A tradución á lingua galega: a visita dun tradutor

Nestes días grandes das letras parece que sempre se visibiliza máis aos que teñen por oficio a escrita, os escritores, pola súa grande achega á creación, á nutrición e á medra da lingua, pero case ninguén se lembra dos que se dedican a poñer en galego os textos que naceron noutras linguas.

Podería parecer algo complexo de entender para os nenos e nenas de infantil, pero sorprendéronos, coma sempre. Foi tan doado como poñer enriba das mesas libros que fomos atesourando nas nosas viaxes ou cos que nos teñen agasallado; así xuntamos publicacións en francés, inglés, italiano, portugués, alemán ou catalán, algúns dos cales recoñecían por estar xa traducidos ao galego e doutros facían anticipacións sobre os seus títulos axudados polas ilustracións.

Emporiso preguntámonos quen eran as persoas que se tomaban o traballo de traducilos ao galego ou ao castelán para que os puideramos ler.

Botamos man da axuda inestimable do amigo Xosé Antonio López Silva, docente, investigador do ILGA e tradutor -por riba, fillo dunha mestra de infantil- que lle explicou maxistralmente con exemplos en que consiste o oficio de tradutor.

Enganchounos a todos, felicitando na súa lingua de orixe a Rewda unha nena etíope que fala o galego de marabilla, e cantándolle o “Parabéns para ti” e “Happy birthday” foron entendendo como se expresa a mesma mensaxe nunha lingua ou noutra.

Deseguido viron as portadas dunha das obras traducida a máis linguas e dialectos (180), “O principiño”, coas que traballáramos nos días anteriores, así como con algúns fragmentos e vídeos do mesmo, tanto na lingua orixinal coma noutras. Como curiosidade dicir que as nenas nos seus debuxos reivindicaron a feminización desta figura universal, queren unha “Principiña”, que non princesa.

Logo leulles “Little Beauty”, de Anthony Browne, unha fermosa historia dun gorila que deprendeu a comunicarse coa lingua de signos e pide un amigo, polo que os seus gardiáns lle levan a un pequeno gatiño co que establece unha amizade por riba das diferenzas físicas, que nas ilustración nos remiten ao clásico King Kong.

En vista da versatilidade e coñecemento das linguas de Xosé Antonio, os nenos embaláronse e xa lle preguntaban como se dicían certas palabras noutros idiomas. El soubo saír airoso ata en xaponés ou chinés. Os tres irmáns que temos na aula, tiñan moita curiosidade por saber como se dicía “trillizos” noutras linguas.

Rematou a sesión cantándolles cancións en francés.

Con dous artigos on line ( I e II) sobre a tradución, vaia desde aquí a nosa particular homenaxe ás persoas que nos facilitan que poidamos ler en galego o escrito noutras linguas.

Coma sempre só nos queda agradecer a todas aquelas persoas que colaboran entusiastamente con nós, prestándonos libros, axudándonos, ou vindo á escola, como fixo Xosé Antonio López Silva. Grazas a todos e todas.

Decoración de Nadal

Chega un momento do curso no que se pon a proba a coherencia educativa dos centros escolares. Dito doutro xeito, como son compatibles as decoracións navideñas cos principios recollidos nos proxectos educativos dos centros? Como conciliar a educación para o consumo responsable, a sostibilidade, a formación estética do alumnado con todos os arquetipos decorativos propios destas datas? Debemos sucumbir ao espumillón, aos dourados e á charramangueirada das manualidades de Nadal, ou hai outra maneira de facelo sen traizoar a principal finalidade educativa do noso labor?

Non debemos confundirnos: non somos decoradoras, somos educadoras.

Velaquí algunhas propostas ao noso entender concordantes coa filosofía do Nadal e coa educativa, que poden camiñar da man inseridas nun proxecto a desenvolver ao longo das semanas que nos restan:

1ª Tomada do blog Arte y educación que dedica unha entrada magnífica ás instalacións artísticas en espazos escolares. Unha montaxe  feita de globos con mensaxe..

 

2ª Tomada do blog de Michelle Brand, unha artista que crea esculturas con envases plásticos.

3ª Tomada do blog de Denise Carbonell, que tamén aproveita envases plásticos para crear móbiles.

4ª Tomada do web de Wendy Wahl, que crea instalacións con papel de refugallo; nós vémola moi realizable con papel de xornais inseridos en arames.

5ª Inspirada na decoración da cafetetaría La Campana do Museo D´Orsay de París. Unha montaxe dos irmáns Campana, dous deseñadores brasileiros que crean espazos e obxectos incribles empregando sempre material económico e de refugallo. Nós pensamos facelas sobre botellóns plásticos recubertos dos anacos de papel aluminio recollidos ao longo do ano dos envoltorios dos bocadillos, de bandexas de alimentos e mesmo coa cara interior dos tetrabrick.

Recordemos, ás veces os espazos din máis do centro ca calquera outro discurso. Contamos máis co que amosamos que co que escribimos nos documentos programaticos ou con discursos grandilocuentes de datas sinaladas (Día Medioambiente, Día do Consumo responsable, etc.), e refugallo non ten porque asociarse a cutrerío, xa que logo pode dar pé a decoracións cunha estética moi coidada e visualmente suxestivas. No Nadal non hai por que abrir a veda ao consumo desaforado e á chocalleirada, máxime nun momento social coma no que nos atopamos. 

En datas coma estas é cando se visibiliza o compromiso do centro e do profesorado co desenvolvemento sostible.

“Érase otra vez un bosque”

Nós non imos facer nada especial na clase para conmemorar o día dos Dereitos dos Nenos, pola sinxela razón de que é algo que cremos debemos traballar cada un dos días que estamos xuntos: co exemplo, co trato que lles dispensamos, coa maneira na que os estimulamos fomentando  a súa autoestima e conciencia dos outros.

Así que nin carteis, nin exposicións, nin grandes declaracións, nada … Nada máis e nada menos que co exercicio diario dos dereitos.

Hai tempo que temos na clase un libro que sempre nos axuda a suscitar algunha conversa da que tirar moito proveito. Trátase de “Érase otra vez un bosque”, publicado por Intermon Oxfam, no que a través dunhas fermosas ilustracións moi planas, se nos amosa un escenario, un bosque, no que os seus habitantes mostran total intransixencia cara calquera “intruso” diferente a eles.

Un máis para abordar esas cuestións que deben estar presentes na aula no día a día, non só un día ao ano.

O neno can

Chegamos a un punto de sobreexposición ás miserias humanas que, cando emiten reportaxes na televisión sobre a vulneración dos dereitos das persoas, cando vemos imaxes na rede ou noticias nos xornais, somos quen de seguir facendo o que estábamos a facer coa mesma tranquilidade. Xa se nos inmunizou o sentir, xa nada nos impresiona; pódenos conmover no momento, pero pasado iso quedamos como estábamos; tan só nos provocan reaccións viscerais efémeras. Todo acadou un nivel de brutalidade, de realismo, de recreación na desgraza que conseguiu que nos afixéramos á ela.

Isto é o que nos pasa aos adultos, que vivimos outros tempos diferentes nos que nada sabíamos disto, pero aos máis novos, aos mozos e mozas que medraron con esas imaxes no telexornal á hora do xantar, déixaos totalmente indiferentes. É todo tan impersoal, tan anónimo que lles parece irreal, froito doutro produto da ficción, mesmo poderían ser mundos virtuais. Non son quen de poñerse na pel do que están vendo na pantalla.

Talvez hai que cambiar de estratexia, cando se quere mobilizar á sociedade en prol da defensa dos dereitos humanos. E isto é o que fixeron dous escritores comprometidos co tempo no que viven: Fina Casalderrey e Francisco Castro, que veñen de publicar “O neno can“. Comparten os dous, a mais desta obra, unha amizade de vello, moito oficio e unha sensibilidade exquisita. Con estes vimbios, con catro mans e vinte dedos foron quen de escribir cinco relatos que entre a lectura de cada un deles tíñamos que deixar pasar un tempo para sobrepoñernos. Agora, cando falamos de nenos con nome –Aakesh, Nadim, Altair, Leila ou Carlos- non hai escapatoria, tócanos a fibra sensible. Todos eles teñen ou establecen unha relación especial cun can, que parece ser o único toque de tenrura que se lles permite nas súas vidas privadas dalgún dos seus dereitos fundamentais.

Con todo, aquí radica a mestría de Fina e de Francisco, non se recrean nos detalles escabrosos ou sórdidos, eles colócannos na situación, sen darnos drama de balde e deixan que sexa a imaxinación do lector a que lle bote o resto. Póñennos o maxín a funcionar; agora non somos meros espectadores nin consumidores de imaxes nos parques temáticos da pobreza. Non; eles souberon apelar á nosa humanidade, aos nosos afectos e facernos reaccionar contra esas situacións inxustas nas que viven tantos nenos e nenas.

Non sabemos ben onde empeza e onde acaba a man de cada un deles; crearon un estilo distinto: directo, lixeiro e claro, de frases curtas que ás veces hai que volver sobre elas cando se repara na beleza que encerran.

“O neno can” é un libro a favor de UNICEF, así, cada un dos contos é introducido cunha interpretación dos artigos da Convención dos Dereitos dos Nenos/as, que logo veremos vulnerado na historia que nos relatan. Igualmente, péchase cada un deles cunha cita. A soberbia capacidade de Patricia Castelao para retratar expresións infantís, fai o resto. Preséntase cunha coidada edición, nun formato que o afasta dun típico libro de contos (algo que repele a lectores adolescentes), e agocha unha brincadeira dos autores nas lapelas. Mírese por onde se mire, estamos ante un libro diferente.

En definitiva, é un libro para ler, para gozar cunha boa lectura e, sobre todo, para reflexionar. Porén, considerámolo altamente recomendable, para lectura de centro, de aula, de biblioteca, con alumnado de dez ou doce anos en diante. Co alumnado da ESO daría para o traballo dunha materia ao longo de todo o ano. Cumpre todos os requisitos para ser unha obra de referencia nos institutos, sacudíndolle aos mozos e mozas a capacidade -que teñen adormecida- de  compadecerse e dándolle a forza para rebelarse contra as inxustizas.

