A nosa achega á educación infantil

Archive for the ‘RebelArte’ Category

Comezo de curso 2014: apostando pola seriedade e serenidade profesional

In RebelArte on 01/09/2014 at 08:25

spiral-jetty_1200

Luns 1 de setembro de 2014. Esperto cedo co desacougo que me acompaña cada inicio de curso desde que teño 5 anos. Vese que isto non se cura co tempo; tanto na infancia como nesta opción profesional parece que o ano novo arranca co comezo de curso académico.
Coa mala conciencia de ter estado desconectada (prensa, internet, medios de comunicación e mesmo compañeiras/as de profesión) ao longo destas semanas de vacacións, decido prender o ordenador e ver o que hai de novo. Tras unha hora e pico, xa atordada de tanta “información”, apago computadora e luz. Case é máis san seguir fóra dese mundo. Trala volta polos espazos web habituais, revistas, Facebook e Twitter fago un balance cunha rápida clasificación deles:
-Hainos “hiperpuestos”, están ao fío da última novidade, aplicación, gadched ou publicación con suposta utilidade nas aulas.
-Hainos “hiperfatalistas” e hipercríticos, nos que se apuntan con toda crueza os males da educación actual, ao tempo que apuntan posibles solucións particulares (interesadas) a esa desfeita.
-Hainos “hiperbuenistas”, con esperanzada ñoñería nos efectos de imaxes de aulas idílicas, citas, frases e declaracións felices (descontextualizadas) de célebres pensadores.
-Hainos “hiperactivos”, que ao ritmo das leis do mercado están abertos 24 h. ao día, 365 días ao ano, tratando de manter o seu nicho, de non perder cota de audiencia aínda a costa de meter de todo, mesmo mensaxes contraditorias entre elas mesmas ou cos principios e liña editorial do espazo en cuestión.
-Hainos “hipersalvadores”, nos que a través dun tema concreto e parcial cren poder redimir a educación de todos os seus males (coaching, liderazgo, educación emocional, etc, etc, etc.).
Conclúo que a meirande parte deles non viron diante un neno cru na súa vida nin estiveron nun Claustro, ni lle dedicaron tempo ás titorías, reunións varias e outras actividades escolares. Vese que están ao seu. O malo de toda esta sobresaturación é que crean un ruído de fondo que nos chega a entolecer aos que temos que estar ano a ano, curso a curso, día a día, minuto a minuto, segundo a segundo dentro das escolas, cos nenos e nenas, cos pais e nais, cos compañeiros e compañeiras. Ata nos xeran malestar profesional porque nos falan dunhas irrealidades que non podemos compartir a meirande parte dos que nos dedicamos ao ensino. E o peor é que como moitos deles teñen tempo e medios, gozan dun certo predicamento que os leva a erixirse coma gurús educativos, seguidos polos mass media, polo tanto con penetración social. Así espallan a súa mensaxe equivocada, deformada, ou intencionada ao público en xeral, quen logo, sen máis afondamento, a reproduce, denuncia ou reivindica. Un “pelotazo” máis, coma todos os outros: interesado, pernicioso e prexudicial.
A miña irmán e máis eu ao longo do verán tocamos nun par de ocasións -moi de esguello- a cuestión da continuidade de InnovArte, tiñamos en contra tres razóns: non queremos incorrer nas perigosas derivas antes apuntadas; non cremos ter moito máis que dicir tras cinco cursos; e terceira, -non a máis importante-, suponnos moito tempo e traballo. Non tomamos aínda unha decisión, xa se verá se temos algo que dicir ou non. Xa se verá se lle somos de utilidade a alguén ou non. O que rogaríamos encarecidamente a todas aquelas persoas que nos seguen é que por favor non lle dean compulsivamente ao “Me gusta”, tan só se, trala lectura, realmente lle parece de interese, e que só “Compartan” a nosa opinión se realmente a comparten, non por manter a súa actividade nas redes sociais. O mesmo para todo o demais que circula pola rede relacionado coa educación. Todos e todas temos a nosa parte de responsabilidade na propagación e contaminación de “ruído educativo”.
Tras estes pensamentos, encamiñámonos cara a escola, coa esperanza de que trala euforia do reencontro non teñamos que presenciar escenas nas que as grandes palabras coas que enchemos as diversas programacións (colaboración, benestar, traballo en equipo, valores, espírito crítico, solidariedade, xenerosidade, bondade, boas formas…, en definitiva, EDUCACIÓN) non se vexan enturbadas por egoísmos, intereses particulares (dos docentes, das familias ou dos grupúsculos de poder), pola imaxe de cara á galería ou por modas educativas totalmente efémeras.
Cos nosos mellores desexos, apostando, coma sempre pola profesionalidade, rigorosidade, seriedade e serenidade, bo inicio de curso para todas e para todos.

Falando claro coas familias

In FamiliarizArte,RebelArte on 21/05/2014 at 06:39

Yelmo veneciano

Hai días nos que dá a impresión de que a educación se converteu nunha profesión de risco, nos que unha non sabe ben como manter a compostura perante o que está a ver e escoitar. En toda a literatura pedagóxica actual se fala da importancia da relación coas familias, pero hai veces nas que dan ganas de levantar unha barreira, poñer un casco e evitar todo contacto. Sei que isto lle fará rachar a vestiduras a máis dun ou dunha (especialmente aos teóricos da educación e aos que non están a pé de obra). Sei que cando arrefríe volverei a crer nos beneficios desa fluidez no trato. Pero tamén sei que hai que dicir que non sempre é fácil e que temos que esforzarnos moito, moitísimo, por manter unha mirada bondadosa.
O noso oficio ten unha cara moi bonita -a que se vende e vendemos-, pero tamén un lado non tan bonito, que sempre prefire ocultarse evitando que saia na foto. Esa parte é a que só aflora nas reunións con compañeiros de confianza que poden entender a nosa frustración, xa que logo, ao resto da sociedade lle puideran parecer queixumes esaxerados de quen non ten outras preocupacións.
Cada familia é un mundo cunhas expectativas e cunhas esixencias distintas sobre o que espera da escola e dos mestres. E aquí é cando digo que isto non é coma un negocio no que o cliente sempre ten a razón. Non, as familias non teñen sempre a razón, e a nosa obriga é manifestárllelo se iso sabemos afectará á educación dos seus fillos/as. E aí é onde pode xurdir o conflito. Pódense tomar dúas opcións: pasar e pensar que o problema é deles (esta é a menos arriscada), ou manifestar a nosa opinión contraria (esta é a máis arriscada), expoñéndonos a protestas perante os nosos órganos superiores. E aquí é onde un/unha se define; onde nola xogamos pola profesión e polo compromiso coa educación das novas xeracións.
Non coñezo ningunha publicación, informe ou investigación que verse sobre a dificultade da relación coas familias. Hai milleiros sobre iniciativas fantásticas e as bondades da colaboración, pero ocúltanse baixo a alfombra esas pedras no zapato coas que todos/as nos sentimos molestos ou nos danamos nalgunha ocasión. Pois miren, nin todo é branco nin todo é negro. Nin todos os pais veñen á escola con actitude prepotente nin todos son potenciais fontes de aprendizaxe. Hai algúns que cando temos titoría con eles xa sabemos que sairemos de mal humor non chegando a un entendemento intelixente polo ben dos nenos. Problema de química? Non. Desaxuste entre as súas demandas e a oferta da escola. Concepcións erróneas do servizo que prestamos.
Nesta nosa sociedade actual perverteuse ata tal punto a función da escola que isto dá lugar a que se lle pida o que non está nas mans nin nas competencias dos docentes. Apunto algunhas posibilidades e vostedes dirán:
-é a nosa obriga saber sobre as condicións particulares de cada convenio regulador das responsabilidades dos proxenitores en caso de separación da parella, poñendo especial coidado en que ningún deles se sinta desprazado/molesto/importunado?
-temos a obriga de rebater as opinións de todos os pseudoexpertos que aconsellan aos pais/nais dando diagnósticos de hiperactividade, altas capacidades, síndromes varios, como xustificación á manifesta falta de normas/orden/serenidade dos nenos/as, cando nós somos  conscientes de que iso ten unha orixe que os pais non queren admitir?
-que facemos cando os pais/nais nos reprochan que os seus fillos/as se contaxian de piollos na escola, esixíndonos algunha actuación contundente para impedilo?
-é a nosa obriga manter unha postura ecuánime cando sabemos que un pai e unha nai colocan ao fillo/a no centro das súas tirapuxas?
Son tan só catro exemplos, das ducias deles que poderíamos apuntar, perante os cales non podemos ser imparciais, neutrais ou ser meros observadores. Mostras de casos nos que nos vemos abocados a posicionarnos levándolle a contra á familia.
Que ninguén me veña agora con discursos sobre a asertividade, a empatía ou sobre habilidades sociais e comunicativas. Non os quero escoitar, porque son das que penso que ás veces hai que dicir as cousas sen panos quentes e sen anestesia, xa que isto pode atordar e facer confusa a mensaxe. Hai ocasións nas que é preciso chamar ás cousas polo seu nome, claro, firme e con todas as letras. Custe o que custe.

Letras galegas, pero isto que é?

In RebelArte on 12/05/2014 at 15:38

Adoitamos dicir que hai que ser moi prudentes coas valoracións das intervencións escolares realizadas por outros compañeiros/as, xa que logo cando lemos o traballo alleo, decote non dispoñemos de información de como xorde, en que contexto, con que rapaces, e que previos hai, e as veces os resumos ou redaccións das devanditas accións non atinan a explicar o que pretenden. Dito isto, pódese entender que somos respectuosas coas realizacións dos outros. Cousa distinta é cando iso se converte nunha exemplificación e se distribúe a todos os centros educativos. Aquí hai que valorar algo máis ca boa intención.

Neste caso estamos a falar do caderno de actividades remitido aos centros para a celebración do Día das Letras Galegas, a festa máis grande da nosa lingua. E máis concretamente do que nos afecta, as actividades para educación infantil, que semellantes aos dos pasados anos son do estilo de “le e colorea”, “recorta pola liña de puntos; pega no cadro da páxina seguinte a fotografía de Xosé María Díaz Castro; pinta as letras de colores distintas; escribe o nome e os apelidos debaixo da foto”.

É igual quen fixo isto, quen o aprobou ou quen o difundiu, pero, ao noso entender, pouco ou nada aportan ao fomento da lingua e da cultura galega en infantil. Somos así, pero deben saber que non todo o que “se fai pola lingua galega” leva patente de corso didáctica. O único que nos tranquiliza é que, polo xeral, quen bota man destas actividades son aqueles que só “celebran” a lingua galega nese día.

Para quen queira ler, velaquí as nosas reflexións dos anos 2013, 2012, 2011 e 2010.
Día das Letras Galegas? (2010)

As Letras Galegas en infantil (2011)

Eu vou de galego, e ti? (2012)

Poemas galegos no Kartonlibro (2012)

Palabras de mel” na escola (2012)

A tradución á lingua galega: a visita dun tradutor. (2013)

Lingua de regalicia (2013)

Ou todo canto temos publicado baixo a lapela “lingua galega”.

Tras isto, e vendo o que nos ofertan non temos nada que engadir. Ou ben non nos entenden ou ben non entendemos nós en que consiste a celebración co gallo de homenaxear aos que tanto fixeron pola nosa lingua e pola nosa cultura.

O tamaño das escolas infantís

In RebelArte on 07/05/2014 at 06:48

“Happy children”, Paul Barthel, tomado de Children in art history

Hoxe recibimos a visita dunha compañeira que estivo con nós varios anos como provisional no centro. Neste curso déronlle a definitiva nunha unitaria da zona. Cando se foi laiábase porque estaba afeita a esta escola, gustáballe o ambiente e non coñecía outra cousa. Ao incorporarse ao seu novo destino botábanos de menos. Agora xa non é así. Atopámola feliz, falábanos do cambio, de estar nun centro con 325 nenos/as a un con 11; de estar condicionada polos horarios que temos que seguir aquí por manter unha organización operativa a deixarse levar polo tempo dos nenos; das problemáticas sociais das familias á a serenidade que se respira nunha unitaria de aldea; da desasistencia na que viven algúns dos nenos de aquí á integración na vida familiar cotiá dos seus actuais alumnos. Falounos da noite e do día. Mesmo sentimos unha envexa profesional pola súa actual situación. Pensamos que agora ten unha vivencia axustada do que se idealiza que é ser mestra de infantil. Alegrámonos por ela. Algunha vez na vida profesional hai que ter esa percepción da escola e da profesión.

Sempre digo que para resistir en ambientes coma o noso hai que estar moi afeito. Non é doado de aturar. Mesmo se perde a noción da normalidade. As que aquí estamos, polo xeral, pasamos todas con anterioridade por escolas máis pequenas e de máis doado desempeño. Iso creo que é o que nos axuda, botando man da veteranía fronte a todo o que día a día nos supera por descoñecido, e de cando en vez recordar con nostalxia o que é unha escola infantil “das de libro” desas coas que soñabamos cando estudábamos para ser mestras.

Con todo e desde a nosa experiencia, rogámoslle aos responsables educativos que non constrúan macrocentros. Non se enganen, poden ser fantásticos no seu deseño arquitectónico, ser todo o funcionais que queiran, estar dotados cos últimos avances, cumprir todos os requirimentos de seguridade, pero non deixan de ser almacéns de nenos/as. Certo é que non só é culpa da administración educativa; as familias tamén teñen a súa responsabilidade, pois moitas prefiren levar os fillos a macrocentros onde “gozan” de todo tipo de servizos con horarios de apertura de 12 ou 14 horas todos os días do ano agás as fins de semana. Niso e nas actividades que se ofertan parece estribar, para eles, a calidade dun centro, o que conduce a que se pechen unitarias pola falta de matrícula.

Están todos enganados. A calidade da escola infantil mídese pola serenidade da súa vida diaria. E un centro que pasa de 6 unidades xa require dunha organización de tempos, de espazos e de persoal que fai perder a esencia de escola infantil na que nenos e nenas poden vivir unha infancia tranquila, plena e satisfactoria.

Nota: para quen se pregunte por que non pedimos o traslado unha das respostas pode ser que nos supón un reto profesional conciliar as nosas concepcións na situación actual, resistíndonos a deixarnos levar polas inercias ás que nos conduce a masificación de alumnado e de unidades.

Éxodo a primaria das mestras de infantil

In RebelArte on 12/03/2014 at 07:56

En cada convocatoria de concurso de traslados hai un traspase de especialistas de infantil a primaria. Parece que é o paso natural no devir profesional das mestras máis ou menos alá polos vinte anos de servizo na segunda etapa de infantil.

Nós, nos últimos tempos tamén empezamos a barallar esa posibilidade, nomeadamente cada vez que comezamos cunha nova promoción, xa que logo, atopámonos con menos folgos para sobrelevar a adaptación dos pequechos, algúns de 2 anos. Logo, cando vamos pola metade do segundo curso, desbotamos a idea que nos asalta cada día ao rematar a xornada, ate que, cara o final de 5 anos, ao tempo que nos preparamos para despedir ao grupo -orgullosas do que temos logrado-, acariciamos  a idea de írmonos con eles. Pensar en volver a empezar de novo fainos correr unha suor fría polo espiñazo, e isto debe ser sintomático de algo.

Non é unha decisión doada, e certamente non sabemos que é o que nos leva a supoñer que en primaria a cousa será máis levadeira. Agora ben, nunca se soubo que volvera ningunha das que se foi, nin que viñeran para infantil especialistas de primaria.

Cando, con vintepoucos anos empezamos a traballar cheas de ilusión, de enerxía e de ganas de facer, ao atoparnos con compañeiras que tiñan a idade que temos nós agora, parecíanos que perderan gas. Daquela, cheas de soberbia e de ignorancia, dicíamos que chegados a ese punto había que cambiar. Agora, coa perspectiva que dá a idade e maila experiencia, en máis dunha ocasión pensamos naquel noso propósito de xuventude e vémonos inmersas nun mar de dúbidas. Emporiso, tratamos de analizar a situación obxectivamente, tanto dende o noso punto de vista, como tentando poñernos na pel dos nenos e nenas. Por unha banda somos conscientes de que para traballar con cativos todos os días hai que ter moita corda para cantar, para xogar, para brincar e para manter unha mirada expectante sobre eles e sobre o que lles queremos ensinar. Nós, agora xa non temos esa mesma frescura, pero, pola contra, temos paciencia, experiencia, bagaxe profesional que antes non tiñamos o que nos permite ser máis eficaces/eficientes ca antes. Entón, se ben estamos convencidas de que non lles damos unhas cousas, dámoslle outras tanto ou máis valiosas para a súa formación como persoas e como cidadáns. Aínda así, neste momento, case podíamos ser avoas de moitos deles, por iso vemos grandes diferenzas xeracionais cos nenos/as e mesmo cos seus pais, e iso marca. Ao fío, aparcaremos para outra ocasión o tema da idade de xubilación na nosa profesión.

Deixando a un lado as nosas divagacións, volvemos ao que nos trouxo aquí: as mestras que se van para primaria.

Non facemos máis ca pensar no gran coñecemento profesional que se perde neses tránsitos e no como rendabilizalo aínda alén do seu territorio de nacemento profesional. Nunca se deixa de ser mestra de infantil, agás que se renegue diso. Non é posible pechar un ciclo, botar chave e esquecerse de todo. Así que depositamos as nosas esperanzas nas que se foron, nas que se van e nas que se irán, para que cada vez haxa un maior entendemento entre estas dúas etapas educativas. Confiamos en que as mestras de infantil na diáspora sexan as que tendan pontes entre infantil e primaria, as que fagan ver nos centros que os nenos, tras un verán, seguen a ser nenos/as pequenos; que se pode estar en primaria e ter os espazos adaptados a idade dos cativos; que os aspectos emocionais e afectivos seguen a ser igual de importantes ca en infantil; que por pasar a primaria os nenos/as son igual de diversos pois non lles pasan un rolo homoxeneizador. E sobre todo, confiamos en que estas mestras non reneguen das súas orixes culpabilizando as de infantil das “carencias” e “escasa preparación” que lle detectan a cada nova promoción. Ao tempo, tamén nos gustaría que estas compañeiras nos contasen de que modo podemos favorecer a colaboración entre ciclos, xa que logo, ese cambio de mirada, permítelles ver cousas que non son visibles aos ollos das que estamos inmersas noutros contextos.

Pasar de infantil a primaria, ao igual ca no caso dos nenos e nenas, é subir un chanzo na escaleira do sistema, pero non quere dicir que o ese tramo superior sexa máis importante ca o inferior; un precisa do outro, e cada un deles ten unha entidade propia que hai que saber pór en valor.

Boa sorte para as/os que se van.

Como sobrevivir ao Entroido e non perecer no intento

In RebelArte on 21/02/2014 at 08:01

Máscara tres-veinte, Maruja Mallo (1979)

Pensamos que non teríamos máis nada que engadir ao xa dito sobre a elaboración de disfraces de Entroido na escolas nos anos 201020112012 e 2013 , pero ao parecer aínda nos queda algo. Isto vai camiño de ser un “clásico InnovArte”.

Escríbenos algunhas persoas para comentarnos que aínda concordando coas nosas reflexións do sensentido da entrada destes entretementos/afeccións/ocupacións na escola non tiñan forza ou valentía dabondo para negarse a facelo, entre outras razóns:

-Por ser provisionais ou substitutos no centro e dado o breve da súa permanencia deciden acatar o que alí se determina por maioría.

-Por non desmarcarse do que fan todas as compañeiras, xa que logo isto pode ser unha fonte de conflitos ou unha maneira de significarse, máxime se é ir en contra da postura do equipo directivo. A incidencia da presión dos grupos de poder nas decisións escolares é algo non suficientemente analizado.

-Por non sinalarse perante os pais e nais, expoñéndose á crítica de que “non é boa mestra” ou “es una floja”.

Porén, estas persoas -inmersas nas súas propias contradicións entre o que cre que debe facer e o que ten que acabar facendo-, sofren en silencio e, coma todas, rematan elaborando 25 disfraces do que toque ese ano.

Certamente, ser discordante non é cousa doada. Vívese mellor indo cara onde van todos. Téñense menos complicacións e atúranse menos críticas. É unha opción: ser coma todos.

Hai que ter moita seguridade nun mesmo para defender unha postura contraria á de todos e todas as compañeiras de traballo, sabendo que iso nos vai colocar no punto de mira de pais e nais, facendo que nos xulguen por esa negativa e non por todo a labor que desenvolvemos ao longo do curso cos seus fillos e fillas.

Talvez sería mellor ceder. Mesmo haberá quen se pregunte se hai tanta diferenza entre facer un disfraz ou algunha das intervencións artístico-plásticas que realizamos. Poderíase pasar o “maltrago” e deixalo correr…, total logo veñen detrás catro ou cinco días non lectivos que axudan a esquecer esta “traizón” aos nosos principios.  Poderíamos si só pensáramos en nós.

Pero si pensamos no noso compromiso profesional vémonos na obriga de volver a dicir NON!!!

NON porque facer 25 disfraces supón unha alteración do ritmo da aula que non compensa que os nenos/as estean quince días á vaicheboa. Logo queixámonos de que non hai quen os ature.

NON porque a nosa obriga profesional é a de atender educativamente aos pequenos poñendo en funcionamento os coñecementos adquiridos ao longo dos anos de carreira, de oposición e de formación permanente, atendéndoos a cada un segundo as súas necesidades, capacidades e situacións persoais, non téndoos entretidos para que a mestra faga de costureira para vestilos a todos iguais.

NON porque o noso deber é espertar neles o desexo de saber e de aprender, non o de esperar e estar calados mentres a mestra está atarefada facendo atrezzos.

Podería dicir outra ducia de NON pero por mor de non repetirme, remítovos ás razóns xa dadas nos anos pasados, agora ben, a postura é a mesma. NON, porque o que temos que mostrar é que o que facemos require da nosa preparación específica, xa que logo, como para facer disfraces, non vale calquera.

Iso é o que debemos amosarlle ás familias, deben comprender que que  unha mestra pase o tempo escolar facendo disfraces é unha malversación do seu potencial e da súa función para co alumnado.

E aos claustros debérase esixir rigorosidade no cumprimento das súas tarefas, pero isto só pode ser reivindicado desde dentro, coa voz dos propios docentes, pois só eles saben o que pasa nos previos a todas as foliadas. Se botamos contas groso modo dos días e horas dedicadas a romarías poida que comprendamos que logo haxa que impoñer deberes para a casa e que mandar os nenos a pasantías. Cando escoitamos falar do fracaso educativo sempre pensamos en que parte do mal está nas concepcións docentes sobre as funcións e responsabilidades da escola e dos seus traballadores. Isto hai que paralo, pero só podemos facelo nós; os pais non saben o que pasa dentro e atórdense coa vistosidade dun desfile; na Universidade viven no papanatismo de que detrás de cada disfraz hai un traballo por proxectos ou unha secuencia didáctica; nos medios de comunicación quedan pampos coas imaxes de centos de escolares uniformados; e a administración non podería meter man, imaxínense vostedes o que sucedería se alguén ousara dicir que se prohibe a realización de festexos, desfiles e festivais varios, alzaríanse as voces denunciando unha volta ao pasado máis escuro do noso país. Pero os docentes si sabemos ben o que pasa, máxime si lle afecta aos nosos fillos/as, daquela somos sumamente críticos coa perda de tempo escolar. Cando miramos máis alá “do noso” e vemos o que supoñen os disfraces nos centros, de inmediato lle quitaríamos a posibilidade de “educativo”.

