mellores clases? Como é un bo mestre?

Este é o noso particular decálogo:

1. Sabe e cre que o que sabe é importante e necesario para comprender a vida e a un mesmo, e para avanzar, emporiso profunda no coñecemento do que quere ensinar e busca os xeitos de facelo sinxelo e comprensible para todo o seu alumnado.

2. Coñece ben aos seus alumnos/as, non só como son, senón tamén por que son como son e, sobre todo, de que son capaces. Ten de cada un deles unha visión de cara a onde poden crecer en todas as súas dimensións, e sabe como empurralo cara a adiante para lograr o mellor deles mesmos.

3. Identifica as necesidades e os momentos nos que está cada alumno e como afectan ao seu desenvolvemento persoal e xera unha multiplicidade de oportunidades e recursos variados para que todos se impliquen e aprendan en profundidade.

4. Manexa con axilidade diferentes estratexias e metodoloxías que dotan á clase do ritmo e da tensión necesaria para estimular a motivación, a curiosidade, a atención e a reflexión do seu alumnado.

5. Fai aos seus alumnos cada vez máis autónomos e protagonistas da súa propia aprendizaxe, creando un clima cálido e respectuoso de participación e colaboración mutua, xestionando os conflitos con firmeza e eficacia.

6. Fomenta a creatividade e amplía os horizontes de aprendizaxe facilitándolle o acceso a diferentes recursos, experiencias, linguaxes, interlocutores e ferramentas tecnolóxicas.

7. Dedica tempo e esforzo persoal a pensar sobre cada un dos seus alumnos e as súas clases, que prepara, planifica e modifica á vez que estuda, investiga e contrasta para medrar con e para eles.

8. Acompaña os procesos de maduración e aprendizaxe de cada alumno, avaliando e discernindo sobre o que ve e o que revela aquilo que ve, e propoñendo iniciativas de mellora e superación continua.

9. Comparte o seu coñecemento e experiencia, e traballa en equipo cos seus compañeiros, implicándose nun proxecto común que axude ao seu alumnado máis aló da súa aula e da súa mesma escola, facendo cómplices da súa educación ás familias e outros axentes sociais presentes na vida local.

10. Goza dos éxitos dos seus alumnos e das súas alumnas e vive os seus fracasos como propios, cre no que fai e sabe que o que fai pode marcar unha diferenza nas súas vidas, e por iso comprométese con eles, sacando o mellor de si mesmo para eles.

Pero creo, que ao final, e logo de moitos anos de docencia, aprendín que tes que quererlles o suficiente para que che importen. Isto non se pode poñer no decálogo porque o agarimo non se pode esixir, só regalar. Por iso, diante de calquera dos meus grupos de alumnos, pequenos e grandes, necesito deixarme seducir e engaiolar por eles, e entón deixarme a pel e a vida en arrincarlles sorrisos, miradas de complicidade, preguntas e inquietudes, facelos enfadar e sorprendelos. 
E entón ese agarimo que se nutre do roce diario, a impaciencia, o cansazo superado, a rutina que se rompe, á vez que das miles de recompensas fugaces que recibes cando os ves medrar e ser máis e mellores. Ese agarimo é o que os educa, e o que te sostén a ti.

Cremos que todas e todos nos sentimos identificados con estas verbas de Carmen Pellicer, e nestes tempos de abatemento e desacougo polo futuro da nosa benquerida educación, faise preciso ter moi presente sinxelos decálogos como este que logran que nos escintilen novamente os ollos ao pensar na nosa vocación, na nosa labor, no noso alumnado e no futuro de toda unha xeración.

