Nunca pintáramos ao óleo co alumnado, pero un neno que vai a clases de pintura trouxo a clase un lenzo pintado o que espertou o desexo de todos de facer coma el.
Agora, o día que fixemos a cata de cereixas atopamos un motivo para retratar e moita diversidade de variacións sobre a cor vermella, porén puxémonos man á obra. Ten o seu aquel porque hai que empregar augarrás, pero os resultados son espectaculares, e mesmo os nenos entenden que pintar sobre un lenzo con óleos é como entrar noutra dimensión das súas representacións plásticas.
Nun primeiro momento quixemos ver moitas mostras da presencia das cereixas na arte de: Cèzanne, Picasso, Pons Arnau, Hammer, Cristobal Toral, Gauguin, Bonnard e outros moitos recollidas en blogs como Cocina y cultura ou Cocinamos entre todos.
Coas cereixas diante, fomos tratando de conseguir as distintas tonalidades de vermello de cada unha das variedades. Previamente fixeron un bocexo en papel con ceras brandas, para entender moi ben o tamaño e a ubicación. Perfilouse sobre o lenzo, pintouse o fondo e deixouse secar un día, logo capa a capa fóronse pintando as cereixas. Entenderon moi ben a aplicación final da luz con cor branca. Asinan e datan a obra. Capa de verniz e exposición no centro.
Se ben ata o de agora case todas as historias que lle contábamos ao noso alumnado eran en formato álbum ou libro ilustrado porque críamos que a estas idades hai que fornecerlle o maxín con moitas e variadas representacións plásticas do relato, agora chegou o momento que xa teñen bagaxe dabondo como para prescindir deste apoio visual, botando man do seu imaxinario para ir recreando o que escoitan.
Creamos unha ambientación axeitada e preparámolos para esta nova experiencia, explicándolle a razón do título da colección, Cuentos al amor de la lumbre. Relatámoslle o que facía a xente cando non había televisión, nin ordenadores, nin iPAD, nin luz; de como pasaban o tempo e gozaban do pracer de escoitar contos marabillosos de princesas ou príncipes encantados, de nenos valentes, de seres mitolóxicos, etc. Deixámoslle elixir entre as distintas categorías nas que o autor organizou esta antoloxía, de tal xeito que tamén aproveitamos para saber cal é a función do índice dos libros. A piques estivemos de cambiar a súa decisión, xa que o elixido nos pareceu un pouco truculento de máis, pero seguimos para diante.
En poucas ocasións logramos tanta atención por tan prolongado tempo. E o mellor da experiencia foi cando ao rematar, seguían falando por pequenos grupos dos personaxes, de como os imaxinaban, así como dos escenarios nos que sucedían. As posteriores representacións foron das máis ricas en detalles que levan realizado ata o de agora; tamén certo que cheas de estereotipias sobre os protagonistas en función do rol que asumían.
O folclorista Antonio R. Almodovar, certeiramente chamado por Ana Mª Matute “o terceiro irmán Grimm”, experto en semiótica estrutural, leva parte da súa vida profesional dedicado á recuperación dos contos tradicionais hispanos, eido sobre o que se investigara moi pouco e polo que tamén había moito desapego. Non hai máis que preguntarlle a calquera persoa de a pé polos contos populares españois que coñece, para descubrir que pouco sabemos deste rico patrimonio inmaterial.
Almodovar, premio nacional de LIJ no 2005, é unha persoa moi polifacética; escoitar as súas conferencias é unha delicia –é un contador de contos, no máis extenso e rico sentido da palabra-, logra engaiolar ao público co seu discurso. No web do Centro Virtual Cervantes, pódese acceder á súa biografía, obra, colaboracións na televisión e artigos, de entre os que salientamos Cuentos populares perfectamente incorrectos e No toqueis a Blancanieves. En Google Books pódense atopar vistas previas ou completas de moitas das súas obras.
Nesta colección fai unha compilación de “arquetipos”. O arquetipo dun conto popular é a versión resultante que se obtén ao comparar moitas versións particulares dun mesmo conto ata conseguir que ao lelo se pareza o máis posible á versión dominante na única etapa na que aínda podemos ter acceso. Nesta guía complementaria pódese atopar máis información.
Así temos 135 contos populares españois divididos en dous volumes, e agrupado por temas como: contos marabillosos, de princesas encantadas, de príncipes, de nenos en perigo, de pícaros, de pobres e ricos, de mulleres difíciles, de medo, de tontos, de animais, ou acumulativos e disparatados. En ambos os dous tomos acompáñase cunha amena explicación do autor sobre cada unha das categorías establecidas, das súas orixes, da intencionalidade, e dos vínculos con outros atopados na tradición europea.
Desde hai moitos anos somos devotas das súas versións de contos populares recollidos na colección “La media lunita”, -actualmente tamén dispoñibles en galego-, dedicadas a un público infantil. Agora, neste caso, aconsellamos aos docentes unha lectura previa, xa que logo, estes contos que se contaban ao carón do lume ían dirixidos a persoas adultas, malia que os nenos tamén estiveran por alí.
Si ata o momento visitáramos Asili Nidi (0-3) ou Scuole dell´Infancia (3-6), a tarde do segundo día en Pistoia dedicámola a un complexo no que se acollen criaturas de 0-6 a tempo parcial, as Areabambini, outra modalidade de atención á infancia dentro deste concepto de servizo á comunidade.
É unha concepción distinta de escolarización; é unha adaptación ás necesidades e preferencias das familias, sendo ás Areabambini, lugares de intercambio de relacións e de cultura, mesmo coa presenza dos proxenitores.
Area Blu, é un Areabambini, un servizo ao que acoden nenos/as de 3 a 6 anos para participar en actividades que os poñen en contacto coas linguaxes artísticas contemporáneas. Aquí é onde nos reciben cun xantar, durante o que temos ocasión de departir coas responsables, que xa nos van anticipando o que se realiza nestas instalacións que máis tarde visitaremos. Segundo nos contan, polas mañas reciben aos nenos e nenas das escolas infantís da comunidade, para que poidan desenvolver proxectos artísticos nos que xogan coa arte, e reservan algunhas tardes para a realización de actividades extraescolares con propostas como Pomeriggi con… (Tardes con…).
É un lugar cheo de materiais, que tanto pola súa coidada clasificación, organización e presentación, son unha rica materia prima para creativas realizacións plásticas. Todo canto hai aquí é estimulante e suxestivo: a chaqueta de xeso, a baldosa reflectinte, a cometa de ferro, as vidreiras …
A planta de abaixo, acolle o sinfín de material, e recantos de traballo, coa arxila, coa mesa de luz, coa area, coa pintura, coa manipulación de materiais, mesas de debuxo e retroproxectores. Cando os nenos acceden á zona alta, seguindo un ritual que a modo de metáfora van mostrando como de cada vez que visitan Area Blu dispoñen de máis e máis autonomía. A primeira vez que acoden soben agarrados a unha corda, que a cada visita se vai facendo máis fina, ata ser invisible. Unha vez arriba, na estanza das ideas, conversan sobre os proxectos a realizar, consultan libros e catálogos de arte como fonte de inspiración das súas posteriores realizacións.
Unha vez máis, comprobamos in situ, como en Pistoia consideran primordial que os nenos teñan ao seu dispor lugares fermosos, nos que a arte está presente de moitas formas, de tal xeito que, ese ambiente xa é toda unha aprendizaxe estética e creativa.
A planta superior de La Coccinella -baixo cuberta- está totalmente dedicada ao atelier. Este é o territorio de Morena, a atelierista, unha experta en didáctica da arte, que compaxina as tareas escolares co alumnado coa dedicación ao departamento educativo dun museo en Pistoia dedicado a Marino Marini.
Chama a nosa atención a división do espazo en seis salas distintas nas que se pode experimentar coa cor, cos materiais, coa luz ou coa manipulación de elementos da contorna. Sorpréndenos o uso de materiais como flores, ramas ou follas, anacos de espellos, pedras, cristais, areas, arames, todo ilo recollido polos nenos e recuperado para novos usos. Insisten na importancia da perfecta organización do material para que estea visible e accesible para o seu uso en calquera momento.
Un corredor que atravesa toda a planta fai as veces de sala expositiva. Un lugar destacado ocúpao un proxecto sobre un río da localidade, que fai de eixo narrativo da historia, costumes e construcións da comunidade. Todas as obras expostas, valorízanse cunha boa presentación –documentando o proceso con fotografías- e con reseñas, citas ou poemas.
Aprécianse alusións constantes ás obras dos italianos Lucio Fontana ou Marino Marini –artista local de recoñecemento internacional-; pero a atelierista insiste en que non se trata de que os nenos/as reproduzan obras de artistas, senón de que descubran e comprendan as linguaxes e estratexias que empregan para comunicarse co espectador. Porén, hai un gran número de libros de arte, de artistas e de obras de todos os tempos e estilos, pero nomeadamente de arte moderno ou contemporáneo.
Cando no mes de novembro visitamos o taller do coñecido escultor Ramón Conde, brindoulles aos nenos/as a oportunidade de facer figuras coa arxila. Acordáramos daquela, que na primavera volveríamos para pintalas. Agora recibimos a amable chamada da súa axudante Chus para recordarnos esta visita pendente. A alegría dos nenos, e a ilusión de ir a ver a un “amigo” de novo, non deixa dúbida do significativa que fora esa experiencia.
Agora ben, que lle podemos levar para amosarlle o noso agradecemento polas súas atencións?
Non é doado, xurde un debate, todos concordan en que ten que ser unha escultura, pero non acaban de poñerse de acordo sobre a forma, material e significado desa escultura. A primavera, parece ser finalmente un tema do gusto de todos. E como representamos nunha escultura a primavera? Que é o significativo da primavera? Que debe transmitir?
Cadaquén fai a súa achega: as cores do arco da vella, as chuvias de abril (augas mil), o recendo das flores e plantas aromáticas, o piar dos paxaros, o calorciño do sol, a alegría dos nenos/as, os primeiros paseos pola praia, as cereixas de maio, as bolboretas, un poema, os toxos e as xestas que tinguen de amarelo os nosos montes, os ceos ovellados, o amor, os bicos, palabras fermosas …, iso é a primavera.
E así resolvemos a situación. Unha escultura de botellas de cristal que conteñen todos eses elementos que nos remiten á primavera e un collage coas fotografías das esculturas que fixeran con motivo da súa primeira visita. Un novo debate e estudo sobre a forma de montaxe e un catálogo colectivo rematan a poética escultura.
Cos agoiros de que sexa do seu agrado, volvemos ao seu taller. Somos recibidos coma uns vellos amigos. Ramón Conde traballando en novas esculturas que, de seguro, pronto veremos nalgún espazo público. Isto é novo, traballa sobre polistireno expandido, que logo cubre con resinas para facer o molde que finalmente dará lugar á escultura de fibra de vidro. Agora poden ver todo o proceso e o misterio desas esculturas que non pesan tanto como se lles supón.
Ramón califica a obra “Primavera” coma de arte conceptual, e dille aos nenos que sería digna de expoñerse no Centro Galego de Arte Contemporánea (CGAC).
Os nenos e nenas retoman as súas pezas para pintalas e así poder levalas para a casa.
Chegou coa súa amiga a coñecida e polifacética artista Yolanda Castaño, a quen os nenos e nenas recoñecen como autora do punki-vermiño “Punver”, e do libro “Cociñando ao pé da letra”, así como por ser a presentadora do programa “Cifras e letras” da TVG.
A mañá non podía ser máis completa, máis poética e máis artística do que foi.
Seguimos establecendo vínculos entre a música e a súa representación plástica. Nesta ocasión, tras unha vivenciación corporal de diferentes fragmentos musicais, acompañados con panos de cores, pasamos á expresión pictórica deses ritmos sonoros.
O curioso foi que tratándose de pezas ben diferentes, o resultado final dos catro grupos foi moi semellante.
Desde aquí, pódese acceder a unha escolma musical.
“Somos criaturas musicais de forma innata desde o máis profundo da nosa natureza.”. Así o afirma Stefan Koelsch, profesor de Psicoloxía da Música da Universidade de Berlín, nunha entrevista concedida a Eduard Punset para o programa Redes, no que van debullando cuestións como a influenza da música nas emocións e nos estados de ánimo, a súa capacidade como elemento de cohesión social, e se somos criaturas musicais de forma innata ou aprendida.
Dá para moito reflexionar sobre o tempo e a calidade da experiencia musical na escola.
Desde esta ligazón accédese ao programa e á transcrición da entrevista.
Animados a representar os sons, escoitamos diferentes fragmentos musicais e con rotuladores de cores seguen/trazan o seu ritmo. Comparamos os grafismos dos nenos, todos escoitaron a mesma música malia que ninguén a representou do mesmo xeito. Proban a adiviñar de que fragmento se trata (eran dous ben diferentes entre si). En conxunto poderían configurar unha obra pictórica. Un collage de música calada.