Emporiso, cadaquén á súa conciencia profesional. Quen queira crer que o seu cometido é facer disfraces que o faga, quen queira dedicar o seu tempo aos trapos en troques de aos nenos que o faga, quen queira pensar que lle pagan o soldo por andar coa agulla, coas tesoiras e cos adobíos que o faga, agora ben, que saiban que non están a facer aquilo que se lles confiou e polo que se lles paga. E isto hai que dicilo así, con todas as letras e non disimulando detrás de motivos didácticos. O gran mal actual da escola é que se lle deu cabida a todo, porque seica todo é educativo, e agora resulta que fan dentro o que logo terían que facer fóra e viceversa.

Talvez dicir isto sexa moi duro, pero mentres non lle chamemos as cousas polo seu nome así nos irá.

Hai quen trata de explicar a miña postura en base a que non me gusta disfrazarme polo Entroido, equivócanse na xustificación, pois así, segundo eses argumentos  as afeccións, gustos persoais e tradicións tamén poderían determinar a entrada na escola de temas tan criticados nas redes como a caza, a política ou as ideas relixiosas.

Para rematar, e coa intención de contestarlle a aquelas persoas que nos escribiron, vostedes deciden se acatar, calar e facer o que fan todos ou se levantar a voz para preguntar para que se fai isto.  Sempre haberá quen diga que confundides o touciño coa velocidade, sempre haberá quen diga que é unha tradición e que a escola non pode estar ao marxe, sempre haberá quen vos diga que todos temos moito que rascar. Certo, por iso hai que empezar xa a rascar se ou non sei onde vamos acabar.

Recorden que estamos a falar de algo máis ca de disfraces e de desfiles.

Protocolo de absentismo en infantil?

In LexislArte,RebelArte on 03/02/2014 at 17:46

Unha das maiores fontes de insatisfacción profesional vén dada polas discrepancias entre as nosas crenzas educativas e aquilo que nos vemos na obriga de facer a diario arrastradas polas circunstancias da realidade na que traballamos.

Isto mesmo é o que pensamos hoxe cando vimos  o Protocolo de absentismo publicado pola consellería. Non é que non lle deamos a razón ou que non lle vexamos utilidade, pero prodúcenos unha fonda tristura que teñamos que chegar a isto.

Malia que no devandito protocolo non se cita a educación infantil, hai centros nos que se aplicará debido  á transferencia dos niveis superiores (caso dos CEIP e CPI), noutros porque se atopan con problemáticas similares, e noutros porque sempre hai xente máis papista ca o Papa e non queren ser menos.

Vaiamos por partes e centrémonos nesta nosa etapa e focalicemos a atención no que é mellor para os nenos.

Dos nosos inicios profesionais en escolas unitarias ou en centros pequenos recordamos aquela proximidade coas familias, cando polas mañás nos entregaban en man aos seus fillos e fillas, facéndonos algún pequeno comentario sobre o neno/a, desculpando unha ausencia ou explicando un retraso. Daquela os pequenos entraban ás dez da mañá e viñan da súa casa, recollíanos á unha para comer e logo tíñamos a sesión de tarde de tres a cinco, na que se volvía a repetir aquel ritual de comunicacións breves pero continuas. Visto coa distancia do tempo parécenos a situación ideal, a escola que todos quereríamos para os nosos fillos ou fillas. Era, como logo puidemos coñecer, coma nas escolas italianas, nas que aínda nos centros grandes cada aula ten un acceso ao exterior pola que os pais/nais levan os nenos/as xunto a titora, un horario de entrada flexible ata as dez da mañá. Chegadas serenas, amigables, relaxadas, sen présa, e aínda así había tempo para todo. Logo todo cambiou coa xornada única, os madrugóns, as rifas coas familias polos retrasos, controis, xustificacións de faltas, etc, as presións laborais dos proxenitores, os programas de apertura de centros, as actividades extraescolares…, en definitiva, todo mudou coa reconversión das escolas infantís en centros de día para menores. Rompeuse o día no que a escola en troques de pensar no ben das criaturas se puxo ao servizo dos intereses adultos dos pais/nais, dos docentes e da administración.

Hoxe en día traballamos en macrocentros de catro ou cinco liñas de infantil, con horarios de servizo desde as 7:30 a 21:00. Moitos nenos/as xa están dentro cando nós chegamos, outros veñen en bus e outros deben entrar nun tramo de dez minutos, do contrario teñen que esperar ata o seguinte cambio de hora, xa que logo, un único conserxe non pode andar carrexando nenos  para as súas aulas. Temos que controlar quen os trae e sobre todo, que quen os recolle estea autorizado polos pais/titores (contrastando DNI); temos que saber de adxudicación de quendas de pais separados, temos que pedir xustificación de faltas, de retrasos, temos que rexistrar ausencias (horas, días) no XADE e ata chegamos a debater si se avalía ou non a un alumno/a en función de si superou o 10% de faltas de asistencia (recordando que esta é unha medida que só está establecida para o ensino obrigatorio).

O peor é que somos conscientes das razóns que nos conduciron a isto e en moitos casos temos que aceptalo malia que non se parece en nada á nosa idea do que é unha escola infantil 3-6. Entendemos que para algunhas familias a escola é un lugar seguro onde deixar os fillos/as tantas horas como elas precisan para traballar, vale, pero non só cando lles convén que non queden na casa. Entendemos que debemos extremar precaucións debido aos conflitos existentes entre algúns proxenitores separados, así debemos levar control de si o neno/a asiste ou non ao centro; ao igual ca cando os pais/nais delegan a responsabilidade dos nenos noutras persoas. Entendemos que malia ser infantil un tramo voluntario, desde o momento no que os pais optan por escolarizar ao seu fillo/a ten que ser con todas as consecuencias, aproveitando así os recursos que se poñen ao seu servizo (máxime cando outros quedan privados dos mesmos). Entendemos que o absentismo constante pode ocultar situacións non gratas para os nenos (desatención, desamparo), motivo polo que é preciso facer un seguimento das faltas. Entendemos, entendemos …

Entendémolo case todo, pero non comprendemos como é que a escola infantil e as docentes temos que adoptar estas funcións pervertendo o que lle é propio de seu, a atención educativa dos nenos e das nenas. Mesmo chegamos a preguntarnos si o de converternos en figuras de autoridade pública non terá nada que ver con facernos axentes xudiciais.

Ten sentido a día de hoxe reivindicar escolas respectuosas coa infancia?

Temos a nosa conciencia profesional partida. Dentro de pouco xa non saberemos ben cal é a nosa función na sociedade. Non sabemos ben se facer o que debemos ou o que temos que facer.

Estannos conducindo, conducímonos ou deixámonos conducir, pero o certo é que estamos indo cara onde non queremos.

Celebrar ou traballar o Nadal na escola

In RebelArte on 20/12/2013 at 07:44

Coma nos chistes, imaxínense vostedes que nestas datas chegara un marciano/a de estadía formativa aos nosos centros. Coma ser interesado na educación, nas maneiras de facer escola e nas fortalezas/debilidades da nosa idiosincrasia educativa, estaría coas antenas conectadas, coas orellas e ollos pendentes de todo o que acontece. Por suposto, podería preguntar todo aquilo que lles suscitara algunha dúbida.

Supostamente, este marciano/a tería estudado a lexislación de aplicación, así como tería lida moita literatura pedagóxica, tanto da que sentou as bases como a máis actual, a dos pedagogos de pro. Tamén sabería das críticas que se lle fan desde distintos colectivos á actual lei en proceso de implantación, a LOMCE. Coma ser formado e instruído no sistema educativo español sabería dos blindados convenios entre a Santa Sé e o Estado Español; así como das críticas da cidadanía a moitas das concesións que se fan, por unha banda e pola outra.

Sabería tamén sobre a nosa Constitución, a nosa Transición, antecedentes así como das singularidades autonómicas, historia e incidencia no tipo de escola que temos. Así comprendería a coexistencia da escola pública, a privada e a concertada, gozando de máis prestixio as dúas últimas, malia a ser España un estado aconfesional (artigo 16.3 da Constitución española) e pertencer estas case sempre a unha orde relixiosa.

A estas alturas, cómpre apuntar que o marciano/a é un ser literal e pragmático, entón aplica rigorosamente todo o que ten lido.

O/A marciano/a cortocircuítase  en canto pon un pé nun centro público e ve a decoración, ambientación e tarefas académicas/docentes destas datas. Reinicia o disco, volve a revisar todas as súas base de datos e mantense en pause; malia todo non perde detalle. Como é un ser especial, ten tempo e ganas para ler o currículo, o Proxecto de centro (PC), o Regulamento de réxime interior (RRI), a Programación xeral anual (PXA), a Programación de nivel e a de aula. Tamén os estatutos da ANPA, o Regulamento Orgánico dos centros (ROC) e moitos outros documentos que marcan a vida académica.

Transcorridas as dúas semanas da súa estadía, o/a marciana, -que xa se fixo amigo/a no Facebook e no Twitter de todos/as as docentes do centro, e cre coñecer as súas filias e fobias- e a imaxe que queren transmitir, así que decide manter entrevistas co profesorado (individuais, por niveis, en Claustro) e co equipo directivo. Logo tentará facelo coa mesma administración.

Para todos eses casos elabora unha batería de preguntas, froito do contraste entre o lido e a experiencia vivida neses días. De moitas delas, o marciano/a xa ten a resposta pero quere coñecer as crenzas docentes sobre esas cuestións, xa que logo, son as que finalmente determinan o discorrer escolar.

Arranca preguntando que é o Nadal. A isto recibe respostas do tipo de que se trata dunha tradición; dunha celebración de orixe cristiá que recorda o nacemento de Xesús, o Mesías para os crentes. Outros, -o/a marciano/a máis ou menos xa se fixo a súa propia clasificación da xente-, din que é unha celebración á amizade, á fraternidade, á familia e á felicidade. Outros que o Nadal é unha colonización máis  das grandes multinacionais e das leis do mercado. Mesmo hai quen lle fala da cristianización doutras celebracións máis ancestrais relacionadas coa entrada do solsticio de inverno.

O/a marciano/a segue preguntando se todas as persoas celebran o Nadal, se o sofren, se o aturan ou se renegan del. Díselle que iso será en función da súas crenzas e tolerancia, pero que está presente en case todos os lugares públicos aos que accede toda a cidadanía, sexan crentes ou non.

Pregunta se todos os nenos e nenas que asisten ao centro pertencen a familias católicas cristiás. Daquela dinlle que non e amósanlle as estatísticas de alumnado que profesan outras relixións ou ningunha; na meirande parte dos casos, son aqueles que logo optan por non recibir Relixión Católica nos centros educativos.

O/a marciana segue coa súa cantinela que poderíamos resumir en:

-Si se permiten símbolos e signos de carácter relixioso nos centros. Daquela pregunta por que se pon un Belén e o que se quere recordar con ese xesto.

-Quen son os Reis Magos e se todos os nenos cren neles; que fan; cando aparecen; se é normal que veñan polos centros a traer agasallos antes da súa data no calendario; quen son os Paxes Reais e a que veñen á escola; quen é o Papá Noel; quen é o Apalpador;  si se empregan como ameaza para mellorar o comportamento dos pequenos; se todas as familias se alegran da entrada destes personaxes na escola…

-Pregúntase se está contemplado na norma que o mes de decembro se dedique academicamente a facer manualidades, preparar murais, decoracións ensaios e festivais; e por que se fai isto…

-Quere saber se o Nadal é un tempo de disfraces; espértalle curiosidade que haxa cantidade de xente polos centros con traxes fastosos, con longas barbas brancas ou coas facianas tisnadas de negro. Pregunta si o alumnado pode ir á escola coa cabeza cuberta, e sobre o sentido de que o profesorado poña gorros vermellos con luces intermitentes ou cornamentas de renos.

O marciano/a afonda e reflexiona sobre o asunto que o ten totalmente fóra de xogo. Non acaba de ver a relación entre a educación formal e regrada e todas estas manifestacións. Non pode comprender que se rompa o ritmo e harmonía escolar –xa que os nenos están totalmente alterados-, para un fin que non acada de ver e que bota por terra a meirande parte dos “grandes” obxectivos educativos: a educación para a paz, para o respecto, para a sostibilidade, para o consumo responsable ou para a igualdade, que non pretenden outra cousa ca lograr unha cidadanía sólida, solvente, competente, formada e crítica.

Andando o tempo, hai quen empeza a cansarse das súas preguntas; mesmo hai quen lle di que confunde o touciño coa velocidade. Como o marciano de velocidade sabe moito pero de touciño non ten nin idea, segue teimando e procesando. Indaga o que sucede noutros centros e descubre algunhas das rarezas e incoherencias de cada un deles e das persoas que os integran.

Facendo uso dos seus contactos, entrevístase con xente de responsabilidade nas distintas confesións relixiosas presentes neste contexto. Ningún está contento do que se está a facer, pero, por un motivo ou outro -basicamente para evitar significarse e producir rexeitamento social- deciden calar e deixar que corra a cousa, malia que se puidera estar vulnerando a condición de aconfesionalidade dos centros públicos así como á liberdade relixiosa de todos. En contra do que puidera parecer, resultoulle  curioso que nin aos católicos lles guste o que se está a facer nas escolas; persoas solventes desta relixión, manifestáronlle que para facer iso, era mellor que o deixaran quedar seguindo co ritmo escolar normal.

Como colofón da súa estadía, asiste á traca final: festas, actuacións, enchentes e cuchipandas polas que se suspenden as clases e que en nada fan recordar que se está nun centro educativo.

Despídese e volta de novo para Marte.

Hai quen queda aliviado/a de perdelo de vista. Xa empezaba a ser cargante coas súas preguntas que algúns tildaban de inxenuas pero outros de maliciosas.

Polo que sabemos, o/a marciano/a, agora está redactando un informe para os seus superiores no que lles dará argumentos sobre a necesidade ou non de implantar todas estas actuacións nos centros marcianos, para que así os nenos e nenas marcianas poidan saber tamén desta tradición cultural terrícola –para eles non pode ser outra cousa-, que é o Nadal.

Os seus superiores, en vista da indumentaria coa que volveu, cren que está algo contaminado, mesmo estudan poñelo nunha tempada de corentena. El porfía e dilles que se vestiu de Papá Noel porque esta é unha época de ilusión e felicidade e quere transmitirlle esa alegría aos nenos e nenas.

Un amigo marciano que ben o quer, recomendoulle sacar o gorro, xa que logo, segundo el, é o que lle está impedindo o paso das ondas ás antenas, e así pensar con claridade.

Que dereitos da infancia?

In RebelArte on 20/11/2013 at 18:02

Nikolai Bogdanov

Hai anos, xa moitos, en días como o de hoxe, tería falado co meu alumnado sobre os dereitos dos nenos e nenas, e de seguro que lles amosaría fotografías ou imaxes nas que se apreciara con claridade a vulneración flagrante dalgún deles. Co paso do tempo fun convencéndome da case nula incidencia destes tratamentos educativos efemerizantes e viscerais, así como fun entendendo que era algo a traballar todos os días e todas as horas da nosa intervención educativa.

Con todo, cada vez que entro en Facebook, en Twitter, leo os xornais ou vexo a prensa escrita non podo deixar de renegar contra esas campañas que se fan para hoxe e se esquecen mañá. Declaracións institucionais, homenaxes, datos arrepiantes, festivais benéficos …, unha foliada que non chega ao orixe do problema, e por suposto non pon os medios para atallalo.

Como dicía ao inicio, hoxe non tiven valor para falarlle ao meu alumnado deses temas, nin de amosarlle situacións peores que as deles. Sacáronseme as ganas. Pola mañá chegoume un con febre e chorando, pero non podía quedar na cama porque á súa nai, no seu precario traballo –economía somerxida- non lle permiten ausentarse. Vin a dúas nenas que por mor dun virus gastrointestinal que está afectando ao centro, non controlaron e fixeron as súas necesidades enriba; chamadas as nais/pais contestaron o mesmo: non podían vir a cambialas ata rematar a xornada laboral, alá polas cinco da tarde. Outra nena disimulou a falta de merenda, dicindo que se esquecera dela, algo que lle acontece con moita frecuencia. Botamos en falta a outros dous, pero reparamos en que hoxe era día de mercadillo, emporiso terían que acompañar aos seus pais, xa que logo estes non poderían estar á saída do cole para recollelos. Outro veu chorando e pasou o día moi tristeiro porque sabía que hoxe marchaba o seu pai a traballar noutra comunidade –á que tivo que trasladarse por non atopar emprego aquí- polo cal pasaría unha longa tempada sen velo. O deber profesional de confidencialidade impídeme contar outros dous ou tres casos que ben poderían saír neses programas televisivos que buscan a lágrima fácil. E o resto do alumnado da clase permanece confinado no centro –ben atendidos, iso si- desde as 7:30 da mañá ata as 20 ou 21:00, sen ver aos seus proxenitores, sen ter un tempo de sosego e sen dispor dun espazo propio. De alí, irán para as súas casas, que moitos comparten, habitación a habitación con outras familias. Ah, non quero esquecerme, de que, tralo remate das clases, algunhas compañeiras estaban asesorando a pais e nais de como solicitar axuda ao concello ou a Cáritas.

Ben, pois isto foi o panorama do Dia da Infancia, semellante  ao de todos os demais días, e cada vez peor.

Hoxe crin que o mellor que podía facer por estes nenos , pola infancia e polos seus dereitos era propiciarlles un espazo de serenidade, de calidez, de afectividade e de comprensión. Polo menos que miren cara a escola pensando que é un lugar onde se lles respecta.

E aínda hai quen pensa que é en países subdesenvolvidos e lonxanos  onde non se lle recoñecen os dereitos aos nenos e nenas.

Minifundismo e legado da escola infantil en Galicia

In RebelArte on 20/11/2013 at 16:22

O presidente da Fundación Penzol, Alfonso Zulueta e padroeiros da mesma.

Onte asistimos ao acto de entrega da Medalla de Ouro de Galicia á Fundación Penzol. Mentres escoitábamos ao seu presidente, Alfonso Zulueta, a nosa cabeza fixo unha transferencia das súas palabras aplicándoas ao campo da educación. As nosas reflexións poderiámolas concretar en dous eixos:

1º O que se precisa para soster calquera proxecto son persoas que crean nel, que saiban con claridade a razón e o futuro das súas accións e que teñan a capacidade de buscar sinerxías e converxencias con outras en prol dun fin común. A Fundación Penzol naceu e sobreviviu ata nos momentos máis difíciles porque non decaeu o altruísmo daquelas persoas que desinteresadamente pensaban que había que conservar o escrito sobre Galicia e porque, ademais, souberon contaxiarlle o seu amor e entusiasmo a outras. Labor encomiable, porque non nos esquezamos de que os pobos ou grupos que non conservan e preservan o seu legado, corren o risco de perder a súa identidade ou a súa esencia; podería ser que non quedara ninguén que contara con fidelidade o que foron e cara onde van.

2º Tan importante coma recuperar, atesourar e conservar é divulgar, facendo accesible ese patrimonio a todo aquel que estea interesado, así coma dándollelo a coñecer a quen non sabe del. As institucións arquivísticas e museísticas, máis ca recrearse no pasado, deben poñer os ollos no futuro, e isto é algo que non sempre é así. Abondan exemplos de mausoleos, mesmo en educación.

Parecen dúas afirmacións obvias, pero na realidade non o son tanto. Pensemos en educación,  ou por ser máis concretas pensemos na educación infantil.

Non hai nin unha soa institución/asociación que sexa un referente para o profesorado de educación infantil. Noutros niveis educativos e especialidades hai algunha que outra, que cando menos son portavoces e interlocutores dun colectivo. En infantil non. Quen gardará o legado de todo o que se fixo na escola galega pola infancia. Que referente temos o profesorado de infantil? Hai algunhas iniciativas sindicais, hai outras vinculadas a MRPs, pero todas elas teñen un sesgo. Pero, que pasa coa inmensa maioría do profesorado de infantil? Quen dará conta del? Quen mirará polo futuro da escola infantil?

Hoxe en día hai centos de publicacións e lugares onde queda constancia do facer dos profesionais da educación infantil: blogs, revistas, webs, etc. Uns dependen de iniciativas persoais, outras institucionais, outras comerciais, pero non hai quen vaia peneirando todo iso, escolmando o gran da palla, para así dárllelo a coñecer e poñelo ao servizo doutros para o futuro.

Podemos debater sobre isto, pero somos un dos colectivos máis minifundistas que hai entre os ensinantes. Ben sabemos das eivas e do que adoecen case todas as asociacións, sexan do tipo que sexan. Somos coñecedoras de que na actualidade o asociacionismo non goza de moita credibilidade, pero é unha mágoa que non teñamos nin unha soa referencia na que todos e todas atopemos algún punto de confluencia e sobre a que vaiamos envorcando as nosas experiencias, necesidades e utopías, servindo, ao tempo, de recordo do pasado e de faro do futuro.

Bo é que Fermín F. Penzol, Francisco Fernández del Riego, Ramón Piñeiro, R. Otero Pedrayo e outros moitos pensaban e actuaban doutro xeito.

Parabéns para eles e para todas aquelas persoas que cren na necesidade de unirse para ben da comunidade.

Polos “bos e xenerosos”.

InnovArte cos amigos da Fundación Penzol e Editorial Galaxia

InnovArte cos amigos da Fundación Penzol e Editorial Galaxia

Imos cara atrás

In RebelArte on 15/10/2013 at 07:29

625472_500023466722488_573615274_n

A nosa nai, que sempre estivo moi orgullosa de que as súas fillas se dedicasen ao ensino, nos últimos tempos ten unha actitude bastante pesimista sobre a educación por mor do que le ou escoita nos medios. Cada vez máis repite “estase volvendo aos meus tempos”, e deseguido lémbranos a fillos e netos os seus recordos escolares.

Dinos que na súa aldea había dúas escolas, a nacional e a de pago. Daquela, cando lle preguntamos a cal ía, contéstanos que as dúas con moito sacrificio por parte da súa familia. Na nacional recorda que tivo unha mestra que era viúva de guerra; unha boa muller que lles falaba de mundos para eles descoñecidos, que lles ensinaba modais, labores e os preparaba para as “funcións escolares”, ao tempo que lles daba para almorzar o leite en po que enviaba o Ministerio. Pero aquela mestra estaba desbordada, tiña setenta cativos de todas as idades, así os máis grandes tiñan que deprenderlle aos máis pequenos as catro regras, a ler e a escribir con coidada caligrafía, que finalmente sería polo que a avaliaría o inspector cando a visitara.

A súa avoa, vendo que escasa atención podería recibir alí, mandouna á escola de pago –o que agora entenderíamos como unha pasantía-, que non era outra cousa que o que Narciso de Gabriel ten prolixamente investigado, unha escola de ferrado, na que o pago se facía cun ferrado de gran. Como na familia da nosa nai non dispuñan desa “moeda”, a avoa pagaba un peso ao mes gañado traballando moi precariamente nas minas de Barilongo.

Nesta escola de pago había un escolante, un home moi bravo que non lograra rematar os seus estudos para cura e que agora simultaneaba o ensino coas labores de sancristán. Na eira da súa casa, arredor do palleiro -cando o tempo o permitía- ou no pallote, seica recitaban a táboa de multiplicar preto de vinte rapaces (os demais non podían pagala). Como isto non lle daba para vivir deixaba aos cativos sos mentres lle ía picar toxo para a besta ou a axudar nun oficio relixioso. Cando isto acontecía, as mulleres que lavaban roupa nun lavadoiro cercando reparaban de que os rapaces non rifasen, algo que non era habitual pois seica a vara con aguillón que empregaba o “mestre” para impoñer a autoridade xa era de seu bastante disuasoria.

Cando lle preguntamos á nosa nai de cal das dúas escolas garda mellor recordo, di que da nacional, e nese momento é cando insiste en que na escola pública estase volvendo cara atrás.