 

Tres anos de InnovArte

In EmocionArte on 27/01/2013 at 16:24

Fai hoxe 3 anos botou a andar InnovArte Educación Infantil; non podíamos imaxinar daquela as repercusións disto. O que comezou sendo un espazo entre compañeiras, sobre todo coa finalidade de almacenar ligazóns e recursos, tivo unhas consecuencias –nomeadamente para nós- coas que non contábamos. Ver como se ía espallando, como cada día tiña máis seguidores que nos daban azos para continuar, fíxonos cambiar o planeamento inicial. InnovArte converteuse nun referente para moitas persoas, emporiso a nosa “responsabilidade” era diferente: pais e nais, opositores, alumado dos graos de educación, mestres e mestras esperan, confían, comparten e secundan a nosa opinión sobre os temas que afectan directa ou indirectamente á educación infantil. Isto para nós, mesmo supón unha presión, pero, e sobre todo foi unha fonte de enriquecemento profesional. Obrigounos a reflexionar moito arredor das nosas concepcións sobre a infancia, a educación, a sociedade, as familias, as prácticas escolares, os docentes, etc. A exposición pública a través do blog carreounos unha medra profesional que non poderíamos cuantificar. Aprendemos tanto nestes tres anos que InnovArte sempre será un fito na nosa traxectoria profesional. Hai un antes e un despois.

Por outra banda, sempre pensamos que fomos unha xeración privilexiada canto á nosa formación, vivimos os seus momentos iniciais, tivemos asesoras e asesores excepcionais que nos brindaron a ocasión de relacionarnos con outras compañeiras, de coñecer a teóricos, investigadores e outras experiencias escolares dentro e fóra da nosa comunidade, que nos motivaron para facer e mostrar o que facíamos, e sobre todo, que nos fixeron crer que o noso pequeno traballo nas aulas non era irrelevante. Fomos partícipes do empoderamento da educación infantil, amosándolle á sociedade e ao colectivo docente que para ser mestra de infantil había que saber algo máis ca contos e cancionciñas. Vivimos os momentos da euforia formativa (en breve falaremos das súas horas baixas), momentos que na cabeza de moitas de nós permanecerán sempre unidos ás persoas que a fixeron posible.

Emporiso, a día de hoxe, consideramos que, -o mesmo que fixeron con nós-, é obrigado compartir cos demais a nosa experiencia. Seica así se fixo sempre nas tribos, nas aldeas e nas familias: os máis experimentados teñen a responsabilidade de transmitirlle o coñecemento aos que se están iniciando. Compartir de balde, con rigorosidade profesional e con ilusión.  As/os que cremos no potencial da educación non podemos gardar nun caixón o noso saber e dispensalo baixo fórmulas de venda que pasan pola filiación, pola inscrición ou polo rexistro nun grupo ou nunha asociación. Daquela estaríamos a facer o mesmo que criticamos: non poñer ao alcance de todos a cultura e a sabedoría, algo a día de hoxe imperdoable, inxustificable e inexplicable dado as canles das que dispoñemos.

Tamén cómpre dicir que non teríamos chegado ata aquí sen o alento continuo de persoas, coñecidas e moitas descoñecidas que cada vez que decaíamos estaban ao noso carón para levantarnos o ánimo. A ninguén se lle escapa que relatar as experiencias que desenvolvemos na aula, compartir lecturas, documentar e escribir nos ocupa moito tempo e esforzo; 800 entradas no blog (en galego e en español) non se fan nun intre perdido. Agora ben, os azos e comprensión fan que o traballo se vexa compensado.

Decote contamos co recoñecemento dos e das lectoras, os seus comentarios sempre son positivos tanto no blog como en Facebook ou Twitter, agás algo que nos sucedeu fai uns días cando alguén que se agochaba tras un pseudónimo nos preguntou se InnovArte non sería un fraude. Non contestamos pero quedamos desacougadas. Para que algo sexa fraudulento ten que haber unha intencionalidade enganosa e interesada, condición que non se dá no blog. Tampouco lle demos resposta porque cremos que a transferibilidade das informacións e das experiencias non está na nosa man, senón na cabeza de quen nos le; e que a mirada de cada un dos nosos lectores atopará tanto de proveito ou de fraude como queira ver. Nin máis nin menos. O que é unha mágoa é que se cargue contra os que fan, parece que é inherente á profesión a intolerancia e a falta de respecto aos acertos ou éxitos dos compañeiros. Máxime cando estamos a falar do ámbito da educación.