Mostrámoslle unha das abstraccións de Vassily Kandinsky, a “Composición VIII”, e preguntámoslle se esta obra podería ser unha representación de sons (como en efecto o é). De inmediato identifican sons fortes de tambor, de piano e de pratiños. Imaxinamos como soaría esa peza musical, sería alegre ou triste, chea de sons graves ou agudos, fortes ou débiles, longos ou curtos … Interpretámola. Cada un elixe un elemento do cadro que soará coa indicación da batuta do director sobre ela.
Probamos con esta representación da primavera, tamén de Kandinsky, un delirio de orquestración cromática, na que se evidencia claramente a explosión colorista da natureza. Que música soaría desta obra?
Esta actividade non pretendía máis ca ser un exercicio de transferencia de sensacións visuais e musicais, temos por seguro que moitas delas foron inducidas por nós, pero tamén cremos que é necesario facerlles ver cores coa música e música nas cores.
Tomamos o título da entrada dunha extraordinaria exposición organizada polo Museo Thyssen-Bornemisza no 2003, “ Kandinsky y la música callada”.
Para todos aqueles que sempre temos dúbidas sobre que musica debemos seleccionar para empregar nas aulas, para os que sempre andan buscando pezas relacionadas cos temas que están traballando, para os que lle buscan significado á música …
Unha lección maxistral de Leonard Bernstein, que acompañado da Orquestra Filarmónica de Nova York explícalle aos nenos que significa a música. Unha gravación de 1958 na que di que a música son notas, preciosas notas e sons unidos de tal xeito que gozamos ao escoitalos, pero as notas non son como as palabras, porén non significan o mesmo.
Nunha destas reviravoltas que facemos ás veces, quixemos preparar algo especial para a entrada da primavera (20), para o Día da Poesía (21) e máis para darlle a coñecer a Rosalía de Castro (175 aniversario).
Tivemos a sorte de atopar o fermoso álbum “Parece unha rosa“, ilustrado por Isabel Pintado en Espiral Maior, no que toma a primeira parte do poema Vente rapasa de Rosalía de Castro na súa obra “Cantares gallegos”. No que Mariquiña e Minguiño son chamados a lavarse nunha fonte, e logo ela parece unha rosa e el un repolo. Desde aquí accedese ao poema completo.
As fermosas ilustracións inspiráronnos para facer un agasallo especial, no que lle demos forma de rosa ao poema que eles escribiron.
Cando buscamos información sobre os bonsais, descubrimos outro elemento que ás veces aparece ao seu carón: os suiseki, ou pedras paisaxe. Como se pode ver nestas imaxes, son pequenas pedras que pola súa forma e colores nos recorda a unha paisaxe ou un elemento da natureza.
Porén, dedicamos este tempo para que cadaquén puidera atopar a súa pedra paisaxe. Posteriormente, foron colocadas, segundo o estilo tradicional nunhas bandexas con area, para semellar mellor a súa contorna natural e puxéronselle títulos ao igual que fan nas exposicións. Logo, cada neno e nena explicoulle ao resto do grupo o que podía imaxinar/recordar cando miraba para a súa pedra. Nalgúns casos había coincidencia de mirada e noutras daban outras visións. Agora xa están colocadas no noso recanto oriental, xunto cos bonsais.
En calquera caso, pareceunos un sinxelo e rico exercicio de creatividade e de coñecemento doutras culturas.
Nós, entendemos o traballo coa arte na escola como unha maneira de fornecer a sensibilidade, o gusto estético, a comprensión da cultura, e de formalos como persoas que deben comprender códigos sociais propios ou alleos. Sempre nos interesan máis as posibilidades de desenvolvemento do sentido estético e as creativas/comunicativas/expresivas ca outras que parecen poñer o acento na vida e obra dun recoñecido artista.
Hoxe é martes 13, día nefasto para as persoas supersticiosas, polo que, trala nosa visita a pasada semana ao 12+1 Salón do Libro de Pontevedra, centrado nesta edición nas supersticións e na boa o mala sorte, decidimos facer unha análise daqueles feitos que se relacionan popularmente coa boa ou mala sorte. Pedímoslle que preguntaran nas súas casas sobre o que dá boa e mala sorte. Isto foi o que nos dixeron. Deseguido, fomos razoando cada unha destas crenzas. Sorprendeunos a súa capacidade de raciocinio e de normalización sobre elas, dando argumentos do máis convincente.
Boa sorte:
Atopar un trevo de catro follas.
Cruzar os dedos.
Tocar madeira.
Dicir “saúde” cando alguén esbirra.
Tirar moedas a un pozo ou fonte.
Adiviñar en que lado da cara temos unha pestana caída.
Apagar dun soprido as velas da torta de aniversario.
Tirarlle a alguén das orellas para felicitalo.
Saltar a cacharela do San Xoán.
Botarlle arroz aos noivos.
Poñer unha ferradura detrás da porta.
Levar unha pata de coello no peto.
Bicarse os noivos ao rematar a cerimonia.
Pisar caca de can.
Poñer cactos nas xanelas.
Ter pirixel na cociña.
Atopar unha xoaniña.
Mala sorte:
Romper un espello.
Pasar por debaixo dunha escaleira.
Que se nos cruce no camiño un gato negro.
Derramar o sal na mesa.
Abrir o paraugas dentro da casa.
Saír da cama/casa co pé esquerdo.
Deixar as tesoiras abertas.
Tirar viño na mesa.
Ver unha rata.
Poñer o pan invertido na mesa.
Deixar un sombreiro enriba da cama.
Para concluír e visto que moitas destas cuestións non teñen máis razón que a pura lóxica, preguntamos que consideraban eles que lles podía dar boa sorte. Son as respostas que nos gusta escoitar a calquera docente: estar contentos dá boa sorte, así como estudar e traballar, ou axudar aos demais. Tamén houbo quen comentou que ser rico dá moita sorte, o que foi contestado polos compañeiros, e volvendo a afirmar esta nena que ser rico dá sorte porque tes cartos e non che afecta a crise. Supoñemos, unha interpretación infantil da situación familiar.
Decidimos que ao final do día valoraríamos se foi un día de boa ou mala sorte, dado que en novembro volverá a haber un martes 13.
Van dúas; non sei se, chegada a terceira, aguantarei sen levantarme no medio da función teatral e marchar.
Hai pouco levei aos nenos ao teatro e, ao igual que está sucedendo con moita frecuencia, a obra era de ínfima calidade e, por riba, aburridísima. Supostamente, estaba dirixida ao público infantil e viña abalada con unha morea de moi boas críticas. Pero nin era infantil, nin era boa.
Non vou a falar aquí da intromisión de non coñecedores dos gustos infantís neste eido, de seu complexo. Non vou a falar da falta de criterio dos programadores culturais dos concellos, que se deixan enredar pola reseña da obra e polos contidos didácticos que abordan. Non vou a falar da necesidade de encher co que sexa todas as salas e “contedores” culturais que temos na comunidade. Non vou a falar da política indiscriminada de subvencións a proxectos teatrais que mellor sería que quedasen niso, en proxectos. Non vou a falar da escaseza de fondos que obriga a contratar o que sexa ao menor custe. Non vou a falar da rede na que se moven moitas accións culturais, na que hai que contratar un “paquete” no que vai algo de todo. Non vou a falar da falta de rigorosidade dos críticos e dos medios de comunicación que non son máis ca cronistas de actualidade sen pararse a analizar o seu capital cultural. Non vou a falar desa “pomada” na que se envolven, críticos, autores, promotores, programadores, directores e outros, na que parece prevalecer a consigna de “esta vai por ti e a próxima por min”. Non vou a falar do prexuízo que esta mediocridade lle está a ocasionar ás boas compañías, aos bos actores e ao bo teatro.
Non, nesta ocasión vou a falar do “rapto da ilusión” dos nenos e das nenas. Algo grave e de grande importancia.
Cando desde a escola promovemos a asistencia a unha representación teatral sempre é acollida como unha festa; o teatro nestas idades é sentido como un divertimento -a saída da rutina diaria tamén contribúe. A cousa cambia un pouco cando falamos de levar a fillos, sobriños, amigos ou achegados nunha fin de semana e cando iso supón prescindir doutras actividades tamén divertidas; algo que se vai facendo máis difícil a medida que cumpren anos. Pero cando por fin conseguimos convencelos de abandonar os seus xogos para ir ao teatro, cando pagamos as entradas, cando nos sentamos nas butacas, o que esperamos é que o teatro infantil cumpra a súa función básica e primordial: divertir, facer rir, identificarse cos personaxes, meterse na pel deles e sentir con eles. Punto. Nin máis nin menos. Non nos vale que o director, o autor, a compañía ou a obra sexa moi recoñecida se non nos fai rir. Pode parecer unha banalización da función do teatro, pero con nenos e nenas de curta idade só ten que conseguir iso tan difícil que é facelos rir a gargalladas, ou gritar avisando aos personaxes de potenciais perigos, ou repetir as súas cancións ou retrousos. Xa haberá tempo para descubrir as outras posibilidades da representación dramática.
Pero créanme, cando os nenos se remexen inquedos, cando din en repetidas ocasións “Abúrrome”, cando preguntan “Canto falta para rematar?”, cando non hai risas…, é que algo vai mal. Os adultos, que somos xente educada, non cometemos a “descortesía” de verbalizalo; malia que sintamos vergoña allea, sufrimos, aguantamos, ocupamos a cabeza con outras cousas e ao rematar aplaudimos. Os nenos non, xa se poñen de pé para saír porque entenden que rematou a tortura. E a próxima vez xa se negarán en redondo a volver ao teatro reprochándonos o mala que foi a última experiencia.
Isto é o que conseguiremos de seguir polo camiño que vamos: que os nenos e nenas non queiran saber nada do teatro. E iso señores, non é bo nin para os nenos, nin para o teatro nin para a cultura. Porén, pediríalle a todos aqueles que teñen responsabilidades no tema, que si se queren dedicar ao público infantil, saiban que non é un público fácil; que non precisan de encher as obras de diminutivos e de personaxes ridículos; que non fai falla que todos sexan politicamente correctos; que non precisamos obras con comprometidos raposos galegos de pelaxe sintética que reciclan os ósos das galiñas autóctonas que comen, que á súa vez foron alimentadas ecoloxicamente respectando a flora en perigo de extinción…; que tampouco necesitan que as obras estean en clave de adulto ou que fagan crítica social ao estilo do pasado; que non teñen que ser ramplonas nin caer na chocalleirada; que tampouco teñen que ser didácticas e ir acompañadas dunha proposta educativa, que para iso está a escola, e o teatro é outra cousa ben diferente. E se hai alguén que lles di que iso que fan é moi bo, dunha grande contribución á cultura, teñan a completa seguridade de que esa persoa non é nin amante do teatro, nin da cultura nin dos nenos.
En definitiva…, dígolles o mesmo que aos que se dedican á literatura, á música ou ao cine para nenos: déixense de parvadas, e se saben facer soñar dedíquense a iso e se non, respecten á infancia e deixen que xoguen, que lles prestará mellor, a eles e máis á cultura.
Un alumno díxonos que o seu pai facía bonsais, polo que tivemos que explicar en que consistía esta técnica milenaria e ensinar fotografías destes “árbores en maceta”. Espertou tanto interese que invitamos aos pais a vir á clase.
Chegaron con catro exemplares, unha oliveira, un arce, un ficus e un pino, que marabillaron aos rapaces, e así foron contándonos como se facían, que se pretendía, como o lograban, os coidados que requirían, e toda a paciente labor que había detrás destas fermosas árbores.
Tamén trouxeron un pequeno arbusto, unha pyracantha, para tratalo e convertelo en bonsai. Así, mediante explicacións, primeiro no encerado, foron amosándonos todos os pasos a dar, as ferramentas que se empregan para tan delicadas operacións, as partes da planta, o que máis se valora nos bonsais, ensináronnos algunhas palabras que proceden do xaponés, as diferentes formas clásicas que poden adoptar, a idade que poden acadar, etc. Sorprendeunos a labor de poda de raíces para lograr a simetría entre a copa e a raíz (de tal xeito que cada vez que a unha árbore lle sae unha raíz, tamén lle sae unha rama), a forma na que a agarran á maceta para así posibilitar que se vexa o nebari, a maneira de aramalo para darlle a forma desexada, e algúns elementos cos que decoran o bonsai, dándolle tamén importancia á maceta, ou a adobíos como un pequeno monxe e un templo oculto no entrabado de raíches. Deixáronlle tocar aos nenos os diferentes tipos de terra que empregan, para reter ou drenar auga, o pomice (pequenas pedras pómez que se colocan no fondo da maceta) e a akadama (terra volcánica que indica a necesidade de auga). E sobre todo, déronnos unha lección de amor pola natureza, do valor da paciencia, e de didáctica. Ver presentación.