A nosa nai parécelle imposible esta involución. Ela non quere nin que as súas fillas traballen nin que os seus netos estuden en aulas ateigadas na escola pública. Cre que non nos merecemos isto e anoxase cando alguén lle fala das necesarias medidas de austeridade e de axuste económico.

Ela sabe do que fala. Non é coma moitos “expertos” ou “tertulianos” que agora opinan sobre estas medidas. Ela viviuno e sobreviviu a esa escola, viu que os seus fillos puideron ir á universidade, algo que,  a priori, non estaría ao seu alcance; percibiu a mellora que supón o acceso á educación, e resulta que agora ten que ver unha volta para atrás, temendo que os seus netos non poidan ter as mesmas oportunidades.

Non é de estrañar que estea amolada.

Supoñemos que a historia escolar da nosa familia é moi semellante á da meirande parte dos mestres de Galicia, polo que no podemos entender a tranquilidade que estamos vendo nalgúns docentes. Encoller os ombreiros e agochar a cabeza terá un prezo.

A nosa nai é a 4ª pola esquerda na fila de diante. Estaban coa moza veciña "axudanta" da mestra que se encargada do grupo das nenas pequenas.

A nosa nai é a 4ª pola esquerda na fila de diante. Estaban coa moza veciña “axudanta” da mestra que se encargada do grupo das nenas pequenas.

26, 27, 28… alumnos/as por aula?

In RebelArte on 10/09/2013 at 08:18

2013-03-06 23.10.13_Clean

Chégannos novas de centros de infantil nos que se están metendo máis de 25 nenos/as por aula por mandato das comisións de escolarización ou dos servizos de inspección. A norma, na súa ambigüidade, é clara ao respecto: poden facelo. E estano a facer. E os mestres, que podemos dicir? Patexar.

Emprégase o argumento da excepcionalidade, pero o que uns entenden por excepcionalidade non é o mesmo ca o que entendemos a maioría de nós. Excepcionalidade é unha circunstancia extraordinaria que obriga a superar, de forma irregular, unha norma; no caso que nos ocupa: enfermidade grave dun proxenitor, inexistencia doutra posibilidade de escolarización que non implique desprazamentos insensatos,  traslado por violencia doméstica, sometemento a tratamentos médicos ou doutro tipo por parte do/a alumna e poucas máis. No resto dos casos haberá que adoptar outro tipo de medidas: oferta doutro centro ou habilitación doutra unidade. Non hai máis.

Ata o de agora o límite de 25 foi sagrado, arestora xa non. Calquera que exerza unha autoridade superior sobre un docente o pode vulnerar. E ao docente non lle queda outra que apandar, as represalias poden ser moi fortes. Hai anos, se pasaba unha cousa destas, de inmediato había unha manifestación de pais, de equipos directivos e de compañeiros. Hoxe non. Cadaquén mira para o seu e coida de que non se lle estrague o que ten. Os abusos de autoridade, a submisión, o acatamento, a insolidariedade e a insensatez abonan un campo no que medran os desmandos pedagóxicos. O caso é meter nenos para dentro e que non haxa protestas, así todos contentos agás o mestre, pero como é un só tampouco importa moito.

En realidade, que supón un neno/a máis na clase? Isto é o que se preguntan moitos, que logo apostilan, “nos meus tempos eramos 40 e aínda así, saímos para diante”. Abondaríannos argumentos para dar resposta, pero fáltannos folgos para facelo. O único que nos gustaría é convidalos a facerse cargo dun grupo de infantil de 3, 4 ou 5 anos. Un día, só un día, daquela saberían por que non se poden aturar ratios tan elevadas atendendo con profesionalidade aos nenos.

Logo, por outra banda, está o grupo dos “ben informados”, que en seguida nos din que os máis recentes estudos non establecen correlación entre tamaño das clases e resultados escolares. É dicir, seica nada parece confirmar que a diminución do número de alumnado incremente o éxito académico, pero por suposto, tampouco confirman que o aumento do grupo o consiga. Non contemplan que non é o mesmo un grupo de 25 nun centro dunha zona residencial que os mesmos nunha dun polígono, nin que 15 nunha escola unitaria do rural do interior. Cando nos falen desas investigacións sería bo que tamén correlacionaran o tamaño do grupo, o nivel, o contexto social e os resultados en base ao punto de partida, non en base a un estándar final igual para todos.

Disto teríamos moito que falar, o primeiro é o que consideran éxito na educación. Ata o de agora, os estudos internacionais aos que todos acudiamos, falábanos da potencialidade compensadora e igualadora da educación infantil no caso das desigualdades sociais. Iso é éxito educativo.

Pero isto sucede en todos os centros nos que hai grande demanda? Non. A ratio de 25 respectase en centros públicos de elite do centro das vilas e os seus excedentes reverten sobre outros non tan “excelentes”. Algo que, por suposto, non acontece ao revés.

Os centros supermasificados adoitan ser aqueles sitos en lugares a onde acode poboación desfavorecida na procura de traballos –ben precarios-, en polígonos industriais e zonas suburbiais nos que a vivenda é máis barata. Nestas zonas, a pobreza, a marxinalidade, a prostitución, a mendicidade e a violencia están presentes na vida de moitos pequenos, así, a escola cumpría, ademais, coa función de compensar as carencias derivadas da falta de estímulo educativo no seo familiar. Realizar esta tarefa con alumnado tan diverso xa era difícil, porque as taxas de nenos con necesidades son máis elevadas ca noutros sitios e porque o compromiso dos proxenitores coa educación dos seus fillos non está entre as súas prioridades, polo cal o profesorado tiña que facer malabares para atender debidamente a 25 criaturas. E se con 25 era difícil, con 26, 27, 28 ou máis xa se converte nun imposible.

Moitas e moitos de nós levábamos anos pedindo a redución de ratio; 25 era un exceso pero tamén unha barreira psicolóxica para os que íamos a tope nas aulas, estábamos mal pero sabíamos que non podíamos ir a peor. E agora onde está o límite?, cal é o teito ao que podemos chegar?, vulnerada a norma, todo vale.

Pódense meter? Pode. O mestre pódeos aturar? Pode. Estarán educativamente ben atendidos? Non. Entón por que se permite isto? Non é preciso afondar nas razóns económicas que manexa a administración, nin nas que levan ás familias a empregar, incluso, o engano para escolarizar ao seu fillo/a nun centro que xa sabe de antemán saturado: a prestación de servizos asistenciais nas horas previas e posteriores ao tempo escolar. Non os queremos culpabilizar a eles, pero si a quen ten a responsabilidade de dispensarlle á cidadanía unha educación de calidade. Eles teñen á obriga de que haxa unha oferta que cubra todas as necesidades alí onde estas xorden.

Escoitamos moitas razóns que se opoñen a este incremento, case todas elas relacionadas coa capacidade das aulas e con cuestións organizativas (mesas, colgadoiros, autobuses para as saídas, zonas de xogo, etc), todas elas poden ser rebatidas polas autoridades apelando á creatividade e á capacidade de resolución que sempre amosaron os mestres de infantil, pero o que é incontestable é a perda da calidade educativa e iso é o que temos que facerlle ver á sociedade. A regra é fácil de entender para calquera: a maior número de alumnos/as menor atención á autonomía, individualidade e singularidade de cada neno e nena. Non ten volta.

Xa veremos o que sae disto.

Preescolarización da educación infantil

In RebelArte on 17/06/2013 at 06:50

Cremos que aquelas persoas que empezamos a traballar en Educación Preescolar entendemos á perfección este titular, xa que logo fomos conscientes do cambio de concepción que supuxo que a LOXSE establecese este tramo educativo  como Educación Infantil. Algo que ía más alá dunha nomenclatura, apostando por unha etapa con entidade propia e non cun carácter propedéutico de cara á Educación Primaria. Ata daquela entendíase que a vida escolar dos pequenos de 4 a 6 anos se centraría no traballo de prerrequisitos: pre-lóxica, pre-escritura, pre-lectura. O currículo da Educación Infantil puxo o acento noutros aspectos máis propios das súas idades e dos seus intereses, sen caer no mero entretemento nin nese sentido preparatorio.

Lamentablemente, vinte anos despois, cada vez máis, nótase unha involución neste terreo.

Cada tránsito de etapa educativa ten os seus mecanismos de control, reais ou ficticios, legais ou inventados, parece que sempre hai uns xuíces que valoran o traballo realizado polos anteriores. No caso da Educación Infantil, os “mordomos do algodón” son os de Educación Primaria. Comentarios lixeiros feitos a comezo de curso –“veñen moi mal preparados”, “parece que non estiveron escolarizados”, “non sabe ler nin coller un lapis”, “non saben estar sentados durante toda a clase”, “en que pasaron o tempo durante tres anos?”-  poden botar por terra a valoración de todo o traballo realizado en infantil. Comentarios que espallan aos catro ventos, familias incluídas, deostando ao mestre anterior.

O curso pasado xa tratamos este tema nunha entrada titulada “De infantil a primaria: un verán”, no que apuntábamos as diferenzas que perciben as crianzas tras o paso de dous meses de vacacións: cambios na organización do espazo, do tempo e sobre todo, na mirada que se ten sobre eles.

Os docentes de infantil, que sempre tivemos unha percepción acomplexada –sentida ou inducida- da nosa situación na arquitectura do sistema educativo, máis das veces somos sensibles a ese tipo de comentarios, e, en troques de reaccionar defendendo o noso labor, o que facemos é avergoñarnos, tomar nota para a vindeira promoción e “aplicar a lección”: hai que preparar mellor os nenos/as para primaria.

Un erro!!

Nós que cada tres anos temos que cambiar o chip  esforzándonos  en volver a comezar con pequenos de 2-3 anos (case bebés). Nós que modificamos a distribución das nosas aulas para adecualas ás idades dos pequenos. Nós que cando chegamos a un nivel óptimo cun grupo temos que baixar as nosas expectativas, ritmos e tempos e subir nos nosos niveis de paciencia. Nós que loitamos porque o período de adaptación fose entendido como unha necesidade. Nós, que teríamos como lema “Volver a empezar”, como é posible que non teñamos forza para defender a entidade propia do noso ciclo, das aprendizaxes que nel se desenvolven, e do valor do noso desempeño na vida dos cativos?

Como é posible que a esta hora moitos de nós estéamos preparando aos nenos e nenas para a “reválida” de infantil?

E aquí non vale o de botarlle a culpa á administración, xa que logo, esta, para ben ou para mal, non se manifesta neste terreo. A culpa é só nosa, da nosa autoestima profesional, que sempre parece saír mal parada pola mirada reprobatoria dos que están un chanzo por riba nosa; un chanzo na estrutura do sistema que non lles concede ningunha superioridade, pero que nembargantes, inexplicablemente, nós lle atribuímos.

Para os que lle gusta ter argumentos xurídicos, a norma é clara:

Artigo 10°.- Coordinación entre ciclos e con educación primaria.
1. A Consellería de Educación e Ordenación Universitaria establecerá mecanismos que favorezan a coordinación das propostas pedagóxicas dos centros que impartan o segundo ciclo de educación infantil con aqueles que impartan o primeiro ciclo da etapa, co obxectivo de garantir a continuidade do proceso educativo do alumnado.

Garantir a continuidade”, cremos que non é preciso abundar máis no recollido na Orde do 25 de xuño de 2009 pola que se regula a implantación, o desenvolvemento e a avaliación do segundo ciclo da educación infantil na Comunidade Autónoma de Galicia.

É a nosa obriga, defender a labor que realizamos, de facérmonos respectar, ao igual que nós respectamos a labor que desenvolven os docentes doutra etapa. Pero iso só o podemos defender cada un de nós. Recordade que os grandes prexudicados dos nosos complexos e de sucumbir ás críticas serán os nenos e nenas.

Balance de final de nivel de 3 anos

In RebelArte on 17/06/2013 at 06:42

Joana Vasconcelos

Este curso tiven que comezar cun novo grupo e resultoume máis duro do que recordaba. Cada promoción cústame máis, non sei se atribuírllo a que teño menos folgos, a que agora os nenos son máis/menos… (de todo), ou a que cada vez a situación é máis complicada.

Velaquí o meu balance de final de nivel.

1º Constato que cada vez os nenos están metidos en máis actividades e pola contra, nótaselles máis atordados, máis desorientados e menos autónomos. Contra esa “crenza popularizada” de que é importante a socialización, creo que se está enmascarando unha deixación de responsabilidades por parte das familias.

Do que extraio como reflexión que agora se lle demanda á escola que asuma responsabilidades educativas propias do ámbito familiar: hixiene, alimentación e outras de tipo asistencial en detrimento do que sería a responsabilidade “académica”. Saliento a escasa colaboración das familias na adquisición e consolidación de hábitos que ata o de agora se consideraban da súa competencia (usar o wc, asoar os mocos, lavar as mans, comer con corrección, normas de cortesía, etc). En troques amosan unha grande preocupación por como ocuparlle o tempo aos seus fillos/as con xogos “educativos” (virtuais ou reais).

2º Agora percibo un paulatino e acelerado empobrecemento das familias do alumnado: algo que se nota claramente nas merendas, na roupa, etc., polo que recomendaría prudencia á hora de pedir dotación económica o vindeiro curso e austeridade canto a gastos extras.

3º Detecto cada vez máis dificultades na fala e linguaxes pobres, froito da falta de práctica e da falta de modelos de referencia. Polo que considero se debe incidir máis ca nunca nos aspectos lingüísticos.

4ºNoto aos nenos faltos de calma, de sosego, de descanso. Polo que insto ás familias a que lles alixeiren esa carga, o mesmo lle pido ao centro e rogo llelo trasladen aos encargados municipais ou da ANPA para que lle propicien actividades de relaxantes aos nenos en troques do que se está a facer.

5º Increméntase cada vez máis o número de alumnado fillos/as únicos, isto tradúcese nunha atención exclusiva dos pais de cara eles que, cada vez, se van tornando máis esixentes e menos autónomos. Tamén se manifesta nunha falta de hábito de compartir tempo e materiais cos outros. Polo que creo debemos contrarrestalo desde a escola.

6º Detecto un gran aumento de nenos/as zurdos/as no grupo. Creo que máis ben se trata de lateralidades non definidas. A estas alturas isto pode explicarse pola falta de actividade manipulativa. Creo que se denostou a actividade manipulativa en aras da cognitiva, polo cal atopamos tan pouco desenvolvemento da motricidade fina e grosa.

7º Os nenos e nenas non saben xogar, polo que considero que debemos dedicarlle máis tempo a esa cuestión que poderá mellorar aspectos aos que doutro xeito non se pode chegar: coordinación, cooperación, respecto, etc. Algo que tamén creo habería que indicarlle aos responsables de actividades extraescolares.

8º Tempo atrás cando os pais querían entreter aos fillos dábanlle un folio e un lapis e dicíanlle que debuxaran; hoxe en día ese tipo de entretementos pasan pola tecnoloxía, co cal detecto unha expresión plástica cada vez máis pobre. Polo que creo que hai que volver a dar pautas e mostrar modelos, xa que logo, en aras dunha creatividade mal entendida, deixouse de lado a copia, os modelos, a axuda no debuxo ou na expresión plástica.

9º Cada vez máis percibo a ausencia de convencións sociais e de cortesía nos rapaces. A présa imponse sobre todo o demais. Polo que insistín, insisto e insistirei na necesidade da adquisición desas normas sociais como facilitadoras da súa integración plena no grupo ao que pertencen.

10ºNas titorías mantidas coas familias ao longo deste curso detectei arriscadas diagnoses de hiperactividade e de déficit de atención por parte dos pediatras, algo que xera moita preocupación entre os proxenitores. Do mesmo xeito que percibín como moitos pais/nais tratan de xustificar a súa escasa dedicación aos fillos en base desa pandemia postmoderna. Polo que  pediría que se inste ás administracións locais a realizar sesións informativas para as familias, por suposto non a cargo de academias, centros ou axencias pedagóxicas, xa que logo son parte interesada nun determinado diagnóstico alarmista.

Cando falo con outras compañeiras todas coincidimos en que cada vez é máis difícil o traballo cos pequenos, e que coas problemáticas que temos hoxe en día é imposible atender debidamente a grupos de 25 nenos e nenas, máxime cando ao longo do curso se poden producir cinco ou seis altas e baixas na matrícula.

Certamente o noso traballo é moi satisfactorio, pero chegado este punto do curso, todos precisamos un descanso, especialmente eles, pero un descanso de verdade, non un cambio de actividade. Hai nenos que ao día seguinte de finalizar o curso comezarán unha nova rolda, os Ludiveráns que os manterá confinados nos centros ata setembro, e así non poden ter serenidade.

Xa se empezan a notar os resultados de ter ás criaturas trasteadas dunha actividade noutra, e certamente, isto non dá un balance moi positivo.

Nota: sería aconsellable que nas reunións que se están a manter estes días cos pais e nais (mesmo cos de novo ingreso) se lles fixera partícipes dos resultados da vida entolecida á que están sometidos os seus fillos/as. 

Subxectivización da infancia

In RebelArte on 01/06/2013 at 09:29

Xa temos falado en moitas ocasións da etiquetaxe, patoloxización e medicalización da infancia, de feito, cremos que é unha das teimas de InnovArte, emporiso queremos facernos eco dun congreso que terá lugar nos vindeiros días en Bos Aires.

O IV Simposio internacional sobre la patologización de la infancia, ten como obxectivo promover o intercambio e o debate sobre intervencións e prácticas que consideren as subxectividades dos nenos, nenas e adolescentes, respecten a súa singularidade e favorezan a inclusión, en clínica e nas aulas. Así se concreta nos seus eixos temáticos.

Nas conferencias e paneis de debate, tratarán moitas das cuestións que nos preocupan a meirande parte dos docentes que asistimos abraiados perante diagnósticos irresponsables que se acaban convertendo en profecías de autocumprimento. Entre outros temas, vemos no programa:

-a medicalización, as diferenzas entre medicar e medicalizar
-autismo, a nova epidemia?
-os nenos que se portan mal
-políticas públicas e procesos de subxectivización
-a detección temperá e o screening: alcances e riscos
-os nenos e adolescentes: o perigo dunha sociedade que mira cara o outro lado
-paradoxos da inclusión social
-patoloxías graves na infancia
-violencias invisibles, diagnósticos encubridores
-patoloxización da pobreza
-infancia clasificada
-discapacidade certificada
-educación inclusiva, docentes exclusivas
-intervencións subxectivantes en saúde mental, un desafío para a nosa época

Non podemos ir a Bos Aires, pero estaría ben que desde a formación do profesorado se empezaran a tomar en conta estas cuestións que nos preocupan aos ensinantes e que nos ocupan moito tempo e esforzo na escola, xa que logo, máis das veces non entendemos en base a que se fan tantos diagnósticos precoces, arbitrarios e desatinados. Non miramos cara ningún lado pero profesorado, orientadores, psicólogos, pedagogos, pediatras, paidopsiquiatras, outros profesionais (ou non profesionais) e familias, temos todos a nosa parte de culpa no que está acontecendo.

 Xa vimos nenos pastilleados pola mañá; xa vimos pais que van dun consultorio noutro ata que nalgún lle penduran unha etiqueta ao seu fillo/a, así non pensan en que están errando coa súa educación; xa vimos pais que queren que se lle faga unha avaliación de discapacidade ao fillo/a; xa vimos mestras que dos inquedos din que son hiperactivos; xa vimos pediatras que en cinco minutos de consulta determinan que o neno ten TDAH; xa vimos cales son os motivos polos que se medicaliza aos cativos; xa sabemos cales son os intereses das industrias farmacéuticas; xa vimos dabondo, agora o que queremos ver é profesionalidade e responsabilidade para coa infancia.

Parentalidade positiva?

In FamiliarizArte,RebelArte on 10/05/2013 at 06:03

Atopamos enriba da mesa da sala de mestres tres documentos sen conexión aparente entre eles, pero que nos levan a facer unha reflexión conxunta sobre eles.

O primeiro era o folleto informativo dun concello coa oferta de campamentos de verán, entre os que se incluían dúas categorías: un para os nenos/as de “1º e 2º de Educación Infantil” (confirmamos posteriormente que estaban a referirse a 4º e 5º, é dicir, 3 e 4 anos), cunha duración de 2 días con pernocta de 1 noite.; e outra para 3º de EI (6º, 5 anos), 3 días, 2 noites.

O segundo era un folleto similar dunha Universidade, tamén coa oferta dos campamentos para o verán 2013, que llelos ofrecen a nenos e mozos de entre 3-13 anos.

O terceiro, unha publicación en CD da Federación Española de Municipios e Provincias (FEMP), que recolle tres estudos que promoveron nos que analizaron as liñas de actuación destinadas a fomentar as políticas locais de apoio á familia, así como orientacións para favorecer o exercicio das responsabilidades parentais desde as corporacións locais.

Trala contrariedade que nos producen os dous primeiros, abrimos o terceiro para ver que se entende por “políticas locais de fomento da parentalidade positiva”.No estudo, dise que seguindo as indicacións do Consello de Europa, refírense  «ao comportamiento dos pais fundamentado no interese superior do neno, que coida, desenvolve as súas capacidades, non é violento e ofrece recoñecemento e orientación que inclúen o establecemento de límites que permitan o pleno desenvolvemento do neno”. Dado a diversidade de opinións que poderían derivarse desta directriz, estipulan uns principios de parentalidade positiva que fomentan o benestar físico e mental das crianzas, entre os que se recollen:

-Vínculos afectivos cálidos protectores e estables para que os menores se sintan aceptados e queridos.

-Entorno estruturado, que proporciona modelo, guía e supervisión para que los menores aprendan as normas e valores.

-Estimulación e apoio á aprendizaxe cotiá e escolar para o fomento da motivación.

-Recoñecemento do valor dos fillos e fillas, amosando interese polo seu mundo, validando as súas experiencias, implicándose nas súas preocupacións, respondendo ás súas necesidades e das súas capacidades.

-Capacitación dos fillos e fillas, potenciando a súa percepción de que son axentes activos, competentes e capaces de cambiar as cousas, e influír sobre os demais.

-Educación sen violencia, excluíndo toda forma de castigo físico ou psicolóxico degradante.

Ben, visto isto, preguntámonos, a oferta de campamentos para nenos de 3, 4, 5 anos pode ser entendida coma unha política de fomento da parentalidade positiva? A tenor do que vimos de ler non.

Calquera que coñeza ou conviva con nenos pequechos sabe que polas noites é cando máis precisan ás súas figuras de referencia, da anguria que senten por estar sos e do que os desacouga non ter a seu pai/nai preto en 24 horas. Non cómpre máis ca recordar cando ás familias lle xurde algún problema, hospitalización, etc, que lles impide estar cos seus fillos e de como isto lles afecta. Mesmo os episodios de pranto que xorden ao longo das 5, 6, 7, 8, 9 ou 10 horas nas que permanecen no centro e non ven aos seus pais.

Non quero que ninguén me fale de conciliación, de aprendizaxe nin de socialización como argumento que xustifique a oferta de campamentos a nenos de 3-5 anos durmindo fóra do fogar. Fálenme de egoísmo, de insensatez, de desarraigo, de irresponsabilidade, de maltrato psicolóxico e doutras lindezas que configurarían unha longa lista sobre os pais e nais, que son quen as demanda desentendéndose das súas responsabilidades parentais. E aos concellos ou outras organizacións preocupadas e investigadoras sobre a parentalidade positiva, pediríalles coherencia. Cando menos que non gasten os cartos en estudos que logo vulneran coas súas actuacións. E xa non lles quero contar o que me parece como contribuínte que se invistan os meus tributos nese tipo de actividades mentres se recortan noutros ámbitos prioritarios como poden ser a educación ou a sanidade que terían unha incidencia máis positiva na vida dos nenos e das nenas.