Francisco Castro e Fina Casalderrey con este libro denuncian a mala vida de moitos nenos e nenas. Eles non calan, non cumpren con aquilo do que se laia Mahatma Gandhi e que lle pon punto final ao primeiro conto, “O neno can”, e que di:

O máis terrible das cousas malas da xente mala é o silencio da xente boa.

Kartonlibros

Hai poucos días unha amiga tróuxonos un fermoso agasallo da Arxentina, un exemplar dos libros de Eloísa Cartonera.

Eloísa Cartonera é unha cooperativa arxentina das chamadas editoriais cartoneiras, sita no popular barrio porteño de La Boca. Unha iniciativa alternativa que xurde no ano 2002, trala crise do país, e que quere competir coas grandes editoras. Venden libros con textos dos autores que lles ceden os dereitos de edición e fanlle as tapas con cartón mercado a un prezo xusto aos cartoneiros que recollen cartón pola cidade; logo son ilustradas e coloreadas por nenos en risco de exclusión social. Os libros, finalmente, véndense a baixo prezo, porque tamén cren que hai que poñer a cultura ao acceso de todo o mundo, mesmo, para os con menos posibles. Os ingresos axudan a mellorar as condicións de todas esas persoas de vida marxinal. Tras 10 anos da creación de Eloísa Cartonera, existen na actualidade, máis de 50 editoriais cartoneiras en todo o mundo, mesmo en Galicia.

O libro titúlase “1000 gotas”, e foi especialmente escollido pola nosa amiga porque lle pareceu que a historia era “moi InnovArte”. No peculiar estilo de escrita automática e surrealista que caracteriza ao seu autor César Aira, cóntanos que un día, sen saber como, desapareceu a pintura de “La Gioconda” do Museo del Louvre; a fina capa de óleo transformouse en 1000 gotas que fuxiron por uns microburatos que apareceron no cristal blindado que a protexía. Unha aventura trepidante e hilarante que non é máis ca un pretexto para contarnos outras moitas historias.

Gustounos tanto a iniciativa, que tardamos moi pouco en decidir facer algo similar co noso alumnado. Agora, xusto neste tempo de libros, de letras, de tantas e tantas celebracións arredor da lectura, quixemos facer algo que tamén nos permitira que en cada casa houbera un libro con aqueles poemas que máis nos gustaron ao longo destes tres anos que pasamos xuntos. En vindeiras entradas do blog iremos presentado esa escolma. Nesta preferimos centrarnos unicamente na elaboración do “libro cartoneiro”. Queremos falar do traballo matemático que supuxo o corte do cartón aproveitando ao máximo cada caixa; do coñecemento dun libro por dentro,  dos detalles nos que habitualmente non se repara, como a función das gardas, a necesidade de recoller datos identificativos –lugar e data de edición-¸da paxinación, da ilustración, etc. Elaborouse un libro cartoneiro en toda regra.

Ver presentación.

Kartonlibros

Resultou un libro de poemas galegos; podería ser de un conto escrito en cada casa para logo poder intercambiar entre todos os nenos; podería ser calquera tipo de texto que lles fixera entender que o valor dun libro non radica nunha custosa edición, senón no proxecto que hai detrás del, máxime como é o caso das editoriais cartoneiras.

 

Comer na escola

Escena ficticia 1: un grupo de mestras de infantil conversa sobre o momento do petisco de media mañá; do mal que comen os nenos; de canto se lles nota que non están afeitos a mastigar; de que aínda hai pais que en vez de froita mandan potitos; dos que sempre traen bolos industriais, etc. Unhas expoñen as vantaxes de ter as merendas pautadas día a día, e outras din que lles parece unha intromisión na vida familiar. Mesmo algunha afirma que asumiu que se introducira ese momento nos tempos escolares, agora ben, apenas intervén, xa que non é a súa función como mestra analizar a variedade da dieta ou a forma na que comen no comedor escolar, e que non vai ter problemas coas familias ou cos nenos polo que comen.

Escena ficticia 2: Desde as 7:30 da mañá van chegando a unha escola os nenos e as nenas cos ollos aínda cheos de lagañas. De inmediato son introducidos no comedor escolar onde, como aos polos dun criadeiro, lle dispensan con apuro e eficacia a dose equilibrada desa hora. Deseguido póñense a ver a televisión. Ás 14:00 repítese a mesma situación. Arengados como as tropas, van sendo carrexados cara o comedor. Previamente tiveron que facerse cargo dunha equipaxe digna dunha viaxe transoceánica (a roupa da mañá, o mandilón do comedor, a carteira de hixiene dental, a axenda do comedor, as vestimentas que empregarán nas actividades extraescolares, e outros moitos “complementos”).  Hai un breve tempo limitado para toda esa operación de comer equilibrada e saudablemente, xa que logo, hai que ir a ver unha película que fala da alimentación san.

Escena ficticia 3: unha mestra de infantil sinala nunha lámina, ou mesmo nunha PDI os alimentos que conforman a dieta equilibrada; nunha ficha colorean o cuberto axeitado a cada prato, e riscan un X aquelas formas, usos ou actitudes non adecuadas mentres se está a comer. Ao rematar, e sen limpar previamente as mesas, comen como lles peta, sen asearse, collendo a culler coma se fose unha moca, e así, aínda cos fociños enzoufados, saen para o recreo.

Escena ficticia 4: nun obradoiro dos que se desenvolven no comedor escolar trala inxesta apurada e mediada por ameazas, realizan uns orixinais disfraces de “alimentos” que lles transmiten aos nenos/as importantes consignas ou lemas relacionadas coa alimentación e cos hábitos saudables.

Escena ficticia 5: vese que hai celebración no centro, con mesas cheas de doces, lambetadas, bebidas edulcoradas a esgalla e os nenos ante tal desproporción comen desaforadamente, non respectando ningún tipo de convencionalismo social, malia estar diante dos seus condescendentes proxenitores e mestras. Logo, xa que é día de festa, corren entolecidos polo patio ata que algún vomita.

Escena ficticia 6: un nutricionista ou un responsable municipal de comedores glosa perante as cámaras de televisión as bondades nutricionais dos menús que dispensan nos centros; ao tempo emítense imaxes de criaturas amoreadas unhas enriba das outras, comendo nun deses comedores, -nesas espantosas bandexas nas que serven a un tempo o potaxe, coas croquetas,  co iogur e coa auga-, collendo os garfos ou as culleres de calquera maneira, falando coa boca chea; e todo con presa, con moita presa.

Afortunadamente son escenas de ficción escolar, porque se fosen reais cabería preguntarse:
-Cal é a función dos servizos complementarios que se dispensan nos centros escolares? Son un complemento educativo como indica o seu nome, ou só se trata de “conciliar” e nutrir?.
-Onde está a responsabilidade dos docentes canto á hábitos saudables?;  -para facernos entender imos a empregar unha terminoloxía xa en desuso-, só se teñen que encargar do conceptual deixando de lado o procedimental e actitudinal?
-Por que nos Consellos Escolares, onde están os responsables de todas as actuacións que se desenvolven nos centros, non tratan de coordinar a función educativa de todos os servizos que interveñen coas criaturas? Deberían decatarse de que somos moitas as persoas que atendemos os nenos, pero os nenos son sempre os mesmos, e viven as nosas incoherencias ao longo de todo o día.  Sempre dicimos que a educación dos cativos é responsabilidade de moitos, pero por desgraza e por comodidade, agora acordouse facer todo na escola, nun único espazo no que ao longo do día imperan distintas normas.

Confundímolo todo; non é o mesmo nutrir ca alimentar, non é o mesmo darlles de todo ca darlles o que precisan, non é o mesmo calidade das escolas que contedores de nenos. E que ninguén veña dicindo que, aínda así, algúns comen mellor que na casa, porque podendo sendo certo, non é para conformarse, xa que logo, estamos educando persoas, e debemos procurárllelo mellor.

Comer non é facer unha parada técnica para repostar; non é encher o depósito con combustible con moitos octanos e volver á pista a seguir dando voltas a toda velocidade. Comer é unha necesidade que tamén precisa de calma, de cariño, de normas da vida real, non de normas que só valen para o comedor. Comer tamén é saborear, gozar coa comida, coa súa presentación, coa forma na que se sirve, que importa tanto como o seu equilibrio nutricio. Comer require dunhas formas e dun tempo para relacionarse cos outros. E trala comida, o máis aconsellable é un repouso.

A alimentación, a mais dunha necesidade vital é un feito social, cultural e humano e iso si o saben entender nas Escolas de Reggio Emilia, onde a cociñeira, a pinche, a camareira ou a monitora teñen unha función tan educativa como a da mestra; onde cada día os nenos colaboran tanto na cociña coma no comedor servindo aos compañeiros; onde os tempos de comida son espazos de relax, de compartir, de falar, e onde trala comida, sempre se lles reserva ás criaturas un descanso reparador.

Ás veces preocúpannos estas nosas críticas a cuestións que outra xente gaba compracida, pero en ocasións tamén atopamos opinións na mesma liña, como sucede no artigo “El trato en los comedores escolares” publicado no nº 64 de Aula de Infantil.

Así se manipula ao consumidor

Dicir que temos unha teima co consumo responsable non é unha novidade para as persoas que habitualmente seguen este blog, porén tratamos de coñecer, entender e eludir as estratexias que emprega o mercado para facernos caer unha e outra vez nas súas redes, tanto por motivos persoais como, e sobre todo, por motivos profesionais; consideramos que unha das aprendizaxes máis importantes que debe ter lugar na escola é a das implicacións da actual sociedade do consumo.

Emporiso, interesounos o título e referencias do libro de Martin Lindstrom “Así se manipula al consumidor”. A súa lectura arrepía e satura por igual, xa que logo, segundo imos descubrindo como as empresas nos lavan o cerebro, sentímonos totalmente indefensas e incapaces de facerlles fronte. O primeiro capítulo “Compra, bebé, compra. Cuando las empresas empiezan con el marketing en el útero”, fainos comprender o marcadas que chegan xa as criaturas á idade escolar, e algo sobre o que temos alertado en varias ocasións: o potencial perigo de moitos xogos on line que se ofrecen de balde.

Recomendámolo, non para que deixedes de mercar, xa que o mesmo autor recoñece que é imposible, senón “co propósito de concienciar e capacitar aos lectores para que tomen decisións máis intelixentes, sensatas e con máis fundamento sobre que mercan e para que. Despois de todo, xa é dabondo!”