Perante a tópica pregunta que lles fixemos algunhas compañeiras sobre se non o consideraban unha forma de “torturar” as plantas, cernando, modificando, podando…, a resposta deixounos sen palabras, seica non o consideraban moi diferente do que nós facíamos co noso alumnado mediante a educación, que non é outra cousa que manter intacta a súa estrutura natural, pero liberada de todo aquilo que o eiva, sacando á luz toda a súa beleza e potencialidades empregando grandes doses de paciencia, constancia e cariño. Para pensar.
En agradecemento, nos días seguintes, os nenos fixéronlle un debuxo dos bonsais que nos trouxeron inspirándose en representacións artísticas clásicas no arte xaponés. Ver presentación.
Tralo tratamento da pyracantha para convertela no bonsai co que regalaron para a clase, os pais do alumno aínda nos reservaban máis sorpresas: trouxeron un pequeno buxo ou un cotoneaster para que que cada neno/a o preparara como bonsai. Isto fíxose ao día seguinte.
Con paciencia foron ensinándolle a cada un a descubrir cal sería a forma ideal da planta que lle asignaran. Como algúns nenos lle pedían formas de letra ou outras, fíxose preciso aclara a diferenza entre bonsai e topiario. Para crear ese clima de calma de relaxación puxemos ambientación de música xaponesa (de meditación, tradicional e Kitaro).
Mentres os pais traballaban en pequenos grupos, outros nenos ían buscando no ordenador a tradución do seu nome ao xaponés, para logo identificar a súa maceta.
Tras atender ás explicacións que nos deron sobre os coidados que requirían canto a luz e auga, buscamos un lugar onde colocar os nosos bonsais e creamos un fermoso xardín de bonsais con pedras e decoración con motivos xaponeses.
Agora non queda máis que esperar.
Esta actividade deunos ocasión de coñecer sobre plantas, tradición, cultura, arte, música…, e outras moitas cousas que iremos desenvolvendo e contando en vindeiras ocasións.
Grazas á especialista de inglés do centro no que traballamos, coñecemos a “Pete the cat”, un gato que deseguido engaiola a nenos e nenas, obra de Eric Litwin (Mr. Eric), un polifacético artista mestura de músico, escritor e actor, que a máis de escribir, dá concertos e cursos por toda América, con programas que axudan a nenos e pais a desenvolver as súas potencialidades creativas, musicais e motrices.
O primeiro libro que publicou foi, “Pete the cat. I love my white shoes”, logo “Rocking in my school shoes”, ambos se acompañan de cancións moi pegadizas e cheas de ritmo para os pequenos.
Seguimos explorando as posibilidades do corpo como produtor de sons máis alá da voz.
Nun ambiente axeitado de silencio e relaxación, o alumnado escoita os sons do primeiro vídeo, sen ver a imaxe. Identifican que se trata do son da choiva e de tronada.
Deseguido, facemos o mesmo co segundo, sen imaxe. Pensan que se trata do mesmo ata que posteriormente se proxecta. Daquela descobren que son sons producidos co corpo, que ben sincronizados semellan choiva e tronos.
Tratamos de facer algo semellante; e como a nosa lingua é tan rica en palabras para nomear a choiva, tentaremos reproducir orballos, arroiadas, chuvieiras, trebóns, pedrazos, sarabiadas ou escampadas.
Lalín Pork Art é unha mostra artística ao estilo da Cow Parade –á que xa lle dedicamos unha entrada neste blog- na que salientando o papel do porco na cultura galega, podemos ver as distintas intervencións plásticas, as distintas miradas ás que dá lugar.
Temos moito interese en amosarlle ao noso alumnado que non hai unha visión única e unívoca das cousas, senón que hai moitas posibles, e estas actuacións permítennos ver como, partindo dun mesmo obxecto, unha escultura dun porco, se pode chegar a moi diferentes intervencións, interpretacións e reaccións do espectador. Ver imaxes.
Tratando de explicarlle ao noso alumnado a orixe desta exposición, decatámonos do gran descoñecemento que teñen sobre a utilidade e consumo do porco, non reparando na presenza da súa carne en cantidade de produtos de consumo habitual.
Rematamos cunha realización persoal, cadaquén fixo un deseño dunha nova figura para o PorkArt. Ver presentación.
Nas nosas aulas temos un costume moi do gusto do alumnado: todos os días deixámoslle no patio un pouco de fariña de millo aos paxaros para que nos visiten. Pero con moito desgusto, cara finais de novembro vimos que non viña ningún a comer, o que nos levou a investigar para onde marcharan, intentando saber onde estaban para non deixarse ver.
Porén, hoxe é un día de alegría, xa que logo, segundo as tradicións populares galegas, é a partir do día da Candeloria, o 2 de febreiro é cando volven os paxaros para emparellarse e criar.
A Candelaria ou a Candeloria é unha festa relixiosa, pero a súa orixe coma a doutras moitas celebracións cristiás, é pagá. Era a antiga “festa da luz” celebrada polos celtas e tamén polos romanos e día do amor nos antigos costumes galegos.
En Galicia non só era moi celebrada esta festa dentro do relixioso, senón tamén, no ámbito agrario xa que era considerada coma un preludio da chegada da primavera e con ela o renacer da natureza; é o día no que se celebraba o “casamento dos paxariños” . Di un refrán que “a partir da Candeloria, ningunha ave voa soa”. Considerábase a esta festa como “a do amor e do apareamento no reino animal”.
Así é como ilustraron este día de casorio os pequenos/as de catro anos.
Outra alegría dánola este refrán que di: “Cando a Candeloria chora, medio inverno vai fóra; que chore, que deixe de chorar, a metade do inverno está por pasar”.
E seguindo coas aves e cos refráns recordamos unha entrada que lle dedicamos ao día 3 de febreiro “Polo San Blas, a cegoña verás.”
Esperamos que moi pronto volvan os paxaros a visitarnos, mestres tanto deleitarémonos con fermosas ilustracións como esta de Sami Viljanto ou outras de paxaros que se poden ver en Pinzellades al món.
É bastante habitual que cun grupo de 5 anos vivamos episodios de caída dos primeiros dentes. Fai pouco tivo lugar a nosa “primeira caída” do grupo, de aquí en diante, irán uns detrás dos outros, chegarán a fin de curso case todos desdentados.
Aproveitamos para falar de cales son os dentes que primeiro caen e se isto garda algún tipo de relación cos que primeiro saen ou cos que se empregan en “tarefas” máis duras. Iremos facendo un cadro coas estatísticas. Preguntáronlle ás familias polo momento no que lle apareceu o seu primeiro dente, a idade que tiñan e a posición dese dente. Como curiosidade soubemos de bebés con dentes e dos inconvenientes desta rareza.
Pode dar moito xogo, pero decidimos tirar polo camiño literario. Como non mencionar ao máis xenuíno personaxe infantil español, o “Rato Pérez” e dos seus “homólogos” noutras culturas. Comprometémonos a que teremos un conto distinto do Rato Pérez para cada dente que caia.
Velaquí o que fomos atopando:
“Ratón Pérez” del Padre Coloma, o que deu orixe a todos os demais. Recollido nunha exposición do CVC xunto con 80 diferentes ilustracións do personaxe infantil que vén de celebrar o seu aniversario.
Onte levaba baixo o brazo un libro que chamaba a atención de todas as compañeiras, mesmo houbo quen me dixo que hai libros que tan só vendo a portada xa sabes que vai a ser do gusto dos nenos e nenas. Non se enganaba. “Un amor de botón” é un deses fermosos libros, malia que cando o empezamos a ler coa nosa contaminada mirada didactista lle facemos algunha que outra obxección que por sorte pronto obviamos se recordamos que as historias teñen que gustar aínda que non sexan “politicamente correctas”. Xa se sabe, ás veces mesmo caemos no ridículo e absurdo.
“La señorita Enriqueta es una joven muy coqueta.
El señor Gabriel va siempre como un pincel.
Ambos estrenan abrigo y salen a pasear.
Pero…, ¡ay, qué desventura!
¡Un botón se ha dado a la fuga!
Y lo salen a buscar.
Quién sabe adónde los llevarán los hilos del destino…
Dos libros bajo un gran corazón,
dos botones cosidos con mucho amor.”
Dúas historias paralelas de dous amantes dos abrigos cun texto cheo de rima e musicalidade, que nos permitirá pasear por diversos establecementos comerciais coñecendo as súas especialidades, e sobre todo gozar cunha adxetivación tan fermosa, tan rica e tan certeira como as ilustracións.
Para prolongar o xogo, velaquí tres propostas que desenvolvemos:
1º Ofrecerlle unha grande variedade de botóns para que xoguen a clasificalos, ordenalos, serialos, etc., negociando cos compañeiros doutras mesas para conseguir os que precisan.
2º Xogar a buscar a parella. Darlle a cada un botón que ninguén pode ver. Deseguido sairán a buscar a súa parella describindo as características dese botón e aqueles que pensen que coincide co seu responderán ao chamamento.
3º Facer composicións artísticas cos botóns, tralo visionado de algunhas das imaxes desta presentación ou das acuarelas de Günter Grass nas que os botóns son os protagonistas.
Chegado o mes de decembro non queda máis que iniciar a conta atrás, cadaquén para o que considere: para as vacacións, para o día de Nadal, para o día 24… A máis da ilusión que isto lle fai aos nenos/as, están as posibilidades de aproveitamento didáctico.
Noutros países, a elaboración de calendarios de Advento, é unha tradición bastante estendida, porén podemos atopar infinidade de modelos que pasan mesmo polo calendario virtual, como este que fixemos coas fotografías do alumnado.
Ou este uotro con sinxelos sobres que gardan unha sorpresa distinta de bombóns ou lambetadas: dentro de cada un deles está a fotografía dun dos nenos ou nenas cun encargo (bailar un rock, cantar unha canción, abrazar a os seus, saltar coma un canguro, etc).
Seguimos co noso obxectivo de incidir máis no xogo dramático, porén, nesta semana elaboramos monicreques de pau e agora facemos representacións con eles.
O luns trouxeron os elementos cos que crear: botóns, retrincos de tela, novelos de lá de cores, etc. que cadaquén foi seleccionando para así compoñer o seu monicreque. Se ben facelos foi doado, expresarse a través deles cústalles máis; temos que exercitar os diálogos e a posta en escena.
Para amosarlle ao alumnado un soporte artístico distinto, unha maneira diferente de creación artística a partir da beleza das follas e outra forma de ver a arte.
Descubrimos o blog Naturayarte no que Lorenzo Durán recolle o seu proxecto artístico no que emprega elementos da natureza que lle serven para completar a súa idea do que considera arte.
Onte nas xornadas Marcos Calveiro, iniciou a súa labor como moderador da mesa redonda 3, preguntándolle aos participantes Ramón Nicolás, Marilar Aleixandre e Xabier P. Docampo, “Ler, para que?”, con tal motivo proxectou na pantalla parte das 33 razóns para ler de Victoria Fernández, directora da revista CLIJ, que malia ser archirrepetidas, son sempre actuais. Xabier P. Docampo apostilou que moitas desas razóns poden suplirse con outras actividades, e pedía unha razón de ler que só puidese aplicárselle á lectura. Segundo el, ler é un instrumento irreemprazable na formación do individuo.
Para recordar, velaquí as 33 razóns para ler, que tan ben presentaron no CEP Las Palmas.
Días atrás manifestamos a nosa intención de insistir máis no xogo dramático, polo que empezamos a elaborar e empregar monicreques con material de refugallo.
Nesta ocasión, comezamos polos de dedo, seguiremos cos de vara e de seguido cos de luva.
O web Titirinet agrupa a compañías de teatro de monicreques, e nalgúns casos organizan obradoiros de elaboración de personaxes, dos que se poden coller boas ideas.
Quedamos engaioladas cunha obra de Günther Förg exposta no vestíbulo da Fundación Barrié na Coruña, polo suxestivo uso da cor e polo texto co que se acompaña, no que o autor di: “ Para min, a arte abstracta hoxe é o que se ve e nada máis.”
Probamos a amosárllela ao noso alumnado, sen máis explicación, sen pedir nada a cambio, logo tan só lles deixamos actuar sobre o papel. Sen preguntas, sen correccións, sen máis…
Hoxe, preparando as latas para a plantación dos bulbos decatáronse de que fixeran unha composición de manchas como a de Förg, polo que lles deixamos xogar a facer variacións sobre a mesma.
Na mañá despois da visita ao taller de Ramón Conde todo son comentarios sobre o que máis lles gustou e o que menos; case todos coinciden en que o traballo co barro foi un éxito; hai quen pregunta se pode levar aos seus pais de visita; hai quen pide que fixemos xa unha data para ir a pintar; e tamén hai quen apunta que debemos facer unha tarxeta de agradecemento. Gran debate sobre o formato. Coincidencia en que debemos dar as grazas polo ben que nos recibiu, polo ben que o pasaron, por darlles barro, por deixarlles tocar as esculturas, por facerlle a escultura de “A nai e o fillo da Paz” (xa lle quedou ese título), ata que finalmente se acorda facer unha reprodución da escultura, para enviarlle fotografías (e así non ter que desfacerse das obras, o sentido da propiedade…) xunto coas palabras de agradecemento.