Acaso é isto parentalidade positiva? Para nós, non.

Fotografía de Juan R. Fabeiro

Síndrome da porta xiratoria na educación pública

In RebelArte on 02/04/2013 at 07:02

Aplícaselle esta denominación a aquelas situacións nos que hai entradas e saídas pasando dun sistema a outro, por exemplo aos políticos captados do sector privado que, tras exercer no ámbito público, retornan a aquilo no que estiveron influíndo. Tamén se usa con aqueles mozos que, tras independizarse, teñen que regresar ao fogar familiar por problemas económicos. Ultimamente tamén se emprega para referirse ao que viven aqueles fillos/as de pais separados aos que de inmediato lles van presentando as novas e sucesivas parellas dos seus proxenitores.

Nós demos en usalo para con un efecto da crise que estamos empezando a percibir, precisamente agora no momento de solicitude de matrícula. Pais e nais educados na escola pública, que nos tempos de bonanza económica quixeron levar aos seus fillos/as a centros privados máis acordes co estatus que puideron disfrutar por un tempo -ben diferente do da súa infancia-, e que agora, polos cambios acaecidos, se ven na necesidade de solicitar praza en centros públicos xa que logo non poden soster as cargas económicas que isto lle supuña. Un curioso efecto boomerang que ten ou mellor dito, terá as súas consecuencias, porque o tránsito por un sistema diferente xera unhas expectativas ben distintas do que é a prestación do servizo educativo, que sumadas á incomodidade do cambio, acaba producindo un grande malestar, tanto para os novos “residentes” como para os “habitantes” da casa. Os costumes non son os mesmos que cando marcharon, algo mudou, emporiso a readaptación vai ser dura, para uns e para os outros.

Non imos a entrar aquí naquilo que diferenza á escola pública da privada (mesmo da concertada), xa que todos temos unha idea bastante aproximada sobre esta cuestión. Agora ben, hai certas atencións da privada máis dirixidas á captación do cliente que van máis alá do estritamente educativo. E iso será o elemento que botarán a faltar estas familias na escola pública. Esa será a pedra de toque. Ese será o motivo de discrepancia e mesmo de descalificación da escola pública.

A solución: non hai solución, porque é algo alleo a nós. Pero podemos evitar comparacións odiosas se desde o primeiro momento no que estes pais pisan o centro tratamos de mostrarlle os puntos fortes da escola pública, salientando as vantaxes que isto terá para a educación dos seus fillos. Sen complexos, que o noso grande problema é que sempre vendemos máis o negativo ca o positivo (outra das cousas que nos diferenza da privada). A escola pública é unha grande opción para eles e os seus fillos, non é unha desgraza sumada ás outras que xa teñen.

Pero é unha visión que primeiro temos que crer nós mesmos para ser quen de transmitírllelo ás familias.

Agasallos para o Día do Pai/Nai

In RebelArte on 02/04/2013 at 06:59

Lemos na rede a carta-protesta dun pai dunha nena de educación infantil porque o pasado 19 de marzo, Día do Pai, non lle prepararon ningún agasallo na escola, que el esperaba en mostra de agradecemento polos coidados que lle dispensaba con xenerosidade á súa filla, e que por riba sospeitaba que o mesmo ía acontecer no Día da Nai.

Argumentaba este home que desde que recordaba sempre se fixera así, e que nos centros aos que acudían os fillos dos seus coñecidos seguían a manter esa fermosa costume. Dicía tamén que intuía que non se facía esta actividade pola actual diversidade de familias non convencionais e/ou pola ausencia da figura paterna en moitas delas, algo que para el non era problema, porque seica xa fixera as consultas pertinentes entre colectivos homosexuais, e que por outra banda, no caso de parellas rotas, serviría para non culpabilizar máis ao ausente, case sempre o pai. Ao seu entender, este agasallo sería unha maneira de facerlle manifestar ás criaturas o agradecemento para con quen se desvela por eles.

Non queremos entrar aquí no feito de facer ou non facer este tipo de actividades no tempo lectivo. O único que queremos dicirlle a este pai é que no que se inviste o tempo escolar e o esforzo das docentes ten que ver, xeralmente, co concepto que teñen da educación, da escola e da infancia. Que poida que haxa profesionais do ensino que non consideren a pertinencia de agradar dese xeito a un pai/nai nunha data fixada no calendario por entre outras razóns:

1ª Porque están ocupadas no desenvolvemento de competencias –como a social e cidadá-, e no traballo de contidos ben recollidos no currículo de educación infantil, que lle axudarán a conducirse pola vida con solvencia e autonomía, tales como:

-O recoñecemento dos membros da súa familia e dos vínculos existentes entre eles (case ningún pai sospeita o traballoso desta cuestión ou doutras como pode ser aprender o nome de pila dos seus pais).

-O recoñecemento, identificación e manifestación dos sentimentos ou emocións de cara esas persoas achegadas.

-A valoración da importancia dos acenos e dos afectos por enriba dos elementos materiais ou tanxibles.

-O fomento de actitudes responsables de cara ao consumo, sendo críticos coas tiranías da publicidade de do marketing.

-O desenvolvemento da creatividade nas súas creacións individuais ou colectivas, que por suposto, non se acada realizando accións e obxectos en serie.

Como pode percibir este pai, estamos a falar de obxectivos educativos moi elevados e desexables nunha cidadanía madura. Algo co que temos a completa seguridade, todos os pais/nais coincidirían e anhelarían para os seus fillos.

E se ese pai, máis ca pensar en si mesmo e no que lle agrada nun momento, pensara no que lle convén á formación integral da súa filla, poida que –ao igual que pide para si mesmo- agradecera e tratara de comprender a labor que desenvolve a mestra. Non ten máis ca pensar na cantidade de xestos, actitudes, feitos e coñecementos novos cos que cada día o sorprende, e nos que é de supoñer determinante a labor  desa mestra ingrata e desleixada que non se tomou a molestia de prepararlle un agasallo para unha data tan sinalada para el.

Se ese pai fose quen de distinguir a educación infantil de calidade, poida que non esperara da mestra que fixera disfraces, postais, adobíos, agasallos e outras manualidades.

Se ese pai quere tanto á súa filla é de supoñer que preferirá a alguén que llela vaia formando para ser quen de pensar, enxuiciar, argumentar, valorar e apreciar, a alguén que llela converta nun ser que realiza traballos en serie idénticos a un prototipo fixado e que da unhas mostras afectivas marcadas por un calendario comercial.

O dito, unha vez máis estamos a falar do que queremos que sexa a escola infantil na vida dos nenos/as, e esas expectativas sempre se van a corresponder coas crenzas e modelos de cadaquén. Modelos hai moitos, pero non todos valen nin producen os mesmos efectos.

As nosas desculpas para aqueles que esperan que a escola sexa coma un taller clandestino de traballo en serie para una grande multinacional, porque nós seguiremos tratando de facer aflorar o mellor de cada neno e nena, non en reproducir suxeitos segundo normotipos.

Estimado pai, que non lle conten contos; estas son as verdadeiras razóns polas que hai mestras que non fan agasallos en serie para pais e nais en días marcados polo comercio.

Nenos/as teflón

In RebelArte on 11/03/2013 at 21:24

Hai uns días escoitamos por primeira vez unha nova denominación desta xeración que agora temos nas escolas que nos pareceu bastante atinada, chamáballes nenos/as teflón, aos que nada se lles pega e todo lles esvara.

Unha das singularidades do teflón é a súa impermeabilidade, algo que tamén caracteriza a estes cativos.

É certo, non podemos negalo, hai días que coincidimos con esta denominación.

Ben sabemos cal é o motivo de que sexan de teflón e da súa antiadherencia, pero ás veces hai que ser moi cabal para non perder o sentido na escola. Sempre dicimos que este non é un traballo de grandes esforzos físicos pero si dunha grande contención e autocontrol.

Pasado o momento inicial de aplaudir a ocorrencia (acuñouno o canadense Daniel Kemp), cómpre unha reflexión sobre o motivo polo que nestes rapaces nada ten efecto.

Poida que o actual sistema educativo non sexa axeitado aos seus intereses e inquedanzas –sobre isto xa está case todo dito, está asumido, pero non se traduce en cambios-; poida que a deixación de responsabilidades parentais tamén teña moito que ver; poida que toda esta tolería de actividades nas que van pasando ao longo do día tamén teña a súa parte de culpa; poida que os medios de comunicación aos que están expostos todo o día faciliten a súa anticipación ao mundo adulto sen unha adecuada vivencia da súa infancia, poida… Todas e todos os que nos dedicamos a isto sabíamos como ía acabar o conto, pero tampouco podíamos facer nada para paralo porque é un síntoma dos tempos e da sociedade na que vivimos.

Agora ben, saber do que adoecen, tennos que dar as pistas para a nosa intervención desde a escola.

O pasado sábado tivemos a fortuna de escoitar a Angélica Sátiro no XXV Encontro de Filosofía para Nenos en Sanxenxo. Nunha conferencia maxistral artillada arredor das sinfonías nº 9 de Beethoven, Schubert, Mahler e Dvorak, foi debullando o que é pensar, as habilidades de pensamento –unha cartografía da paisaxe interior- e o pensar sinfónicamente.

Se a traemos agora aquí, ao fío da reflexión sobre os nenos teflón é porque poida que o que ela expuxo sobre as habilidades de pensamento sexa o que hai desenvolver na escola como antídoto a esa desidia infantil. A isto dedicarémoslle outra entrada.

Éxodo cara as escolas unitarias

In RebelArte on 11/03/2013 at 19:45

Huellas en el mar

Nestes días de conversas con coñecidos xurdiu en varias ocasións un tema que non nos sorprende: o éxodo cara as escolas rurais.

Dáse de tres formas pero todas elas vai supor unha revitalización das escolas unitarias.

1º Pais e nais residentes en pequenas vilas satélites das cidades que se decantan polas escolas unitarias para escolarizar aos seus fillos e fillas. As razóns que esgrimen: menor ratio, trato personalizado, menor masificación dos centros e mellores relacións familia-escola.

2º Pais e nais residentes nas cidades que por mor da crise volven as aldeas de orixe das súas familias. É un goteo que aínda non se está a notar significativamente nas escolas pero vai en aumento.

3º Mestras e mestres de infantil que, fartos das esixencias e burocratización dos macrocentros, piden traslado para as escolas unitarias, na procura dun ritmo de traballo máis respectuoso cos tempos dos nenos/as, dunha menor ratio e dunha volta á esencia do traballo docente a día de hoxe afogado entre milleiros de papeis, protocolos, festexos e reunións infrutuosas.

Como se pode ver no caso das familias que elixen esta opción atopámonos con dous tipos: as de escasos recursos económicos, e as que cunha certa solvencia priorizan outras cuestións por enriba das vantaxes dos grandes centros. O que os diferenza é que estes últimos, tómano como algo temporal e preocúpalles o non conseguir no futuro praza para os fillos nos centros referenciais urbanos nos que lles gustaría que desenvolveran o ensino primario e secundario.

No caso dos docentes que optan por unha praza nunha escola unitaria tamén nos atopamos con dous tipos: os que o toman como unha opción profesional trala experiencia noutros grandes centros –pola súa puntuación adoitan estar en destinos moi achegados a vilas ou cidades-, e os noveles que non lles queda outra que elixir esas escolas que, por afastadas, non as quere ninguén.

Nos tres discursos aparecen as mesmas razóns dadas desde unha perspectiva ou outra: menor ratio profesor/alumno, atención personalizada, ritmos acordes coas idades dos nenos non sometidos ás tiranías dos timbres, máis relación e menos pantomima. Velaquí os indicadores de calidade dunha escola infantil.

Se nos anos 70 houbo un peche das escolas rurais, e daquela se consideraba signo de progreso ir aos centros de EXB comarcais, a día de hoxe a percepción é ben distinta. As escolas unitarias contan case con máis recursos e apoios ca os centros de referencia, e ao tempo, suman entre as súas vantaxes un menor número de alumnado, que aínda de idades diferentes facilita a interacción entre iguais.

Como apuntábamos ao inicio, alégranos esta visión, máxime nestes días previos a que se abra o prazo de solicitude de matrícula na que todo se reduce a chamadas telefónicas de pais/nais preguntando polo horario de apertura do centro (7:30-21:30), ou polas actividades e servizos que oferta (dato curioso: ninguén pregunta polo proxecto educativo). Como dicimos, alégranos esta opción en tempos nos que ao abrir os xornais se ve media páxina dedicada á publicidade de centros infantís 0-3 e 3-6 nos que chupan o biberón cun iPad na man realizando xogos “educativos” en inglés acompañados de música dos grandes clásicos, para logo mergullarse en piscinas desde as que poden velos os seus proxenitores a través das webcam ás que se conectan desde os seus sofisticados smartphones, dos que ser pusuidores supón máis horas de traballo e menos de ver aos fillos.

É bastante improbable que se volvan a abrir todas as escolas rurais que se pecharon nos últimos anos, pero tamén é posible que con este movemento se eviten novos peches.

Para unhas familias é unha saída, para outras unha opción, ao igual que para os mestres, pero para as escolas e para as aldeas é unha ocasión que non deben desaproveitar.

Paro biolóxico

In RebelArte on 04/03/2013 at 08:06

Ancora Cuerda Redes de Pesca

A quen nos pregunta que é o que pasa coa falta de actividade de Innovarte, contestámoslle que estamos en paro biolóxico.

Ao igual que na pesca, vímonos na necesidade de deixar de explotar un caladoiro coa fin de que se recupere e rexenere. Neste caso, máis ca do caladoiro trátase de nós. Poida que sucederan moitas cousas que nos desbordaron e que nos deixaron fóra de xogo.

A primeira e máis importante, a acentuación da crise económica das familias e a súa incidencia no noso alumnado. Hai que innovar cando se pode, cando o clima da aula é o propicio, pero neste momento os nenos e nenas que atendemos precisan doutras cousas, doutras intervencións máis inmediatas que lle axuden a atopar a serenidade na aula para que este espazo e ese tempo lles fagan esquecer o mal trago polo que están a pasar os seus. Nos anos que levamos traballando nunca vimos nada igual. Certo é que a contorna do centro é especialmente sensible, todo se baseaba en traballos temporais relacionados coa actividade dun polígono industrial, porén está supoñendo a marcha de moitas familias e a precarización da situación doutras moitas. Seríamos unhas inconscientes se seguíramos coa nosa sen reparar en que o estado dos nenos/as precisa, ante todo, de seguridade e estabilidade afectiva. Aí é onde centramos neste intre os nosos esforzos, InnovArte é unha actividade secundaria.

Relacionado coa crise e coa actual situación social, xa non sabemos se atender as noticias dos medios de comunicación ou agocharnos nunha cova e esperar a que escampe. Cada día, antes de ir para o traballo, sorpréndenos cun novo caso de corrupción; unha morea de desvergonzados que se quedan co que non lles pertence nin traballaron, nin gañaron e que logo ten unhas consecuencias que todos temos que pagar, nomeadamente os funcionarios e a educación. Isto quítalle os folgos ata aos máis animosos.  E nótase, nótase moito, nunca vimos tanto desánimo entre os compañeiros, porén coidamos que non era momento de poñernos a pontificar desde a nosa particular tribuna, InnovArte.

As iluminacións dos políticos e dos sabios do momento tampouco son certeiras. Curiosamente, case ningún destes personaxes ten unha experiencia acreditada no eido educativo e con todo non teñen ningún reparo e dar solucións definitivas para problemas que eles mesmos –ou os da súa camada- crearon. Ninguén debería exercer ningún cargo relacionado coa educación –ou con outro ámbito- se previamente non coñece o percal. Abondan persoas que saben de educación -de todas as cores políticas- e sempre teñen que poñer ao fronte a quen nunca viu un “neno cru”. Así nos vai. Non deberíamos pasar por iso, pero tampouco queremos estar a dar a réplica ao que nin sequera deberíamos tomar en consideración. InnovArte ten a súa música e o seu ritmo, ninguén lle pode marcar o compás. E o silencio tamén é unha forma de ignorar, non dando crédito a quen non se o merece.

As redes sociais que poderían ser unha oportunidade de intercambio de experiencias educativas novas entre o colectivo docente e unha plataforma para amosarlle á sociedade o que se fai na escola, non son máis ca unha autopista de aforismos, consignas, proclamas e outras herbas, que en nada contribúen á mellora educativa. Sen mencionar como corren pola rede mensaxes que non se analizan polo miúdo. Hai unha procura do máis sorprendente, que non promove máis ca o visceral, o efémero, o consumo rápido. No medio de todo iso, xa non sabíamos se había lugar para as achegas de InnovArte, emporiso, paramos e reflexionamos.

Engadido a todo o anterior, a resaca dos exames e múltiples “traballiños” do máster que estamos a facer, xunto coa valoración que como alumnas temos da situación actual da universidade, tampouco é unha fonte de estímulo. Algún día destes falaremos devagar, porque as facultades de educación ou se renovan ou están abocadas á súa desaparición, e o máis triste é que ninguén as botará a faltar. Ser alumnas á nosa idade non é cousa fácil, nin para nós nin para quen nos ten que aturar, pero -sen arrogancia- a vertente innovadora da universidade no campo da educación está, ao noso entender, neste momento, moi errada e moi lonxe das inquedanzas da escola. Con calma e con distancia, falaremos disto.

Coincide tamén agora que nos admitiron un curso do INTEF no que estábamos moi interesadas, “Avaliacións externas internacionais do sistema educativo”, e que como todos os cursos a través da rede, require da elaboración de múltiples tarefas que nos resta tempo para InnovArte. Disto tamén falaremos máis adiante.

Con todo, cando comentábamos coas persoas máis achegadas a nós e que se preocupaban porque InnovArte non se movía, sempre lle dicíamos que a falta de horas nunca foi un problema para nós, soubemos sacarllas ao sono, pero o desánimo, o ver como se derruba todo ao noso redor, como se descalifican as institucións de referencia, percibir a manipulación informativa, vivir no engano, na superficialidade e frivolidade que impera na escola –que oculta a involución que a está a invadir- , todo iso é o que sacou a InnovArte dos circuítos.

Emporiso, queremos avisar que seguiremos, pero a outro ritmo, ao que nós marquemos, cando pensemos que temos algo que dicir que poida ser de interese para os demais. Polo de agora, e para quen queira, hai moito que ver e ler en InnovArte, 800 entradas e 3 anos de traballo deron para moito. Agora non temos tanto que contar e non imos banalizar a nosa achega por manternos vivas nas redes ou por conservar o número de visitantes.

Grazas pola vosa preocupación e comprensión.

Disfraces en serie na escola

In RebelArte on 15/01/2013 at 07:43

Estamos desconcertadas, non entendemos nada. Claustros nos que o curso pasado se tomou a decisión de non facer festivais ou disfraces -por mor do incremento da carga horaria e de responsabilidades non docentes-, xa están a esta hora a toda máquina deseñando os desfiles do Entroido 2013, malia que as condicións non melloraron, senón, pola contra, empeoraron significativamente.

Que é o que pasou? Que foi o que os fixo mudar de postura?

As persoas que nos seguen ben saben que as razóns de InnovArte para negarse a este tipo de actividades teñen outra base que non é a reivindicación dos dereitos laborais, senón a profesionalización docente. Abonda ler os nosos post dos anos 2010, 2011 e 2012 centrados nos disfraces do Entroido. Ademais, sempre dixemos que os nosos dereitos hai que defendelos onde corresponde, sendo nós exemplo de usuarios dos servizos públicos e mostrándolle á sociedade a nosa competencia e solvencia profesional.

Agora, para xustificar esta “volta aos ruedos folclórico-escolares” escoitamos razóns do seguinte tipo:

- Está determinado no currículo. NON, non nos enganemos, o currículo fala da necesidade de que os nenos/as coñezan as principais festas e tradicións do calendario e da súa comunidade. Pero isto non implica, nin pasa porque as mestras fagan de costureiras, de bailadoras de samba ou de chirigoteiras. O cumprimento deses obxectivos require doutras competencias que non se deben relegar en aras desa mal entendida recuperación das tradicións populares.

-É para dar alternativas ao desaforado consumo. NON, non nos enganemos, as bolsas, papeis de cores, goma eva, leotardos e polos a xogo xeran máis consumo do que se pensa. Alternativa ao consumo é volver ás tradicións galegas propias destas datas: vestirse con roupas vellas e tisnar a cara.

- É para que colaboren as familias. NON, non nos enganemos, reducir a corresponsabilidade educativa das familias a ser meros facedores de disfraces é un insulto para eles.

- É para que ninguén se sinta de menos ou relegado na clase. NON, non nos enganemos, que saian á rúa 400 rapaces vestidos igual, fainos pensar en moitas cousas, pero non en non discriminación.

-É porque a educación infantil ten que ser eminentemente lúdica. NON, non enganemos, en infantil débense empregar metodoloxías nas que a través do xogo se desenvolvan experiencias de aprendizaxe ricas e significativas, pero a nosa responsabilidade e cualificación profesional vai máis alá do lúdico.

-É para que os nenos/as realicen os seus propios disfraces. NON, non nos enganemos, á vista das fotografías que se publican nesas datas a ninguén lle entra na cabeza que eses disfraces todos iguais sexan froito de dar renda solta imaxinación e creatividade persoal de cada neno/a.

-É para pechar un proxecto. NON, non nos enganemos, o traballo por proxectos é unha metodoloxía que partindo dos intereses dos nenos/as por algo que queren saber, toman como punto de partida o que saben e o que lles falta por saber, así van procurando información, clasificándoa, organizándoa, categorizándoa e asimilándoa. Pero nunca se sabe como vai rematar, porén, que tres meses antes xa se saiba de que van ir disfrazados non é un proxecto. É outra cousa.

- É porque os nenos/as o pasan moi ben. NON, non nos enganemos, os nenos non o pasan ben facendo os mesmos adobíos ao longo de tres semanas, aturando a unha mestra que está dos nervios porque ve que se lle esgota o tempo é a paciencia, e facendo o “paseíllo de rigor”.

- É porque lle gusta aos pais/nais e dá unha boa imaxe do centro. NON, como profesionais da educación non deberíamos deixar que se medira a calidade do servizo prestado en función da vistosidade dos actos de cara á galería, que en moitos casos implican a deixación doutras funcións máis propiamente educativas.

-É porque a escola é onde se xuntan todos. NON, non nos enganemos, a día de hoxe os nenos pasan moitas máis horas noutros servizos que teñen por obxecto principal o entretemento e o lúdico, porén eses serían os lugares idóneos para facer os disfraces e non as escolas.

Descartadas todas esas razóns que farían que as docentes se “sacrificaran” polo seu alumnado, cal é entón o motivo polo que as mestras de infantil dedican as horas lectivas a facer disfraces?

Alguén nolo pode explicar con argumentos de carácter pedagóxico e/ou didáctico?

Cremos que non cómpre matizar que a nós nos gusta que os rapaces se disfracen, se maquillen e se transformen no que queiran. No que eles queiran. Na banda do trapo.

Peche do ano

In RebelArte on 22/12/2012 at 09:35

IMG_5368

Segundo unha antiga tradición popular galega, na noite de fin de ano, os aldeáns vareaban con saña as árbore froiteiras, para así asegurar mellores colleitas na vindeira tempada.

Non sabemos da efectividade de tal acto primitivo que agora nos parece de salvaxismo e de falta de respecto á natureza, o que si sabemos é que a nós, o colectivo docente, sen esperar á fin de ano, xa non nos colle un golpe máis no corpo. Este 2012 que pronto se pecha será recordado por todos como o do repudio da educación e dos seus principais axentes, mestres e profesores; o ano da nosa culpabilización por todos os males sociais, motivo que xustificará que se teñan que adoptar con nós métodos moito máis persuasivos.