Vista previa do libro.

Felicitar as festas

Felicitar á familia e amigos nestas datas é un costume moi estendido e sempre agradecido polos destinatarios, porén empregaremos tres formas distintas de transmitir os bos desexos para deste xeito coñecer as súas canles, as mensaxes, o contido e a maneira de facérllelos chegar:

1º Por correo postal, para o que se fixo preciso que todos soubesen escribir o seu enderezo; esa era a condición ante o risco de que a felicitación non chegase ao seu destino. Para coñecer todo o proceso visitamos a oficina de Correos, onde fomos recibidos pola nai dun alumno que nos amosou todas as instalacións, pasos, funcións do persoal e das distintas operacións precisas para que os envíos cheguen ás casas. Ver presentación

Visita correos

2º Por correo electrónico, para o se fixo preciso coñecer o enderezo electrónico dos pais; logo empregamos un sinxelo recurso posto a disposición pola Secretaría Xeral de Política Lingüística que permite elixir de entre seis modelos de postais, engadirlle un texto máximo de 130 caracteres co que cadaquén escribe o que quere, e remitilo.

3º A través do blog de aula, para o que fixemos unha breve gravación en vídeo da interpretación da canción “One love” de Bob Marley. Un traballo da especialista de inglés a partir do libro infantil do mesmo título de Cedella Marley. Unha mensaxe universal de amor para estas datas.

Tres maneiras, desde a máis tradicional ata a más actual, a mesma intención, e diferentes procedementos, requirimentos e códigos para retomar un xesto propio destas datas.

O troco

Tras a lectura do libro “Troco” de Roberto Castro e Margherita Micheli, publicado por OQO, quedaron moi interesados nese tipo de transaccións que non precisan dos cartos. No caso da ovella Catarina, a protagonista do conto, acaelle máis o título que lle puxeron á versión en castelán “Cambalache”, dado que hai un chisco de intencionalidade enganosa, polo tanto non é un troco equitativo.

Vimos que esta foi, e aínda é, unha forma de intercambio de propiedades, moi utilizada nalgunhas sociedades, coñecendo as súas vantaxes e inconvenientes.
Gustounos tanto a idea que acordamos facer na clase un pequeno “mercado de troco”, no que cambiaríamos pequenos obxectos de escaso valor económico (cromos, debuxos, lapis, poemas, adiviñas…). Estes son os pasos que se deron:
1º No día convido, tras informar ás familias con notas e a través do blog de aula, todos trouxeron os obxectos de troco, que foron presentando ao grupo, coas súas prestacións e cualidades. Deseguido etiquetaban o “lote”, para quedar exposto na mesa onde podería ser admirado polos interesados no seu posible troco.
2º Comprobamos que había equilibrio entre os obxectos de troco, de tal xeito que substituímos dous que non eran proporcionais ao resto do grupo.
3º Tras a observación e toma de decisión individual do interese de troco, bótase a sortes a quenda de intervención para evitar que queden relegados os nenos/as máis tímidos.
4º O interesado/a colle o obxecto da súa propiedade e di “Troco…, polo … de…”, ao que o interpelado/a responde “Troco, trato feito!” ou “Non hai troco”.
5º Cun apertón de mans e intercambio de obxecto péchase o troco, sabendo que é irreversible.
Tras o inicio con dúas tentativas falladas de troco, pensamos que isto non ía funcionar polo apego que cadaquén lle tiña ás súas propiedades, pero só foi unha impresión inicial errónea , pois o troco desenvolveuse dunha forma extraordinariamente áxil e satisfactoria para os participantes, que reclaman unha nova sesión de troco. Tamén se baralla a posibilidade de facer como a ovella Catarina: cos mesmos obxectos, realizar o troco en varias ocasións. Mesmo algúns poderían retornar aos seus propietarios iniciais.

Ver presentación.

troco

E que podo facer eu?

Preme na imaxe para ver a curta.

Falábamos na entrada anterior da necesidade de volver a mirada e o traballo diario sobre os “pequenos valores”, base do que nos fai persoas de ben: a colaboración cos demais, a xenerosidade, a capacidade de compadecerse dos outros (padecer con…), de poñerse no lugar dun igual, etc.

Que aprendan a preguntarse sempre, en cada momento, e diante das inxustizas e necesidades, “E que podo facer eu?”

Porén botamos man do libro e da curta de animación baseada nel, do álbum de OQO “E que podo facer eu?” de José Campari e Javier Cisneros.

Asemade, recomendamos a lectura da secuencia didáctica deseñada a partir desta publicación, recollida no libro “Medrando sans: de sentimento en sentimento…, de emoción en emoción” (pax. 154-159), que pode dar pé a un fermoso proxecto de solidariedade, de axuda, de colaboración e de humanidade, tanto para estas datas como para desenvolver ao longo de todo o curso.

Dereitos e Deberes Humanos

View this document on Scribd

O Día dos Dereitos Humanos, a máis de toda a parafernalia das celebracións, declaracións oficiais e xestos emotivos, tamén pode ser unha boa ocasión para reflexionar sobre tres cuestións:

1ª Temos a completa seguridade de que os nenos e nenos que temos nas escolas teñen garantidos os seus dereitos na actualidade e de que poderán exercelos no futuro?

2ª Podemos estar completamente satisfeitos dos logros que se teñen acadado desde a súa aprobación?

3ª Cal é a mellor maneira de facer conscientes ás criaturas destes dereitos inalienables das persoas?

Véñennos ao recordo as palabras de Fernando Gonzalez Lucini a quen coñecemos hai anos con motivo da presentación do seu libro “La educación como tarea humanizadora. De la teoría a la práctica educativa”, prologado por Juan Carlos Tedesco. Para este experto en educación – primeiro mestre de infantil e logo profesor de futuros docentes, a máis de recoñecido musicólogo-, na escola temos que volver a mirada cara os pequenos valores: a responsabilidade, o esforzo, a compaixón, a esperanza, a gratitude, a xenerosidade, e sobre todo, a tenrura, como base para a concreción dos grandes valores democráticos como a liberdade, a igualdade e a solidariedade.

Para Lucini, estes valores están en crise porque o horizonte da felicidade está marcado polo ter e polo mercar e non por un san vivir democrático e porque vivimos nunha cultura de dereitos e non de deberes que prexudica ao próximo e por ende á convivencia; así mesmo, sostén que cada dereito ten a súa contrapartida nun deber, xa que logo, dereito e deber son as dúas caras dunha mesma moeda.

Os dereitos humanos e os deberes humanos, así xuntos os dous no día a día da escola, en todos os xestos, actuacións e actividades que nela se desenvolven. Tanto para os nenos e nenas como para os proxenitores, docentes e demais persoal do centro.

Só a vivencia activa dos dereitos e dos deberes pode garantir a súa asimilación e asunción por parte dos nenos e nenas. O resto, bonitas declamacións, lecturas ou exposicións para un día.

Dereitos da primeira infancia

No Día dos Dereitos Humanos unha mirada ás condicións sociais e educativas da infancia iberoamericana.

Dentro da colección Metas educativas 2021, a OEI editou “La primera infancia (0-6 años) y su futuro”, coordinado por Jesús Palacios e Elsa Castañeda, prologado por Álvaro Marchesi e no que atopamos colaboracións como a de Vicenc Arnaiz. Parte dunha análise da situación da infancia e deseguido ofrece un completo panorama das direccións nas que deben orientarse os cambios de futuro coas perspectiva de fondo dos dereitos da infancia.

Malia que recomendamos a súa lectura completa, hai dous artigos que veñen ao fío no día de hoxe:

- Primera infancia: una agenda pendiente de derechos, de Nashieli Ramírez
- ¿Qué hace Blancanieves por aquí? Derechos humanos, discriminación y diversidad en la primera infancia, de Michael Feigelson

Salvar o planeta

“Los animales salvan el planeta” é unha serie animación de Discovery Channel con 11 breves vídeos que axudan aos nenos/a a decatarse do impacto no planeta de pequenos acenos  cotiás como apagar os aparellos que non se usan, racionalizar o gasto de auga na ducha, non empregar bolsas plásticas na compra, usar lámpadas de baixo consumo ou reciclar.

Literatura e consumo responsable

Nos previos ao Nadal vén sendo bastante habitual que desde as bibliotecas escolares ou desde as ANPAs se preparen folletos para as familias con recomendacións de libros infantís.

Unha compañeira suxírenos que nesta ocasión os libros seleccionados poderían ser os recollidos no proxecto “Dálle a volta” do Instituto Galego de Consumo, xa que logo, deste xeito, a máis da lectura, poderíase aproveitar para fomentar o consumo responsable. Así se fixo tamén, recentemente, na Escola de Pais do suplemento semanal “La Voz en la Escuela”.

Alí escolmamos 30 libros agrupados arredor de sete eixos temáticos, que son os que seguen e que se poden consultar no proxecto (páxinas 22-50), así como as propostas de traballo para a aula ou coas familias.

1.- Unha festa diferente. Alternativas ao consumismo nos aniversarios e noutras celebracións infantís.

“Area fai seis” (versión interactiva), “A memoria das árbores” e “Cumpleañeros”.

2.- Quero isto, isto, e isto tamén! O fácil acceso dos máis novos aos catálogos publicitarios de xoguetes.

“A caixa dos recordos”.

3.- Mércame. Os caprichos consumistas dos pequenos. O valor dos cartos e das pequenas cousas que non se poden mercar. O máis grande ou o máis custoso non sempre é o mellor.

“La palabra que se fue de vacaciones”, “Coas mans baleiras”, “El regalo del pescador”, “El coleccionista de momentos” e “A casa máis grande do mundo”.

4.- Espello, espelliño. A imaxe persoal; influenza das series e persoaxes televisivos. Moda e publicidade. Estereotipos de sexo/xénero. Traspaso de hábitos estéticos adultos á infancia.

“Petra”, “¿Hay algo más aburrido que ser una princesa rosa?”, “Sapo Manuel Quenorrana”, “Ranilda”, “Nariz de ouro” e “Cuervo”.

5.- Como como. Estilos de vida saudables, alimentación e actividade física. Doces, snacks e lambetadas.

“Picurruchos”, “Nicolás cocina sin fuego”, “Una cocina tan grande como un huerto” e “O incrible neno devorador de libros”.