Cando chegan pola mañá, vese que estiveron vendo cos seus pais a información no blog de aula, porque xa veñen con máis preguntas tanto sobre a vida do escultor coma da súa obra. Queren saber cando empezou a esculpir, por que, en que pensa cando esculpe, se facía deseños previos… A algunhas atopámoslle a resposta na súa biografía, outras deixámolas para el.
Iníciase a camiñada plano en man. Imos comprobando todo o que vimos no percorrido virtual. Chegada en 17 minutos a paso rápido (non todo que se di na rede é certo).
A recepción e acollida que nos fixeron Ramón Conde e as súas colaboradoras non pode ser máis entusiasta. Accedemos á nave industrial case reverencialmente, ao tempo que tratan a Ramón coma se fose un coñecido. Bombardeo de preguntas, todos/as queren saber. El escóitaos, sorrí, nótase sorprendido polo coñecemento que estes cativos teñen sobre a súa vida e a súa obra. Para explicarlles como inicia as súas obras, como as pensa, como as deseña, colle un gran taco de plastilina e comeza a modelar unha figura. Bótanlle en cara que sempre as fai calvas, por iso ponlle melena; vaina colocando en distintas posicións ata que entre todos acordan cal será a definitiva; engádelle unha pomba nun brazo que ten estendido cara o ceo. Os nenos/as apuntan que se trata dun home pedindo a Paz. Como volven a insistir na idea de que non fai mulleres ou nais, engade unha segunda figura feminina (a nai) sobre a que apoia a outra man. Deseguido ofrécelles a posibilidade de completala. Hai quen quere facerlle o pico á pomba, xa que non ten; hai quen quere tapar unha greta que ten no lombo; hai quen quere poñerlle máis musculatura nos xemelgos; hai quen pensa que na base da escultura debe poñer herba e flores…
Mentres van pasando todos/as a intervir sobre a escultura de plastilina, Ramón e a súa axudante Chus están atarefados preparando unha gran mesa cuberta de follas de xornais; danlle un anaco de barro a cada neno/a e déixanos facer. Así pasan un bo anaco gozando do que fan. Algún pregúntalle se amasa a man todo barro que precisaría para unha das súas xigantescas esculturas, e entón amósalles unha amasadora, que coma unha churreira industrial, saca rolos de barro amasado tras presionar cunha palanca. Anímanos a probar.
Ao tempo, outros nenos e nenas móvense con total liberdade polo taller ateigado de esculturas de todos os tamaños.
Chega o momento da despedida, convídannos a volver a pintar as esculturas feitas por eles cando sequen. Os nenos tamén o convidan a visitarnos no centro. Fotografía de grupo de volta para o centro; satisfeitos, excitados e ledos.
Ramón Conde coa súa humildade, coa súa ausencia de discursos grandilocuentes sobre a arte, coa súa cercanía, deunos unha lección maxistral sobre como achegar os nenos e nenas á arte. Non se trata de explicarlles técnicas, nin de atordalos con palabrería superflua, nin de poñerlle títulos ás obras, nin de pedirlles explicación do que fan…, do que se trata é de que as criaturas gocen e saquen o que eles xa teñen dentro. Que fagan aflorar a súa creatividade. Tan só que gocen manipulando, facendo, expresando… A máis de ser un grande artista é unha persoa que transmite amor pola arte.
Como colofón os nenos/as concluíron que os rostros anoxados das esculturas non teñen nada que ver coa serenidade, simpatía, alegre faciana e actitude do seu autor.
Grazas a Ramón Conde pola experiencia inesquecible que vivimos no seu taller.
Hoxe tivemos a oportunidade de visitar o taller do reputado escultor ourensán, Ramón Conde. Cando soubemos que tiña o seu lugar de traballo no Milladoiro contactamos con el, e moi amablemente convidounos a coñecelo. Desafortunadamente as inclemencias climatolóxicas fixeron que adiáramos a visita en varias ocasións.
Onte por fin, trala consulta da previsión meteorolóxica en MeteoGalicia, malia que anunciaba ceos anubrados, decidimos arriscarnos e iniciar preparativos.
Coñecemos súa imaxe para ser quen de recoñecelo cando chegáramos alí, a súa biografía e a súa obra. Conta cun web moi completo e actualizado. Todos/as entenderon o referente de que é o autor da escultura do home gordo de Área central. Trala observación dos seus “Homes montaña”, “Miradas” ou “Paternidades”, xorden as primeiras preguntas: por que fai as figuras tan excesivamente gordas?, nunca esculpe a figura da muller?, por que todos teñen a cara tan anoxada?, fainos a todos calvos porque el é calvo? Esperamos que el lle dea resposta a estas e outras cuestións.
Por outra banda, faise precisa a preparación do traxecto a percorrer. En Google Maps situamos o centro e máis o enderezo do taller. Soubemos que tan só nos separan 600 m., que en coche tardariamos 2 minutos e a pé 7. Estimamos que a nós nos levaría algo máis, polo que decidimos cronometrar. Fixemos os cálculos para saber a hora de saída para estar alí á hora acordada, 12:00. Poñendo o mapa en vista satélite analizamos a dificultade do traxecto: rotondas, pasos de peóns, pendentes, referencias (pasaremos pola rotonda onde está a Mosca de ferro)…, as rúas que atravesaríamos (curiosidade: todas con nomes de árbores en con esas árbores nas beirarrúas ou nas rotondas). A máis de poñer a información dispoñible para as familias no blog de aula, preparase unha nota informativa á que se axunta o plano, e outras cuestións como a indumentaria e calzado recomendable, ou mesmo o tipo de almorzo aconsellable para tomar enerxía dabondo para o percorrido.
Todo se prepara coidadosamente, conscientes de que viviremos unha oportunidade inesquecible.
Cadaquén sabe das fortalezas e das debilidades na súa praxe. No noso caso, hai unha parcela que temos un pouco esquecida: o xogo dramático. Non porque non sexamos conscientes da súa importancia no desenvolvemento infantil, senón máis ben, porque sempre queda relegada en aras doutras actividades.
Non hai nada máis satisfactorio ca ver aos cativos engaiolados, totalmente metidos na dramatización, ben como actores ou ben como espectadores, porén, neste curso trataremos de facer fincapé nestas actividades. Baixo o paraugas teatro infantil acollemos todo o que se refire a teatro con nenos: xogo dramático e simbólico e expresión corporal. Noutras ocasións xa nos dedicaremos ao teatro para nenos/as.
Para lembrarnos da importancia do xogo dramático en infantil recorremos aos traballos de Isabel Tejerina, unha “autoridade” no tema, e da que salientamos algúns artigos:
Cómpre engadir que, sendo como é unha disciplina artística que axuda a desenvolver aspectos do ser humano que non abranguen outras materias, nos últimos anos, poida que non se lle dedicara a suficiente importancia no deseño das actividades de formación para o profesorado de infantil; algún que outro obradoiro, algunha que outra charla, pero non é dabondo.
Esta calor a destempo non nos está favorecendo moito na escola, os rapaces/as están igual de inquedos que a finais de curso. Porén de cando en vez temos que recorrer a técnicas e actividades de relaxación. O deseño e coloreado de mandalas, para nós, sempre sorte efecto.
Malia que hai moitas páxinas na rede das que se poden descargar mandalas para colorear, preferimos que sexan eles os que as deseñen, empregando todo tipo de material para trazar círculos concéntricos (botes, latas, bloques lóxicos, pratos, cuncas, etc). Unha actividade que favorece a creatividade e a concentración a máis da relaxación.
Sempre proxectamos imaxes inspiradoras ou músicas acordes, como poden ser as de Kítaro. Nalgunha ocasión témoslle amosado como realizan os mandalas nalgunhas comunidades.
Ás veces tamén deseñan mandalas no chan do patio, para ilo contan con maxi- xices e ensinámoslles a trazar círculos cun cordel e un xiz.
Segundo lemos nos medios, hoxe é o Día mundial da Arquitectura. Entre outras moitas declaracións institucionais reclaman a incorporación da disciplina ás ensinanzas escolares. Pedir a inclusión de temas/disciplinas/asignaturas no currículo educativo é unha constante nas reivindicacións dos máis variopintos colectivos profesionais e asociacións. O alumnado é un publico cativo cara o que pode encherse de todo tipo de coñecementos e deste xeito crer que se melloran as problemáticas sociais.
Coincidindo en que non hai case nada que non poida ser tratado na educación, tamén insistimos no erradas de moitas desas accións e/ou programas/campañas cos que se acompañan.
Tras esta lectura cheguei ao meu centro de moderno deseño, na vangarda da arquitectura escolar. Ás 9:00 a temperatura da aula era de 26º, chegando a acadar os 29º ás 13:00, debido a unha cristaleira frontal que absorbe toda a luz do día (algo que se agradece no inverno), pero que deixa esgotadas a 25 criaturas tras cinco horas encerrados en 50 metros cadrados con escasa ventilación. Non se contemplou a posibilidade de airear ou facer sombra na aula.Cando chegan apenas teñen espazo para colgar as chaquetas e as mochilas nos modernos colgadores de deseño (non hai posibilidade de colocar outras polas limitacións impostas polo arquitecto). No patio, se chove a auga invádeo todo. Non se contemplou o clima de Galicia. O espazo é totalmente reducido para 325 nenos/as, mesmo parece un criadeiro de polos (moita luz e pouco movemento). E créanme, teño visto moitas escolas e non me queixo, isto é un luxo nas construcións escolares.
Matinei sobre as palabras do presidente do Consello Superior dos Colexios de Arquitectos de España, quen anima a “divulgar o entendemento da arquitectura como unha disciplina socialmente útil e non como un exercicio de exhibicionismos diversos ao servizo de fundamentalismos económicos tamén diversos, prisioneiros dun mercantilismo suicida”. Fermosa declaración. Aplicable, neste caso tamén, á arquitectura escolar.
Señores arquitectos, diríxome a vostedes con toda a humildade, pois descoñezo o seu oficio e como a min non me gusta que se inmiscía na miña profesión quen non ten coñecemento da educación, fago o mesmo coa dos demais. Tan só me gustaría apuntar que a mellor maneira de dar a coñecer a súa relevante función social é exercéndoa con racionalidade e rigorosidade profesional. Non precisan vostedes deseñar programas educativos para dar a coñecer a arquitectura; fagan o que saben facer e para o que foron preparados: deseñen con sentido. Fágannos escolas pensadas para os nenos/as de hoxe –non para liliputienses-, decátense do número de horas que permanecen as criaturas nos establecementos escolares, artillen espazos funcionais concibidos para mellorar o benestar de quen os habita. Será a mellor campaña que poden facer do seu traballo.
Efectivamente están no certo: teñen que dirixir as súas miradas cara a escola, pero non con estratexias de márketing nin con programas, senón cos seus mellores proxectos. Esquézanse da introdución de disciplinas, poñan o seu coñecemento, creatividade e arte ao servizo da educación, da escola e do alumnado. Iso garantiralles que os cidadáns do futuro valoren o seu traballo. Todo o demais, saben tan ben coma min o que é.
No Día Mundial da Arquitectura 2011 o lema é “Arquitectura e Dereitos Humanos”. “Con frecuencia olvidamos que el medio físico construido constituye el marco y el hábitat, el biotopo, donde se desarrolla la práctica totalidad de la vida cotidiana de las personas y del amplio espectro de conjuntos, grupos y clases sociales que constituyen las extremadamente diversas sociedades contemporáneas. El medio físico construido (es decir, la arquitectura, el paisaje) envuelve nuestra existencia, la protege (o no), introduce peculiaridades únicas y condiciona nuestra sensibilidad. Marca el devenir de nuestras vidas y también de nuestras relaciones. Entrelazado por conexiones profundas, el medio físico construido (la arquitectura) es también memoria histórica y expresión de singularidades que a menudo hunden sus raíces en lejanos tiempos pasados. A esa arquitectura, que afianza los derechos humanos, tenemos todos derecho.” (seguir lendo a declaración)
Cada curso tentamos establecer un fío condutor de todas as nosas actuacións nas aulas; non nos gusta repetir nada do xa feito, malia todo, sempre hai unhas constantes no noso traballo que van a marcar todas as actividades. Se o pasado curso foi o proxecto EnlatArte o que nos permitiu meternos, a través das latas, no consumo responsable ou na arte e en todos os ámbitos e áreas do currículo, este ano serán os proxectos NaturalizArte e FotografArte os que nos brindarán as posibilidades de traballo para o ano académico.
Con NaturalizArte vincularemos a natureza e a arte, natureza e grupos humanos, natureza e sostibilidade, natureza e saúde física ou mental, natureza e xeometría, natureza e literatura, natureza e celebracións tradicionais relacionadas co calendario vexetal, etc, tendo sempre presente a intención de inculcarlle ao noso alumnado a idea de que non é preciso dispor de materiais comerciais para ter ricas experiencias educativas.