Aínda está por ver se daremos máis e mellores froitos con este xarope de pau, pero indubidablemente as árbores reséntense. De non haber mellora, sempre quedará a drástica opción de cortalas polo pé e plantar no seu lugar híbridos deses feitos á presa, producidos por cruces xenéticos no laboratorio; deses que cando comamos os seus abondosos, previsibles, programados, perfectos, lustrosos e renxentes froitos, farán que nos lembremos con nostalxia dos imperfectos froitos das árbores vellas. Como xa aconteceu noutras moitas ocasións, poida que, pasado un tempo, detrás dixo veña unha liña de subvencións para recuperación das árbores autóctonas e dos sabores do pasado, que logo acadarán altos prezos no mercado. Isto non é máis ca un xogo económico no que saen favorecidos os que se moven nos niveis macro e desfavorecidos os dos niveis micro. É o de sempre, un ciclo, unha roda que sempre volve ao mesmo punto.

Sabendo iso de antemán, poida que o máis intelixente fose non varear as árbores, quizais podarlle as ramas podres, sanearlle as raíces, cicatrizarlle os cortes, sacarlle os “chupóns”, sacharlle a terra ao seu carón para osixenalas, abonalas, protexelas das pragas, coidar con mimo e esperar a que lles chegue o momento de dar os froitos, agradecendo a súa diversidade e imperfección, valorando a súa esencia única e irrremprazable, e comprendendo que hai anos nos que os elementos que non controlamos poden derramar a colleita, o que non converte á árbore en culpable.

Os limóns da imaxe son dun limoeiro moi vello que este ano nos sorprendeu cunha abondosa produción -malia que as condicións non foron óptimas-, pero un refacho de vento do último temporal deitouno no chan aínda que por sorte non chegou a tronzalo polo pé. Os imponderables sempre lle afectan máis aos mellores exemplares, parece que aos ruíns nin lles tocan. Agora sabemos que pasaremos tempo tratando de endereitalo de novo, teremos que estearlle as raíces, achicarlle as ramas, coidalo, e aínda así, -se non seca-, tardaremos en volver a velo esplendoroso dando os seus mellores froitos. Mentres tanto, bos serán os froitos cativos, porque nos indicarán que aínda lle corre a savia por dentro.

Por suposto, non estamos a falar de agricultura.

Boas vacacións a todas e todos os que nos seguides. Contamos seguir compartindo colleitas no 2013.

A burbulla das luditardes

In FamiliarizArte,RebelArte on 15/11/2012 at 13:54


A raíz do publicado o pasado día sobre a saturación e abuso de actividades de tarde co alumnado de infantil, pregúntame unha nai se entón considero que  estas actividades non lle proporcionan ningún beneficio aos nenos e nenas, e se non atopo diferenzas entre os que asisten e os que non.

Non podo ser ambigua cando antes fun taxativa, pero teño que responder: depende … Depende da idade do neno/a, depende das actividades ás que asista, depende do atinadas que estas sexan segundo o carácter e os gustos do pequeno, depende do contexto no que viva, depende da súa situación familiar, depende do neno, depende … Pero xeneralizando, a tenor do que se oferta hoxe en día nos centros para encher a tarde e en educación infantil, digo rotundamente NON!

Cousa ben distinta é se a familia non ten outra solución, daquela non lle queda outra; agora digamos claramente a razón pola que os inscriben, non busquen xustificacións doutro tipo, como de carácter académico e/ou educativo.

Se comparo aos que asisten a actividades cos que pasan a tarde cos seus pais/avós, direi que os primeiros, como diferenza, presentan unha maior “resignación”, menor atención e máis difícil motivación, e os segundos un maior dominio da lingua oral e de coñecemento do medio físico e social. Agora ben, isto non é atribuíble ao feito de asistir ou non asistir, senón, máis ben, ao perfil de familia que opta por unha ou outra posibilidade. Cada un dos dous grupos teñen unhas crenzas diferentes sobre o que é “o mellor” para os seus fillos; teñen unha concepción distinta do seu rol como pais e como educadores; e non son coincidentes as súas ideas sobre a infancia, sobre a escola e sobre a súa responsabilidade para cos seus fillos e fillas.

Por outra banda e en tempos de andazo de mal diagnosticados casos de hiperactividade, pódese constatar unha elevada correlación entre nenos inquedos, revoltosos, fedellos, trastes ou rebeldes, e asistencia a actividades fóra do tempo lectivo. Pode entenderse que debido a ser así os matriculan en todo tipo de ocupacións, ou ben a que por matriculalos en todo son así. Hai de todo.

En calquera caso, na miña experiencia, nunca unha familia que lle propicia tempos de descanso ao seu fillo/a, que realizan actividades cotiás conxuntamente e que comparten tempo, nunca, insisto, nunca unha familia destas me veu preguntar se o seu fillo/a sería “hiperactivo”.

Unha vez máis, o ambiente familiar e o compromiso coa educación dos fillos é determinante.

Queda por facer unha observación. Agora cando se lle aplica a avaliación a todas as actividades e as relacións custo-resultados, sería precisa unha análise obxectiva e externa da incidencia real destas actividades na educación dos nenos/as, máis alá do que supón de “conciliación” –ou mellor dito de “traspaso de responsabilidades” .  Non podemos entender que en tempos de crise económica se sigan a facer grandes investimentos de cartos públicos –que se restan doutras partidas orzamentarias-  en algo que na meirande parte dos casos tan só serve para o que algúns malentenden como“respiro familiar”, como se tivesen que descansar de estar cos seus fillos e non lles parecesen horas dabondo as que xa están na escola.

Reparade que aquí tamén estamos diante doutra “burbulla” irreal que, coma a inmobiliaria, move inxentes cantidades de euros -que non existen-, xera necesidades onde non as hai,  absorbe subvencións, fomenta empregos precarios -ás veces con persoal pouco cualificado-, edifica mal con malos ladrillos, promove o consumismo,  persegue unha satisfacción momentánea das familias que se traduza en votos -eximíndoas das responsabilidades que lle corresponden para cos fillos- hipotecándolle o seu futuro, algo que finalmente terá unhas consecuencias nefastas para as novas xeracións.

Para rematar, dicir que de PISA hai conclusións que se espallan, terxiversan ou malinterpretan e outras que non parecen interesarlle a ninguén. Periódicamente, publican o boletin “PISA in Focus”, no que a tenor dos resultados das avaliacións internacionais, analizan aspectos concretos. Ao fío do que estamos a falar,  coas reservas precisas e salvando as diferenzas existentes, recomendamos a lectura de:

N° 1: ¿La asistencia a educación infantil se traduce en mejores resultados en el aprendizaje escolar?

N° 3: ¿Vale la pena invertir en clases extraescolares?

Nº 18: ¿Está relacionada la disponibilidad de las actividades extraescolares en los centros con el rendimiento de los alumnos?

O tempo dos nenos/as cos proxenitores

In FamiliarizArte,RebelArte on 05/10/2012 at 16:14

Téñome por unha persoa comprensiva coas circunstancias das familias do alumnado, pero poida que xa estea maior, porque cada día gústame menos o que vexo. Cada vez a mingúan máis o tempo que “permanecen” cos seus fillos, e se isto, hai anos lles ocasionaba problemas de conciencia, a día de hoxe enténdeno como un privilexio da vida da infantil. É dicir, sacrifícanse polo “ben dos nenos/as”.

Veño de acoller a un novo grupo de 3 anos, e nas entrevistas que mantiven coas súas familias constatei as pegadas da crise na nosa contorna. De cada unidade familiar, ao menos un dos membros está no paro. Desde o punto de vista económico isto é unha mala noticia, pero como contrapartida supoñía que lles dedicarían máis tempo a os seus e á atención aos fillos/as pequenos.

E aquí chega o paradoxal do asunto: o 70% do alumnado do centro no que traballo queda ao comedor escolar, amén de a todo o rosario de actividades que se desenvolven pola tarde. E todo isto ten un elevado custe -ate chego a pensar nas teses da “economía sumerxida”-, tanto económico como emocional para as crianzas.

Comentei aquí que a rigorosa planificación do período de adaptación, así como a entrevista coas familias, foran determinantes para que a finais de setembro os nenos/as permaneceran serenos e acomodados na escola. E agora resulta que desde o día 1 de outubro –data de inicio do comedor- temos dobre sesión de choros, matutina –na que xa anuncian que non queren ir ao comedor- e desde a 1 da tarde cando se decatan de que a prolongación da súa xornada é algo irremediable. Fixemos unha adaptación de libro, e agora, en quince días pasaron de 0 a 100 en 2 segundos coma os coches de carreiras. Non teño nada en contra do servizo do comedor, e de quen non ten outra ca recorrer a el, nin contra os menús dietéticamente perfectos, nin contra as persoas que traballan nel. Con quen estou indignada é cos pais e nais, que non tendo nada que lles impida recoller os seus fillos ás 2 da tarde, os deixan confinados no centro todo o día. Estou a falar de criaturas que aínda non cumpriron os tres anos, que choran a rabiar, que sofren, que se angustian e que crispan ao resto da clase, mestra incluída. Cando saio, pregúntome todos os días, se é a miña responsabilidade consolar a nenos que berran entolecidos porque a súa nai quere “que se acostume a comer de todo”, “que se socialice”, “que se lo pase bien” e “que participe en todas as actividades porque neste momento son coma esponxas”, e de paso, por que non dicilo, deixala despreocupada para todo o día.

Se os nenos choraran deste xeito nos primeiros días, non faltaría quen acusara á mestra de falta de feeling cos nenos, mesmo a levarían ao Tribunal de Dereitos Humanos da Haxa, pero agora, cando lle comentamos os cambios nos nenos escoitamos respostas deste tipo:

“si choras non te virei  buscar”, “campeón, sabes que si lloras llamo a la Policía, porque tú eres un valiente”, ou “ tu pasa, porque son mimos; yo ya no le hago caso”. Pero non señora, eu non podo pasar deles; eu non podo tolerar que un neno chore porque o deixan todo o día no centro mentres vostede está paseando e tomando cafés, e quen vai chamar á Policía vou ser eu por deixación de responsabilidades e por violencia psicolóxica cos menores. E voulle dicir outra cousa, o neno non o pasa tan ben. Non se engane. O que sucede é que cando vostede o vén buscar ponse contento porque ve a fin a horas de laiarse pola falta da súa nai/pai. Certo que son esponxas, pero cando se atopan nun clima de afecto, seguridade e cariño.

Atendan dunha vez: a esperanza de vida cada vez é maior, polo tanto aínda que non coman soia antes dos 3 anos, porque non practiquen judo, ou porque non boten partidos de padle infantil, quédanlle moitos anos por diante para facelo. O que non se volverá a repetir é o tempo no que os seus pais son uns deuses ou heroes que os libran de todo mal. E iso si que é unha verdadeira mágoa que o descubran antes de tempo.

Chamémoslle ás cousas polo seu nome. E non me conten milongas porque levo moitos anos nisto, e xa vin pais que con horarios imposibles, se queren, fan malabares para estar cos seus fillos; e vin tamén a moitos egoístas que tratan de venderlle aos seus fillos o gran favor que lle están a facer, delegando as súas responsabilidades paterno-filiais no primeiro que lles pasa por diante, esperando a que as criaturas se resignen e deixen de chorar. Daquela, eu sempre lles recordo que os nenos/as dos orfelinatos non choran.

Imaxe: Rocking chair nº3 de Henry Moore

As “rarezas” das mestras de infantil

In RebelArte on 01/10/2012 at 07:12

Detesto profundamente ir aos parques infantís, pero cando non me queda outra, ás veces observo como se relacionan os nenos/as, como se comportan os seus proxenitores, ou descubro como este é un lugar de encontro e de conversas entre case descoñecidos. Un dos temas máis socorridos ou recorrentes é a escola e as mestras. Daquela non o podo evitar, non é que sexa unha axexona, pero abofé que poño a orella.

Agora, a comezo de curso, o habitual é que falen das “rarezas” da mestra que lle tocou en sorte ao seu fillo ou filla. Escóitanse paroladas deste tipo:

-“A nosa non quere que leven mandilón, porque seica non lle gustan, e o neno vén coa roupa manchada de pintura.”, “Pois no noso centro teñen que ser de raias vermellas con botóns”, “No do meu pídenlle que o leve sen botóns con velcro por diante”.

-“A mestra do meu fillo prohibiulle os iogures de beber, porque seica lle caen sempre ao chan e póñeno todo pegañento”, “A nosa mándelles que leven a froita cortada en anacos en un tupper e con garfo ou culler”, “A do meu fillo quere que leven a froita enteira, sen mondar!, e tamén froitos secos que me parecen perigosísimos”, “A da miña filla dixo que leven o que queiran”.

-“O noso trae o mandilón cada día para a casa e ten que volver á escola con el posto”, “Pois nós temos que sacarlle as prendas de abrigo na porta do cole e levalas para a casa”, “Na da miña queren que sexan os pequerrechos os que poñan e saquen a roupa. Coitadiños!”

-“A mestra do meu fillo ten tartarugas e peixes na aula, e as fins de semana pásanas na casa de cada neno/a”. “A nosa mándanos un boneco de cor para que o coiden coma se fora un irmanciño e así asuman responsabilidades”, “A do meu fillo mándanos libros para que llelos contemos”.

Cando uns e outros se preguntan entre eles as razóns desas rutinas e/ou imposicións escolares, encóllense de ombreiros e din: “teimas da mestra”. Nunca chove a gusto de todos, pero o grao de tolerancia con estas “excentricidades” vai sempre en consonancia co grao de simpatía e respecto profesional que lle teñan á interfecta. Algúns rebátenos e outros mesmo repiten con aceptación os argumentos dados pola docente.

Todos sabemos que calquera razón dada, cando se repite fóra de contexto, pode soar ridícula ou absurda. Agora ben, cumpriría saber cantas das normas antes apuntadas, teñen unha base que persegue o benestar, a autonomía e a medra persoal das criaturas e cantas delas veñen marcadas pola comodidade, por malas experiencias pasadas ou porque llelas escoitaron a alguén e as adoptaron na clase sen máis cuestionamentos.

Cando marcamos as normas de funcionamento de centro e de aula, cómpre revisalas á luz do sentido común e non perder nunca de vista que a nosa función é a de axudar ao desenvolvemento integral dos cativos, ao tempo que debemos procurar non dilapidar o prestixio e credibilidade da nosa profesión.

Reunións coas familias

In FamiliarizArte,RebelArte on 21/06/2012 at 07:27

Este momento do curso é de cara ou cruz, de peche ou de inicio, de acollida de novas familias ou de despedida daquelas que os seus fillos/as finalizan ciclo.

A xuntanza final cos que se van é un deses momentos profesionalmente gratos; todo son agradecementos, das familias ao profesorado e viceversa. Dá gusto ver no que se traduciron tres anos de vida compartida.

Lamentablemente, con máis frecuencia, nas reunións informativas para familias de alumnado de novo ingreso, prodúcense situacións que en nada facilitan un comezo con bo pé. Hai pais e nais que nesta primeira vez que pisan a escola xa veñen coa escopeta cargada e as mestras con chaleco antibalas. Os motivos de discrepancia tamén son sempre os mesmos, a tensión entre a procura da necesaria autonomía dos nenos/as que pretende a escola e a pretensión dos pais de que lles traten aos fillos como seres incapaces de facer nada. Os cueiros, o control de esfínteres, o período de adaptación, as normas e as merendas centran os debates.

Un observador externo decataríase de inmediato de que non é máis que un mecanismo de defensa: a escola fala con visión de futuro do que tenderá a conseguir,  e os pais do medo que teñen de que os seu fillos non estean a comezo de curso en condicións de acadar iso. Pero hai maneiras e maneiras de dicilo; algunhas non moi adecuadas, tanto por unha parte como pola outra.

Nin o discurso cheo de prohibicións e normas nacidas de incidentes ou episodios  ingratos, por parte da escola, nin o receo das familias de cara ás mestras coa súa consigna de o “cliente sempre ten a razón”. Nin unha actitude nin a outra poñen o punto de mira na medra e no benestar do neno/a. Antes de dicir que os pais/nais só queren a súa propia comodidade, miremos cara dentro; de onde xorden moitas das nosas absurdas normas que lle cantamos nese primeiro encontro coma quen lles le a cartilla?

Onte falaba cunha parella que teño por preocupada pola educación da súa primeira e única filla, que á volta da reunión de acollida amosábanse sorprendidos polo que alí escoitaron, tanto por unha banda como pola outra. Mesmo pensaron que eles non debían estar a facelo ben, xa que nin se lles pasaran pola cabeza certas cuestións que alí xurdiron. Concluíron que pais con semellante exceso de celo debían ser extraordinarios nas funcións parentais, ou ben, pola contra, nefastos e esperaban que a escola asumira moitas das súas responsabilidades.

Dicíanme este pai e esta nai, que en principio confiaban na profesionalidade das persoas que ían estar ao cargo da súa filla, supoñendo que ás veces, -ao igual ca eles-, estarían máis atinados e outras menos. Seica que o único que lle pedían ás mestras de infantil –independentemente da metodoloxía que empregaran, da lingua na que falaran, do tecnolóxicas ou do innovadoras que foran- era: sensibilidade, educación e respecto para cos demais, unha boa bagaxe cultural, así como ilusión polo traballo. Pode parecer simplista, pero ten moito máis calado ca o que se aprecia inicialmente nesta afirmación carente de retórica pedagóxica.

Quedámonos a pensar un anaco, xa que logo, en tempos nos que tanto se fala das competencias e perfil profesional dos docentes, nos que se vende tanto fume, no que se fai tanto escaparatismo  e ficción pedagóxica, nos que hai unha presión social sobre a escola, nos que se lle fan esixencias non propias do seu ámbito, é de agradecer que haxa pais e nais que pensen que os profesionais da educación somos nós e que nos pidan que actuemos como tales, non como asistentas, nin como animadoras, nin como amiguiñas dos nenos, nin como o que a eles lles convén en cada momento, senón como guías expertas na medra integral das criaturas.

A onde foi o entusiasmo dos docentes?

In RebelArte on 21/05/2012 at 07:03

Onte asistimos ao acto de entrega do Pedrón de Ouro 2012 a Nova Escola Galega, un recoñecemento merecido por unha labor de case 30 anos, sen contar que moitos dos integrantes iniciais xa viñan doutros grupos diversos que traballaban pola educación, pola lingua e pola cultura galega.

Pola mañá léramos o artigo de Víctor F. Freixanes no que nos falaba dos inicios desta asociación e da capacidade de entusiasmo que tiñan alá polos anos 70 e 80, malia que as circunstancias non eran máis favorables do que son agora. De seguro isto é do máis desalentador para quen sentou os alicerces do que ata o de agora disfrutábamos na escola; tanto traballo, tanta loita, tanto esforzo para, neste intre, dar unha volta atrás. Non ten que ser grato. Porén o premio vén nun bo momento, cando menos que se recoñeza o que fixeron dándolle azos para continuar cara diante.

Pero á reflexión que nos levou isto foi a que lle pon título a esta entrada. Se fai trinta anos, malia todos os impedimentos e represalias ás que se expoñían foron quen de xurdir Movementos de Renovación Pedagóxica (MRPs), para onde foi a día de hoxe ese entusiasmo. Escoitamos moitos argumentos, de seguro que todos eles cunha parte de razón e con outra que pode se pode rebater pero que vamos a recoller aquí xenericamente sen desenvolver polo miúdo, xa que logo, cada un deles precisaría dun tratamento específico.

Hai quen apunta á falta de relevo xeracional dentro dos MRPs; á eiva de autonomía que supuxo que se acolleran ás subvencións da administración; á perda do vínculo directo entre os seus responsables/dirixentes e a escola; á politización dos integrantes ou do colectivo; ou ás procuras de protagonismo individual dalgúns dos seus membros.

Hai tamén quen carga a culpa contra o individualismo e falta de xenerosidade profesional dos docentes hoxe en día;  a que non ven a necesidade de asociarse, xa que logo hai vías dabondo, mesmo para os non gregarios; a que consideran máis produtivo dar cursos, charlas, ou presentarse a premios, ca compartir de balde cos compañeiros; a que non queren significarse para non entrar nas listaxes negras; ou tamén a que  a campaña de desprestixio á que está sendo sometido o colectivo docente fai que se absteña de tomar iniciativas de mellora.

As condicións nos centros tampouco son as máis favorables, xa que logo a acomodación ao tradicionalismo escolar impide toda posibilidade de innovación, e desde dentro ponse en funcionamento un rolo homoxeneizador que aplana todas as iniciativas que sobresaen poñendo en evidencia ao resto da comunidade; hai un grande temor dos equipos directivos de todo aquilo que supoña apartarse un milímetro do que marca a normativa ou a norma, e acernen toda capacidade de innovación.

Estas impresións que estamos a recoller non son algo exclusivo e que tan só afecte ao ámbito educativo, isto nótase a nivel político, social, asociativo, veciñal, lúdico, etc. Fai trinta anos había ilusión, ganas de facer cousas, interese por mellorar, e daquela pensábase que para levar isto a cabo era preciso xuntarse con outras persoas con similares inquedanzas. Logo viñeron os éxitos, e os desenganos. A día de hoxe xa non somos quen de crer en nada nin en ninguén; se alguén fai unha proposta xa nos estamos a preguntar a onde quere ir, que é o que pretende, ou a que quere chegar. Perdeuse a capacidade de crer no traballo desinteresado pola mellora das condicións dos demais.

Porén, nos tempos das redes sociais, nas que tan doado sería crear grupos, compartir experiencias e inquedanzas, o profesorado apoltronouse na pasividade, no pesimismo, na falta de xenerosidade e de valentía (de humildade ou de vaidade, segundo se queira ver) de mostrar aos demais o que fai, compartindo, expoñéndose máis á crítica que ao afago.

Chegado este punto, non abonda dicir que o que estamos a vivir é signo dos tempos actuais, cómpre que cadaquén reflexione sobre os propios motivos que o levan a non asociarse, a non compartir, a non implicarse ou a non comprometerse co cambio e mellora da educación. Deseguido, será de xustiza recoñecer o mérito doutros, como Nova Escola Galega, que aínda en contextos menos favorables, foi quen de mobilizar a moitos profesionais da educación na procura dunha escola aberta, libre, democrática e galega. E segue a facelo trinta anos despois.

Eu vou de galego, e ti?

In RebelArte on 21/05/2012 at 07:01

Poida que aínda non acontecera por mor da desfavorable situación económica, pero atrévome a augurar que, en non máis dun lustro, veremos por estas datas nos escaparates da tendas de adobíos infantís, disfraces de galegos e de galegas para participar nos actos das Letras Galegas.

Nestes días de festa das nosas letras, na televisión e na rede abundan reportaxes sobre as actividades organizadas nos centros escolares, nos concellos ou en asociacións diversas. Ben. Mágoa que se focalicen tan só nestas datas, pero hainas moi creativas e salientables.

Pola contra, tamén se aprecia unha tendencia, ao noso entender, perniciosa: aquela que fai ver que todo o relacionado coa lingua parece sacado dun museo con olor a naftalina. Vimos nenos disfrazados de aldeáns cos seus zocos e boinas, asociando involuntariamente a lingua ao patrimonio do pasado. Como se para falar galego tivéramos que volver ao arado de pau e ao reduto do pote na lareira. Poden pensar que isto non vai máis alá do anecdótico; pero é moito máis, é unha idea que vai calando no subconsciente colectivo e logo pasa o que pasa.

