A nosa achega á educación infantil

Artigos etiquetado ‘literatura’

A sedución de Merlín

En ContArte o 21/05/2012 ás 07:02

… pois mentres fago os contos adoito esculcar con disimulo o meu auditorio, por ver se a historia elixida e o ton empregado son acaídos e evitar así que a xente se aborreza. Procuro fixarme especialmente en calquera mirada escéptica, calquera xesto de incredulidade que poida pór en perigo o éxito do meu labor,  pois aínda que a maior parte da audiencia sabe que case todas as historias son lendas fantásticas e irreais, non por iso deixan de querer escoitalas de xeito que soen o máis verosímiles posíbel, pois ninguén quere perder o tempo en ouvir contos que non crerían nin os máis cativos do lugar; e a maxia de contar reside niso: en crear a ilusión capaz de facernos sentir como certo aquilo que sabemos irreal.”

Quen así fala é o lendario Merlín, -o mago da epopea artúrica-, cando, aínda rapazolo lizgairo, antes de visitar a escola de sabios da illa de Ávalon se dedicou a percorrer as terras da Bretaña para coñecer as xentes, costumes e crenzas do que logo conformarían o seu soñado reino de Britania.

Como días atrás andábamos enleadas coa maneira de contarlle os contos aos nenos e nenas, esta pareceunos unha das mellores estratexias que vimos e atopámola mentres líamos a fermosa obra de Begoña Caamaño, “Morgana en Esmelle”, un libro deses que non abundan, dos que desde que os comezas xa non queres deixalo.

Con todo, sería inxusto facer esta soa mención desta revisión da lenda artúrica -con reminiscencias á obra de Cunqueiro e de Risco-, dándolle voz e protagonismo ás mulleres que sempre estiveron nun segundo plano -Morgana, Viviana, Xenebra, Igraine- como meros adobíos nas historias de Artur, Lancelot ou Merlín. En palabras da autora, un libro dende unha óptica feminista sen botar contra dos homes.

“Morgana en Esmelle” é un libro con múltiples lecturas, todas elas interesantes e complementarias, que dan pé a unha reflexión sobre a construción das identidades, dos pobos, das crenzas, do modelo de sociedade, mesmo sobre a propiedade e divulgación do coñecemento, e de como todo ilo, como feito humano, está mediado polas decisións, afectos e sentimentos dos implicados.

Como din na recensión editorial: “Unha novela que reescribe o mito cunha ollada contemporánea.”

Como imaxe de portada, tomaron a obra “A sedución de Merlín”, de Edward Burne-Jones, un prerrafaelista engaiolado polos romances medievais e o mito artúrico.

Vilas do libro

En ContArte o 27/04/2011 ás 00:00

Con motivo da celebración do Día do Libro, o pasado sábado líamos artigos en distintos xornais, revistas e na rede, case todos eles cun denominador común: vaticinaban a desaparición do libro en soporte papel nun prazo de quince anos.

Vamos a facer entón unha proposta contracorrente, romántica, sen visión de futuro e non rendible económicamente. Hai tantas desas que unha máis…

Hai moitos anos visitamos a pequena vila galesa Hay-on-Wye, coñecida como a vila dos libros, na que trinta librerías ocupan as antigas casas, cuadras, torres, castelos e murallas. Logo soubemos doutras como Montereggio en Italia, Saint-Pierre-de-Clages en Suiza, Sedberg en Inglaterra, Montolieu en Francia ou Urueña en España. Pódense coñecer todas elas na súa páxina oficial Booktown.net, ou a través dos distintos post que lle dedican no blog Papel en Blanco.

Sería moi desatinado pensar en facer algo así en Galicia? Vilas fermosas precisadas dunha revitalización temos dabondo. Fanse vilas de turismo rural, vilas termais, vilas outlet, vilas… Imaxinade calquera das nosas pequenas vilas -tanto nos dá de interior coma de costa- con librerías especializadas para todos os públicos, podería haber espazos destinados á ilustración, ao teatro, á poesía, á gastronomía literaria, tabernas con tapas e viños literarios, e ducias de propostas máis. Algo vivo, por suposto. Un novo tipo de turismo cultural. Cal sería o problema?, non teremos libros dabondo?, non haberá público? Algún dos grandes empresarios visionarios galegos estaría disposto a respaldar o proxecto?

Se fose preciso, ata aceptaríamos que quedara de paso dalgunha das mega-áreas comerciais galegas. Maloserá que aburridos e aburridas das caravanas, dos atascos de tráfico e das “superofertas do día”  non recalen na vila.