6.- Como consumo. As implicacións do consumo no medio natural e nas relacións humanas.

“Misterio na selva de Ngorongon”, “León y el medio ambiente”, “Que fai falta?”, “Non é unha caixa”, “Caixa de cartón”, “Xaime e as landras” e “A árbore de follas DIN A4”.

7.- Gargalladas sen cartos. Actividades alternativas que non incrementan o consumo irresponsable.

“Un agasallo diferente”, “Russell y el tesoro perdido de Valderranas”, “Te regalo un cuento” e “El mejor regalo del mundo”.

No proxecto atoparedes información sobre cada unha das publicación e ligazóns a ás páxinas web das súas editoras.

Dereitos da infancia

O 20 de novembro conmemórase o Día Universal do Neno/a, os dereitos e benestar da infancia,algo aínda lonxe de acadar á vista do Informe UNICEF “Estado mundial de la infancia 2011”. Aconsellamos botarlle unha ollada á Táboa 9-Protección infantil (pax.120-123) onde recollen indicadores como traballo infantil, matrimonio infantil, actitudes de cara á violencia doméstica, disciplina infantil e mutilación/excisión xenital feminina.

Con tal motivo queremos recomendar dous libros de Alain Serres, director editorial de Rue du Monde, que deberían estar presentes en toda biblioteca de centro, malia que están aconsellados para idades superiores (6-9):

“Yo seré 3000 millones de niños”, no que o autor seleccionou un conxunto de fotografías que reflicten a realidade dos nenos/as do planeta. Unha reflexión sobre os dereitos dos nenos con textos de grande beleza e ilustracións de intensa luz xunto a fotografías en branco e negro que amosan rostros de nenos sen infancia.

“Tengo derecho a ser niño”, unha clara mensaxe en defensa da infancia que se expresa neste libro con vistosas ilustracións que compoñen un mundo ideal, alegre e luminoso ao que teñen dereito todos os nenos do mundo.

Estereotipos da infancia na programación televisiva

As persoas adultas non adoitamos ver os espazos televisivos dedicados á infancia é adolescencia e salvo que haxa algunha emisión que suscita a polémica non sabemos nada das historias que ven os nosos fillos/as ou alumnos/as. Na meirande parte dos casos falamos por referencias. Ao mellor cómpre que lle dediquemos un pouco de tempo para saber que estereotipos se están transmitindo a través deste medio, ben na publicidade como nas series ou outros programas. Si pensamos que a televisión é un dos primeiros axentes de socialización do noso tempo, cómpre saber que valores se trasladan nese proceso de inculturación.
Malia a variedade e diversidade de espazos hai unha serie de aspectos que a televisión aborda de modo predominante. Velaquí os recollidos no Informe do Defensor do Menor, “¿Qué menores ven los menores en la televisión?” do 2008.
1.- A infancia recuperada, esta é a visión doce e idealizada dos adultos sobre a nenez. Xa non é a visión prioritaria nos espazos televisivos. Presente en series como Cuéntame ou Águila Roja.
2.- O menor como vítima, onde a transgresión dunha norma adquire unha dimensión dramática asociada ao perigo, ameaza ou mesmo castigo para o transgresor. Preséntase o medo como elemento de control social. Atópase en series como El Internado ou en telenovelas iberoamericanas.
3.- O menor como heroe, aquí mestúranse elementos vinculados co universo ético, estético e moral do guerreiro da tradición oriental con elementos extraídos da ciencia ficción. En series como Pokémon, Bola de Dragón, ou debuxos animados xaponeses de estética manga, nos que cómpre analizar o papel da violencia neste tipo de produtos.
4.- A infancia como simulacro e coartada, presente especialmente en debuxos norteamericanos (South Park) que reflicten a perda da inocencia na construción da identidade infantil. Propostas claramente adultas, sen sentenzas nin modelos de conduta imitables, cunha visión agre, descarnada, sarcástica e cínica, malia que o adulto pode intuír unha defensa de determinados valores positivos cívicos e éticos. Entreteñen por igual a pais e fillos, o problema radica en como son descodificados polos pequenos.
Tamén adoita aparecer un tratamento do menor como “el buen salvaje”, ao estilo de Shin Chan, cunha visión crítica da familia, deslexitimada da súa función tutelar, caricaturizada e ridiculizada, tanto na súa vertente familiar coma na profesional e de adultez e xeral.
5.- Individualismo altruísta, en series nas que se cuestiona a norma xa que é entendida só como regra ou imposición, máis, menos arbitraria do poder. É común, polo tanto, que os personaxes traten de saltarse as regras impostas; salvo polos actores secundarios “chapóns” atemorizados cumpridores desas regras.
6.- Actividades extraescolares: sexo, drogas, hip-hop. É curioso que en moitas series ambientadas en centros escolares (Al salir de clase, Física y Química) os problemas non teñen nada que ver co intelectual, senón máis ben con aspectos relacionais. Os rapaces cognitivamente capaces son sempre marxinais á trama.
Hai unha visión normalizadora das relacións sexuais que obvia as consecuencias que poden derivarse delas. O consumo de drogas ou alcohol preséntase como conduta habitual e cotiá. Tamén aparece un consumo compulsivo (fashion victim, shopping), especialmente feminino que se presenta como actividade de lecer frívola e divertida.
7.- Simbiose interxeracional. Hai un claro cuestionamento da xerarquía familiar a través de figuras parentais deficitarias: pai egoísta ou débil (Simpsons), nai angustiada e histérica. Hai unha falta de lexitimación ou de ascendente moral dos adultos na imposición de normas.
8.- Tradicionalismo na modernidade; nalgunhas series os estereotipos infantís ou adolescentes asócianse a elementos moi convencionais e pouco transgresores. Os roles de xénero correspóndense cos estereotipos clásicos: o feminino como sensibilidade ou debilidade, de fácil manipulación; e o masculino como franqueza ou falta de complexidade. Os roles negativos principais son : chicos/as malos/as e os “pringados” ou “pagafantas”, algo que obviamente fai moito máis atractivos aos personaxes malvados.
A grandes trazos isto é o que consumen os rapaces e os mozos a diario.Espello ou construción da realidade. Ao que hai que sumarlle o que reciben pasivamente porque a televisión está enchufada mentres eles andan por alí: telelixo, realitys, tertulias con contertulios do máis infame, telenovelas, etc.
Xa diredes se pesa máis ou menos que o que podemos inculcar desde a escola.
Que facemos? Seguimos coma se isto non fose connosco?

Televisión si ou non?

Hai uns días, unha nai manifestábanos as súas dúbidas canto ao consumo televisivo por parte do seu fillo. Por unha banda era coñecedora de todo canto se di sobre o uso abusivo da TV, dos seus efectos nocivos, e das súas consecuencias, entre elas o sedentarismo; pola outra dicíanos que dada a súa situación familiar, tampouco dispoñía de moitas alternativas para o tempo de lecer, sobre todo, nos días de inverno nos que non é posible saír á rúa. Esgrimía ademais que o neno aprendía moito da televisión, de feito, parte do vocabulario que empregaba non podía ter outra orixe que non fose a televisión.

Sabemos que estaba tratando de tranquilizar a súa conciencia, non dispuña de tempo nin de recursos, a televisión está aí á man, é do agrado do neno e polo tanto quería ver o positivo diso. Que responder nestes casos?, mantémonos na nosa postura totalmente contrarios á TV, aínda que na nosa casa non nos apliquemos o conto?, martirizamos a esta nai por ser unha irresponsable ou dámoslle unhas claves a ter en conta á hora de seleccionar programas?

Malia a competencia das TIC, a televisión segue ocupando parte do tempo de lecer do noso alumnado. E os medios de comunicación poden ser unha ferramenta de enorme utilidade para a educación e formación de menores pero faise preciso protexelos perante os contidos inadecuados e usos abusivos. Cómpre recordar que o audiovisual ten unha grande incidencia na construción da identidade infantil e xuvenil.

Agora, cada vez máis empezan a aparecer estudos que xa non demonizan a televisión, senón que salientan as vantaxes deste medio. Apuntan tamén que o problema radica na programación e nos produtos televisivos que se lle ofrecen aos máis pequenos, e isto si é unha responsabilidade dos gobernos, non das familias.

Os responsables da programación infantil deberían velar por si:

-          As imaxes que os menores reciben de si mesmos a través dos relatos televisivos contribúen positivamente á súa comprensión do mundo, dos demais e de si mesmos?

-          Inscríbense en modelos pedagóxicos determinados ou compadécense dos estadios de evolución psicolóxica nestes segmentos de idade?

-          Como se prové aos menores de coñecementos e de habilidades para a convivencia e a resolución axeitada dos conflitos vitais?

-          Existen asociacións claras entre valores positivos e personaxes atractivos, ou pola contra, téndese á disociación?

-          Búscase unha representación realista do menor ou pola contra utilízase simbolicamente a súa imaxe para trasladar determinadas mensaxes?

-          Cal é a proposta de interacción entre iguais entre os diferentes segmentos de idade, con pais/nais, profesorado e outras figuras de referencia?

Dito de outro xeito deberían facer unha análise das mensaxes que se transmiten, tanto a nivel temático, semántico e actancial, no que se vexa o seu sentido narrativo (personaxe presentado como positivo, negativo ou neutro); as actitudes e comportamentos na narración, os asuntos cos que aparece vinculado e involucrado; as relacións familiares que establece (paternofiliais, fraternais, etc), as relacións extrafamiliares con adultos e con menores; e as súas actitudes e comportamentos en espazos públicos e privados.

Repetimos, isto é unha responsabilidade dos gobernos. Non se lle pode ir con contos ás familias dicíndolle que deben ver a televisión cos fillos/as, que deben supervisar previamente os programas que consumen, que deben charlar sobre estes programas…, e un longo repertorio de boas intencións, porque se as familias tiveran tempo para facer isto, ao mellor non tiñan que recorrer á televisión.