No ano 2004, todos os grupos parlamentarios asinaron un documento senlleiro, o “Plan xeral de normalización da lingua galega”, que xa na súa introdución insistía na necesidade de entender o galego como unha lingua viva, que sobreviviu durante séculos, entrando no novo milenio sendo maioritaria, e que “como un David fronte a Goliat, debe superar as dificultades e ser, a todos os efectos unha lingua máis na sociedade da información e do coñecemento.”Non parecía daquela que os problemas do galego foran de supervivencia, senón, máis ben de adaptación ao novo contexto social e cultural.

Detectábase nesta análise da situación do galego no ensino entre os puntos febles a castelanización das crianzas ao incorporarse ás escolas infantís; o rexeitamento dos mozos e mozas pola lingua por mor de asociala aos vellos da aldea; a excesiva focaxe da normalización arredor dos actos das Letras e doutras festas anuais de carácter etnográfico; a prioritaria atención nos centros aos contidos de carácter culturalista (revista, concursos de redacción, etc.), que limitan outras posibles actividades orientadas á transformación dos usos lingüísticos; en moitos casos, as actividades promovidas polos ENL (agora EDL) son de carácter cultural e extraescolar (magosto, maios, etc.), co que se reforza unha identificación contraproducente entre normalización e cultura etnográfica.

Instábase tamén daquela, aos medios de comunicación e industrias culturais a que proxectaran unha imaxe de modernidade que contribuíra a unha maior identificación do galego co mundo moderno; e acadar un modelo lingüístico que, mantendo os trazos patrimoniais do galego, dera unha imaxe da lingua acaída ás necesidades da vida moderna.

Ben, pois oito anos despois, seguimos na mesma, e o peor é que moitos responsables de que isto sexa así son persoas que se gaban de comprometidas coa lingua e coa cultura galega, tanto desde o ámbito educativo como desde o das industrias culturais e medios de comunicación.

Cómpre que aquelas persoas que nos consideramos comprometidas revisemos o que estamos a facer, para saber ben cara onde dirixir os nosos esforzos. De non facelo así, pode que dentro de poucos anos, o Día das Letras Galegas entre dentro do calendario de festexos no que están as festas medievais, as arribadas varias, as defensas de castelos ou fortalezas, invasións, etc. Todos disfrazados e ao rematar a esperar a vindeira ocasión para sacar o atrezzo.

Para ser galego ou galega hoxe, non fai falla vestirse de aldeán, nin de pailán, nin de Rosalía, nin de Castelao; ten que estar dentro da normalidade da vida cotiá de cada un de nós, da nosa maneira de vivir e de relacionarnos. Ser galego ou galega é estar vivo, non precisa de sacar un día as alfaias do mausoleo.

Facer lectores ou acadar a competencia lectora?

In RebelArte on 27/04/2012 at 15:11

Hai debates obstinados en negar a realidade e buscar culpables en todos os sitios menos onde están. Mentalicémonos, o papel das familias e da sociedade–tanto por ausencia coma por presenza- é fundamental na formación de hábitos dos seus fillos e concidadáns. Con esta afirmación non estamos restándolle importancia á función da escola, senón, e no caso que nos ocupa, eximíndoa da responsabilidade que todo o mundo bota enriba dela.

Dun tempo a esta parte, escoitamos nomear en varias ocasións a uns novos chibos expiatorios: os mediadores de lectura (asociándoos neste caso a docentes e integrantes de equipos de bibliotecas). Argumentan nestas teses que se os investimentos feitos nas bibliotecas escolares (económicos, humanos, infraestruturas, recursos e formación) fracasan é porque os “mediadores” entre a lectura e os nenos/as e os mozos/as  non atinan coa selección de fondos, coas recomendación de lecturas, coas estratexias e coa concepción do proveito educativo da lectura. Agora xa hai quen fala da necesidade da creación dos “comités de selección”, é dicir, un micro grupo dentro do macrogrupo, do subgrupo do equipo de dinamización; cada vez enredamos máis en burocracia e non melloramos moito. Supoñemos que será a nova tendencia. Como isto vai por modas, os oradores, formadores, expertos, e outros visitantes de congresos, esgotados os filóns anteriores, deron con este.

Aquí hai moito do que falar; cuestións aínda sen contestar, directrices escolares erráticas, confusas campañas institucionais, informes e estudos interesados…, porén vaiamos por partes:

1º Estamos totalmente de acordo que o primeiro que habería que preguntarlle ás persoas que queren participar nos equipos de biblioteca é se len. Sería esta unha premisa básica para pertencer a este equipo, e non outras que se ven tales como a amizade entre membros do grupo ou a puntuación para o concurso. É paradoxal pero certo, hai xente que está no equipo e non le un libro ao ano, outros que non saben de criterios de selección adecuados ao alumnado ao que se están a dirixir, outros que non saben facer un rexistro bibliográfico. Hai de todo, mesmo hai moitas persoas que saben ben o que teñen entre mans.

2º Hai tempo que apuntamos a que a relación entre titiritadas e formación de lectores é escasa ou nula. Hai quen pensa que se trata de argallar foliadas na biblioteca e con iso xa se fan lectores. É posible que se cumpran outros obxectivos pero a incidencia no tema que nos ocupa é irrelevante.

3º A dotación é importante, a variedade de fondos tamén, pero, e sobre todo, a sincronía entre o latexar do centro -o seu sentir- e a selección de publicacións. Hai moitos cartos malgastados. Se a biblioteca é o corazón do centro, terá que ser acorde coa fisonomía e funcionamento do corpo que o alberga; aquí non hai compatibilidade para os transplantes de órganos alleos, naturais ou artificiais.

4º As recomendacións de lectura, ás veces máis ca facer lectores, espantan aos existentes. Isto acentúase segundo se vai gabeando polos distintos niveis educativos. É ben coñecido o debate e tirapuxas entre os que avogan polos clásicos e os defensores da literatura da máis rabiosa actualidade. Haberá que buscar un punto xusto adecuado aos intereses dos usuarios non aos dos xestores.

5º Confúndense e solápanse as funcións dunha biblioteca pública e dunha biblioteca escolar ou mesmo a de aula. Ás veces preténdese realizar igual servizo de préstamo no centro que na biblioteca do concello que hai dúas rúas máis para alá, e ofrecendo o mesmo “produto” non hai clientela para todos, malia que logo os rapaces van a facer os deberes á biblioteca pública e pregúntalle aos bibliotecarios onde teñen que buscar a información. Cadaquén ao seu.

6º Xa cansa a comparación con Finlandia e os resultados PISA en lectura (é curioso pero ninguén quere parecerse a Corea); nin aquí somos como en Finlandia, nin pensamos coma eles, nin lemos coma eles, polo tanto o intento de traslado das estratexias finesas sería outro estrepitoso fracaso. E eles tamén teñen as súas eivas que parecemos non querer ver, ou PISA non mostra.

7º Hai que poñer a lectura en novos soportes, pero iso non vai facer que gañemos lectores, na actualidade lerán os mesmos que xa len en papel. Con todo iso é importante que se faciliten canles, agora ben, a súa ausencia non vai ser o motivo de que non haxa lectores. Ademais non confundamos lectores con xogadores. E coidado tamén negocio que acompaña toda esta nova tendencia.

8º Ler pode ser unha fonte inesgotable de pracer… ou de sufrimento; de coñecemento bo… ou nocivo; de medra… ou de reducionismo. Hai boas lecturas… e lecturas perniciosas, hai a quen lle gusta ler… e a quen non, e tan só iso non determina que sexan bos ou malos cidadáns, persoas, estudantes, fillos, homes ou mulleres. Sería o recomendable, sería enriquecedor, pero hai a que asumir que hai a quen non lle gusta ler.

9º Hai que saber que detrás disto tamén mai moitos intereses comerciais e de mercado, que hai moito negocio, que hai moitos libros publicados, financiados e expostos en bibliotecas que polo mero feito de lelos non lle van producir ningún beneficio ao lector nin a literatura.

 10º Antes de nada, cumpriría preguntarse para que queremos que lean os rapaces. Ao mellor non todos e todas esperamos o mesmo, emporiso as accións que se adopten poden ser ata descoordinadas. Sabendo iso, é posible que saibamos en que investir fondos, esforzo e persoal.

E para rematar, queremos recoñecer todo o traballo ben feito que hai nas bibliotecas escolares pero tamén recordar, para ter moi presente, que a función da escola máis ca facer lectores é facer que acaden unha competencia lectora; que non é o mesmo. E iso, ás veces deixase de lado en prol doutras accións máis lucidas, ao tempo que máis banais para o obxectivo que nos compete aos docentes.

Recomendamos a lectura do número extraordinario da Revista de Educación, Sociedad lectora y educación, que malia non ser recente, consideramos pode resultar moi interesante, xa que logo conta con artigos de Teresa Colomer, Álvaro Marchesi, Gabriel Janer Manila, Víctor Moreno e moitos outros expertos en lectura, educación, bibliotecas e competencia lectora.

Cara onde vai a educación pública?

In RebelArte on 18/04/2012 at 06:46

Nestes días atópome nunha encrucillada cada vez que publico as fotografías e reflexións sobre o visto nas escolas de Italia.

Por unha banda sinto unha aguilloada na miña estima profesional que me vén a dicir que o noso traballo se pode facer mellor, que hai maneiras de facelo, pero que hai que botarlle moita enerxía para cambiar inercias totalmente instauradas nos centros que se basean na tradición, no “sempresefixoasí” ou en lasas interpretacións da norma. Sei que non se precisa máis que ganas e forzas para cambiar, así como un grupo de compañeiras afíns. Depende de nós e das ganas que teñamos de complicarnos a vida.
Pero pola outra banda, sinto que se fixeron realidade a miñas peores premonicións canto á situación da educación, e o malo é que a quen debería importarlle -aos pais e nais- están tan atribulados por outras cuestións de maior peso, que deixan facer e non se pode contar con eles. Dos políticos, a día de hoxe, nada se pode esperar; os sindicatos perderon a credibilidade defendendo os seus intereses e secundando os partidos aos que lle son fieis; e ao profesorado téñennos tan machucados que, a estas alturas, sabendo que non contamos co apoio social ímonos deixar ir para onde nos leven; total, que podemos facer?

Emporiso, pregúntome se paga a pena enrolarse en proxectos que só nos van a reportar desgustos e traballo, cando nos están reducindo drasticamente o noso soldo, o noso prestixio e os nosos dereitos.
Estou desanimada, e non quero estalo.
Ata cando durará esta situación?, con que escola nos atoparemos despois desta Crise?, canto se manterá o compromiso ético dos docentes coa súa profesión. Tenme desacougada.

Se dun tempo a esta parte se notaba que se abrira unha “caza de bruxas” contra os que nos dedicamos á educación, o que está a acontecer nos últimos días, non é máis que unha precipitación do deterioro da educación pública en España. Quen ten que defendela e onde están?
Levan máis de seis anos fustigándonos cos resultados das avaliacións internacionais, que nunca soubemos ben para que servían, pero ao menos críamos que marcaban os horizontes cara os que mirar dos van á cabeza, pero agora resulta que as medidas que se van adoptar no noso país sonlle totalmente antagónicas. Faláronnos e explicáronnos a importancia do compromiso das familias coa educación dos fillos/as e co feito educativo; do uso de metodoloxías nas que o alumno asume un rol activo, sendo artífice da súa aprendizaxe; de-ratios baixas; de atención educativa atendendo ás diferenzas e diversidade entre o alumnado; do liderazgo pedagóxico dos equipos directivos; do elevado prestixio da profesión docente, e da esixencia da formación continua e actualización do profesorado.

E agora que se está a facer? Xusto o contrario.

-Máis horas, mesmo pasando a un terreo asistencial. Faremos de coidadores, recolleremos nenos no autobús, daremos pasantías e iremos de colonias de verán.

-Nos países que obteñen puntuacións máis altas en PISA, dáse o caso de que os docentes son os mellores das súas promocións, persoas rigorosamente formadas para o desempeño profesional e cuns elevados salarios. Aquí, ao paso que vamos ninguén quererá ser mestre; mesmo se eliminarán aquelas vantaxes que compensaban un soldo non excesivamente alto. E da formación (inicial e permanente) xa mellor non falar.

-Increméntanse as ratios a números imposibles de manexar (obsérvese que xa falo de números non de nenos/as). Impoñeremos un réxime autoritario, estilo cuartel ou penitenciaría, e esquecerémonos de metodoloxías participativas que procuren que os rapaces aprendan a aprender.

-Os equipos directivos pasarán a ser controladores ou supervisores, e os compañeiros farán de espías e chivatos dos que estean de baixa, xa que logo teranos que substituír nas súas ausencias.

-Os centros públicos das periferias das cidades serán guetos, aos que só acudirán os fillos de quen non pode pagar outra educación. Quen poida evitará estes almacéns de nenos dos que fuxirá o profesorado experto e onde non haberá persoal dabondo para paliar as diferenzas que se aprecian froito desa situación social desfavorecida.

-O profesorado, paulatinamente irá minguando a súa prestación de servizo, a súa implicación e o seu compromiso de forma proporcional aos recortes que sofre, porque considerará unha burla seguir facendo o mesmo por menos. Ninguén o fai, así que non nos culpabilicen. Farase na mesma medida que nos paguen, nos respecten e nos estimen. Nin máis nin menos. E non nos enganemos. Isto xa se está a notar. É algo silente pero presente e palpable nos claustros.

Sempre me sentín orgullosa de ser mestra e do papel que facía, pero a día de hoxe e non teño a seguridade de que dentro duns anos teña a mesma percepción positiva do meu labor na sociedade.
Nunca aceptei as actitudes derrotistas nin os vitimismos, pero creo que teño que darme unha sobredose de “Historia da educación” ou dalgún xenérico similar, para comprender que houbo quen saíu adiante, quen traballou en peores escenarios, quen loitou polo ensino público en momentos e situacións moito máis complexas porque cría que era un dereito de toda a sociedade, aínda cando nin sequera esa sociedade o secundaba.

Non sei se aínda así será efectivo. Non é doado sobrepoñerse e manter o compromiso con quen nos despreza, desprestixa e desacredita. A día de hoxe, quen está mantendo a calidade do ensino son os seus traballadores, pero non confíen en que isto sexa sempre así; non vaia ser que nos adaptemos ás aldraxes e aceptemos o que todos parecen consentir. A educación é responsabilidade da sociedade -non só dos docentes-, e é a ela a quen lle corresponde defendela.

Pistoia III: que buscábamos?

In RebelArte on 10/04/2012 at 06:58

“A regra é simple. A serenidade e o pracer dos nenos está dentro da serenidade e do pracer dos adultos.”

Que buscamos na escolas de Pistoia? Que nos falla aquí para buscar outros modelos?

Serenidade e benestar, esa é a resposta que atopamos na entrada dun dos centros que visitamos.

Das quince compañeiras que viaxamos a Pistoia, a meirande parte coincidimos:

-nunha experiencia profesional de 20 anos como media;

-nunha traxectoria formativa común pasando por distintos fitos e “innovacións varias”;

-nunhas inquedanzas educativas que poñen en cuestión o concepto actual de calidade na atención á infancia;

-en que temos a nosas prazas en centros supermasificados de 3, 4 e ata 5 liñas de infantil;

-en que os nosos inicios profesionais foron en escolas unitarias rurais sobre os que temos unha mirada nostálxica, nomeadamente daquela atmosfera de tranquilidade, das ratios baixas, das relacións coas familias e da precaria dotación existente que nos obrigou a agudizar o enxeño;

-en que malia que temos unha percepción positiva do que facemos na escola, non é o que desexaríamos para os nosos fillos/as.

Que é o que buscamos entón en Pistoia, Reggio Emilia, San Miniato, Módena e outras escolas italianas? A utopía posible.

Sabemos que hai outra maneira de facer. Intuímos que é máis respectuosa coa infancia, cos seus tempos ou coas súas necesidades, e queremos saber se aínda estamos a tempo de “converternos” nos vinte anos que nos poden restar de vida profesional. Cando menos hai que ter un horizonte.

Somos conscientes de que moitas das que alí estábamos fomos partícipes do actual modelo educativo infantil. Unha vez gañamos seguridade profesional, algunhas pasamos pola formación do profesorado, ben coordinando, ben impartindo cursos ou colaborando na publicación de experiencias innovadoras. Desenvolvemos iniciativas que ao noso entender elevaron a consideración do que poden facer os máis pequenos na escola infantil. Pero a día de hoxe non nos compracen as dinámicas escolares instauradas.

Nos nosos centros hai todo tipo de dotación; mestres especialistas, apoios que asumen parcelas como a música, as TIC, a psicomotricidade ou a arte; hai material informático sofisticado; realízanse proxectos novidosos; traballamos en edificios de deseño; os centros permanecen abertos en horarios impensables; e malia todo, sabemos que non lles estamos proporcionando o mellor nin o que precisan os nenos e nenas: tranquilidade, serenidade e felicidade.

Non sei se haberá posibilidade de conversión, a nosa mirada está moi condicionada. Cando chegamos e vimos precisamente o que íamos buscando –nenos tranquilos, movéndose con autonomía e seguridade polo centro, un ambiente case de fogar, un clima de afecto e calma- a algunha de nós escapóuselle a pregunta “vale, pero aquí cando traballan?”. A resposta está na mesma pregunta, que é para nós o traballo na escola infantil?, cumpriría empezar por aí.

Tampouco queremos caer nun arrebato de entusiasmo como lle temos visto a outras compañeiras, que as leva a querer derrubar todo o existente. Mesura; a traxectoria das nosas escolas é distinta das italianas. A bagaxe da visita tennos que levar á reflexión non a destrución ou a renegar do noso. Vimos que hai mellores maneiras de facer escola, que non debemos perdernos en debates entre o asistencial e o educativo porque os límites son moi difusos; que a integración das familias é moi diferente da súa participación formal; que colocar aos nenos no centro do proceso educativo vai máis alá da retórica; que hai que deixar de estar acomplexadas por non ser quen de facer coma nos espellos nos que nos miramos.

E sobre todo, que temos que deixar de laiarnos e actuar. Hai outras maneiras de estar na escola infantil, hai outras maneiras de relacionarse coas familias, hai outras maneiras de organizar o espazo, hai outras maneiras de acoller aos pequenos, hai outras maneiras de distribuír os tempos, hai outras maneiras de empregar os apoios, hai outras maneiras de formarnos e de coordinarnos, hai outras escolas posibles, pero non podemos esperar que o cambio nos veña imposto pola administración, só nós podemos levalo a cabo.

No seu momento, canto todos pensaban que para estar en infantil valía calquera que soubera cantar unha cancionciña e contar un conto, soubemos demostrar que os nenos e nenas podían ser coma os artistas, coma os escritores, coma os lectores, coma os investigadores ou coma os filósofos. Fixemos calar a moitos de niveis superiores, facéndolles entender que a nosa labor é tanto o máis valiosa que a súa. Polo camiño, nese empeño, poida que perdéramos a idea do que é un neno/a, da infancia e da escola infantil, agora chegou o tempo de demostrar que sabemos facer que os nenos sexan nenos, que gocen do seu tempo, dos seus ritmos e das súas apetencias.

Deixémolos ser nenos/as, facer coma os nenos/as e vivir coma os nenos/as.

Este é o reto actual das persoas comprometidas coa infancia.

Alternativas ao consumo

In RebelArte on 15/03/2012 at 07:31

Todas aquelas persoas que pensamos que a escola é un lugar onde se lle deben inculcar aos nenos hábitos de consumo responsable, sabemos que isto non é algo que se consiga dun día para outro, nin conmemorándoo hoxe (Día Internacional dos Dereitos do Consumidor), nin cun obradoiro, nin cunha exposición. Xa que logo, ten que ser un traballo constante, baseado no exemplo. A escola ten que ser un modelo de consumo responsable e sostible, emporiso, habería que revisar moitas das súas directrices e actuacións, é dicir o que se mostra, tal e como apuntábamos no proxecto “Dálle a volta“. Disto, xa temos falado en outras ocasións, por exemplo en “Nótase a crise na escola?”, pero debemos volver a insistir en que para poder transmitirlle estas mensaxes ao alumnado, nós somos os primeiros que debemos estar concienciados e comprometidos.

Para nós, unha fonte de información continua é “El blog alternativo”, unha bitácora que se abre no 2008 da man dunha parella que, coa chegada do seu primeiro fillo, decide darlle un xiro á súa vida. Así, neste blog multitemático, van aportando ideas para vivir mellor nun mundo mellor, cunha concepción holística que aborda todas as dimensións do ser humano: vida san, ecoloxía, denuncia do sistema, espiritualidade, crianza natural e enerxías alternativas entre outros moitos temas. Recomendamos a súa visita e consulta.

Non debemos pensar no consumo responsable coma obxectivos ou contidos escolares a abordar, senón máis ben coma unha filosofía de vida alternativa á actual, que pide desaceleración e decrecemento. Hoxe cómpre ensinar e amosar alternativas ao consumo, porque co compromiso de todos, outro mundo é posible.

Bo teatro para nenos e nenas

In RebelArte on 07/03/2012 at 07:47

Van dúas; non sei se, chegada a terceira, aguantarei sen levantarme no medio da función teatral e marchar.

Hai pouco levei aos nenos ao teatro e, ao igual que está sucedendo con moita frecuencia, a obra era de ínfima calidade e, por riba, aburridísima. Supostamente, estaba dirixida ao público infantil e viña abalada con unha morea de moi boas críticas. Pero nin era infantil, nin era boa.

Non vou a falar aquí da intromisión de non coñecedores dos gustos infantís neste eido, de seu complexo. Non vou a falar da falta de criterio dos programadores culturais dos concellos, que se deixan enredar pola reseña da obra e polos contidos didácticos que abordan. Non vou a falar da necesidade de encher co que sexa todas as salas e “contedores” culturais que temos na comunidade. Non vou a falar da política indiscriminada de subvencións a proxectos teatrais que mellor sería que quedasen niso, en proxectos. Non vou a falar da escaseza de fondos que obriga a contratar o que sexa ao menor custe. Non vou a falar da rede na que se moven moitas accións culturais, na que hai que contratar un “paquete” no que vai algo de todo. Non vou a falar da falta de rigorosidade dos críticos e dos medios de comunicación que non son máis ca cronistas de actualidade sen pararse a analizar o seu capital cultural. Non vou a falar desa “pomada” na que se envolven, críticos, autores, promotores, programadores, directores e outros, na que parece prevalecer a consigna de “esta vai por ti e a próxima por min”. Non vou a falar do prexuízo que esta mediocridade lle está a ocasionar ás boas compañías, aos bos actores e ao bo teatro.

Non, nesta ocasión vou a falar do “rapto da ilusión” dos nenos e das nenas. Algo grave e de grande importancia.

Cando desde a escola promovemos a asistencia a unha representación teatral sempre é acollida como unha festa; o teatro nestas idades é sentido como un divertimento -a saída da rutina diaria tamén contribúe. A cousa cambia un pouco cando falamos de levar a fillos, sobriños, amigos ou achegados nunha fin de semana e cando iso supón prescindir doutras actividades tamén divertidas; algo que se vai facendo máis difícil a medida que cumpren anos. Pero cando por fin conseguimos convencelos de abandonar os seus xogos para ir ao teatro, cando pagamos as entradas, cando nos sentamos nas butacas, o que esperamos é que o teatro infantil cumpra a súa función básica e primordial: divertir, facer rir, identificarse cos personaxes, meterse na pel deles e sentir con eles. Punto. Nin máis nin menos. Non nos vale que o director, o autor, a compañía ou a obra sexa moi recoñecida se non nos fai rir. Pode parecer unha banalización da función do teatro, pero con nenos e nenas de curta idade só ten que conseguir iso tan difícil que é facelos rir a gargalladas, ou gritar avisando aos personaxes de potenciais perigos, ou repetir as súas cancións ou retrousos. Xa haberá tempo para descubrir as outras posibilidades da representación dramática.