Para reflexionar un chisco, porque de seguro que moitos dos nosos lectores tamén viviron algunha experiencia de intolerancia allea ao éxito, porén, ben poden intuír os motivos que se agochan tras esas críticas. Malia todo, non queda outra que seguir cara diante que o tempo xa encargará de poñer todo lugar que lle corresponde.

Ao igual que a obra que identifica o blog desde o inicio, Spiral Jetty, seguiremos reflectindo o paso do tempo e os seus efectos no sistema. Velaquí as últimas fotografías tomadas da intervención de Robert Smithson en Great Salt Lake, corenta e tres anos despois da súa realización, aínda contemporánea, aínda desconcertante, aínda incomprendida, pero, visible ou non visible, aínda presente.

Menores en crise

In ActualizArte on 21/01/2013 at 07:40

Cada vez faise máis difícil traballar en centros de zonas zoupadas pola crise e pola actual conxuntura socioeconómica. Conflitividade nas familias, maltrato -ou non bo trato- aos máis pequenos, menores en risco social, situacións familiares legalmente controvertidas, etc, cada día vén un caso novo pola porta cunha complexa situación detrás. Ben sabemos que a peor parte é para as criaturas, pero certamente ás docentes non hai quen nos bote unha man. Quen nos debe asesorar sobre as complicadas e opacas leis que se aplican en cada caso; quen nos defenderá se nos equivocamos?, a quen debemos recorrer?

Perante a falta de información/formación sobre estas cuestións, agradecemos unha publicación recente “Menores en crisis. Propuestas de intervención y medidas reeducativas”, que chega a nós da man da profesora da USC Dolores Fernández Tilve, que xunto con J.M. Suárez Sandomingo, presidente de APEGA, coordinan esta obra na que colaboran profesionais de recoñecido prestixio animados pola vocación de contribuír ao reto da inclusión socioeducativa.

Así, tralo prologo do profesor M. Zabalza Beraza, pasa aos seguintes temas:

  • El plan de convivencia de los centros escolares: una mirada reflexiva.
  • Intervención ante el maltrato infantil.
  • A integración escolar y social de jóvenes inmigrantes en España.
  • Intervención laboral con jóvenes en situación de desventaja.
  • Atención a las dificultades de relación en la pareja.
  • Intervención en familias con menores en situación de riesgo.
  • Intervención grupal con familias de adolescentes.
  • Intervención con familias que experimentan la separación o el divorcio.
  • Intervención educativa con infancia y adolescencia en situación de riesgo, conflito social o exclusión social. Hacia una metodología de intervención inclusiva.
  • El acogimiento familiar.
  • El proceso de valoración de los solicitantes de adopción nacional e internacional en España.
  • El menor infractor: evaluación del riesgo e implicación para el tratamiento.
  • Medidas y programas en el ámbito de la Ley 5/2000 reguladora de la responsabilidad penal de los menores y su posterior modificación por la Ley Orgánica 8/2006.
  • La intervención educativa con menores privados de libertad.
  • Los equipos de intervención con menores y otros profesionales: funciones y metodologías de trabajo.
  • Riesgos emergentes en las relaciones entre niños: acoso, ciberacoso, bullying, ciberbullying, grooming.

Un libro para ter á man nos centros arredor duns temas sobre os que deberíamos recibir formación.

Disfraces en serie na escola

In RebelArte on 15/01/2013 at 07:43

Estamos desconcertadas, non entendemos nada. Claustros nos que o curso pasado se tomou a decisión de non facer festivais ou disfraces -por mor do incremento da carga horaria e de responsabilidades non docentes-, xa están a esta hora a toda máquina deseñando os desfiles do Entroido 2013, malia que as condicións non melloraron, senón, pola contra, empeoraron significativamente.

Que é o que pasou? Que foi o que os fixo mudar de postura?