Anuncios con/de/para menores

Un pai espera ao seu fillo á porta do colexio, non pode resistirse e come o apetitoso bocadillo que lle levaba para a merenda, algo que logo nega perante a mirada benévola do neno. Un neno emperrenchase en meter no carro do supermercado unha bolsa de snacks, ante a negativa do pai, tírase ao chan montando un cisco; o pai reacciona facendo o mesmo. Catro homes mozos metidos nun coche descobren que o bebé que os acompaña fixo as súas necesidades, de seguido todos se poñen a berrar coma tolos ata que llelo levan á súa nai. (curiosidade, son varóns, de seren mulleres as protagonistas xa sería obxecto de denuncia)
O 21 de novembro conmemórase o día Mundial da Televisión, e dado que o 20 é o Día Universal do Neno, nesta ocasión non imos a falar do abuso televisivo dos menores, como xa fixemos o pasado ano- senón da presenza dos nenos/as na publicidade televisiva.
Acotamos na publicidade porque senón pola contra tamén teríamos que falar dos realitys nos que unha profesional da psicoloxía/educación acode á casa de familias que malcrían aos seus retoños e logo vense desbordados polo seu comportamento; teríamos que falar tamén doutros nos que pais superados polos seus rebeldes fillos/as, mándannos a granxas reeducadoras onde lles fan facer o que ninguén lles ensinou nunca na súa corta vida; teríamos que dedicarlle un tempo á nova ola das series televisivas, en moitas delas, pais/nais inmaduros son atendidos, coidados, comprendidos por fillos/as condescendentes coa súa falta de responsabilidade parental, asumindo estes menores o rol de proxenitores; teríamos que falar tamén deses programas nos que dúas nais “intercambian” as súas funcións e pasan unha semana na casa da outra, coa súa familia, cos seus fillos, cos seus malos hábitos… Destes casos non nos atrevemos a falar porque parécennos tan lamentables as situacións que se evidencian que dubidamos de si se trata da realidade ou son actores. Non porque non creamos que hai pais e nais que crían aos seus fillos así, senón porque nos parece imposible que deixen que os telespectadores o vexan.
Se partimos da premisa de que a televisión, a publicidade non inventa a sociedade senón que a recrea, o panorama non poder ser máis desolador. Hai escenas que deberían da pé a intervención dos servizos sociais.
Un terzo dos anuncios que se emiten na televisión contan coa presenza de menores (anuncios con menores), agora ben, en máis da metade deses anuncios non se xustifica a presenza do menor, nin por ser consumidor do produto anunciado (anuncio de menores), nin por ser destinatario (anuncios para menores). Dedúcese que na actualidade se utiliza abusivamente a imaxe dos menores nas mensaxes publicitarias, coa finalidade de crear unha corrente de simpatía cara o produto anunciado empregando valores simbólicos asociados á infancia: fraxilidade, seguridade (no caso de automóviles, seguros), confianza ou tenrura (no caso dos servizos), suavidade e pureza (no caso da limpeza).
No 2005, JM Gómez Espino e J. Blanco López levaron a cabo o estudo “Niños en la publicidad. Una categorización de las representaciones sociales sobre la infancia en los anuncios televisivos”; entendían os autores que malia que é frecuente que o neno se reflicta na publicidade como referente de valores positivos porque “contaxia” ao produto dos seus atributos, non sempre persegue ese obxectivo senón que os nenos se amosan na trama dramática na que desempeñan un papel que tende a coincidir co que a sociedade lle outorga: suxeitos fráxiles, instintivos, problemáticos, etc. Neste suposto, o valor do infantil non trata exclusivamente de impregnar o produto senón de conectar co espectador quen recoñece significativamente a situación que se presencia. Con tal motivo analizaron 102 anuncios nos que os nenos eran presentados como personaxes relevantes.
Nun primeiro momento identificaron os seguintes arquetipos infantís: o neno adulto, o neno atravesado, o neno sobreprotexido, o neno consumista, o neno cousificado, o neno fráxil, o neno suxeito, o neno enxeñoso, o neno incertidume, o neno instinto, o neno instinto, o neno infalible, o neno familiar, o neno etapa, o neno saudable, o neno innato, o neno receptor, o neno problema, o neno inocente, o neno éxito. Estes arquetipos foron agrupados en cinco discursos que identifican as representacións sociais da infancia na publicidade televisiva:
-o discurso do neno natural: o neno como produto orixinal da natureza en tres dimensións, física, de comportamento e innata.
-o discurso do neno problema: o adulto recoñece dalgunha forma a súa incapacidade para asumir o control sobre as accións do neno ao adoptar este un comportamento difícil de asumir.
-discurso do neno vulnerable: aparece con frecuencia representado como suxeito protexido no que a acción adulta oriéntase a proporcionar os discursos que garanten o mínimo benestar requirido.
-discurso do neno familiar: preséntase á criatura como unha prolongación existencial dos adultos que conviven no seo familiar.
-discurso do neno actor: neste caso o neno é autor de condutas autónomas distantes dos control dos adultos.
De todos discursos identificados, do que máis nos preocupa a súa presenza nos medios é o do neno problema, tanto polo que representa como pola posibilidade de ser imitado por parte dos cativos.
Hai países nos que xa se tomaron medidas con respecto á presenza de menores na publicidade, noutros prémianse anuncios que deberían estar prohibidos, e noutros esperamos unha lexislación clara e actual que defenda os dereitos dos nenos.

Verdade, beleza e bondade reformuladas

Hai certas frases feitas que se empregan cos nenos coas que non coincidimos tales como “Os nenos/as son crueis por natureza”, “Os nenos/as sempre din a verdade”, “Os nenos/as gustan das charramangadas”. Os nenos e as nenas non son máis ca un reflexo da sociedade na que viven,  porén cando vimos este libro no escaparate da nosa librería de cabeceira non tardamos un minuto en entrar a mercalo. É certo que temos debilidade polas estes temas, máxime cando falan de como levalos ao ensino. “Verdade, beleza e bondade reformuladas”, asinado por Howard Gardner, xa é de por si unha garantía. O seu subtítulo “La enseñanza de las virtudes en el siglo XXI” fíxonos recordar outros dos que tanto aprendemos como “Virtudes públicas” de Victoria Camps, nos que os seus autores se esforzaban por definir estes conceptos á tenor dos cambios que se produciron na sociedade axudándonos a trasladalos á escola.

Non podemos máis que recomendar a súa lectura, que en palabras do autor foi redactado con dúas finalidades. En primeiro lugar, está concibido para promover a reflexión sobre o estatus actual das tres virtudes humanas esenciais: a verdade, a beleza e a bondade, e á luz desa revisión, ofrecer suxestións para pais/nais, docentes e a outras persoas que sopesan como educar as vindeiras xeracións.

NaturalizArte

Cada curso tentamos establecer un fío condutor de todas as nosas actuacións nas aulas; non nos gusta repetir nada do xa feito, malia todo, sempre hai unhas constantes no noso traballo que van a marcar todas as actividades. Se o pasado curso foi o proxecto EnlatArte o que nos permitiu meternos, a través das latas, no consumo responsable ou na arte e en todos os ámbitos e áreas do currículo, este ano serán os proxectos NaturalizArte e FotografArte os que nos brindarán as posibilidades de traballo para o ano académico.

Con NaturalizArte vincularemos a natureza e a arte, natureza e grupos humanos, natureza e sostibilidade, natureza e saúde física ou mental, natureza e xeometría, natureza e literatura, natureza e celebracións tradicionais relacionadas co calendario vexetal, etc, tendo sempre presente a intención de inculcarlle ao noso alumnado a idea de que non é preciso dispor de materiais comerciais para ter ricas experiencias educativas.

Desde o comezo das clases a pasada semana, tendo á man todos os “recordos” que trouxemos das praias (pedras, algas, area, cunchas, paus, herbas…) e tomando como inspiración obras que beben da filosofía do movemento artístico do Land Art.

Atopamos a web e blog Land Art for Kids onde hai multitude de intervencións inspiradoras, así como publicacións temáticas de Land Art for Kids on the beach e Land Art for Kids in the woods de Richard Shilling e Julia Brooklyn.

Ver a presentación de imaxes.

Iremos contando o xogo que nos dá NaturalizArte.

“Area fai seis”

Con motivo da celebración do Día Mundial dos Dereitos do Consumidor o pasado 15 de marzo, a Escola Galega de Consumo presentou o proxecto educativo “Dálle a volta”, para introducir a perspectiva do consumo responsable en infantil. Integrado por un conto interactivo e material didáctico dirixido ao profesorado, educadores, monitores e familias, dispoñible desde o web do IGC.

Agora a editorial Galaxia presenta “Area fai seis” a versión libro do conto interactivo. Escrito por Araceli Gonda e ilustrado en plastilina por Mª Noel Toledo, fálanos dunha cativa moi graciosa, á que lle falta un dente de diante, e a piques de cumprir 6 anos. Ela quere unha festa como a de todos os seus amigos: con invitacións, con piscinas de bolas, nun centro comercial, con paiasos,  con tortas de tres pisos e cunha morea de regalos. O seu pai e a súa nai decidiron que ela tería unha festa diferente; sen agasallos e sen gastos innecesarios que finalmente non deixan ningunha pegada. Area case está decidida a non cumprir os seis anos e a quedar con cinco para sempre, pero algo fai que cambie de idea…

O realmente importante non se consigue con cartos.

Dióxenes nas aulas?

Un simple paseo nestes días polos corredores das escolas infantís fainos ver nas portas das clases sacos e sacos de “lixo” acumulado ao longo do curso pasado, o que nos fai pensar que atesouramos máis do que precisamos, que non somos capaces de racionalizar o uso de recursos comúns do centro, e que hai moitas persoas con psicopatoloxías obsesivo-compulsivas tales como o trastorno de acumulación e co síndrome de Dióxenes. Tamén pode darse, e dáse, unha mestura de todo o anterior.

Aquí poden aparecer dúas xustificacións: a de que somos moi comprometidas coa sostibilidade e extremadamente creativas – mesmo –coma Mc Giver- cunha caixa de mistos construímos un coche de carreiras, e a de que temos un desmedido afán pola posesión de “riquezas”. Non toda a culpa é nosa; somo froito da nosa sociedade e acostumámonos a ver que as aulas bonitas están cheas de obxectos, xoguetes, materiais, mobiliario…, ao igual que nos parece que as casas bonitas están cheas de cousas, que os cuartos bonitos teñen multitude de obxectos á vista e que os coches bonitos teñen que estar cheos de accesorios. Malia que logo, na práctica renegamos de todos os cachivaches que non nos deixan espazo na aula nin para movernos e que esa abundancia é contraproducente porque satura e dispersa aos rapaces, non sendo capaces de elixir.