Pero créanme, cando os nenos se remexen inquedos, cando din en repetidas ocasións “Abúrrome”, cando preguntan “Canto falta para rematar?”, cando non hai risas…, é que algo vai mal. Os adultos, que somos xente educada, non cometemos a “descortesía” de verbalizalo; malia que sintamos vergoña allea, sufrimos, aguantamos, ocupamos a cabeza con outras cousas e ao rematar aplaudimos. Os nenos non, xa se poñen de pé para saír porque entenden que rematou a tortura. E a próxima vez xa se negarán en redondo a volver ao teatro reprochándonos o mala que foi a última experiencia.

Isto é o que conseguiremos de seguir polo camiño que vamos: que os nenos e nenas non queiran saber nada do teatro. E iso señores, non é bo nin para os nenos, nin para o teatro nin para a cultura. Porén, pediríalle a todos aqueles que teñen responsabilidades no tema, que si se queren dedicar ao público infantil, saiban que non é un público fácil; que non precisan de encher as obras de diminutivos e de personaxes ridículos; que non fai falla que todos sexan politicamente correctos; que non precisamos obras con comprometidos raposos galegos de pelaxe sintética que reciclan os ósos das galiñas autóctonas que comen, que á súa vez foron alimentadas ecoloxicamente respectando a flora en perigo de extinción…; que tampouco necesitan que as obras estean en clave de adulto ou que fagan crítica social ao estilo do pasado; que non teñen que ser ramplonas nin caer na chocalleirada; que tampouco teñen que ser didácticas e ir acompañadas dunha proposta educativa, que para iso está a escola, e o teatro é outra cousa ben diferente. E se hai alguén que lles di que iso que fan é moi bo, dunha grande contribución á cultura, teñan a completa seguridade de que esa persoa non é nin amante do teatro, nin da cultura nin dos nenos.

En definitiva…, dígolles o mesmo que aos que se dedican á literatura, á música ou ao cine para nenos: déixense de parvadas, e se saben facer soñar dedíquense a iso e se non, respecten á infancia e deixen que xoguen, que lles prestará mellor, a eles e máis á cultura.

Medicalización da infancia

In RebelArte on 26/02/2012 at 08:17

Que debe facer un docente que sospeita que un alumno ou unha alumna está sendo irresponsablemente medicalizado con psicofármacos por un diagnóstico erróneo dun TDAH? Un médico debería subministrar este tipo de fármacos sen recoller información do entorno escolar? A familia debería comunicalo no centro ao titor do neno? Desde a ética profesional podemos/debemos manternos ao marxe diso?, en caso negativo, con que autoridade nos diriximos á familia arriscándonos a molestalos? Canto de culpa ten a escola na patoloxización e medicalización da infancia?

Estas e outras moitas preguntas xurdiron recentemente nun foro de docentes. A resposta fácil e cómoda sería: isto non é o noso problema. Pero desde a responsabilidade que temos en procurarlles un desenvolvemento san e harmónico das súas potencialidades, cremos que algo temos que dicir ao respecto.

Nos últimos anos, estendeuse unha nova praga, a popularización, frivolización e banalización da diagnose de nenos co Trastorno de Déficit de Atención con Hiperactividade, e o seu tratamento a base de fármacos, mesmo en idades moi curtas, cando a meirande parte dos docentes, pedagogos, psicopedagógos e outros profesionais cuestiona este diagnóstico en tanto o consideran unha moda na que os medios de comunicación, a publicidade, os cursos de formación e asociacións varias, contribúen á difusión dese erro. Segundo esa perspectiva, pais e docentes, acostuman a mirar unidireccionalmente ao neno problemático e fan unha diagnose caseira que detecta nos seus fillos/alumnos rasgos tipificados. O mero feito de etiquetar o problema, xa parece ter un efecto tranquilizador, máxime cando se lle atribúe unha base biolóxica que os exime doutro tipo de responsabilidades e dos sentimentos de culpa que poden xerar outro tipo de discursos.

Xa que logo, arredor do TDHA subxacen varios discursos: o biolóxico (O TDAH ten unha orixe xenética); o sociolóxico (o TDAH é froito do clima da postmodernidade), o ecolóxico (o TDAH é unha resposta do neno aos problemas do seu entorno); o vincular-psicoanalítico (cuestiona o diagnóstico do TDAH e entende que os problemas do neno son unha resposta emocional-afectiva aos problemas no vínculo cos pais).

En base a eses discursos xorden diferentes catalogacións dos nenos deficitarios no momento de detección e abordaxe: o neno problema que lle provoca prexuízos ao grupo clase e ao docente; o superdotado, ao que a intelixencia lle xoga na súa contra; o desconcentrado, que debido a un desorde neurolóxico non é quen de manter a atención malia que o intente; o neno desconectado/retraído, que trae da casa un déficit emocional; o neno nas nubes, que á diferenza do anterior, non está desconectado, senón conectado noutra cousa.

En calquera caso, estúdase o papel determinante da escola no proceso de medicalización, xa que, tralas prácticas de clasificación escolares, iníciase un circuíto que pouco a pouco vai lexitimando o tratamento do problema vía farmacolóxica ou terapéutica. Como dato relevante, engádese que estes diagnósticos  de hiperactividade, danse con maior frecuencia en centros aos que os nenos acceden a moi curta idade, nos que permanecen moitas horas, mesmo en actividades extraescolares, e nos que a esixencia non se refire tan só ao académico, senón tamén cara o social, con gran presenza de dispositivos disciplinarios.

Unha vez que o neno foi diagnosticado e conseguintemente “pastilleado”, ten que darse unha situación de convivencia entre a medicamentación e a escolarización; cuestión problemática, xa que, en case todos os casos, se oculta como un segredo.  Oculta, ou visible, a “pastilla” cambia a visión da institución sobre o neno medicado segundo sexa a súa resposta canto a comportamento, actitude e estado de ánimo na aula, así atopamos: o neno dopado (como si estivera baixo os efectos dun somnífero), o neno inestable (do que se pode esperar calquera reacción), e o neno funcional (responde exitosamente ao tratamento).

Adecuada ou inadecuadamente subministrado o tratamento farmacolóxico, na escola recóllense os froitos do círculo  de diagnoses erróneas que nela se abren, e malia todo, en case ningunha se dá un debate sobre se as condicións dese centro favorecen a aparición dos nenos e nenas con déficit de atención con hiperactividade. Ninguén se pregunta se eses comportamentos “anómalos” das criaturas son resposta á falta de espazo, ás dinámicas escolares, ás disciplinas e estilos docentes, ás metodoloxías pouco activas, aos cambios continuos de figuras de referencia, á falta de xogo ou á carencia de tempos de descanso.

É para pensar se temos algo que dicir ao respecto ou non; se tamén é o noso problema ou non.

Nota: Centrámonos na responsabilidade da escola, por ser este o ámbito que nos ocupa, pero non nos esquecemos doutros axentes (médicos, psicólogos, familias, medios de comunicación ou empresas farmaceuticas), como tan ben analizan no Informe 2008 do Observatorio Argentino de Drogas: La medicalización de la infancia. Niños, escuela y psicotrópicos.

Festivais, disfraces, excursións e outros

In RebelArte on 24/01/2012 at 08:10

Fai tres anos comecei cun novo grupo de alumnado. Na reunión inicial que mantiven coas familias -para presentarme/presentarse, para coñecernos/coñecerse, para facerlles saber a miña maneira de traballar e de concibir a tarefa a desenvolver ao longo dos vindeiros cursos e para escoitar as súas inquedanzas, dúbidas e preguntas como grupo de pais e nais- deille os meus argumentos e razóns de, entre outras cuestións:

1º De como entendía a educación infantil como un tempo para que os nenos/as se abriran ao mundo desenvolvendo as súas potencialidades físicas, cognitivas e emocionais propoñéndolle situacións de aprendizaxe ricas nas que dunha forma lúdica fixeran aquilo que podían facer sos ou co meu acompañamento como estímulo.

2º Que a todo o que fixéramos subxacería a educación para o consumo responsable; adquisición, ao meu entender, de máxima importancia, sacando proveito de todo aquilo que axudara á sostibilidade do mundo no que viven.

3º Que o principal, para min, era respectar os tempos da infancia, a súa diversidade cultural, os seus intereses e as súas capacidades, non evidenciando as diferenzas que se dan entre eles.

4º Que a educación dos nenos e nenas é unha tarefa conxunta da escola e da familia, ámbitos entre os que debe haber un fluxo constante de información e de colaboración, pero que cadaquén ten a súa parcela de responsabilidade e que en nada favorece esa relación as intromisións duns no terreo dos outros. As familias deben educar como familia e a mestra como tal. Non pode haber suplantacións de funcións en aras do mellor para a infancia.

5º Que todas esas situacións eran por e para o goce dos nenos e nenas, e que faríamos partícipes ás familias deses momentos a través do blog de aula. Recordando que o que facemos é por e para eles, para a súa medra; non para ser exposto, mostrado, fotografado ou gravado.

Polo tanto, as implicacións diso plasmaríanse no traballo do día a día e:

a)      Que chegado o momento de celebracións tradicionais como o Nadal, o Entroido, o Samaín, o Magosto, os Maios e outras conmemoracións fixadas no calendario escolar, o faríamos de xeito que puideran ir entendendo estas datas como un elemento que nos identificaba como sociedade, como grupo, que nos diferenciaba ao tempo que nos unía con outras manifestacións propias das culturas populares.

b)      Que participarían destas celebracións na medida na que as súas capacidades llelo permitiran. Polo tanto, malia que disfrutaríamos do xogo de transformarnos en outros mediante un trapo, unha roupa vella, unha carauta ou unha maquillaxe, non participaríamos en “comparsas escolares” con disfraces historiados que a todas luces eles non estaban en disposición de facer. Apostilei que en nada beneficiaría as aprendizaxes dos nenos/as facéndollelas eu; moi pola contra, estaría dedicándolle a estas tarefas manuais un tempo que lle debería restar á atención do grupo, ben presencial ou ben na preparación de recursos e situacións de aprendizaxe que, ademais, fixeran fincapé no consumo responsable e no respecto medioambiental.

c)       Que o xogo dramático sería unha constante e unha necesidade dentro da nosa praxe. Aclarei as vertentes e posibilidades dese recurso educativo: monicreques, teatro, dramatización de situacións reais ou ficticias, xogo simbólico…, pero que isto non implicaría “ensaios” para representacións en “funcións” ou festivais escolares, dado que o produto que se acadaría non compensaría pedagoxicamente os nervios, tensións, repeticións, etc, que a acabarían convertendo en algo tedioso e aburrido para criaturas de tan curta idade.

d)      Que abrirse ao mundo, coñecer espazos de cultura, ocio ou outros, non pasaba necesariamente por realizar longas viaxes en autobús, nin polo pago de custosas entradas, senón máis ben de aproveitar as posibilidades presentes na contorna máis inmediata. Aprender a moverse polos arredores, orientarse por si mesmos, gozar nun espazo verde ao que poderían volver noutras ocasións na compaña da familia ou amizades. Saber da existencia das manifestacións artísticas e culturais da presentes no seu espazo vital, para min ten máis valor ca visitar unha exposición dun reputado artista nun senlleiro museo dunha lonxana vila. Apreciar in situ os cambios que se producen no medio froito do paso do tempo ou da intervención humana, paréceme insubstituíble. En consecuencia, esas serían as nosas saídas didácticas.

Tras esta conversa e outras moitas ao longo destes anos, non atopei máis que a concordancia das familias co que lles acababa de expoñer; coincidían comigo nesa visión da  vida escolar dos seus fillos e fillas. Non recibín máis ca o apoio constante dos pais, nais e outros familiares que por un motivo ou outro contactan coa escola. Día a día maniféstanme un grande respeto pola miña labor para cos seus fillos/as.

Polo tanto, e a tenor a miña/nosa experiencia non son quen de entender o balbordo que se está transmitindo a través dos medios e outras canles. Non quero crer que haxa ningún pai/nai que queira que o/a mestre/a do seu fillo/a dedique o tempo escolar a outras actividades. Non creo que ninguén me veña a pedir que deixe de facer o que estou facendo para elaborarlle os disfraces aos cativos, para ir de excursión, ou para facer un festival escolar.

Non quero crer que ningún pai/nai valore tan pouco a miña función como docente como para pedirme que faga outras tarefas máis de “entretemento”, nin no meu horario presencial cos nenos, nin no de preparación de clases, nin, por suposto, no meu tempo persoal.

E se algún, ousara facelo, cumpriría recordarlle cales son as miñas funcións, tarefas e responsabilidades na vida dos seus fillos/as, para as que estudei, opositei, para as que me formo, avalío, trato de mellorar día a día, e polas que cobro. Pero nin me confundo, nin deixo que ninguén se confunda co meu traballo.

Antes de abrir unha nova fronte de conflito, antes de posicionarnos a favor ou en contra, deberíamos manter un debate serio e rigoroso sobre a utilidade pedagóxica e didáctica de moitas das tradicións escolares, que vaia máis alá da vistosidade e do folclorismo rancio.

A manipulación mediática coa educación

In RebelArte on 23/01/2012 at 17:09

Hai días que vin na rede un artigo que recollía as dez estratexias de manipulación mediática apuntadas por Noam Chomsky, e se ben nun primeiro momento llelas apliquei en xeral á situación que estamos a vivir, pouco a pouco funas levando ao terreo da educación.
Non fallan. Dan de pleno.
Dun tempo a esta parte, a educación e os docentes en particular estamos a vivir unha caza de bruxas. A razón ao meu entender vai máis alá de castigarnos pola crise económica ou de que a sociedade nos mire con receo a unhas persoas que supostamente temos un posto de traballo de por vida, ben pagados, con moitas vacacións e grazas ao cal, gozamos dunhas prebendas. Hai na rede moitas cartas e declaracións atinadas nese sentido, pero insisto, eu non creo que a sociedade sexa tan parva. Aínda que hai malos funcionarios, todo o mundo sabe que non somos os culpables da que nos veu enriba.
Se hai uns anos o conspiracionismo ou as teorías conspirativas me podían facer botar unha gargallada, hoxe en día non as descarto. Hai algo e alguén que está interesado en que a educación de calidade só estea ao alcance duns poucos, para o cal hai algo e alguén que quere que os docentes sexamos a última escoura da sociedade; hai algo e alguén que quere que, malia que neste momento a cultura, a información, o coñecemento podería estar ao alcance de todos, só sexa o privilexio duns poucos. Hai algo e alguén que quere facernos parvos a nós, á sociedade e ás xeracións futuras.
Primeiro bombardeáronos coas avaliacións internacionais da educación, e veña que imos mal, veña que os docentes doutros países son os mellores, os que verdadeiramente saben atender a diversidade do alumnado, os que saben acender a chispa do pensamento intelixente… Aos de aquí que se nos vai pedir…, somos xeralmente xente de niveis socioeconomicos baixos que logramos acceder a unha titulación universitaria curta, ou aqueles que non fixeron carreira nas súas especialidades e so lles quedou o ensino secundario como alternativa. Así se explica que os rapaces non lean coma os dos países nórdicos, que non se esforcen coma os coreanos, que non sexan disciplinados, que non falen inglés e que como non entenden nada de matemáticas van caer enredados nas redes dos prestamistas.
Como non valemos para outra cousa, para que investir en educación, se xa se sabe que o que quere que un fillo/a saia ben preparado ten que mandalo á privada, alí si que saben facelo ben… Aos da pública, para o proveito que lle van a sacar tanto dá que o profesor de matemáticas dea música ou que o de latín dea debuxo. O que importa é abaratar os custes e poñer a traballar a eses langráns naquilo para o que valen: para reparar da rapazada cada vez máis amoreada nas aulas, para baixalos do autobús, ou para entretelos ata que sexan man de obra barata. Emporiso recortáronnos o soldo, incrementáronos a carga horaria e fixeron que desapareceran os tempos para compartir e departir con outros profesionais. Tamén se recortaron os investimentos en formación, para o que nos luce…, e se a algún de nós aínda nos quedaba tempo para querer ir á universidade para mellorar que o pague do seu peto.
Como somos uns coitados e por riba temos síndrome de vítima de maltrato, malia que a sociedade non nos respaldou, seguimos facendo o de sempre, considerando que as criaturas non tiñan a culpa do que nos estaba a acontecer. Algúns, como acto de rebeldía dixeron que só farían o que era de obrigado cumprimento, polo tanto, excluirían todo aquilo que supuxera traballar fóra do centro ou fóra do horario escolar nas actividades extraescolares ou como ben din nalgúns sitios, extracurriculares. A ninguén pareceu molestarlle moito. Aparentemente, só aparentemente. Agora xa se escoitan voces (hai moito “pegacarteis” pontificando), denunciando que os nenos están sen festivais, sen excursións, e que estas diversións/entretementos teñen que ser asumidos polas familias. Non tardaremos en ir os sábados a traballar e, coma na miña infancia, dedicarnos a preparar a “función escolar”, labores do fogar, e competicións deportivas. Circo para distraer a plebe. É para o que valemos…
Seguirannos dando, seguiremos levando e apandando, porque por riba, cremos que nolo merecemos. Faremos o que queiran e non nos preguntaremos de onde e por que nos caen estes paus no lombo. Poida que nalgunha ocasión nos preguntemos a onde nos van levar todas estas medidas, que van a supoñer na formación dos nenos e nenas e que cidadáns prepararemos para o futuro uns docentes transformados en coidadores, animadores e ; pero calaremos porque todos somos moi contestarios ata que nos tocan o horario, o soldo e a seguridade. Así que,mellor estar calados e facer o que nos mandan.
Ben, e ese algo o alguén como conseguira que a sociedade –que non é parva- consinta esta situación? Fácil: manipulando a opinión a través de:
1º A estratexia da distracción.
2º Crear problemas e logo ofrecer solucións.
3º A estratexia da gradualidade.
4º A estratexia de diferir.
5º Dirixíndose ao publico como a criaturas de curta idade.
6º Utilizando o aspecto emocional moito máis que a reflexión.
7º Mantendo ao público na ignorancia e na mediocridade.
8º Estimulando ao público a ser complacente coa mediocridade.
9º Reforzando a autoculpabilidade.
10º Coñecendo aos individuos mellor do que eles mesmos se coñecen.
A escola pública e os docentes estamos vendidos. Quen gañará nesta operación? Polo de agora é unha incógnita, pero cando o saibamos, recordaremos todos os sinais que se nos manifestaron (ver a teoría dos cisnes negros). Quen perderá nesta operación? De seguir nesta liña, os “perdedores” estarán tan manipulados que nin se decatarán ata que sexa demasiado tarde.
Parece un conto de medo. Nunca pensei crer nestas cousas, pero é o que hai. Para (non) esquecerse disto, farei unha recomendación literaria nesta liña temática: “Génesis” de Bernard Beckett.

Go home!

In RebelArte on 16/12/2011 at 09:07

http://tareaslabhn.files.wordpress.com/2011/02/senal-alto-accesible-solo-a-personal-autorizado.jpg?w=604

Na porta dos colexios a máis dun cartel onde di “Espazo libre de fume”, debería haber outro que dixera “Espazo libre de consumo” , porque non temos a seguridade de que a incitación ao consumo non sexa un deses elementos que forman parte do currículo oculto dos centros educativos.

Para nós o exemplo máis palpable dáse nestas datas. Dun tempo a esta parte cremos que, debido a varios motivos, o Nadal máis ca ser un momento no que se salientan os valores tradicionais como o encontro, o reencontro ou o compartir cos máis achegados converteuse nunha invitación ao consumo máximo.

Non vamos a falar nesta ocasión dos adobíos e fastos dos centros que van desde a estética máis kitsch ou arrepiante pasando polo charramangueiro sen máis. Tampouco falaremos das “manualidades” que se fan coas criaturas para as que se empregan materiais suntuosos e caros.

Non, nesta ocasión falaremos da troupe que entra nos centros. Por isto de que todo o mundo quere colaborar (ANPAs, concellos, servizos de dinamización lingüística, equipos de actividades complementarias…), por isto de que ninguén quere repetir o que fan os outros (a máxima de ser orixinal ata morrer), por isto de que os disfraces se abarataron moito, os centros enchéronse de Papá Noeles, de duendes, de San Nicolases, de axudantes de Santa, de renos tiradores de trineos, de paxes reais, de Reis, de Apalpadores, de Espíritus do Nadal e doutros moitos.

Caracterizarse é relativamente doado, o problema é meterse no papel, entón, non sabendo que dicir usan a frase máis recorrente: “Escribíchesme a carta? Que me pides? E aquí vén o paradoxal; se ben se lles di a dos rapaces que tal e como está o panorama só poden pedir unha cousa, por outra banda, xa non se sabe cantas epístolas escriben para non desgustar a estes señores que se toman o esforzo de vir a velos. E veña a escribir, e veña a pedir; pero non importa, dos catálogos de xoguetes pódense sacar ideas para pedirlle a todos eles…

Porén, en aras dunha coherencia entre os discursos pedagóxicos e a práctica, pedimos que se lle vete a entrada no centro a toda esta fauna navideña.

Deseguido trataremos de convencer ata aos máis reticentes:

1º A aqueles que din que lles fai taaaanta ilusión aos nenos/as. A día de hoxe non nos atreveriamos a aseguralo, xa que teñen a esas figuras tan entrañables ata na sopa; na rúa, nos centros comerciais, nos polideportivos, nas bibliotecas, nas actividades extraescolares, nos obradoiros, en predeporte, etc, etc, de tal xeito que ata lles provoca confusión; como é posible que estas persoas tan atarefadas con datas fixas de actuación no calendario poidan andar langraneando por aí a deshora e destempo vendendo móbiles, viaxes exóticas ou xamóns de pata negra? Non é doado explicárllelo, porque decatarse, decátanse.

2º Aos crentes relixiosos. Coincidirán connosco en que este mercantilismo non favorece nada as crenzas relixiosas e as tradicións do Nadal.

3º Aos non crentes. Que estarán fartos de que bombardeen aos seus fillos/as con elementos de carácter relixioso, ideolóxico ou mesmo trocados pola publicidade (Papá Noel e Cocacola).

4º Aos tradicionalistas. Porque os que gustan da tradición (da que sexa) saben que estes personaxes se rodean do misterio que engaiola a inxenuidade infantil; son lendas e coinciden todas elas en que nunca precisaron ir ás escolas a buscar as cartas peticionarias dos nenos xa que lles len o pensamento, e en que  entran ás agochadas nas casas amparados pola nocturnidade, por iso ninguén os pode ver. Emporiso, que anden por aí con luz solar, en establecementos e en actitudes  non acordes co papel que representan, pouco ou nada favorece a tradición.

Porén, non nos queda outra que dicirlles a todos estes aficionados: Go home! Váianse para a súa casa! Se son vostedes os verdadeiros, esperen a que lle chegue o seu día, e se son uns espontáneos, colguen o disfrace e esperen ata o Entroido, que ás criaturas non se lles engana tan vilmente nin se lles merca cunhas bagatelas.

Se concordades con estes argumentos, poñede na porta do centro “Espazo libre de fauna navideña”. E recordádelle aos Consellos Escolares que tomen cartas no asunto, porque para iso están, para velar pola educación dos fillos/as, alumnos/as, cidadáns, veciños, etc., que representen o papel que se espera deles, que non se conformen con ser titiriteiros navideños de pouca monta.