As persoas que nos seguen ben saben que as razóns de InnovArte para negarse a este tipo de actividades teñen outra base que non é a reivindicación dos dereitos laborais, senón a profesionalización docente. Abonda ler os nosos post dos anos 2010, 2011 e 2012 centrados nos disfraces do Entroido. Ademais, sempre dixemos que os nosos dereitos hai que defendelos onde corresponde, sendo nós exemplo de usuarios dos servizos públicos e mostrándolle á sociedade a nosa competencia e solvencia profesional.

Agora, para xustificar esta “volta aos ruedos folclórico-escolares” escoitamos razóns do seguinte tipo:

Está determinado no currículo. NON, non nos enganemos, o currículo fala da necesidade de que os nenos/as coñezan as principais festas e tradicións do calendario e da súa comunidade. Pero isto non implica, nin pasa porque as mestras fagan de costureiras, de bailadoras de samba ou de chirigoteiras. O cumprimento deses obxectivos require doutras competencias que non se deben relegar en aras desa mal entendida recuperación das tradicións populares.

É para dar alternativas ao desaforado consumo. NON, non nos enganemos, as bolsas, papeis de cores, goma eva, leotardos e polos a xogo xeran máis consumo do que se pensa. Alternativa ao consumo é volver ás tradicións galegas propias destas datas: vestirse con roupas vellas e tisnar a cara.

É para que colaboren as familias. NON, non nos enganemos, reducir a corresponsabilidade educativa das familias a ser meros facedores de disfraces é un insulto para eles.

É para que ninguén se sinta de menos ou relegado na clase. NON, non nos enganemos, que saian á rúa 400 rapaces vestidos igual, fainos pensar en moitas cousas, pero non en non discriminación.

É porque a educación infantil ten que ser eminentemente lúdica. NON, non enganemos, en infantil débense empregar metodoloxías nas que a través do xogo se desenvolvan experiencias de aprendizaxe ricas e significativas, pero a nosa responsabilidade e cualificación profesional vai máis alá do lúdico.

É para que os nenos/as realicen os seus propios disfraces. NON, non nos enganemos, á vista das fotografías que se publican nesas datas a ninguén lle entra na cabeza que eses disfraces todos iguais sexan froito de dar renda solta imaxinación e creatividade persoal de cada neno/a.

É para pechar un proxecto. NON, non nos enganemos, o traballo por proxectos é unha metodoloxía que partindo dos intereses dos nenos/as por algo que queren saber, toman como punto de partida o que saben e o que lles falta por saber, así van procurando información, clasificándoa, organizándoa, categorizándoa e asimilándoa. Pero nunca se sabe como vai rematar, porén, que tres meses antes xa se saiba de que van ir disfrazados non é un proxecto. É outra cousa.

É porque os nenos/as o pasan moi ben. NON, non nos enganemos, os nenos non o pasan ben facendo os mesmos adobíos ao longo de tres semanas, aturando a unha mestra que está dos nervios porque ve que se lle esgota o tempo é a paciencia, e facendo o “paseíllo de rigor”.

É porque lle gusta aos pais/nais e dá unha boa imaxe do centro. NON, como profesionais da educación non deberíamos deixar que se medira a calidade do servizo prestado en función da vistosidade dos actos de cara á galería, que en moitos casos implican a deixación doutras funcións máis propiamente educativas.

É porque a escola é onde se xuntan todos. NON, non nos enganemos, a día de hoxe os nenos pasan moitas máis horas noutros servizos que teñen por obxecto principal o entretemento e o lúdico, porén eses serían os lugares idóneos para facer os disfraces e non as escolas.

Descartadas todas esas razóns que farían que as docentes se “sacrificaran” polo seu alumnado, cal é entón o motivo polo que as mestras de infantil dedican as horas lectivas a facer disfraces?

Alguén nolo pode explicar con argumentos de carácter pedagóxico e/ou didáctico?