Como cada curso, imos facer un propósito, se ben logo non o acadamos. O ano pasado foi do da slow education, e no presente será o do decrecemento: vivir mellor con menos. Comparten intencións e filosofía de fondo.

O decrecemento é unha das correntes actuais máis en boga que pretende a transformación social a través da simplicidade voluntaria; un cambio de mentalidade de cara a unha austeridade no consumo que leva a unha reconceptualización do desenvolvemento, do traballo e da riqueza, así como ao rescate da xustiza social e ambiental. Un novo paradigma acabado o mito do crecemento económico como condición sine qua non do benestar.

Paga a pena; aprender nós e transmitírllelo ao noso alumnado. Pódese vivir mellor con menos. Unha das aprendizaxes máis importantes que se poden adquirir na escola.

Para ilo, e atendendo á importancia do exemplo, non poderemos manter esas aulas abotargadas de “riquezas”, tan só o imprescindible, o que se vai empregar nese momento; non poderemos empregar materiais custosísimos que nunca xustifican o investimento; non poderán vernos porfiando coas compañeiras empregando posesivos –a miña mesa, as miñas cadeiras, os meus armarios…-; trataremos de ceder ás titoras doutros niveis os materiais que non empregamos no que nós impartimos; e poremos en funcionamento un espazo de almacenaxe de material de refugallo ao estilo do Remida nas escolas de Reggio Emilia.

A coxuntura social é a idónea para levalo á práctica.

Nótase a crise na escola?

Se formulamos esta pregunta poden darnos varias respostas, afirmativas todas elas.

Haberá quen nos diga que nas titorías imos sabendo de pais e nais que neste momento están no paro, das excesivas cargas económicas das familias, e como iso se nota nas vestimentas dos nenos, nas merendas e noutros pequenos detalles que apreciamos no día a día.

Tamén poden dicirnos que por suposto, que hai recortes económicos nas diferentes partidas orzamentarias dos centros educativos.

Alguén comentará que a escola sempre está en crise, os modelos educativos imperantes están demostrando día a día o seu anacronismo e desaxuste coa realidade social.

Outros falarán da perda de poder adquisitivo dos docentes, da minoración dos soldos, etc.

Pero ao que nos referíamos con esta cuestión é a como actúa a escola na concienciación dos rapaces e rapazas sobre o limitados que son os recursos e de que hai que transmitir outro modelo de consumo más acorde coa situación actual. En definitiva, os momentos de crise económica son ocasións idóneas para facer aflorar a creatividade e a responsabilidade no uso dos recursos. Pero estase facendo algo disto?, nótase a crise nas escolas?

Non, non se nota. Sei de poucos Claustros que abordaran esta cuestión máis alá de charlas informais en momentos puntuais. Se fósemos coherentes cos nosos discursos hai certas actividades, xestos e accións que precisarían un cambio de rumbo. Velaí unha mostra:

-É razoable que se propoñan saídas cun custe elevado para as familias que dificilmente chegan a fin de mes?, non haberá outras posibilidades?, é absolutamente necesario facer saídas polas que hai que pagar o desprazamento, a entrada, e outros? Recordemos que na educación infantil, hai poucos, moi poucos motivos pedagóxicos que xustifiquen esas saídas “exóticas” con moitos quilómetros, moitas horas, moita espera, para logo ver unha exposición ou un pony nunha granxa. Unha saída polos arredores da escola, pode ter máis aproveitamento didáctico e menor custe ca iso. E non sei que lle pasa ao voso alumnado, para o noso, o mellor das saídas e o que recordan delas, é o bocadillo, a mochila, e a sensación de ser maiores. Iso pode facerse sen gastar nada.

-Pénsase algo na mermada economía das familias cando se lle fai mercar un monllo de materiais impresos –carísimos, por certo- e que logo se infrautilizan?

-Estamos transmitíndolle hábitos de consumo responsable cando desde a escola non lles aprendemos a ser austeros no gasto dos bens comúns, e cando se lle fan mercar adobíos para disfraces, para agasallos –día do pai, da nai, e do tataravó-, para festivais de fin de curso, para…, cando por calquera motivo se mercan materiais no canto de reutilizar os existentes?

Aínda que haxa quen diga que non lle fai pagar nada ás familias, porque o finanza todo coa dotación económica do centro, é para reflexionar un pouco. Recordemos que sempre se aprende máis do que se ve ca do que se di.

Contos curriculares

Velaí a pequena colaboración que fixemos esta semana para o blog da editorial Galaxia, titulámola “Contos curriculares”, porque malia que pensemos o contrario publícase moita pseudoliteratura infantil de corte absolutamente didactista, e isto non cremos que favoreza nin a literatura nin a infancia.

“Contos concibidos in vitro ou nun ventre de aluguer, froito dun cruce de valores e contidos curriculares, que nacen no momento preciso, con escaso peso literario, cun recendo a didactismo rancio, bendicidos con nomes e reseñas que nos espertan a vena programadora aos mestres e mestras.”

Precísase unha reflexión longa e profunda sobre cales son os motivos que levan a que se publique ese tipo de material, a que se merque, a que se empregue, e sobre todo, arredor da función da literatura na escola e na infancia.

Pódese ler desde o blog de Galaxia ou desde o seu blog específico de ensinantes.

Hai casas

“Hay casas” da editorial Sleepsyslaps é unha das nosas últimas adquisicións.

Hay casas abandonadas que aún sostienen el latido.  Hay casas pequeñas pero con el corazón grande. Hay casas llenas de color y otras apagadas de emoción.

De inmediato pódese establecer un paralelismo entre as persoas e as casas, das que sen dúbida son o seu fiel reflexo.

Gustounos porque é deses libros nos que o texto está en perfecta comuñón coas ilustracións, neste caso mérito de Mª José Alavarría e Gemma Capdevila. Tamén é dos que che brinda mil posibilidades, mil miradas, mil poemas, tantos coma casas hai, descubrindo que é o realmente importante nas casas mái alá do seu aspecto.

Desde aquí pódese ver un avance.

Contos de nais

Dúas recomendacións para ler na clase e axudarlles a comprender o valor dunha nai.

“Corazon de madre”, de Isabel Minhós Martins en Libros del zorro rojo.

“El corazón de una madre no es solo un músculo que late sin parar. Es un lugar mágico donde suceden las cosas más extraordinarias. El corazón de una madre está unido al corazón de cada hijo por un hilo muy fino casi invisible. Gracias a ese hilo todo lo que le sucede a un hijo hace que algo pase también en el corazón de una madre.”

“Mama fue pequeña antes de ser mayor”, de Valèrie Larrondo en Kókinos.

As mamás son eses seres perfectos que de pequenas comían toda a comida, ordenaban os seus xoguetes, non desobedecían…, non!!! Foron nenas coma todas as nenas, ao igual cas nenas de agora.

No blog “Soñando cuentos” fixeron unha excelente escolma de libros sobre as nais con motivo do seu día.

Que é a conciliación?

Empezo a estar un pouco farta de oír falar da conciliación e da socialización de comenencia e de pacotilla. Porque vexamos, que é a conciliación da vida familiar-laboral-social-comercial: darlle a posibilidade ás familias de pasar máis tempo cos seus fillos e fillas, ou sacárllelos de riba sexa como sexa. Nunca me gustou esta falacia, pero cada vez menos. Agora nos centros comerciais teñen un recuncho para deixar aparcados os cativos e así os pais e nais poder mercar mellor; nos mercadillos dos sábados se fas unha compra superior a X€ estacionas as criaturas gratuitamente nun garito con piscinas de pelotas; nestas datas, xa poñen garderías nas praias para que os pais poidan descansar tranquilamente nos chiringuitos mentres os nenos están vixiados e “socializándose”; hai concellos que ofrecen un servizo de gardería para os venres/sábados pola noite, e así outras moitas ocorrencias conciliadoras.

Pero somos parvos/as ou que? Iso é conciliación da vida familiar ou promoción comercial? Chamémoslle ás cosas polo seu nome, do contrario desvirtuamos as intencións iniciais.

Conciliación da vida familiar e laboral é poñer as condicións para que os pais ou nais poidan ocuparse persoalmente da crianza dos seus fillos/as, nomeadamente nos primeiros anos da súa vida, ofrecendo para iso subvencións estatais, garantías de non perder o emprego, axudas para escolarizar aos pequenos; posibilidades de ausentarse do traballo cando hai que levar as criaturas ao médico, etc, etc. O resto é conciliación dun país de titiriteiros, nada que ver co que é a conciliación nos países avanzados nas prestacións sociais e atención á infancia, por exemplo os nórdicos.

O peor de toda esa “conciliación” de escaparate, é que os pais e nais deixan os seus retoños tan alegremente nas mans de calquera. Aos docentes das escolas téñennos debaixo dunha lupa de 4000 aumentos, vennos todos os defectos, perdes a súa confianza se extravías a lazada do pelo da nena, e sen embargo neses furanchos infantís, nin se lles pasa pola cabeza que o alegre pallaso pode ser un pederasta ou un dexenerado, ou que habilitación profesional ten para facerse cargo de 40 nenos e nenas de entre 2-10 anos. Mesmo os/as profesionais da animación coincidirán comigo en que hai moito intrusismo e irresponsabilidade nese campo.

Recentemente lemos un informe da Fundación Luis Vives no que se recolle que o 80% dos traballadores/as con fillos demandan máis medidas de conciliación laboral e familiar, constatando ademais que iso repercutirá en que sexan máis sans e máis felices. Para saber cales son as medidas que solicitan, tamén cómpre ler un estudo publicado no 2008 polo Ministerio de Igualdade, “Conciliación de la vida laboral y familiar en mujeres que trabajan con TIC: un análisis psicosocial y cultural de las estrategias desplegadas”, no que dedican o seu capítulo segundo a analizar que se entende por conciliación tanto en España coma en Europa.

Tamén podemos ler decálogos de estratexias comerciais, pero creo que non era diso do que estábamos a falar, non?

Fillos e fillas do pai

Gústenos ou non, os cativos falan do día do Pai (só hai un sitio de onde pode saír), porén, e para manternos ao marxe do circuíto dos agasallos, preferimos reflexionar sobre a figura paterna (con delicadeza polas diferentes situacións que se dan na aula). A resposta máis común á pregunta de por que lle queren ao seu pai é “porque xoga comigo”; seguido no ranking de “porque me compra cousas e chucharías”. Pois será preciso facerlle ver outras “prestacións” dos pais.