Desde o comezo das clases a pasada semana, tendo á man todos os “recordos” que trouxemos das praias (pedras, algas, area, cunchas, paus, herbas…) e tomando como inspiración obras que beben da filosofía do movemento artístico do Land Art.
“Os instrumentos musicais na tradición galega”, é un web no que se atopa información de distinta índole sobre preto de 150 instrumentos tradicionais galegos: unha descrición detallada, os seus nomes tradicionais, a súa historia e información sobre quen, cando, como e onde se tocaba, xunto cunha gravación do seu son.
Vinchas, cantagalos, ferreñas, rabel, rin-ran, chirimías ou palletas, comparten espazo con outros máis coñecidos como pandeiros, castañolas, gaitas e zanfoñas.
Elaborado por Pablo Carpintero, aloxado no portal do Arquivo Sonoro de Galicia do Consello da Cultura Galega.
Un recurso de grande utilidade na educación.
Na rede pódense ver algúns vídeos da elaboración destes instrumentos, do Proxecto Ronsel.
Pasada a sobresaturación das Letras Galegas quixemos ler a biografía de Lois Pereiro que nos regalou unha amiga.
“A palabra exacta”, é un magnífico achegamento do tamén morfortino, Antón Lopo, ao poeta, desde a mirada de quen o quixo, de quen o respectou e de quen o comprendeu antes de ser obxecto de todo tipo de homenaxes –que el mesmo e mailos seus achegados rexeitarían.
A través das conversas mantidas coa súa nai, irmáns, parella, amigos e compañeiros Antón Lopo configura unha biografía novelada que se le deseguido, e remata cunha entrevista non realizada ao propio Lois que non defrauda; Antón Lopo métese de tal xeito na pel de Lois Pereiro que atina coas mesmas palabras exactas coas que este respondería.
Para facer de boca, unha resposta desa entrevista ficticia: “A miña elección do galego foi estética: non a podo concibir baseada nun compromiso ideolóxico, que resulta evidente pola súa situación non normalizada: Escribir en galego é en por si, un compromiso. Eu formaba parte dunha cultura con lingua propia para expresarse e non dramaticei coa marxinación desa cultura e desa lingua. Non me correspondía: eu intentaba crear. A nosa lingua tiña que ser reconstruída e nunca fun alleo ao mundo no que vivía.”
Non cambiou a nosa opinión canto ás actividades que se están desenvolvendo nos centros de infantil para conmemorar as nosas letras –tampouco era esa a pretensión-, pero aportounos unha visión alonxada dos tópicos que circularon semanas atrás sobre o autor.
Cómpre reservarlle un tempo devagar no verán pois esta lectura axudaranos a coñecer o contexto social e cultural no que agromaron moitos dos que hoxe son persoeiros senlleiros da nosa cultura.
Hoxe preséntase no Casino de Santiago un libro delicioso, “Cociñando ao pé da letra”, unha creación da escritora Yolanda Castaño e da fotógrafa Andrea Costas, difícil de etiquetar; non podemos dicir que sexa un libro de cociña ao uso, nin de entrevistas, nin de relatos, pero é un pouco de todo iso. Vinte e un escritores e escritoras galegas amósannos as receitas dos pratos que marcaron a súa infancia, relátannos o vínculo emocional que teñen con el e elabórano diante do obxectivo fotográfico. Todo un reto e todo un alarde de creatividade literaria, plástica e culinaria. É un libro distinto, deses que nos gusta ter na casa.
A razón pola que o contamos no blog é porque llelo amosamos ao noso alumnado e quedaron totalmente engaiolados coas fotografías; para que logo digan que a comida non entra polos ollos. A paleta de pintor –a modo de prato- co iris de verduras de Carmen Blanco fixo que desexaran comer esa creación que enche os sentidos rotunda e sinestesicamente.
A empanada de libro, o libro pota, a cullerada de lectura, o caderno fresco de leituga, o baño de patacas de Helena Villar Janeiro ou as gafas de masa de millo de Fina Casalderrey, fixeron espertar a súa imaxinación infantil.
Todo un acerto da editorial Galaxia. Literatura, arte e cociña galega reinterpretada á luz dos tempos actuais. Desde aquí pódese ver o vídeo.
En 1943, Jacques Prèvert escribiu este poema dedicado a Elsa Henríquez para unha das súas exposicións. Foi ilustrado por primeira vez en 1953 con 23 debuxos desta artista.
Agora a Factoría K de Libros, deléitanos coa edición en galego de “Para facer o retrato dun paxaro” con ilustracións de Mordicai Gerstein.
Un libro que mercamos pola súa beleza, tanto das imaxes coma do texto, malia que un pouco temerosas de que os nenos e nenas non o souberan entender. Comeza de forma atípica con catro ilustracións antes da páxina de créditos –que nos sitúan, de seu xa contextualizan a historia-, e logo aparece a narración baseada neste poema surrealista.
Pintar primeiro unha gaiola
cunha porta aberta.
Despois pintar algo agradable,
algo sinxelo,
algo fermoso,
algo útil para o paxaro.
Logo apoiar o lenzo contra unha árbore nun xardín,
ou nun parque,
ou nun bosque.
Agocharse tras dá árbore
Sen dicir nada,
sen se mover. (…)
Se o paxaro non canta é mala sinal,
sinal de que o cadro é malo. (…)
Non podemos máis que convidarvos a lelo, porque é incrible como cativa a atención dos nenos e como estes entenden a mensaxe do cadro.
Axudámoslle a imaxinar como podería ser o paxaro, e como cantaría con este vídeo.
Hai moitos, moitos anos -máis de cen-, na cidade de París coñecéronse dous pintores. Un chamábase Van Gogh, -en realidade os seu nome era Vicent- e outro Paul, Pau Gauguin.
A Paul gustábanlle moito os xirasoles que pintaba Vicent, polo que lle propuxo un cambio, daríalle un cadro seu por un de dous xirasoles. Era un bo trato. Fixéronse amigos e Vicent invitou á Paul á súa casa amarela no pobo de Arlés.
A Vicent gustábanlle moito os xirasoles, o sol, as estrelas, a herba seca, a luz do verán e maila cor amarela polo que preparou para o seu amigo unha habitación amarela, cunha mesa amarela, cun floreiro amarelo con un ramo de xirasoles amarelos e chea de cadros de… XIRASOLES. Como podedes supoñer a habitación de Vicent era de cor… AZUL!.
Moi agradecido, Paul retratou a Vicent pintando… XIRASOLES case vermellos, porque a el gustáballe o vermello.
Cando se separaron, Vicent seguiu pintando as súas flores favoritas, pero agora ramos moito máis grandes, de doce ou quince xirasoles.
Paul marchou lonxe, moi lonxe, ás illas da Polinesia, e desde alí pediu que lle mandasen sementes de xirasol; cando estas floreceron pintou tamén catro cadros de xirasoles. Flores cortadas de xirasol.
É así polo que os xirasoles nos recordan a amizade que mantiveron os dous pintores Vicent Van Gogh e Paul Gauguin.
Aínda que é unha versión libre da verdadeira historia, así llelo contamos ao noso alumnado para que coñecesen o que hai detrás dalgunha das obras de arte que lle amosamos.
Sabemos que non se esquecerán das pinturas de xirasoles.
Como remate, un traballo colectivo, da obra de Van Gogh e que titularon “Leira de xirasoles” no que cadaquén representou o xirasol como quixo.
Continuando co traballo da orientación na propia localidade, coñecendo enderezos, vecindario, rúas, edificios e singularidades, hoxe propuxémoslle unha misión segreda. Non terían máis datos que un plano que deberían copiar, entendendo os símbolos para logo orientarse cos seus pais/nais, e máis unhas pistas.
Tiveron que descubrir que hai no xardín dunha rotonda cercana ao colexio. Trátase da escultura dunha mosca realizada polo alumnado dun curso de soldadura dunha empresa do polígono industrial no que nos atopamos.
Non cremos que sexa necesario recoller aquí as competencias, obxectivos e contidos que se traballan nesta actividade que resultou tan motivadora para o alumnado e mesmo para as súas familias, e que van desde a alfabetización icónica ata a valoración das obras artísticas, pasando polo coñecemento e orientación no contorno próximo.
Agora tan só nos queda discernir si se trata dunha mosca ou dun mosquito, porque hai discrepancia nos “detectives”. Farase preciso coñecer as características dunhas e doutros.
En “Pel con pel” da editorial Galaxia e Fedelgama preséntanse 40 suxestivas fotografías de nais aleitando aos seus fillos/as acompañadas dos textos de recoñecidos escritores e escritoras galegas coma Francisco Castro, Marta Dacosta ou Dolores Tembrás.
A nosa compañeira Mercedes Zas, autora do blog Comfy Slippers dedicado principalmente ao ensino do inglés en educación infantil, vén de realizar dúas fermosas presentacións con motivo da conmemoración do Día do Libro. Escolmou obras pictóricas de diferentes épocas e estilos nas que se representaran escenas ou momentos de lectura e de escrita.
Nun exercicio de imaxinación tentaremos adiviñar que é o que le ou escribe cada un dos personaxes. Pode dar moito xogo; hai que atender aos detalles, a forma na que le, a postura adoptada, a concentración na tarefa, a intimidade da escena, e outras moitas pistas, que nos axudarán a comprender que a lectura ou a escrita poden ser un traballo, unha distracción, unha evasión…
Na aula de tres anos andamos enleados cos retratos; xa se retrataron de moitas maneiras distintas, con variadas técnicas e por diferentes motivos, a eles mesmos ou aos outros, pero agora inspirándonos na obra de Hanoch Piven, queremos facelo empregando obxectos cotiás, como fai este artista, coñecido polas súas atípicas representacións de personaxes famosos como Woody Allen, Fidel Casto, Albert Einstein, Homer Simpson ou Bob Geldoff, nas que plasma tanto aspectos físicos coma psicolóxicos.
No seu blog, pódese ver unha galería de retratos, así como unha sección onde recolle representacións feitas por nenos e nenas.
Lemos en Las TIC en Plástica, que recentemente elaborou unha divertida aplicación Faces iMake, que permite realizar os retratos no ordenador.
O noso alumnado está fascinado coa realización artística das letras dos seus nomes, están chegando a un alto grado de virtuosismo. Comezaron imitando moitas das tipografías dos albumes ilustrados existentes na aula; deron un paso máis cando descubriron as paxaroletras e peixeletras de “A árbores de follas DIN A4”; desde aquela facilitámoslle moitos dos novos libros de alfabetos que se teñen publicado, e imaxes doutros orixinais que atopamos pola rede.
-No espazo Tamtam de Educared, 20 abecedarios distintos: de chucharías, de flores, de pinzas da roupa…
-No blog Biblioabrazo unha escolma de libros-abecedario
Recentemente expuxéronse en París máis de 200 debuxos do inglés David Hockney –polo que sempre tivemos debilidade- feitos sobre iPhone e iPad. A meirande parte deles son “Flores frescas”, que o artista debuxa cada día para enviar as súas amizades e que posteriormente foi modificando durante o tempo que durou a exposición.
Hockney crea os debuxos directamente cos dedos sobre a pantalla, modificando tintas de cores e superpoñendo diferentes trazos de distintos tamaños e grosores. Neste vídeo podemos ver algunhas das obras expostas.
Este artista do Pop Art, soubo ir adiantándose a todos os tempos; no vídeo “Painting with the light” podemos ver como alá polos oitenta empezou a crear arte dixital. A través do seu web podemos facer un seguimento da evolución do artista, desde as súas piscinas, ata a actualidade.
Amosamos tamén dous vídeos do proceso de creación artística en iPad de Simon Bull, flores e xirasois.
Un novo concepto de arte efémero e da forma de compartilo. Poida que haxa que ir amosándolle ao alumnado estas novas formas de arte dixital, máis achegado á súa realidade ca outras moitas magnas obras do pasado.
Coñecemos “La magia de los colores” de Pedro Palao Pons publicado na editorial Libros Cúpula; un libro cuxo obxectivo é o de xogar coas cores, atendendo a que a maxia das cores existe porque, a través delas, podemos transmitir emocións, xerar interactividade nos demais e mesmo provocar sutís alteracións emocionais. Aspectos, todos eles interesantes, a ter en conta tanto na aula coma co alumnado.
Nesta entrevista podemos escoitar ao autor mentres nos conta como as cores que vemos ao longo do día inclinan en certa forma as nosas accións, interactúan no noso estado de ánimo ao tempo que exercen unha certa influenza no inconsciente.
Nalgunha outra entrada temos falado das sinestesias, e da importancia de exercitar co alumnado que un estímulo sensorial poida provocar sensacións doutro tipo distinto. Nesta ocasión ímonos centrar nas sensacións que nos poden producir as cores. Para ilo empregamos “El libro negro de los colores” de Menena Cottin e Rosana Faría publicado en ZR.