A lectura faite medrar a calquera idade

En ContArte o 14/04/2011 ás 09:00

Como se achega o Día do Libro, unha recomendación de lectura, “Tardes con Margueritte”.

Germain, un home de preto de cincuenta anos, bruto, langrán e case analfabeto, coñece no parque a Margueritte, unha velliña ilustrada amante da lectura. Comezan falando das pombas e isto lévaa a facerlle a primeira recomendación de lectura. Pouco a pouco Germain vai sendo consciente do valor que lle aportan as palabras cando é capaz de entender o seu significado, cando é quen de comprender o que queren dicir máis de dez xuntas e cando se decata de que serven para poñerlle nome ao que sente.

Margueritte “enganchouno” léndolle. Explicoume que a ler se empeza escoitando. Eu pensei máis ben que se empezara lendo. Pero díxome: “Non, non, Germain, non pense iso!, para conseguir que lles guste a lectura aos pequenos cómpre lerlle en voz alta” Engadiu que se iso se fai ben, máis adiante, vólvense dependentes, porque é coma unha droga. Despois, segundo van medrando precisan libros. Resultoume estraño, pero pensándoo ben, pareceume que non era ningunha parvada. Se me lesen contos sendo un cativo, pode que metese máis a miúdo o nariz nos libros, no canto de facer parvadas, simplemente por aburrimento.

Levada ao cine, con Gèrard Depardieu no papel protagonista, quen fai crible unha historia ás veces pouco verosímil, malia que tenra e entrañable.

“Tardes con Margueritte”, un libro da mestra de infantil Marie-Sabine Roger, agora en galego editado por Galaxia.

Taller de corazóns

En ContArte o 30/09/2010 ás 22:13

Ás veces, imos buscando un libro para o noso alumnado e atopamos un para nós. Un deses “tesouros” que pouco abundan; aínda que cada vez máis se publican obras en formato libro-álbum dirixido a persoas adultas. É o que nos sucedeu hoxe. Na nosa libraría de cabeceira encontramos “Taller de corazóns” da editorial OQO. A recensión editorial é tan suxestiva que a recollemos integramente:

Cando chega a noite e o silencio dos soñadores inunda a cidade,
do taller de corazóns xorden misteriosos sons, porque…
Matías ten un segredo.

“Taller de corazóns” recrea unha artesanía marabillosa na que non se arranxan zapatos, nin paraugas, nin se restauran mobles ou se zurcen descosidos pantalóns. Matías, o protagonista, repara —co mesmo mimo e coidado que pon todo artesán— corazóns danados.

O seu traballo nada ten que ver co dun cardiólogo nin o seu taller cun quirófano. Cunha estufa de leña quenta corazóns xeados; con agullas de prata cose corazóns rotos; e cunhas pinzas de esquecemento axusta a hora de corazóns que atrasan para que non se poñan tristes coas lembranzas do pasado.

Para os ‘males do corazón’ recórrese, convencionalmente, ao efecto mitigador do paso do tempo. Con todo, Arturo Abad fainos soñar —no seu primeiro conto editado— coa posibilidade de que os danos emocionais poidan ter tan sinxelo remedio, como unha dobra descosida ou un tacón roto.

No entanto, non hai frialdade no traballo do protagonista nin na narración do autor, cargada de tenrura, consciente do simbolismo afectivo e sentimental atribuído universalmente a este órgano. Imposible tampouco non se conmover co segredo de Matías, que nos revela a xenerosidade sen límite e capacidade de sacrificio do que ama verdadeiramente.

Este incrible taller e o seu protagonista só poderían cobrar vida nas sempre oníricas imaxes de Gabriel Pacheco. O ilustrador mexicano xoga intencionadamente con dúas cores: o vermello e o azul, indisociables do corazón, o sangue que a través das nosas veas azuis é bombeado.

Un libro para recordar, para regalar, para manter a esperanza nun mundo, cada vez máis receoso do amor -en palabras dunha amiga, “emoanémico”, con anemia emocional- e máis temeroso da manifestación dos sentimentos.

Pucho o habitador dos tellados

En ContArte o 21/06/2010 ás 00:02

Aos da mesa muda dábanlles uns cadernos para facer a “plana”. Consistía en reparar no que se debuxara na parte superior de cada páxina e reproducilo debaixo doce veces con toda a exactitude, sobre unhas liñas moi finas de cor gris claro. Pucho tentouno con todas as súas forzas; tentouno porque a primeira liña significaba o perfecto, a orde, a limpeza, a simetría. O neno miraba aquela primeira liña e comprendía a beleza, pero o que xurdía do seu esforzo e absolutamente contrario: o caos, a desproporción, o esborranchamento. Fracasou cos traciños. Ou xuntábanselles uns cos outros ou quedaban espazos inmensos entre eles e non había maneira de que se mantivesen aliñados sobre o trazado gris. Algúns mesmo chegaban á liña superior; dous ou tres atrevíanse a profanar a impecable mostra do encabezamento. Cos redondeis foi moito peor: cando cría que estaba obtendo un xiro perfecto, un encontro milimétrico de principio a fin de círculo, xurdían monstros cabezóns coa boca aberta, patacas xigantes que enchían a plana e ata a sobardaban. A pesar diso, a escola era un lugar perfecto.