Cremos que non cómpre matizar que a nós nos gusta que os rapaces se disfracen, se maquillen e se transformen no que queiran. No que eles queiran. Na banda do trapo.

Centros Aeiotü

In InformArte on 14/01/2013 at 07:29

Grazas á profesora da USC Lina Iglesias Forneiro soubemos da existencia dunhas escolas infantís en Colombia que seguen o modelo de Reggio Emilia, os centros Aeiotü, creados por iniciativa da ONG La Fundación Carulla que persegue como obxectivo a transformación do país a través da infancia, centrando as súas actuacións nos cinco primeiros anos de vida dos nenos/as, determinantes do posterior desenvolvemento físico, social, emocional e cognitivo.

No seguinte vídeo institucional podemos ver como os centros Aeiotü nos que acollen a nenos de familias con altos ingresos, subvencionan centros noutras zonas desfavorecidas (o que en Colombia supón o 68% das crianzas de 0-5 anos), ou que cada neno favorecido subsidia a outros dous nacidos en peores condicións sociais. No futuro pretenden acadar unha cobertura educativa de 15.000 postos involucrando a máis de 1000 educadores, para o que establecen alianzas con institucións públicas e privadas, replicando os centros Aeiotü baixo un modelo de franquicia social.

Unha iniciativa senlleira de calidade que pretende o empoderamento da infancia.

O Soño de Mateo. A creación do Pórtico da Gloria

In ContArte on 14/01/2013 at 06:00

Mateo

Nestes días de agasallos, chegou ás nosas mans o álbum ilustrado“O soño de Mateo”, unha emocionante aventura que nos transporta ao universo de imaxes fantásticas que xorden na mente do futuro creador do Pórtico da Gloria.

Co “O soño de Mateo”, a Fundación Barrié persegue a consecución de dous obxectivos fundamentais: fomentar e difundir o coñecemento do patrimonio histórico-artístico entre os máis novos, e, ao mesmo tempo, contribuír á concienciación sobre a importancia da súa conservación. Da man do mozo Mateo, os lectores embárcanse nunha viaxe a través dun mundo misterioso cuxos secretos revelaránselles aos poucos, proporcionándolles as claves para entender os significados desta obra cume do Románico. Á expresividade e beleza dos debuxos de Rodrigo Chao únese o texto evocador e poético de Francisco Prado, enriquecido con metáforas impactantes e alusións a grandes obras da literatura como “A Odisea” de Homero e “A Divina Comedia” de Dante.

Acompañado de anexos históricos e fotográficos, “O Soño de Mateo” ofrece unha experiencia única para que os xóvenes lectores penetren nos significados do Pórtico, á vez que aprenden as conexións entre a lectura, a imaxinación e a creatividade, entre a arte como forma de expresión persoal e como fonte de coñecemento, así como os valores do estudo, o esforzo, a tolerancia e a apreciación do patrimonio cultural.

Na súa formulación didáctica, “O Soño de Mateo” atopa a súa inspiración nas mesmas virtudes que fixeron que o Pórtico da Gloria consiga cativar a espectadores de todas as idades durante séculos, xa que, do mesmo xeito que esta gran obra, o libro pretende ser á vez accesible e profundo, apelando ás emocións e ao intelecto, ao espíritu e á mente. É, por iso, unha obra dinámica que non se esgota nunha primeira lectura senón que impulsa aos nenos a volver a ela, e volver ao Pórtico, para descubrir novas dimensións, aprendendo a sentir o patrimonio como algo seu, sabendovaloralo, protexelo e conservalo para xeracións futuras.

Deixámosvos aquí o vídeo de presentación deste álbum, que sen duda será de proveito para xóvenes e adultos. O noso agradecemento para quen nolo fixo chegar.

Enciclopedia virtual sobre o desenvolvemento da primera infancia

In ActualizArte on 11/01/2013 at 18:41

Xa podemos acceder en español á Enciclopedia sobre el desarrollo de la primera infancia producida polo Centro de Excelencia para o Desenvolvemento da Primeira Infancia da Universidade de Montreal, destinada a responsables políticos, planificadores e provedores de servizos e familias.
Agrupa artigos escritos por expertos de renome internacional sobre temas relacionados co desenvolvemento dos nenos/as, desde a concepción ata os cinco anos.