“Tomás non pode ver as cores. Estas son para el miles de sabores, olores, sons e emocións. Desde a escuridade dos seus ollos, Tomás convídanos a descubrir as cores sen velas.”
“Di Tomás que o azul é a cor do ceo cando o sol quenta a súa cabeza.”
“E o negro é o rei das cores. É suave como a seda cando a súa nai o abraza e o arroupa coa súa cabeleira.”
“El di que a cor verde recende a herba acabada de cortar e sabe a xeado de limón.”
Gústanos ter na aula cartas de cor das que empregan os profesionais da pintura. É un xeito de que os nenos descubran que hai moitos azuis, que non todos os vermellos son iguais, que dentro dos amarelos hai grandes variacións…
Así mesmo, cando facemos mesturas, con calquera produto, elaboramos unha paleta de cor degradando ou engadindo cada vez máis. Logo tratamos de poñerlle nome a todas as cores resultantes.
Velaí unha completa carta de cor que se pode imprimir para dispor dela cando se precise.
É bastante habitual que se lles pida aos nenos e nenas que coloreen unha imaxe, pero poucas veces se lle pide que observen as cores que integran esa imaxe.
Nalgunha ocasión, nós, facilitámoslles as cartas de cor e pedímoslle a modo de xogo que identifiquen as cores dunha fotografía ou pintura.
A modo de exemplo facilitamos o enlace a 18 paletas de cor, elaboradas a partir de distintas imaxes de bolboretas.
A que cor asociarías a palabra tristeza?, e amor?, e futuro?…
A cor é unha ferramenta que empregan os deseñadores para comunicar sentimentos e estados de ánimo. Para elo crearon Cymbolism, un sitio web que intenta cuantificar a relación entre as cores e as palabras. Permite ir respondendo ás distintas palabras e comprobar a opinión de todos os votantes.
Descubrimos un blog deses que cómpre coñecer, Mirades, no que a súa autora, Teresa Bardera, recolle e comparte experiencias, traballos, impresións… relacionados principalmente coa educación infantil e coa arte en xeral.
Recomendamos encarecidamente a súa visita. Velaí algúns exemplos das súas entradas:
Teresa Bardera, mestra de infantil, na actualidade traballa no ICE da Universitat de Girona, e con anterioridade publicou outras experiencias relacionadas coa arte noutros espazos, como o blog:
En máis dunha ocasión temos comentado a nosa aversión aos bloques lóxicos, ás regretas e aos autocolantes de formas xeométricas. Ao noso modo de entender a xeometría hai que vela e descubrila no espazo, na natureza, na arquitectura, na arte… Ten que ser real ou froito dunha construción deles.
Nesta ocasión traballamos a xeometría tralo visionado dunha animación stopmotion, sobre as composicións en amarelo, vermello e azul de Piet Mondrian; as famosas abstracións xeométricas do fundador do neoplasticismo.
Con tiras e planchas de goma eva puidemos descubrir cantos rectángulos forma unha liña recta sobre a superficie, o que cambia se son dúas -variacións se son paralelas ou perpendiculares-, e se son tres…?
Segundo a Wikipedia, Kamishibai significa “drama de papel”, que é unha maneira de contar historias que se orixinou nos templos budistas de Xapón no século XII, onde os monxes empregaban as imaxes para aleccionar ás persoas analfabetas. Neste programa da TV peruana fálase da traxectoria do Kamishibai a través do tempo e polo mundo adiante, e nestoutro explícanos en que consiste.
Nós soubemos desta técnica, grazas a editorial Siete Leguas, que está publicando contos para ser empregados no teatrillo do kamishibai, en A-3 e A-4, mesmo ten unha páxina en Facebook onde van recollendo todas as novidades e experiencias de quen o emprega.
Gustounos polas posibilidades que lle vimos, desde ser unha excelente maneira de cativar a atención dos nenos mentres escoitan unha historia, a que sexan eles mesmos quen preparen as imaxes para ser contadas no kamishibai.
Coñecemos a obra do ilustrador Yamauchi Kazuaki e serveunos de inspiración para moitos traballos, para moitas actividades e para algunha que outra posibilidade para o tempo de “Atención educativa”.
Gustaríanos que alguén nos dixera que é o que fai en “Atención educativa”, porque estase a ver de todo.
Estes días ábrese no Mosteiro de Oseira a montaxe escultórica do artista ourensán Xurxo Oro Claro -creado inicialmente para o espazo da Igrexa de San Domingos de Bonaval en Compostela- que representa un bosque de 35 árbores de aceiro inoxidable, formado por varias especies autóctonas de Galicia.
Á vista das fotografías da exposición decidimos engadirlle algo máis ao noso proxecto EnlatArte, que ademais nos vai moi ben para recordar que o 2011 é o Ano Internacional dos Bosques.
Como recordo de todo o que fixemos coas latas o trimestre pasado, quixemos amosarlle ao noso alumnado unha das máis emblemáticas obras e icono do artista do Pop Art, Andy Warhol, a lata de sopa Campbell -32 latas, unha por cada sabor existente naquela época- e que viran como un elemento cotiá pode ser obxecto dunha obra de arte.
Tralo cal, cada quen fixo unha versión da mesma, pero coa lata do alimento que máis lles gustaba: melocotóns, chícharos, olivas, etc. O acabado con acuarela estarcida, deulle o toque definitivo. Non é que sexamos moi partidarias de limitar o traballo coa arte á súa mera copia ou reprodución, pero neste caso, tratábase de que versionearan a idea.
Artcyclopedia recolle artigos, biografías, obras museos e todo o relacionado coa arte –semellante á Wikipedia, pero máis modesta-; recolle referencias de máis de 8.500 artistas, 2.500 sitios sobre arte e arredor de 100.000 ligazóns. O buscador de Artcyclopedia é na actualidade a maneira máis rápida de buscar información sobre artistas plásticos e acceder ás súas obras. Dá un ranking dos artistas máis visitados, entre eles Picasso ou Van Gogh. Recolle algunhas curiosidades como esta presentación Tilt Shift da obra de Van Gogh.
Una mà de contes é un programa da televisión pública catalana que tamén ten unha versión radiofónica. Ao parecer en catalán “unha man de contos” e “un mar de contos” pronúnciase de forma bastante parecida, e con isto xoga o título do programa.
Na versión radiofónica, os personaxes dos contos tradicionais falan entre eles e cos locutores; pero na versión televisiva unha voz en off vai contando un conto e acompáñase de imaxes nas que se ve a un artista ilustrando a historia empregando distintas técnicas –debuxo, collage, estampado, acuarela…-; o resultado: extraordinario. Os contos son narrados en catalán, pero co apoio das imaxes, e o coñecemento que temos deles, permítenos seguir a historia sen ningún problema. Tamén se lle poden engadir subtítulos en outros idiomas.
O programa, que recibiu o Premio Nacional de Cultura da Generalitat de Ctalunya, conta cun web, no que podemos acceder aos vídeos dos capítulos emitidos. Alí atoparemos os contos clasificados segundo os personaxes, o seu lugar de orixe, o seu autor ou a técnica empregada na ilustración.
Desde o web pódese acceder ao blog -no que recollen actividades realizadas e noticias relacionadas- e aos “Tallers”, alí veremos:
-“Contes il lustrats”, no que se poderán compaxinar as imaxes e o texto de forma libre e imprimir o resultado ou enviar a un amigo/a.
-“Dibuix”, nesta sección podes debuxar o teu conto preferido ou crear personaxes e situacións para un conto. Ao remate permite reproducir o proceso e finalmente, imprimir ou enviar.
-“Retall i composició”, aquí, pódese cambiar a textura e a cor dun papel virtual que despois recortarás ou teu gusto, e con esas formas compoñer personaxes e escenarios. Dá a opción de imprimir/enviar ou gardar para rematar noutra ocasión.
-“Subtitulat”, poderemos poñer subtítulos en distintos idiomas, ou escribir un conto novo cambiando o texto que acompaña as imaxes.
Paga a pena navegar devagar polo web pois encontraremos moitas posibilidades de uso nas aulas, máis alá do valor literario, que xa de por si é importante.
Aproveitando a entrada do inverno, quixemos amosarlles algunhas das obras do artista canadense Rob Gonsalves, profundamente marcado por Dalí e Magritte, cunhas obras sen límite claro entre o real e o imaxinario, creando unhas interesantes ilusións ópticas que logran cativar aos nenos e nenas.
Estamos nun momento que non sabemos se falar do Nadal ou non, se cantar panxoliñas ou non, se celebrar algo ou non…; non sei se debido ás nosas teimas ou por receo aos prexuízos sociais. Máis alá do que queren reducila –o festín consumista- é un feito cultural, e sempre que non atentemos aos dereitos doutras persoas de culturas diferentes cremos que podemos tratala na escola. Ás veces somos tan respectuosos “de pacotilla” que esnaquizamos a nosa cultura, digo de pacotilla, porque caemos en ridiculeces totalmente triviais e cando realmente algo é importante canto ao respecto da diversidade cultural non se ten en consideración. En calquera caso, cremos que debemos amosarlle aos rapaces o que é o Nadal e todas as construcións culturais arredor del: musicais, literarias, artísticas…, xa que logo, nós axudamos a artellar o coñecemento máis alá de ideoloxías e confesións.
Porén, salientamos esta publicación de El Aleph infantil, “Navidad. Cuentos, poemas y canciones”, un álbum fermosamente ilustrado, no que recompilan contos tradicionais de todo o mundo e unha escolma de cancións e poesías que forman parte da nosa tradición. Desde os grandes contos de Andersen e os irmáns Grimm, ata a poesía de Lope de Vega, pasando polos textos e melodías máis belas sobre a maxia do Nadal. Entre outros atoparemos:
“La llave de oro”, dos irmáns Grimm, ilustrado por Anne Romby.
“La muchacha de las cerillas”, de H.Christian Andersen, ilustrado por Anne Romby.
“La leyenda de Ichilok, el cuarto Rey Mago” unha adaptación de Anne Dorville e ilustrado por Anne Romby.
“La leyenda del año bonachón”, adaptación de Anne Dorville, ilustrado por Anne Romby.
“La verdadera historia de Papá Noel” de Colette Seigue, ilustrado por Élodie Nouhen.
“La leyenda de los trece pedidos”, adaptación de Anne Dorville e ilustrado por Élodie Nouhen.
“Scouarn el bretón”, adaptación de Anne Dorville, ilustrado por Gianni de Conno.
“La gata de Dovre”, de Christen Asbjornsen y Jorgen Moe con ilustracións de Maud Riemann.
“Navidad, Navidad” “El abeto”, “Ya vienen los reyes”, La adoración de los Reyes”, cancións populares tradicionais (só letra), ilustrados por Dominique Thibault.
“Esta noche nace el niño, canción popular tradicional (só letra), ilustrada por Stéphane Poulin.
“No la debemos dormir” poema de Fray Ambrosio, ilustrado por Stéphane Poulin.
“Romance del Nacimiento”, poema de San Juan de la Cruz, ilustrado por Stéphane Poulin.
“Los tres Reyes Magos”, poema de Rubén Darío con ilustracións de Stéphane Poulin.
“La mañana de los regalos de Año Nuevo”, poema de Arthur Rimbaud, ilustrado por Léa Weber.
“Duerme mi niño”, poema de Lope de Vega, ilustrado por Isabelle Forestier.
Un bo petisco da tradición literaria arredor do Nadal. Mesmo para recomendar ás familias.
Na mesma liña de reutilización de “Pequenas caixas de agasallos”, cando vimos as construcións de cartón en Cardboardia, pensamos en comentalo coas familias do alumnado, por si se nos ocorre facer algo semellante no centro a pequena escala.
Cardboardia é unha vila toda de caixas de cartón. Un evento que xa se realizou tres veces en Moscú, no que participaron grupos de artistas. En Flickr pódese ver a galería de imaxes. Velaí o plano e web da vila.
Tras ver a obra da artista e deseñadora Jacqui Symons, decidimos falar coas familias do alumnado –a través do blog de aula- e pedirlle que non tiren as caixas pequenas dos agasallos, e que á volta de vacacións nolas envíen envoltas coma se de auténticos agasallos se tratara.
En xaneiro, construiremos móbiles para o centro.
Symons traballa con outras persoas axudándolle a desenvolver a súa creatividade e confianza en hospitais, unidades de saúde mental, con grupos de mozos en risco social e cos máis pequenos. No seu web pódese ver máis do seu traballo artístico.
O Nadal encerra múltiples tradicións que asumimos ano tras ano sen preguntarnos cal é a súa orixe ou cal é o seu significado.
No portal de contidos educativos da CEOU atopamos “O Nadal”, un especial no que poderemos coñecer rituais como o do Tizón do Nadal, tradicións, cantos, como se celebra no mundo, e doutras celebracións vinculadas ao Nadal.