Nota: Ben sabemos que hai quen pensa que queremos acabar con todo o “bonito e divertido” da escola infantil. É certo, queremos acabar coas comparsas escolares de Entroido, coas tenras pombiñas da paz, coas áridas Letras Galegas, e agora coa fauna navideña. Queremos acabar con todo aquilo que converte a escola noutra cousa, queremos acabar con aquilo que nin sequera é educativo, e queremos acabar con tradicións escolares sen bases pedagóxicas que as sustenten.

O libro máis lido no 2011

In RebelArte on 22/11/2011 at 07:57

kidder-bestseller

Aínda non me recuperei do brutal impacto que recibín días atrás. Andaba buscando un vídeo para amosarlle ao meu alumnado o proceso de elaboración dun monicreque, e grazas a unha desas novas e hábiles estratexias de publicidade, tiven que aturar un spot publicitario, xa que non había maneira de eludilo. Como por riba o proceso requiría dunha observación polo miúdo, cada vez que quería repetir o visionado do vídeo, tiña que tragar o anuncio.
Enganchoume desde o primeiro momento, no que aparecía un texto sobre fondo negro no que dicía “El libro más leído por padres e hijos en España no es un cuento”; a min xa me botaran o anzol. Deseguido aparecían uns nenos (alternando con absoluta corrección, nenos e nenas, uns de cor, uns deportistas, outros almorzando saudablemente…) que ían dicindo “Es como un cuento pero no es del cole.” (prometedor); “Es gordo, gordo; así…”; “Sirve para pedir cosas.” (máis prometedor aínda); “Yo tengo dos pero uno lo guarda mamá” (o pracer do prohibido); “Los reyes lo leen también.”, “Yo no puedo vivir sin él.”; “¡Ni yo!” (un papá con cara de bo rollo); “Juégalo, cuanto más, mejor.”; “Mi más mejor amigo también lo tiene y jugamos a elegir.” (ben medido, o típico erro infantil que lle fai sorrir a todo o mundo).
Cara a metade do anuncio desveláronse as miñas dúbidas: era o catálogo de xoguetes dunha cadea de centros comerciais.
Como o tiven que ver varias veces o meu enfado ía a máis. O primeiro que pensei é en como o Gremio de Libreiros non presentaba unha protesta por inducir a erro ou por menoscabar o que é un libro; desde o meu descoñecemento respondinme a min mesma que igual tiñan que calar porque este centro comercial é un dos maiores puntos de venda de libros. Logo pregunteime por que as asociacións de consumidores e organismos de consumo non din nada; ao mellor non lle ven a gravidade que eu lle detecto; ás veces pásome de esaxerada. Aqueles nenos víanse felices, sans, guapos, divertidos, glamurosos, á moda, pasábano ben; para corroboralo non hai máis que mirar o making of do spot: pasárono de medo, publicistas e nenos. Aquí non hai nin un chisco de vulneración dos dereitos dos nenos.
Tratei de ironizar, se ese é o libro máis lido así nos vai: arruinados, hipotecados, e empobrecidos tanto económica coma culturalmente. Con esas lecturas, que se pode esperar? Souben que xa van pola segunda edición en menos de dúas semanas; se a esa tiraxe lle sumamos as das outras grandes áreas comerciais, é un éxito sen precedentes; nin “Harry Potter”.
Como son unha optimista vin dúas cousas positivas:
1ª: Como eles mesmos din, é un libro que non é do cole, o que me reafirma na miña idea de vetarlle a entrada na aula.
2ª Confío en que as nais e as fillas, que son maioría, e ás que non menciona, lean algo máis literario.

Cal é a función da escola infantil hoxe?

In RebelArte on 10/10/2011 at 06:51

Charlas mantidas con compañeiras que neste momento atenden grupos de 3 anos, fannos extraer uns aspectos comúns na situación que están detectando e que apuntamos deseguido:

  • Cada vez os nenos/as que se incorporan a 3-6 son menos autónomos, malia que case todos estiveron escolarizados en 0-3.
  • As esixencias/expectativas das familias sobre cuestións que ata o de agora considerábamos da súa incumbencia, son cada vez maiores.
  • O período de adaptación é cada vez máis caótico, a pesares de toda a información que se lles facilita ás familias nas reunións no momento de solicitude, de matriculación, nas xornadas de portas abertas, folletos ou normas, etc. sobre aspectos a ter en conta coas criaturas tales como control de esfínteres, comidas sólidas, autonomía na hixiene e aseo persoal, etc.
  • A valoración que teñen algunhas familias sobre as docentes é similar á que poderían ter dunha empregada ao seu servizo, que se ten que adaptar ao gusto de cada un dos usuarios. E no caso de non conformidade de inmediato protestan perante a dirección do centro (si o neno chora, si se fai pis encima…), facendo valer os seus “dereitos”. A actual coxuntura tampouco favorece a valoración do traballo dos ensinantes.

Esta entrada podería parecer a eterna tirapuxa familia-escola tratando de “dirimir” quen é o culpable. Non é o caso. Tan só estamos analizando que é o que está sucedendo para que o momento de incorporación á escola sexa un momento ingrato e/ou doloroso para os máis cativos.

Á sensación de frustración que se ten, súmase a incertidume de cal é a función da escola infantil.

Engádense ás dúbidas profesionais outras cuestións, non tanxenciais como:

-Os nenos/as que polas tardes poden gozar na compaña de membros da súa familia, malia que non asisten a ningunha das actividades extraescolares da ampla oferta existente, non amosan ningunha diferenza significativa canto a aprendizaxes, coñecementos, habilidades ou actitudes.

-Os nenos/as que as súas familias tomaron a decisión (dende a responsabilidade e do compromiso) de non escolarizalos ata os 5 anos, unha vez se incorporan ao centro, nunha semana salvan as diferenzas que poderían manter cos compañeiros/as que xa levan varios anos asistindo á escola.

Entre liñas pódense entresacar moitas conclusións que non nos atrevemos a escribir, por resistirnos a crer que sexan certas. Tan só apuntamos unhas preguntas que moitos/as nos facemos neste momento: que se espera de nós, que sexamos asistentes persoais/sociais ou docentes?;  que debe primar?; nestas idades prima o asistencial ou o educativo? (deixemos de lado os discursos dos “expertos”, falemos desde a realidade do día a día); cales son as vantaxes para os nenos/as de escolarizalos tan pronto?; tan só serve para paliar as desvantaxes de contextos socioeconómicos familiares pouco favorecidos?

Podemos dar respostas desde aquilo que aprendemos, lemos e cremos, pero non o afirmaríamos un día calquera á saída dunha escola masificada, tras permanecer cinco horas con vinte e cinco nenos e nenas de tres anos, todos eles diferentes, todos eles con distintas necesidades, todos eles con distintas historias, case todos eles con horarios que nin os adultos aturarían.

Nótese que no título puxemos cal é a función da escola infantil hoxe; intencionadamente non puxemos cal é a función da educación infantil hoxe, para non asimilar escola a educación.

Arquitectura e educación

In RebelArte on 03/10/2011 at 16:59

Segundo lemos nos medios, hoxe é o Día mundial da Arquitectura. Entre outras moitas declaracións institucionais reclaman a incorporación da disciplina ás ensinanzas escolares. Pedir a inclusión de temas/disciplinas/asignaturas no currículo educativo é unha constante nas reivindicacións dos máis variopintos colectivos profesionais e asociacións. O alumnado é un publico cativo cara o que pode encherse de todo tipo de coñecementos e deste xeito crer que se melloran as problemáticas sociais.

Coincidindo en que non hai case nada que non poida ser tratado na educación, tamén insistimos no erradas de moitas desas accións e/ou programas/campañas cos que se acompañan.

Tras esta lectura cheguei ao meu centro de moderno deseño, na vangarda da arquitectura escolar. Ás 9:00 a temperatura da aula era de 26º, chegando a acadar os 29º ás 13:00, debido a unha cristaleira frontal que absorbe toda a luz do día (algo que se agradece no inverno), pero que deixa esgotadas a 25 criaturas tras cinco horas encerrados en 50 metros cadrados con escasa ventilación. Non se contemplou a posibilidade de airear ou facer sombra na aula.Cando chegan apenas teñen espazo para colgar as chaquetas e as mochilas nos modernos colgadores de deseño (non hai posibilidade de colocar outras polas limitacións impostas polo arquitecto). No patio, se chove a auga invádeo todo. Non se contemplou o clima de Galicia. O espazo é totalmente reducido para 325 nenos/as, mesmo parece un criadeiro de polos (moita luz e pouco movemento). E créanme, teño visto moitas escolas e non me queixo, isto é un luxo nas construcións escolares.

Matinei sobre as palabras do presidente do Consello Superior dos Colexios de Arquitectos de España, quen anima a “divulgar o entendemento da arquitectura como unha disciplina socialmente útil e non como un exercicio de exhibicionismos diversos ao servizo de fundamentalismos económicos tamén diversos, prisioneiros dun mercantilismo suicida”. Fermosa declaración. Aplicable, neste caso tamén, á arquitectura escolar.

Señores arquitectos, diríxome a vostedes con toda a humildade, pois descoñezo o seu oficio e como a min non me gusta que se inmiscía na miña profesión quen non ten coñecemento da educación, fago o mesmo coa dos demais. Tan só me gustaría apuntar que a mellor maneira de dar a coñecer a súa relevante función social é exercéndoa con racionalidade e rigorosidade profesional. Non precisan vostedes deseñar programas educativos para dar a coñecer a arquitectura; fagan o que saben facer e para o que foron preparados: deseñen con sentido. Fágannos escolas pensadas para os nenos/as de hoxe –non para liliputienses-, decátense do número de horas que permanecen as criaturas nos establecementos escolares, artillen espazos funcionais concibidos para mellorar o benestar de quen os habita. Será a mellor campaña que poden facer do seu traballo.

Efectivamente están no certo: teñen que dirixir as súas miradas cara a escola, pero non con estratexias de márketing nin con programas, senón cos seus mellores proxectos. Esquézanse da introdución de disciplinas, poñan o seu coñecemento, creatividade e arte ao servizo da educación, da escola e do alumnado. Iso garantiralles que os cidadáns do futuro valoren o seu traballo. Todo o demais, saben tan ben coma min o que é.

No Día Mundial da Arquitectura 2011 o lema é “Arquitectura e Dereitos Humanos”. “Con frecuencia olvidamos que el medio físico construido constituye el marco y el hábitat, el biotopo, donde se desarrolla la práctica totalidad de la vida cotidiana de las personas y del amplio espectro de conjuntos, grupos y clases sociales que constituyen las extremadamente diversas sociedades contemporáneas. El medio físico construido (es decir, la arquitectura, el paisaje) envuelve nuestra existencia, la protege (o no), introduce peculiaridades únicas y condiciona nuestra sensibilidad. Marca el devenir de nuestras vidas y también de nuestras relaciones. Entrelazado por conexiones profundas, el medio físico construido (la arquitectura) es también memoria histórica y expresión de singularidades que a menudo hunden sus raíces en lejanos tiempos pasados. A esa arquitectura, que afianza los derechos humanos, tenemos todos derecho.” (seguir lendo a declaración)

Todos grises?: debate sobre o uniforme escolar

In RebelArte on 29/09/2011 at 14:32

Durante bastantes días resistinme a escribir sobre este tema, pero a campaña a favor que se está facendo nos medios de comunicación -públicos e privados- levoume a manifestar a miña opinión. Ben sei que, coa que está a caer neste momento, é un debate de índole menor –aparentemente, só aparentemente-; mesmo podería considerarse unha cortina de fume ou xogos de distracción da opinión pública. Malia todo, non é un tema baladí.
Nas reportaxes que emiten nas canles televisivas, acoden á opinión “especializada” de expertos en psicoloxía ou pedagoxía –que ninguén coñece-, ao tempo que entrevistan a nais –sempre son mulleres- que glosan as virtudes e vantaxes do uniforme nas portas de colexios nos que se adoptou esta media. Ás veces tamén contan co parecer de presidentes –case todos homes- de federacións/asociacións de ANPAS; sempre teño a curiosidade de se estas persoas dan a súa opinión persoal e particular –ao modo de líderes ideolóxicos- ou son voceiros do parecer das familias ás que din representar. Todos eles coinciden nas bondades do uniforme. Non sei se é que non entrevistan aos que discrepan, pero concordan no mesmo: o uniforme é a solución aos problemas educativos (ollo, non só aos escolares).

O argumento máis manido é o de que evita as desigualdades evidentes na indumentaria do estudantado. Respáldase este co económico; como todos visten “igual” desaparecen por arte de maxia o marquismo e os desvelos matutinos das nais, que xa non teñen por que desmiolarse pensando na roupa que lle poñen aos seus fillos ou fillas. Unha preocupación menos, ou dúas; agora o seu fillo/a non ten por que sentirse inferior levando unha camiseta de marca branca fronte ao seu compañeiro que leva a da insignia do xogador de polo. Van a ser todos iguais e ademais, prometen que será barato.
Por estrañas asociacións mentais, sempre que vexo estas reportaxes lémbrome do conto de David McKee, “Negros e brancos”. Para quen non o coñeza é unha fábula na que se nos narra a historia dun grupo de elefantes que vivían no bosque; habíaos brancos e negros. Un día empezaron a mirarse mal uns aos outros por esta diferenza, ata que se mataron entre eles, agás uns poucos que fuxiron ao máis profundo do arboredo. Tras moitos anos sen elefantes, un día reapareceron os seus tataranetos, agora todos grises. Viviron felices e sen conflitos por un tempo, ata que se decataron de que uns tiñan as orellas máis grandes cos outros. Para quen quere, sempre haberá unha diferenza que pode ser motivo de exclusión. Se non é a roupa, serán os peiteados, ou os reloxos, ou os móbiles, ou a roupa interior ou a pel.
No centro no que traballo todos os nenos/as levan mandilón (é unha necesidade nestas idades, atendendo aos materiais cos que traballamos e a que non podemos estar pendentes de si se ensucian ou). Ben, pois unha persoa minimamente observadora, pode sentarse no patio, mirar os 325 nenos/as co mandilón de raias da mesma cor, e facer un estudio da familia e da atención ou consideración que lle teñen ao cativo/a: mandilóns co nome primorosamente bordado e case amidonado, mandilóns aos que lle faltan todos os botóns ou cada un deles é de distinta factura, mandilóns que parece que pasaron toda a fin de semana envurullados na mochila e que volven o luns máis engurrados que do que se foron o venres, mandilóns con velcro e puños elásticos, mandilóns de modisto ou mandilóns de mercadillo…, e así toda unha variada tipoloxía de mandilóns, de nenos/as e de familias. E todos son mandilóns da mesma cor e co mesmo motivo. Aparentemente todos iguais.
Coa diferenza de que o mandilón, ao tocar o timbre de saída, queda pendurado no colgador. O uniforme non; vai con eles a todas partes. E quero pensar que atendendo ao espello no que se miran os partidarios desta medida, gustarán de que o uniforme sexa a marca de identidade do centro. Daquela todos iguais no centro e todos clasificados pola rúa. Un neno, ata o de agora anónimo, cando saia ao exterior do recinto, xa poderá ser catalogado de inmediato como estudante dun centro de elite, de primeira, de segunda ou de terceira rexional. Todos iguais na escola e todos etiquetados na rúa.

Outro argumento que esgrimen os partidarios do uniforme é que acabará con moitos dos conflitos hoxe existentes, polo tanto mellorará a convivencia. Teño lido algo sobre a violencia escolar, e ata o de agora non escoitara tal cousa. A conflitividade escolar, desafortunadamente ten outras orixes, hai outras circunstancias que a favorecen e dáse cando fallan certas condicións nos centros educativos –ratios elevadas, centros masificados, condición socioeconómica familiar, etc-. Se me garantiran que se atallaba co uniforme, agora mesmo rectificaría a miña postura. Pero exemplos como Reino Unido co alumnado case todo uniformado e con elevadas taxas de violencia escolar non parece confirmar esta teoría.
Falan tamén de que acabará cos problemas derivados de que o alumnado asista aos centros con indumentarias ou elementos da vestimenta con connotacións relixiosas, étnicas e culturais. Malia que isto se presenta nun plano secundario, creo que é clave na decisión dalgunhas autoridades educativas a favor do uniforme.
Dise que evitará distraccións entre os dous sexos e que así as preadolescentes/adolescentes non irán ao centro provocando coma quen vai á discoteca. Non creo que o uniforme oculte actitudes; pola contra, a estética de british college é un clásico no mercado da pornografía e do erotismo. Poida que cómpra un paso máis “avanzado e innovador”: segregar por sexos. Tamén hai estudos -de universidades das que nunca escoitamos falar- que avalan as vantaxes deste tipo de medidas.
Está por resolver o asunto de si se fomentarán estereotipos femininos e masculinos a través da vestimenta, pero pódese aventurar, a tenor desta tendencia revival, que as mozas irán estilo “Patito Feo” e eles coma “old Etonians”. A puntilla idiosincrásica estará na insignia do centro, os comprometidos elixirán un trisquel e os outros motivos máis clásicos, formais e universais. Unha porta aberta á creatividade.
Descoñezo se o uniforme será economicamente rendible para as familias–para os empresarios da rama do textil seguro-, pero o que sei con certeza é que as diferenzas non se resolven cunha maquillaxe superficial;  que a violencia non se atalla con disfraces;  que o respecto aos outros non se impregna na pel a través das roupaxes;  que se estamos formando a cidadáns para vivir en sociedade a escola non pode ser un ghetto no que rexen códigos distintos da realidade na que viven; e tamén sei que, malia o que pensen os nostálxicos, ningún tempo pasado foi mellor.

Infancia a proba de manchas

In RebelArte on 21/09/2011 at 17:05

Onte, como despedida do verán, nun día preoutonal fixemos unha saída co alumnado a un pequeno bosque próximo ao noso centro. O a ocasión era única, xa adiáramos a visita en varias ocasións polos cambios meteorolóxicos. Parece imposible, pero a menos de douscentos metros da escola hai un recuncho verde con pinos, carballos e vizosa herba, agora cuberta de faíscas. Limpa, libre de lixo e de perigos potenciais para os cativos –mérito dun operario do concello que a mantén coma se do seu xardín se tratase-. A cousa non podía pintar mellor: as raiolas do sol filtrándose entre as árbores, os esquíos ao seu, a zona de campo cuberta de flores de dente de león, un recendo doce das uvas maduras penduradas do valado que separa a finca medianeira, unha plantación de kiwis á vista, algunhas moras aínda nas silveiras, unha morea de landras e piñas para recoller, e algunhas árbores moi inclinadas que permiten gabear por elas… Aínda podería seguir un bo anaco describindo a fermosura do día e do momento. Chegada, total liberdade de movementos, ata o aviso de que era a hora do petisco de media mañá. Recomendamos que se senten no chan para comer. Varios nenos e nenas néganse a facelo. O motivo: “porque me ensucio!”. Parécenos inaudito. Non é posible. Cando lles preocupou aos nenos e nenas de 5 anos sentarse no chan? Desde cando teñen esas paranoias adultas con luxarse as mans ou a roupa? Quen é o que de neno/a non volveu á casa suando, coa roupa de pena e malia todo cun sorriso de orella a orella.? Foi unha mala experiencia? Creemos que debemos privar aos pequenos desas ocasións? En que convertemos a infancia?

Froito da educación! Non cabe outra explicación. Na casa e na escola.

Temos visto todo tipo de estratexias para evitar que os que os nenos/as se manchen na escola, mesmo se descartan algunhas actividades e espazos para conseguir que non manchen e que non se manchen, cada vez temos a sucidade máis á raia. Vaia logro! Non areeiros, non terra, non grava, non árbores caducas, non pintura, non chocolate, non plastilina, non encerados, non pozas, non pingueiras, non… Pois non sabemos onde está a graza de ser cativos! A xeración dos parques infantís seguros, dos espazos temáticos e da natureza domesticada.

Cando visitamos as escolas de Reggio Emilia, do que máis nos sorprendeu, foron os patios, case parcelas de terreo, non excesivamente coidado, pero cheas de recunchos segredos, ás que os nenos/as saían, independentemente de se facía bo ou mal tempo (para iso tiñan chuvasqueiros e botas). Quedabamos abraiadas coas posibilidades de aprendizaxe que brindaba unha poza chea de lama ou unha póla seca dunha árbore.

Agora que tanto miramos cara Finlandia, os nenos e nenas fineses saen todos os días ao exterior malia á adversidade climatolóxica, considérano educativo amén de necesario para o benestar físico e mental. Aconsellamos o visionado deste vídeo onde se ve como son os recreos nas escolas nórdicas (parte I, desde o minuto 2,50).

O que estamos a dicir non ten nada que ver coa hixiene e aseo persoal ou coa falta deste; falamos das preocupacións na infancia. A de ensuciarse, ata o de agora, non entraba no espectro dos desvelos dos nenos e nenas de infantil. Cando se produciu este cambio? Tivo que ser agora, xusto cando ata os deterxentes son “intelixentes” e distinguen as manchas e a maneira de tratalas –con suavidade, con mimo, con enerxía directas ao cerne da mancha … Será que se inviste máis en I+D nos deterxentes ca en entender e facer feliz á infancia?

Profesionais da educación non nannies

In RebelArte on 12/09/2011 at 07:06

Escoito unha cuña publicitaria dunha recoñecida corporación de formación a distancia. Unha voz dunha entusiasta moza di “Trabajo en una escuela infantil. Tengo en clase 20 niños y los siento como míos.” De inmediato música de fondo e pasan á promoción dun ciclo superior de Técnico en educación infantil. Rematan dicindo “¡Tu también puedes ser como María!”

Non son unha obsesiva, pero cando escoito novas relacionadas coa educación préstolle máis atención –especialmente cando creo que reflicten a visión que a sociedade ten do noso traballo e logo, como é lóxico, tiro as miñas conclusións.Partindo da premisa de que os publicistas non son parvos –e menos os que traballan para estas grandes empresas-, e de que falan dun “emprego con futuro”, reflexiono mentres conduzo:

1º A quen se están dirixindo?: a mozas –non se lles escapa a feminización desta profesión- ás que lles “gustan os nenos” e sentilos coma seus.

2º Que lle gusta escoitar ao público?: que as educadoras senten os nenos coma seus, que son case que  mamás.

A seguridade de María faime dubidar. Levo nesta profesión moitos anos e polo de agora nunca sentín os nenos coma meus, o que me leva a pensar se me equivoquei nas miñas eleccións.

Ou non!

Se me permites que che dea un consello querida María, estimados publicistas e sociedade en xeral, ese anuncio é unha banalización da nosa labor social.

Sen dúbida aos que nos dedicamos ao ensino téñennos que gustar os nenos -e as nenas-, pero, e sobre todo, tennos que gustar a labor educativa. Porque só gustándonos e sentíndoos como nosos podemos facer moitas cousas que nada teñen que ver coa educación formal.

As mestras e as educadoras non somos nannies, nin mamás de reposto, somos profesionais da educación, acompañamos e guiamos ás criaturas no seu proceso de medra, na súa formación integral como individuos, como persoas e como cidadáns. Sabemos da importancia do establecemento dun apego seguro na escola, dos afectos e das emocións nos cativos, pero tamén sabemos que si se manteñen relacións maternofiliais entre a mestra e os alumnos, algo vai mal, por un lado ou polo outro. As nais teñen que facer de nais e as mestras de mestras; aquí non vale o de tanto monta, monta tanto.

Queridas Marías, a educación como profesión de futuro non é xogar ás casiñas. Polo tanto cando vos pregunten por que queredes ser mestras/educadoras non digades tenramente que para “sentir los niños como míos”; a min faríame sospeitar.

Logo pasa o que pasa…

Seguir este blog

Recibe aviso de cada artigo novo no teu correo electrónico.

Únete aos outros 1.680 segidores