Recorremos á literatura, e estas son as recomendacións que lle fixemos ás familias.

Tamén recomendamos ver o especial sobre o “Día do Pai” que preparou El Biblioabrazo.

Dálle a volta. Educación para o consumo responsable en infantil

No Día Mundial dos Dereitos do Consumidor,  vén de presentarse “Dálle a volta”, un proxecto de Ángeles Abelleira e a editorial Galaxia para a Escola Galega de Consumo.

“Dálle a volta” é un programa para introducir a perspectiva do consumo responsable na educación infantil.  Una proposta novidosa, centrada, na educación emocional e cun enfoque desde as competencias básicas que pretende darlle a volta a todo aquilo ao que nos arrastra a actual sociedade de consumo. Está integrado por:

“Area fai 6” un conto interactivo, co que os nenos e as nenas poderán xogar.

“Dalle a volta. Proxecto de educación para o consumo en educación infantil”  Neste documento establécese o marco teórico e referencial de como levar a cabo os obxectivos da educación do consumidor ofrecendo orientacións e exemplos de como tratar o consumo responsable desde o proxecto educativo do centro infantil, desde cada un dos equipos de dinamización presentes nas escolas, desde a biblioteca escolar ou desde a aula,  en estreita colaboración coas familias e con outros servizos que atenden ás nenas e nenos galegos no seu día a día. Así mesmo, recolle tres exemplificacións didácticas (BicArte, EnlatArte e EncaixArte) nas que se amosa como traballar a educación para o consumo en cada un dos niveis do 2º ciclo de EI. Todo ilo con unha morea de ligazóns que amplían e complementan a información.

Pódese acceder ao material desde o web da Escola Galega de Consumo ou desde “RecomendArte“, apartado no que recollemos as publicacións de infantil neste blog.

 

Día dos Dereitos do Consumidor

Vimos estas impactantes imaxes nalgún dos nosos blogs de referencia, Trafegando Ronseis e Nosololibros, e reservámolas para unha data coma hoxe. Non tanto para amosarlle ao noso alumnado senón para velas as persoas adultas que somos, realmente as “culpables” de que suceda o que Dietrich Wegner denuncia coas súas obras.

Lentes violeta

O vindeiro 8 de marzo, Día Internacional da  Muller Traballadora, é día non lectivo, cousa que non nos preocupa, pois como vimos dicindo en repetidas ocasións, estes son temas que hai que tratar no día a día non nunha data puntual no ano.

As editoras xa nos enviaron as súas listaxes de albumes infantís que poden ser empregados para conmemorar esta data; as webs institucionais fan o mesmo, os medios de comunicación atóannos con  noticias –sobre todo ingratas- ; hai fermosas presentacións sobre as mulleres na arte, poemas, música, vídeos e curtas…, hai de todo e sen embargo segue a haber diferenzas, discriminación laboral e social.

Nós, inspiradas no libro de Gemma Lienas “O diario violeta de Carlota”, agora traducido ao galego por Galaxia, faremos como a protagonista e autora do diario, tentaremos que o noso alumnado se poña uns lentes violeta que lle axude a ver as diferenzas, os estereotipos de sexo xénero presentes en todo aquilo que está ao seu alcance:

-Nos contos que lles lemos, non queremos dicir con isto que haxa que vetar determinadas lecturas, senón máis ben ensinarlle a entendelas na clave que corresponde.

-Nas series televisivas que consumen, que máis ca nunca reproducen uns modelos de muller-complemento-adobío do home.

-Nos roles que asumen no xogo simbólico, representación do que ven e do que viven.

-Nas expectativas de futuro que se xeran sobre eles e sobre elas.

Ollaremos cos lentes violetas o día a día.

Al dente

“Al dente” é unha curta de animación que conta a historia dunha nena vagabunda famenta que entra nunha cociña chea de comida na que hai un chef que canta ópera. Teñen un web onde se poden ver as imaxes, a música o story board ou o poster.

Vímoslle grandes posibilidades de traballo co alumnado, desde as desigualdades sociais, ata a alimentación.

Pensamento coidadoso

No programa 669 de Preescolar na Casa TV,   entrevistaron a Carmen Loureiro, mestra e psicóloga, integrante do grupo Filosofía para Nenos de Pontevedra. (a partir do minuto 10)

Falou do recentemente presentado “Proxecto Miroscopio” e da necesidade de fomentar o pensamento coidadoso desde a máis tenra infancia, algo que levan facendo hai bastantes anos, desde que coñeceron os traballos e publicacións do maestro Matthew Lipman, finado o pasado mes de decembro, e a quen Cuadernos de Pedagogía nº 449 lle dedica un artigo asinado por Irene de Puig, no que se analiza a súa achega ao mundo educativo.

Finalmente, Carmen falou do que é de educar para vivir, de educar para a vida, para vivila de forma consciente e plena. E coma sempre, foi un pracer escoitala.

EncaixArte

Antes das vacacións de Nadal pedímoslle ás familias que gardaran as caixas de cartón dos agasallo e que nolas trouxeran ao reinicio das clases.

Imos comezar o proxecto EncaixArte; nesta ocasión queremos coñecer a trazabilidade doutro elemento cotiá: as caixas de cartón. Investigaremos desde antes de ser caixas, ata cando deixan de conter aquilo para o que foron concibidas; veremos outros usos que se lle poden dar, tanto desde a reciclaxe como desde a reutilización, convertidas en xoguetes, bloques de construción, caixas de recordos, etc. Pasaremos polo proceso de elaboración do cartón, pola variedade de produtos que poden conter, polos establecementos e profesionais que as dispensan; polas etiquetas de cada unha delas; polas súas imaxes publicitarias, entre outras moitas posibilidades.

Un proxecto, coma sempre con custe O e que pode dar xogo para moito tempo.

Xa nos viñeron preguntar se íamos facer esculturas coas caixas, se unha instalación artística…, cremos que non, non nos gusta repetirnos. Neste caso trataremos de desenvolver fundamentalmente a competencia social é cidadá -as achegas individuais ao non deterioro medioambiental- e a competencia en iniciativa e autonomía persoal -a capacidade de cadaquén de buscar as súas formas de entretemento, fomentando ao tempo a creatividade e a imaxinación. E como non, o consumo responsable.

Comezamos coa lectura do libro “Non é unha caixa”, de Antoinette Portis en Kalandraka, no  que un pequeno coello atopa unha caixa de cartón e empeza a xogar con ela.

E isto é o que fixemos nós estes días, tan só, deixarlles xogar coas caixas. Xa contaremos.

A República dos nenos

Unha amiga recomendounos a lectura do artigo de María do Cebreiro, “A República dos nenos”, publicado onte no xornal El País.

Nel, ao fío do último traballo de Jean-Luc Godard para o cinena, o “Film Socialisme”, lanza algunhas preguntas ao ar e algunhas reflexións sobre o pouco que escoitamos á infancia, que reproducimos textualmente, invitando á súa lectura.

“Qué acompañados e ao mesmo tempo qué sós están os nenos. Qué pouco os escoitamos, para alén das súas necesidades e dos nosos intereses. E qué pouco sabemos realmente acerca do que pensan e do que senten. Non é de estrañar que cada vez vexamos menos rapaces xogando polas rúas.”

Cando apunta que “o sentido político da infancia implicaría que os rapaces puidesen interpelar a todos os habitantes da cidade e non únicamente aos seus parentes”, lembrámonos da obra de Francesco Tonucci, “La ciudad de los niños: ciudades a escala humana”. Onte mesmo, outra amiga enviábanos a ligazón a un documento elaborado pola Asociación Pedagógica Francesco Tonucci “El Consejo de Alumnado del centro educativo”. Comeza dicindo que cando nun centro educativo o primeiro sexan os nenos, todo será diferente. Por este motivo proponse a creación dun Consello de nenos e nenas como órgano de participación con carácter consultivo no que estes teñan voz, aporten ideas e sexan escoitados. Nos estatutos deste consello –que se pode crear ao abeiro do Decreto 328/2010, polo que se establece o Regulamento Orgánico das escolas de segundo ciclo de EI-, e que se inspiran na Convención dos Dereitos do Neno, recolle como obxectivos:

-Involucrar á infancia na toma de decisións que lles afecten facéndolles partícipes destas.

-Promover a participación infantil, para facer oír as súas opinións, tomando conciencia da participación como un dereito.

-Impregnar a vida do centro educativo desde o punto de vista da infancia.

Pois non estaría mal probar, non? O esforzo que nos podería supoñer ás docentes sería o equivalente ao que investimos nas celebracións/conmemoracións/romarías do Día dos Dereitos do Neno, do día da Paz, do día da Constitución, do día dos Dereitos Humanos, do día de…, e os resultados desde o punto de vista da adquisición de actitudes de respecto e de participación, de habilidades sociais, de capacidade de diálogo, seguro que mellores. Cando menos seríamos coherentes con todas as declaracións que tratamos de darlles a coñecer e facerlles respectar.