Nós contámoslle aos nenos e nenas a antiga lenda celta do “Rei Carballo e o Rei Acivro”, unha narración “solar” que trata de dar explicación á Roda do Ano. No solsticio de Verán o Rei Carballo está no punto máximo da súa forza, mentres o Rei Acivro está no seu punto máis fráxil. O Rei Acivro comeza a gañar poder no equinoccio de Outono chegando ó seu máximo poder durante o solsticio de Inverno cando as súas bagas tornan de cor vermella, mentres que o Rei Carballo perde as súas follas.
Á volta desta ponte xa estaremos metidas de cheo no remuíño do Nadal. A modo de peche de todo o traballo realizado arredor do outono, dos seus cambios na paisaxe, do seu clima e dos seus froitos, miramos esta imaxe da obra do artista renacentista italiano, Giuseppe Arcimboldo: “O outono”. Tratamos de localizar todos os froitos que coñecemos e que tanto xogo nos deron: as cabazas, as uvas, as castañas, os figos, as follas…, propoñemos un xogo clásico, “Vexo, vexo…”. E como non, tamén analizamos a expresión do rostro, e logo comparamos coa dos outros tres integrantes da serie das estacións ou doutras obras. É totalmente engaiolante para os nenos ver como se poden realizar retratos con elementos da natureza.
Unhas compañeiras da Pobra –con algunhas delas coincidimos na visita a Reggio Emilia- levan xa un tempo intentando trasladar a filosofía de traballo coa arte reggiana ás súas escolas unitarias. Para ilo contan coa colaboración dun atellierista –piar fundamental naquelas escolas do norte de Italia-; unha persoa con formación específica que saiba introducir aos nenos e nenas nos procesos de creación artística.
O curso pasado, xa expuxeran o resultado desa colaboración con Manuel Teira -obras sobre a auga-, e o pasado día 19 de novembro abriron unha nova exposición “Sentindo o mar”, neste caso asesoradas pola artista Mónica Montero, desde o seu blog La luna que se mece eternamente, pódense ver algunhas das obras realizadas, ao igual que desde o web Desde Pobra.com.
Salientan as compañeiras o dobre obxectivo que perseguían con esta mostra que estará aberta ata o día 10 de xaneiro na Casa de Cultura da Pobra:
-Por unha banda amosar o produto resultante dun proceso que se considera aínda máis importante que o produto.
-Amosarlle á veciñanza o que se fai na escola, ao igual que se facía nas escolas de Reggio, unha apertura á sociedade para acadar unha valoración do feito educativo e artístico.
Parabéns para elas e máis para quen as apoiou nesa iniciativa de introducir na escola “persoas expertas” na creación e na linguaxe artística. Un paso adiante na mellora da calidade da educación infantil e da súa valoración social.
Xa temos comentado que das distintas intervencións que escoitamos no curso “Leer para aprender”, ás que máis nos enriqueceron foron as de Javier Abad Molina, profesor de Educación Artística de CSEU La Salle de Madrid. A súa conferencia “Tejiendo palabras: contruir el sentido del aprendizaje a través de las artes”, foi desas que dan para pensar por moito tempo. Como aínda non dispoñemos do material deste curso, pero queremos compartir a experiencia, facilitamos o acceso a algunha das súas publicacións.
Unha experiencia que forma parte do “proxecto estético” que desenvolveron na EEI Zaleo de Madrid, transformando a entrada e a porta da escola con palabras que as criaturas asocian ao espazo escolar.
Sobre esta experiencia volveremos máis adiante. Recomendamos asemade, visitar o web da EEI Zaleo, no que se recollen distintos proxecto artísticos relacionados coas palabras ou coa ciencia.
A súa tese de doutoramento na que estuda os valores humanos e educativos da arte contemporánea. Contempla un apartado no que se recolle o marco teórico, no segundo as narrativas e, como terceiro, experiencias de traballo coa arte contemporánea na EI. A última parte documentada graficamente ilustra experiencias como “Mi mano es un reloj de arena” ou “Un jardín, una ciudad, un mapa o un paisaje”.
Coñecer e ler a JAvier Abad, faría desterrar de moitas prácticas ese erróneo pseudotoquemoderno, que induce a pensar que “machacar” ás criaturas con obras de arte de recoñecidos e reputados artistas xa é traballar coa arte.
Visitamos a exposición “Cen por cen Seoane. 100 anos > 100 lugares”, a máis potente de todas cantas se teñen feito arredor da complexa figura deste personaxe que dominou tanto as disciplinas plásticas como as intelectuais. A dicir de Xosé Díaz, comisario da exposición e fillo de Isaac Díaz Pardo, “Seoane de ter sido catalán sería moito máis que Miró”. A súa fecunda labor abrangue a creación plástica, o deseño, a edición, a creación literaria, o xornalismo, o activismo político, a animación ou a creación de empresas culturais; como as oito patas do polbo, elemento moi recorrente na súa obra e co que Seoane se identificaba.
Organizada pola Fundación Seoane e a Fundación Caixa Galicia, a exposición está configurada en cen categorías, cifra que se fixo coincidir cos cen anos do seu nacemento. Cen lugares que conforman a poliédrica personalidade do artista e intelectual galego. Composta por 350 obras orixinais (pinturas, debuxos, gravados, carteis…), 220 documentos e 130 reproducións.
Houbo algún dos 100 lugares que mesmo nos fixo desexar estar alí co noso alumnado, -mágoa da distancia, hai moi poucos ou case ningún obxectivo pedagóxico que nos xustifique ese desprazamento coas criaturas destas idades-, mesmo sentimos envexa das escolas preto da Coruña. Tomamos nota dalgún destes lugares que considerábamos de aproveitamento didáctico e tratamos de localizar na rede as obras que os integraban. Advertimos, non son todas as que están, nin están todas as que son, pero dá para traballar a paisaxe, o mar, a figura humana, a cor, o deseño, as labores do campo.
Ás veces hai quen nos pregunta por que insistimos tanto no traballo coa arte, sempre dicimos que como manifestación e expresión humana debe ser ensinada, hai que aprenderlle ao alumnado a mirala, a valorala e a respectala. Ao mesmo tempo, cremos que, como representación da realidade, dos sentimentos ou das emocións humanas, debemos amosala en toda a súa diversidade de interpretacións e diferentes visións. Canto a por que insistimos na arte galega, non precisa explicación…
Hai determinados elementos que de sempre estiveron desterrados das aulas de educación infantil; as regras son un exemplo disto. Malia que ben sabemos da importancia de exercitar o trazo, ao noso alumnado gústalle que cando hai que tirar unha liña recta saia recta. Na clase temos todo tipo de regras, escuadros, cartabón e plantillas de diferentes tamaños. Para que as empregamos?, pois desde o uso máis convencional, medir e comparar tamaños, ata para o debuxo. Tirar liñas que se cruzan con outras formando interseccións, superpoñerlle un círculo ou un triángulo e logo colorear de cores distintas, é unha actividade que lles gusta moito.
A modo de inspiración para ese tipo de traballos, amosámoslle as obras de Kandinsky.
Engadimos unha nova categoría ao blog chamada MirArte, nela recolleremos tan só as imaxes que empregamos na clase co noso alumnado. Unha vez á semana, proxectamos unha imaxe, para ver-mirar-pensar-contar. O noso alumnado xa coñece todos os pasos. Precisamos este proceso para afondar na compoñente discursiva e narrativa das imaxes. Logo, si xurde comentamos, ou inventamos, ou cuestionamos, ou tan só calamos. Non é preciso sometelos a unha batería de preguntas. Tan só queremos “expoñelos” a imaxes suxestivas, provocadoras, irreais, belas…
As imaxes teñen unha linguaxe, transmiten mensaxes, configuran a nosa cultura e moitos dos nosos valores, polo que consideramos preciso coñecer a súa natureza, significación, funcionamento e posibilidades. Non pode existir unha capacidade crítica cando se carece dos códigos para comprender.
O noso alumnado, antes de aprender a ler a e a escribir, ve imaxes, consume imaxes –non nos atreveriamos a dicir que aprenden a ver imaxes- porén consideramos preciso realizar unha alfabetización visual. A linguaxe icónica ten que ser aprendida e ensinada, motivo polo cal facemos este traballo, ao que lle dedicamos un tempo específico,consideramos que non chega con dicir “xa ven imaxes a todas horas”,debe ser sistematizado.
Cada vez que introduzamos unha entrada de Ver_mirar_pensar_contar,-ao igual que facemos co alumnado-, non engadiremos máis nada, non queremos condicionar a primeira impresión; cadaquén tiraralle o proveito que queira.
Como noutras ocasións, no outono quixemos facer unha selección de obras pictóricas coas que amosarlle ao noso alumnado distintas representacións plásticas dos cambios que se producen no contorno co cambio estacional, e como son interpretados polos artistas.
Case sempre queremos recorrer a pintores galegos, quizais por seren menos coñecidos, pero lamentablemente non atopamos case ningunha imaxe na rede. Nós empregamos a Enciclopedia de Artistas Galegos para mostrar as obras de:
Manuel López Garabal: “O castiñeiro” (1933); “Sol entre os carballos” (1946).
Logo decidimos empregar as obras do paisaxista impresionista francobritánico Alfred Sisley. No web da súa fundación atópanse moitas, das que escolmamos as do outono.
Dado que Sisley captou distintos momentos do día nos mesmos lugares, en estacións diferentes, con variacións climatolóxicas ou de luz, lembrarémolo, para na primavera vovler a amosalas e ensinarlle ao noso alumnado como identificalas atendendo aos indicios presentes na obra tales como a vexetación, a luz, etc.
Sempre pensamos que na escola se debe iniciar a educación estética e artística dos nenos e nenas, e isto faise en todo momento, non se trata tan só de un día amosar unha obra de arte; todas as imaxes que se lle presenten deben ser de calidade, ao igual que a literatura, a música, etc. Mesmo como decoremos as paredes do centro ou das aulas, acabará influíndo no seu sentido estético e no seu gusto.
Con motivo da retrospectiva sobre a obra de Monet, exposta nas Galeries Nationales de París do 22 de setembro ao 24 de xaneiro de 2011, creouse unha web interactiva, Monet 2010, que recolle a vida e obra deste pintor.
Coincidimos coa reseña de Capítulo O, é “unha auténtica pasada”, “unha das webs 2010 a nivel mundial”. Está en varios idiomas, entre eles o español. Na Galería podemos ver os cadros presentes na exposición, algo que non sempre se fai. Desde Viaje permite un percorrido pola obra, todo un alarde de interactividade; aínda non o probamos no encerado dixital, pero co cursor podemos derramar o tinteiro; dando palmadas, facer voar a pega; ver como caen as folerpas de neve nas paisaxes nevadas; pasar do inverno á primavera; facer xirar as aspas dos muíños, levantando follas e pétalos de papoulas; mover a auga do estanque; facer desaparecer a neve; tocar as campás das catedrais…, e como non, ver todos os cadros polos que “viaxamos”.
Entrar nunha obra de arte, unha experiencia inesquecible , para nós e para os máis pequenos.
Ao falar de literatura infantil, é case obrigado mencionar a ilustración. Atopamos un blog- revista de ilustración nos libros infantís e xuvenís, Pinceladas en el mundo, que consideramos pode ser do interese das profesionais da educación infantil, porque nel recóllense e organízanse todo tipo de ilustracións. Permite facer procuras por ilustradores –incluso polas súas nacionalidades-, por asociacións, editoriais, ou de revistas e blogs sobre a ilustración. Permite agrupar as entradas, vendo unha escolma de ilustracións do outono, do Halloween, de Carrapuchiña Vermella, gatos, e un sinfín de temas. Cremos que nos pode dar moito xogo co noso alumnado.
As persoas afeccionadas á fotografía, din que o outono é a mellor época pola cor do ceo, pola luz e polos contrastes de cores na paisaxe. Nós, que entre as nosas rutinas diarias temos a observación do tempo meteorolóxico, estamos gozando cuns ceos únicos.
A primeira hora da mañá imprimimos a predición meteorolóxica de MeteoGalicia, a cotío seguímola no blog ou observámola no xornal –a linguaxe icónica tamén precisa de alfabetización. Logo contrastamos coa realidade. As nubes téñennos absolutamente engaiolados; as súas cores, as súas formas, o seu “movemento”; cada intre diferentes. Mágoa que na meirande parte das ilustracións infantís, son sempre iguais, sen variacións, chova ou neve, sarabie ou trone; sempre o mesmo.
Na actualidade, no Museo del Prado hai unha exposición de William Turner, o pintor que veneraba os ceos cunha exquisita sensibilidade para os cambiantes fenómenos das nubes e que representaba con grande fidelidade a luz. A través dun xogo que propón o departamento educativo do museo podemos coñecer moitas das súas obras.
Deixaremos para outra ocasión os ceos de Antonio López, ou os dos pintores impresionistas; pero de seguro que ao longo do curso nos dará moito xogo, é máis que branco sobre azul.