Os 47 temas foron elaborados desde tres perspectivas: o desenvolvemento, os servizos e as políticas.  Para cada tema hai unha síntese que ofrece, nun formato simplificado, os puntos craves que serán de gran utilidade para os profesionais e planificadores. Esta síntese responde a tres preguntas: Por que é importante este tema? Cales son os datos máis actualizados e concluíntes dispoñibles sobre este tema? E que podemos facer para mellorar os servizos, as políticas e a investigación?

É unha ferramenta única en liña, de acceso libre e aberto, presentada en tres niveles de linguaxe (artigos de expertos, sínteses e mensaxes craves): está dispoñible en inglés, francés, español e portugués, o que fai que sexa accesible a unha ampla audiencia en todo o mundo.

Desde aquí a listaxe completa de temas.

“O libro dos Reis Magos”

In ContArte on 04/01/2013 at 08:34

Agasalláronos con “O libro dos Reis Magos”, unha fermosa e orixinal iniciativa da Rede de Dinamización Lingüística para que os dirixentes de cada concello integrante da mesma, poidan ter ao seu dispor 25 discursos de benvida cos que recibir aos Reis Magos cando chegan nas cabalgatas da véspera.

Máis alá das soporíferas, oportunistas e panfletarias proclamas dalgúns mandatarios locais coas que aburren a nenos e maiores -que tan só os aturan por ver aos personaxes máis esperados ao longo do ano-, máis alá diso, hai outras maneiras de dirixirse ao publico enriquecendo o discurso con mensaxes cargadas de consignas positivas para coa nosa lingua, o galego. Esa é a intencionalidade desta publicación que foi enviada aos concellos galegos e que todos podemos ver na rede.

Con todo, é un libro que pode ser empregado máis veces que nese día concreto. Das arelas de 25 mulleres senlleiras na cultura galega sobre a nosa lingua pódese tirar en calquera momento do ano. Cómpre ler devagar porque hai contos, lendas, poemas, adiviñas, epístolas, escenas teatrais,  etc., nas que estas Raíñas Magas nos falan do vello tesouro que temos que custodiar, do noso idioma rexo e feiticeiro; da lingua das cantigas das coplas e refráns,  chea de palabras para aloumiñar, para contar contos e para cantar, con palabras esponxosas que agariman os oídos, para que nos medre a lingua e o sorriso; con palabras que recenden a choiva, saben a marmelada e brincan coa lúa  mentres soñan coa alborada.  Unha Galaxia de palabras, mesmo con algunhas perdidas ou en perigo de extinción.

Os Reis Magos, personaxes que transcenden o ámbito cultural no que foron concibidos sendo esperados hogano tanto polos crentes como polos non crentes, son un exemplo de respecto as tradicións para as novas xeracións, porén parécenos moi atinada esta alianza coa nosa lingua, entendéndoa como un galano gaioleiro que a todos ten que agradar porque, con el, pódese construír o que cadaquén queira: desexos, soños e ilusións.

Outro acerto da publicación é o cambio de visión: voces femininas para descursos tradicionalmente masculinos. Así, as fermosas ilustracións de Marina Seoane acompañan a escrita de Iolanda Castaño, Andrea Porto, Rosario Golmar, Celia Parra, Rosalía Morlán, Beatriz García, Oriana Méndez, María Solar, Lupe Gómez, Ledicia Costas, Helena Villar Janeiro, Elena Gallego, Ana Mª Fernández, Antía Otero, Eva Lozano, María Canosa, Inma López Silva, Fina Casalderrey, Dores Tembrás, Mercedes Queixas Zas, Clara do Roxo, Concha Blanco, Anxos Sumai, Paula Carballeira, Rosa Aneiros e Teresa González Costa.