Día da Paz

Que conmemoramos nos centros de educación infantil o día 30 de xaneiro? O día das Pombas? Con tanta representación do seu símbolo, -máis-menos artístico, máis-menos artesán-, con tanta declaración, tanta lectura de poemas, murais –coa palabra paz en todos os idiomas do orbe- a e ata performances, mesmo creo que lle estamos facendo perder o sentido. É outra romaría máis, das moitas que facemos; ata hai quen, adiantándose ao calendario, xa se disfraza.
Volvamos ás orixes. A educación para a paz pretende acadar a construción dun novo orde mundial, baseado nun concepto de paz positivo, de modo que as relacións en calquera nivel –individual, familiar, social, nacional, internacional- teñan como resultado a solución non violenta dos conflitos e a xustiza. É dicir, a aplicación e a práctica dos dereitos humanos.
Ben, e como lle explicamos isto ao noso alumnado? –facer pombiñas, ou poñer mans de cores nun mural, pode ser una forma bastante abstracta- poida que a única maneira sexa vivenciándoa no día a día, facéndollelo entender, verbalizando, analizando, cuestionando, enxuiciando, razoando, argumentando…, de maneira intelixente, xa que logo, estamos a falar de seres intelixentes capaces de aprender, nomeadamente co exemplo.
A orde e conflitos a nivel nacional, mundial, internacional, universal, antóllaseme un pouco elevado para os coñecementos previos que teñen os nenos e nenas destas idades, a non ser que o limitemos a un trato superficial, anecdótico e sensacionalista que procure reaccións de tipo visceral. A min, chégame dabondo con traballar a educación para a paz na miña aula e nos espazos comúns do centro os tres anos que as criaturas permanecen comigo, en todo momento, e desde todas as competencias básicas nas que debo inicialos.
Porén, e dado que é o día grande dos equipos de dinamización de convivencia escolar, eu suxeriría que máis que centrarse nos fastos da celebración amén de toda a parafernalia artesanal que a rodea, sería conveniente facer una análise da convivencia no centro, sen enquisas de por medio, que non fai falla nun centro de infantil, tratar una base de datos para saber onde se producen o maior número de conflitos, as maiores discrepancias entre alumnado, profesorado, outro persoal de servizos e familias, cada un deles entre si e cos outros. Temos entre mans nenos e nenas de 3-6 anos, preguntémonos e reflexionemos se nos diriximos a eles con respecto, se berramos, se todos facemos o que logo lles obrigamos a cumprir…, ou teñen que ir coñecendo as filias e fobias de cada una das persoas coas que se topan no mesmo espazo. Poida que iso sexa o que hai que facer pola convivencia escolar, máis alá de buscar contos, poemas, imaxes, manualidades ou xogos para o día.
Como isto pode que non lle guste a moitas persoas, ao mellor cómpre que explique os motivos da miña aversión a este tipo de rituais. Hai moitos, bastantes anos, tiven unha “revelación” cando estaba ensaiando co alumnado unha representación teatral dirixida ás familias, sobre a obra de David McKee, “Brancos e negros”.  Escoiteime a min mesma gritando moi alporizada: “Que non!, que non é así!, que agora estades todos mortos; tirádevos polo chan!!! Que non me facedes ningún caso!!!” Quedoume gravado. Logo reflexionei moito sobre isto e sobre se pagaba a pena estresarnos, berrar, pedirlle aos rapaces que actuaran coma monos amestrados, para amosarlle ás familias a importancia da paz e do respecto das diferenzas. As familias poida que entenderan a mensaxe; as criaturas non o teño tan seguro.
Desde aquela, négome aos festivais, ás representacións teatrais e ás pombiñas. Confésoo miro para outro lado. Tan só me queda sufrir as imaxes tan “vistosas” que se emiten ese día na televisión, de centos de escolares axitando ao vento a súa pombiña, ou a outros mesmo soltándoas. Isto na TV, vende moito e queda moi ben; logo, non importa que nas 24 horas de emisión non se vexa a un neno correcto, educado, solidario, colaborador e con bos modais –eses son un repipis-, e a televisión gústanlle máis os nenos maleducados e malcriados.

Remato, porque se non corro o risco do desbarre. Deixémonos de tanta simboloxía e traballemos pola PAZ -así con maiúsculas-, cada día do ano, pero con sentidiño.

E PAZ tamén para as pombas, que xa teñen dabondo co seu.

Grandes caixas de agasallos

Na mesma liña de reutilización de “Pequenas caixas de agasallos”, cando vimos as construcións de cartón en Cardboardia, pensamos en comentalo coas familias do alumnado, por si se nos ocorre facer algo semellante no centro a pequena escala.

Cardboardia é unha vila toda de caixas de cartón. Un evento que xa se realizou tres veces en Moscú, no que participaron grupos de artistas. En Flickr pódese ver a galería de imaxes. Velaí o plano e web da vila.

Electric car

Vin este vídeo en Trafegando Ronseis e de inmediato faciliteille a ligazón á mestra especialista de inglés do noso centro, unha excelente profesional que conta coa miña admiración e respecto desde que nos primeiros días do curso do ano pasado, me axudou no período de adaptación, e a miña sorpresa foi cando vin que se dirixía aos rapaces en inglés, e estes respondíanlle facendo o que lles pedía ou contestando ao que lles preguntaba. Nunca se dirixe a eles máis que en inglés, e eles son quen de entendela, de cantar, de moverse, de facer o que lles pide. Ben unha especialista que non dá inglés en castelán ou en galego, que habelas, hainas….

Electric Car é un vídeo musical de animación cunha canción de estrutura sinxela, repetitiva, circular e moi, moi pegadiza, que fala da alegría da amizade.

O país dos mandóns

Recentemente tivemos ocasión de coñecer o libro “O país dos mandóns” que forma parte da colección A igualdade conta. Están dirixidos a nenos e nenas de entre 3 a 8 anos, editados pola editorial Émbora e en breve completaranse con materiais didácticos que permiten traballar a igualdade en educación infantil.

Cunha linguaxe sinxela, con imaxes con moita carga simbólica –mesmo o uso da cor non é arbitraria-, a través da narración, explican como as mulleres e os homes teñen os mesmos dereitos. Ás súas autoras Paloma Rodríguez e Cristina Justo nótaselles que dedicaron boa parte da súa vida profesional ao ámbito da igualdade na educación.

Unha excelente recomendación para reflexionar sobre a igualdade de homes e mulleres.

Integran, polo de agora, a colección outros dous títulos: “A urna dos desexos”-sobre a democracia participativa e a paridade- e “O segredo de Flora” –arredor da convivencia e do rexeitamento de calquera tipo de violencia.

Dieta televisiva san

Somos froito do que comemos. O noso estado físico garda unha estreita relación co que temos comido ao longo dos anos; coa nosa dieta. O mesmo sucede coa nosa dieta cultural, mediática e televisiva; si consumimos boas lecturas, bos programas, bos entretementos ou “televisión basura”, ao cabo dos ano reflectirémolo. Isto é o que di no programa Redes, Pablo del Río, psicólogo investigador dos efectos dos medios de comunicación no desenvolvemento das persoas. Neste resumo apunta tres ideas clave: a influencia da televisión é moi grande; non é única, exerce máis influencia canto menos a exercen outros aspectos (lectura, lecer, xogo…); pode ser boa ou mala; a boa televisión ten efectos positivos, o problema está no déficit de programas positivos para o desenvolvemento.

No Día Mundial da Televisión, quixemos traer aquí o “Informe Pigmalión”, un estudo publicado na revista Comunicar sobre o impacto da televisión na infancia española. Analiza como a exposición a este medio afecta á imaxinación infantil, á identidade, ao desenvolvemento moral, e á vida cotiá. Conclúen que poida que o erro radique en preocuparse máis do impacto negativo que de asegurarlle ás familias e nenos alimentos culturais de calidade cos que poder cociñar unha dieta san e saudable. A modo de epílogo salientan algunhas ideas para unha actuación creativa:

-O nome Pigmalión fai referencia a que a televisión que temos para os nosos fillos é unha feitura nosa; un ideal concibido á nosa imaxe e semellanza.

-Debemos ter un enfoque positivo, non pensando que estamos fronte a un gran problema, senón vendo as grandes potencialidades e alternativas abertas e aínda sen desenvolver para buscar solución.

-Cómpre reenfocar os esforzos cara a investigación sobre contidos e dietas audiovisuais de calidade para a infancia.

Estamos totalmente de acordo en que hai que procurar solucións; pero tamén hai Códigos de Autorregulación de Contidos Televisivos que non se están cumprindo. Son inadmisibles os estereotipos e modelos que se están transmitindo a través de moitas das series televisivas de máis audiencia infantil e dos que ninguén parece ou quere decatarse.

E falando de escolas,  a dieta televisiva que reciben os nenos e nenas na escola é saudable ou abusamos un pouco dos alimentos Disney Factory?

Lecturas sobre os dereitos da infancia

O Blog Biblioabrazo fixo unha excelente compilación de lecturas infantís que versan sobre os dereitos dos nenos e das nenas. Atoparedes tamén carteis e presentacións con fotografías que poden dar pé a unha charla sobre os dereitos e deberes da infancia. Unha vez máis, Ana Nebreda e os seus compañeiros fannos unha demostración do que é a dinamización da biblioteca escolar, ou mellor aínda, de como a biblioteca é o “corazón do centro”.

Vivir do conto

Hoxe chegou ás nosas mans un fermoso álbum de Félix Albo, “Si un día juntásemos todas las camas del mundo”; unha proposta orixinal cunhas suxestivas ilustracións. A través dunha agarimosa narración, introdúcenos en distintas problemáticas sociais: os sen cama, as camas altas e as camas baixas, as camas frías…

Un libro da editorial Palabras del Candil, nacida coa intención de ofrecer libros e contos de narradores orais, os que viven do conto. Editan, tamén, a colección Escrito en el aire, de contos para persoas adultas.

Los colores olvidados

“Yo puedo llegar a ser como las personas mayores, que sólo se interesan por las cifras. Para evitar esto he comprado una caja de lápices de colores”, con esta cita de “El principito” de Saint-Exupéry, comeza “Los colores olvidados y otros relatos ilustrados” de Silvia G. Guirado. Un libro que recolle quince relatos que versan sobre temas universais, a amizade, o amor, a ecoloxía, etc. Recomendable para aquelas persoas adultas que non queren mundos sen cor.

O libro parte dun proxecto de camisetas solidarias da empresa Play Attitude, comprometida con varias ONGs, entre elas Educación sin Fronteras, ás que cede parte dos beneficios das vendas. No web, a máis de poder ler un extracto do libro, atopamos o making off das ilustracións (interesante para amosarlle ao alumnado como se orixinan as imaxes); un blog Diario del gato negro, no que se desvelan anécdotas e detalles ocultos dos relatos; e unha guía educativa, para o seu uso nos centros educativos. Tamén podemos escoitar o conto de “Carmesina” nunha gravación do programa de radio “Mundo solidario”.

“El cuento del lunes”, “Agua”, “No creo en la mala suerte”, “Hazme el humor”, “Los pequeños placeres”, “Futuro imperfecto”, son relatos que nos fan volver a mirada sobre os “pequenos valores” como a responsabilidade, a nobreza, a honestidade, a perseverancia, a esperanza, a ilusión e sobre actitudes como a empatía e a superación dos prexuízos. Os grandes valores xa se desgastaron de tanto empregalos nos discursos grandilocuentes.