Hoxe é o día da entrada do outono, cas mesmas horas de día que de noite. A partir de agora as aulas encheranse de follas, ramas, castañas, cabazas, etc. Os tempos escolares están, en gran medida, marcados polo calendario vexetal. Nós, esta mañá para que vaian apreciando a diferenza entre o verán que deixamos e a estación na que entramos, empregamos a imaxe dunha das obras de Anish Kapoor da actual exposición no Guggenheim de Bilbao, “Amarillo” (Yellow), unha das que máis nos impactou. “Amarelo é unha obra monumental e impoñente. Todo o noso campo de visión está ocupado pola singular experiencia da cor. Aquí Anish Kapoor emprega a cor como unha ferramenta autónoma que abranque toda a forma. Un gran embigo penetra profundamente na parede. Ao contemplalo temos que esforzarnos por comprender o que vemos.” Unha obra monocroma, que ao noso alumnado recordáballe o sol do verán; así mesmo sorprendíalles como se pode pintar cunha soa cor. Logo amosarémoslle outras, tamén monocromas, así como un vídeo coas opinións infantís sobre a obra de Kapoor. Do seu aproveitamento didáctico xa falamos noutra entrada do blog.
Para ir ambientándonos no outono facilitamos a ligazón a un vídeo, no que, co “Outono” de Vivaldi, como música de fondo, poderemos facerlles ver os cambios que se producen na paisaxe, así como os froitos da estación.
Este curso temos o empeño, coma sempre, de traballar na clase con distintas manifestacións artísticas contemporáneas; pero queremos que o alumnado coñeza que a arte pode estar presente en todas partes, non só nos museos ou salas de exposicións. Con esa finalidade, esta mañá, lemos “Vacas na cidade?”, de An Alfaya, publicado en Galaxia no 2007, con motivo da CowParade en Vigo.
A CowParade é unha proposta artística composta por vacas a tamaño natural en fibra de vidro, decoradas por artistas locales, e expostas nas principais rúas, prazas e parques de cidades de todo o mundo. As esculturas amosan deseños que rememoran a cultura local, a vida da zona, e mesmo temas de importancia local ou nacional. Despois de ser exhibidas, son subastadas e as ganancias son doadas a organizacións sen ánimo de lucro. Un elemento, animal cotiá, reinterpretado en clave artística, con moi poucas variacións na súa forma, hai tres básicas –sen contar a vaca “Rianxeira”, a preferida dos vigueses-; isto bríndanos a posibilidade de que os cativos aprecien, a máis da creatividade, as diferenzas culturais nos estampados das vacas.
Trala lectura do conto, proxectamos na pantalla imaxes e vídeos das vacas elaboradas nos diferentes CowParade, e finalmente, foron eles os que elaboraron os seu propios deseños para as esculturas. Non tiñan nada que envexar as dos artistas.
Cando menos hai cen interpretacións distintas dos círculos, das espirais e das combinacións circulares gravadas nos petroglifos; unhas dentro dun discurso máis simbólico e outras nun discurso máis artístico, ate figurativo. Moitas delas coinciden en que poden ser representacións do sol, dos astros e dos planetas, de corpos en movemento.
Na entrada sobre os petroglifos, dicíamos que lle amosábamos ao noso alumado, obras de artistas contemporáneos nas que tamén empregaran estas formas circulares; un dos nosos favoritos é Robert Delaunay. Este pintor francés, pioneiro do arte abstracto, xunto coa súa muller Sonia, foron abandeirados dun novo estilo, o orfismo, e as súas obras correspondentes á época de “Formas circulares e ritmos”, son unha exaltación da cor e do movemento.
Seleccionamos a obra desta parella de artistas -que viviu unha tempada en Vigo- para contrastar coa das estacións rupestres, tanto polas semellanzas como polas diferenzas que se lle poden facer observar aos nenos e nenas. Entre outras: a tendencia á abstracción xeométrica; a súa estruturación con figuras xeométricas; a sensación de dinamismo; o uso de cores primarias vivas; e as representacións do sol. “Formes circulares, soleil nº 2”, “Formes circulaires“, ”Rythme, joie de vivre”, “Rhythms” ou “Ryhme et relieve” poden ser algunhas das propostas.
Xa que estamos a falar de Muros, dos círculos, da arte… Sempre nos gustaron as viaxes e ida e volta entre o presente e o pasado, polo que, cando lle amosábamos ao noso alumnado os motivos xeométricos gravados nos petroglifos, posteriormente, ensinabámoslle obras de artistas contemporáneos que empregaban esas figuras tan básicas e elementais pero con outras técnicas; Kandinsky na pintura e as intervencións do Land Art, eran os nosos referentes máis habituais.
Na actualidade, coñecemos a obra dun artista norteamericano, Jim Denevan, na liña do Land Art, que consideramos, pode dar pé a propostas moi interesantes tralo seu visionado. Realiza as súas intervencións nas praias, debuxos de grandes dimensións sobre a area. Círculos xigantescos, espirais e círculos concéntricos. Técnica doada. Resultado rápido e visible, tamén efémero. Trátase de facer iso que tanto lle gusta a todos os nenos e nenas, e que non deberíamos descartar se vamos a realizar algunha saída á beira do mar.
O 18 de maio celébrase o Día dos Museos, o lema deste ano é “Museos para la armonía social”. Máis de 3.000 museos de 40 países teñen actividades previstas para este día, así como para a noite do 15. Con este motivo escolmamos enderezos web que poden facilitar tanto a organización dunha visita real ou mesmo virtual.
Comezamos por Galicia, onde todos os datos de museos están aloxados na páxina do MUGA; agrupados por provincias e de todas as temáticas: pintura, escultura, etnográficos, de xoguetes…
Máis de 1000 museos de España están recollidos no directorio do Ministerio de Cultura. Pódense localizar por nome, comunidade, provincia ou temática.
Existe tamén a Rede Dixital de Colecciones de Museos de España que reúne museos de distintas especialidades, de diversos ámbitos temáticos e xeográficos. CER.ES (Colecciones en Red) é un catálogo colectivo en liña que publica preto de 100.000 ben culturais e máis de 128.000 imaxes pertencentes a 61 museos.
Outra opción interesante son as visitas virtuais aos museos. Desde este web poderemos visitar El Prado, o Thyssen Bornemisza, o Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía, o Guggenheim de Bilbao, o Museo Nacional de Escultura, o Museo Nacional de Arte Romano, etc.
ArsVIRTUAL é unha iniciativa da Fundación Telefónica que permite a visita en 3D aos principais monumentos de España, América Latina e Marrocos.
En calquera caso, a rede permítenos visitar case ao momento calquera museo ou localizar infinidade de obras de arte.
Sen considerar necesario afondar no valor do museo e da súa visita como recurso didáctico, si cómpre recordar unha recomendación que xa temos feito noutras ocasións: se queremos que sexa do interese dos nenos e nenas deberemos esforzarnos por buscar exposicións, obras ou visitas que por un motivo ou outro conecten cos intereses dos cativos. Aquí non vale aplicar o criterio de que o docente ou a crítica o considera moi importante; o mesmo que a poesía, a literatura, a música, debe espertar algunha curiosidade no neno, do contrario os efectos serán totalmente opostos aos desexados.
A editorial Lóquez ten publicada unha colección “Joven arte”, na que cada título se centra nunha obra; “A nevada” de Goya, “O rinoceronte” de Durero, “O potros azuis” de Franz Marc, “A Mona Lisa” de Leonardo da Vinci, “El puente de Arlés” de Van Gogh, entre outros.
A FGSR dentro da súa colección Temas en la literatura infantil y juvenil, dedicou o nº2 a “La pintura en la literatura para niños y jóvenes”, na que se presenta unha selección bibliográfica de libros relacionados coa pintura.
A guía divídese en dous grandes bloques:
-“Leer la pintura”, con obras de ficción e de carácter informativo, organizadas por idade.
-“Arte, libros y niños”, con artigos, monografías e webs.
A selección de libros estrutúrase en sete apartados:
• Galería de retratos: historias de ficción ou biografías protagonizadas por pintores con nome propio.
• Historias enmarcadas: historias de aventura ou misterio que arredor de pintores u obras pictóricas coñecidas.
• Onde viven os cadros: historias de ficción que se desenvolven nos museos.
• E ti que pintas?: historias de ficción para achegarse á cor, ao debuxo ou á pintura.
• A paleta como xogo: aproximación á cor, ao debuxo e á pintura mediante
propostas de xogo.
• Saber máis sobre pintura: material informativo sobre o tema.
A publicación é do 2005, polo que se botan a faltar algúns máis recentes e xa clásicos. Engadirémolos noutra entrada.
Hoxe, 9 de maio, celébrase o Día da Ópera, os teatros e auditorios abren as súas portas ou saen á rúa para que todo o mundo poida desfrutar dela. Certamente é un xénero pouco tratado ou escoitado en infantil, poida que nos pareza demasiado complexo, ou poida que aínda non lle “tocara” o seu momento. Materiais e posibilidades non faltan. Tan só se trata de probar unha vez e de seguro que repetiremos.
Facilitamos un vídeo de animación coa aria de Verdi- Traviata –Choeurs des Bohèmiens, de “L´Opèra imaginaire”, intepretado por Le Coro dell’Accademia di Santa Cecilia de Rome. Realizado por Gionne Leroy, realizador e animador, de l’école de la Cambre.
Excelente material para facer un primeiro achegamento á ópera.
Algunhas editoriais xa teñen publicados álbums nos que tratan de abrir este xénero aos nenos e nenas. Destacamos da colección “Ópera para nenos” da editorial Kalandraka, cos seguintes títulos:
Tralas actividades sobre os volcáns, quixemos facer unha representación plástica dos mesmos. Lembramos que no Centro Virtual Cervantes atópase a exposición “Volcanes construidos” da obra en pintura, escultura e gravado, do deseñador gráfico Vicente Rojo, realizada entre os anos 2000-2005.
A presenza en México deste artista nacido en Barcelona foi esencial na vida cultural, no desenvolvemento do deseño gráfico e na implantación de niveis de calidade na profesión. De tal xeito que se acompaña a exposición con artigos de Octavio Paz, Juan Rulfo, Gabriel García Márquez ou Enrique Vila-Matas para os que Vicente Rojo deseñou as portadas de moitos dos libros que publicaron.
Nunca pintáramos ao óleo co alumnado, pero un neno que vai a clases de pintura trouxo a clase un lenzo pintado o que espertou o desexo de todos de facer coma el.
Se ben ata o de agora case todas as historias que lle contábamos ao noso alumnado eran en formato álbum ou libro ilustrado porque críamos que a estas idades hai que fornecerlle o maxín con moitas e variadas representacións plásticas do relato, agora chegou o momento que xa teñen bagaxe dabondo como para prescindir deste apoio visual, botando man do seu imaxinario para ir recreando o que escoitan.
A planta superior de La Coccinella -baixo cuberta- está totalmente dedicada ao atelier. Este é o territorio de Morena, a atelierista, unha experta en didáctica da arte, que compaxina as tareas escolares co alumnado coa dedicación ao departamento educativo 
Animados a representar os sons, escoitamos diferentes fragmentos musicais e con rotuladores de cores seguen/trazan o seu ritmo. Comparamos os grafismos dos nenos, todos escoitaron a mesma música malia que ninguén a representou do mesmo xeito. Proban a adiviñar de que fragmento se trata (eran dous ben diferentes entre si). En conxunto poderían configurar unha obra pictórica. Un collage de música calada.
Probamos con esta representación da primavera, tamén de Kandinsky, un delirio de orquestración cromática, na que se evidencia claramente a explosión colorista da natureza. Que música soaría desta obra?
Cando buscamos información sobre os 
Lalín Pork Art
Onte levaba baixo o brazo un libro que chamaba a atención de todas as compañeiras, mesmo houbo quen me dixo que hai libros que tan só vendo a portada xa sabes que vai a ser do gusto dos nenos e nenas. Non se enganaba. “
![](http://lh3.googleusercontent.com/-hdXcUQCnTAs/TrmfJNxudgE/AAAAAAAADV0/1YWQPoB9hk0/s160-c/RamonConde.jpg?gl=ES")
Cadaquén sabe das fortalezas e das debilidades na súa praxe. No noso caso, hai unha parcela que temos un pouco esquecida: o xogo dramático. Non porque non sexamos conscientes da súa importancia no desenvolvemento infantil, senón máis ben, porque sempre queda relegada en aras doutras actividades.
Segundo lemos nos medios, hoxe é o Día mundial da Arquitectura. Entre outras moitas declaracións institucionais reclaman a incorporación da disciplina ás ensinanzas escolares. Pedir a inclusión de temas/disciplinas/asignaturas no currículo educativo é unha constante nas reivindicacións dos máis variopintos colectivos profesionais e asociacións. O alumnado é un publico cativo cara o que pode encherse de todo tipo de coñecementos e deste xeito crer que se melloran as problemáticas sociais.
Aproveitando a entrada do inverno, quixemos amosarlles algunhas das obras do artista canadense 
A primeira hora da mañá imprimimos a predición meteorolóxica de 
travesalas
Ángeles Abelleira e Isabel Abelleira