Non é máis ca unha anécdota, pero para pensar un pouco nos exercicios de grafomotricidade que a día de hoxe aínda se seguen vendendo como material en moitas editoras, e para máis desgraza, que é seleccionado por moitos docentes, aparentemente normais.

Este é un fragmento do inicio do libro de Manuel Janeiro, “Pucho, o habitador de tellados”, publicado en Kalandraka, seleccionado polo IBBY para integrar a súa Lista de Honra.

Na súa presentación editorial di: “No ano 1951 ou 52 ou 53, como moito en 1956, vivía en Madrid unha familia composta por un pai e un fillo. Vivían nun barrio que miraba ao oeste, nunha rúa que se chamaba Mediodía Grande. A súa casa era o derradeiro piso… Ata o horizonte, ata no solpor, ata nas mesmas nubes, había tellados.

-Ves Pucho, cantos tellados? Seica é o campo -dicía o pai cando saían…

Un libro especial, para todos/as. Un libro para sempre…

Manuel Janeiro crea un texto delicioso e entrañable, con descripcións precisas e evocadoras. Paisaxes, emoción sentimentos e situacións xurden na imaxinación do lector grazas sensibilidade coa que o autor desgrana a vida do protagonista, víctima dun dos episodios -a dictadura- máis desgarradores da nosa historia.

As ilustracións de Juan Ramón Alonso transpórtannos ao Madrid dos anos 50 e preséntannos a Pucho risoño e inocente. O artista combina os seus debuxos a lapis con fotografías reais dos espazos nos que se ambienta a historia. O resultado é un traballo creativo sinxelo e elegante, en consonancia coa calidade da obra literaria.”

É a nosa recomendación de lectura para o verán…, ou para calquera momento.

Saramago

En ContArte o 18/06/2010 ás 18:55

Chéganos a triste nova do pasamento do escritor luso José Saramago, premio Nobel de Literatura. A modo de recordo e homenaxe, recollemos parte dunha entrada deste blog, na que mencionábamos a súa obra “La flor más grande del mundo”:

Moitos dos grandes da literatura teñen feito as súas incursións no mundo infantil, malia que en palabras de José Saramago, no seu conto “La flor más grande del mundo”, é moi difícil escribir historias para nenos porque hai que seleccionar moi ben a linguaxe que se emprega e o que se quere contar. No mesmo, remata dicindo, “E se os contos infantís forem de leitura obrigatórias para adultos? Seríamos realmente capaces de aprender o que, desde há muito tempo vimos ensinando?”. Deste fermoso conto, a produtora galega Continental fixo un vídeo de animación que se acompaña con música de Emilio Aragón.

No seu blog, recompilación de entrevistas, declaracións e pequenos fragmentos, lemos as súas reflexións sobre, coidar a infancia, educación e instrución, escribir e ler para comprender, do autobiográfico en todo o que dicimos e facemos, a inocencia perdida, e moitas outras, a modo de pequenas pílulas revulsivas.

Agasallo para todas as mulleres

En ActualizArte o 03/03/2010 ás 16:01

Nós tamén merecemos un conto …, ou dous. No Día da Muller Traballadora un fermoso agasallo. Dous contos que poñen en valor o papel das mulleres, a súa sensibilidade, a súa forza e sabedoría; da autora Encarna Otero, cunhas ilustracións moi orixinais de Elisa Gallego Picard, publicados por Galaxia. Deses contos que cada vez que se len, aprécianse novos matices.

O branco país sen neve. “Unha nena soñaba nun branco país sen neve (…) A nena sabía que para poder cumprir o seu soño debería de ler; falar; escribir; buscar; aprender; soñar e agardar; coa sabedoría infinda que só dá o tempo…”

A serea do mundo. “Teño unha boa amiga no mar: é unha serea. (…) É unha serea sabia, quere percorrer os mares e os océanos para así coñecer as xentes que habitan nas súas beiras, falarlles, sorrirlles e compartir con elas as súas sabedorías.”

Seguir este blog

Recibe aviso de cada artigo novo no teu correo electrónico.

Únete aos outros 522 segidores